التىن-كۇمىس ءوندىرىسى ورگە باسىپ تۇر

قازاقستان التىنى مەن باسقا دا باعالى مەتالدارىن قالاي جاراتام دەسە دە ءوز قولىندا. بۇل جونىندە ورتالىق كوممۋنيكاتسيالار قىزمەتىندە وتكەن ءباسپاسوز ءماسليحاتىندا «تاۋ-كەن التىن» جشس اففيناج زاۋىتىنىڭ ديرەكتورى مەيرامعالي تىلەۋجانوۆ ايتتى. قازىرگى تاڭدا ەلىمىزدەگى ءۇش بىردەي باعالى مەتالداردى اففيناجداۋشى زاۋىت ءبىر-ءبىرىن تولىقتىرىپ, قالىپتى جۇمىس ىستەپ تۇرعان كورىنەدى. وسىدان ءۇش جىل بۇرىن استانانىڭ يندۋستريالىق پاركىندە ىرگەتاسى قالانعان «تاۋ-كەن التىن» زاۋىتى ەكى جىلدان بەرى التىن قۇيمالارىن شىعارىپ جاتىر ەكەن. بۇرناعى جىلى ۇلتتىق بانككە 7 توننا التىن ءوندىرىپ بەرگەن بولسا, بىلتىر ونىڭ كورسەتكىشىن 11 تونناعا دەيىن جەتكىزىپتى. نەگىزى اتالعان زاۋىت جىلىنا 70 تونناعا دەيىن قۇيما التىن وندىرۋگە قاۋ­قارلى. ال تاياۋ بولاشاقتاعى جوس­پارلارىنا نازار اۋدارساق, 2020 جىلعا قاراي جىلىنا 25 تونناعا دەيىن ءونىم شىعارۋدى كوزدەپ وتىر. ەلىمىزدىڭ اففيناجدى زاۋىتى ءوز سالاسىندا الەمدىك ستاندارتتارعا ساي ءونىم شىعارۋمەن ايماقتاعى ەلدەر اراسىندا الدىڭعى قاتاردا تۇر دەۋگە اۋىز بارادى. سەبەبى, الەمدەگى ەڭ وزىق تەحنولوگيامەن جابدىقتالىپ, ماماندارى سول تەحنولوگيا بويىنشا وزات ەلدەردەن ءبىلىم الىپ, بىلىكتىلىكتەرىن شىڭداعان كاسىپورىن لوندونداعى باعالى مەتالداردى سىننىڭ تەزىنەن وتكەرەتىن مەكەمەنىڭ 19 تالابىنىڭ 18-ءىن تولىق ورىنداپ بولعان. 19-شى تالاپتىڭ ۇدەسىنەن شىعۋ ءۇشىن كاسىپورىننىڭ جۇمىس ىستەگەنىنە كەمىندە ءۇش جىل تولۋى قاجەت ەكەن. زاۋىت ديرەكتورى بەلگىلى مەر­­زىم كەلگەندە ول تالاپتى دا قانا­­عاتتاندىراتىندارىنا تولىق سەنىمدى. بۇگىنگى كۇندە قازاقستانداعى اسا قۇندى مەتالداردى اففيناجداۋ سالاسىنداعى ءۇش زاۋىت جىلىنا 130 توننا التىن شىعارا الادى ەكەن. «ەگەر شيكىزات بولسا, قازاقستاننىڭ ءۇش زاۋىتى بىرىگىپ 130 توننا التىن شىعارۋعا مۇمكىندىگى بار. ونىڭ ىشىندە «قازتسينك» زاۋىتىندا جىلىنا 52 توننا, «قازاقمىستا» 10 توننا التىن شىعارۋعا, ال «تاۋ-كەن التىن» كاسىپورنىندا 70 تونناعا دەيىن ءونىم وندىرۋگە مۇمكىندىك بار. ورتاشا ەسەپتەگەندە قازاقستان ءبىر جىلدا 130 توننا التىن شىعارۋعا قاۋقارلى. ال ءبىزدىڭ كاسىپورىن بيىلعى جىلى 14 توننا تازا ال­تىننىڭ ستاندارتتى قۇيمالارىن شىعارۋدى جوسپارلاپ وتىر», دەدى م.تىلەۋجانوۆ. زاۋىت ديرەكتورىنىڭ سوزىنە يلانساق, قازاقستان يراننىڭ التىنىن ءوندىرۋ كولەمىن ارتتىرىپ, موڭعوليا قۇندى مەتالدارىن وندىرۋگە دە نيەتتى. «قازىرگى كەزدە يرانمەن ءتيىستى جۇمىستار جۇرگىزىپ جاتىرمىز. بۇل ەلدەن التىن قازاقستانعا جەتكىزىلدى جانە ونى ءوندىرىپ, شىعارىپ جاتىرمىز. ياعني, وسى التىندى يراننان شيكىزات رەتىندە ساتىپ الۋدامىز. اتاپ ايتقاندا, بۇگىندە قۇندى مەتالداردى شيكىزات رەتىندە شەتەلگە ساتپايمىز. بۇل رەتتە كەرىسىنشە, شيكىزاتتى شەت مەملەكەتتەردەن قازاقستانعا تاسىمالداۋدى پىسىقتاپ جاتىرمىز», دەگەن ول يران ەلى بۇعان دەيىن شيكىزاتىن سوناۋ اقش-تا قايتا وڭدەتىپ وتىرعانىن ايتتى. ال قازىرگى كۇندە جاقىنداعى قازاقستاننىڭ اففيناج زاۋىتىنىڭ تەحنولوگياسى وزىق بولۋمەن قاتار, ەكونوميكالىق تۇرعىدا دا ءتيىمدى ەكەنىن ەسكەرىپ ءبىزدىڭ ەلگە باعالى مەتالدارىن اكەلە باستاپتى. مۇنىمەن بىرگە, قازاقستان تاراپى بيىلعى مامىر ايىن­دا موڭعوليادا وتەتىن سامميتكە دايىندالىپ جاتىر ەكەن. حالىق­ارالىق سامميتكە قاتىسۋداعى نەگىزگى ماقساتتىڭ ءبىرى, اتالعان ەلدىڭ التىنىن شيكىزات رەتىندە ساتىپ الىپ, ەلىمىزدە ءوندىرۋ جوس­پارىن جۇزەگە اسىرماق. «رەسەيدە 11 اففيناج زاۋىتى بار. ءبىز سولارمەن باسەكەگە ءتۇسىپ وتىرمىز. ءبىزدىڭ كاسىپورىن ونىمدەرىنىڭ ساپاسى جاقسى بولعاندىقتان جانە ەكونوميكالىق تۇرعىدا ءتيىمدى بولعانىن ەسكەرىپ, رەسەيلىك «پولي­مەتالل» كومپانياسى ءوز التىندارىن قازاقستانعا الىپ كەلىپ, بيىلدان باستاپ تاعى دا اففيناج جۇرگىزبەك. رەسەيدەن ەكى توننا الىپ تا كەلدىك. سوندىقتان الدىمىزداعى ماقسات, تەك قازاقستاننىڭ عانا التىنىن ەمەس, بىزبەن جۇمىس ىستەگىسى كەلەتىن الەمنىڭ كەز-كەلگەن ەلىنەن شيكىزاتتى ساتىپ الىپ, وزىمىزدە ءوندىرۋ جانە ۇلتتىق بانكتى التىنمەن قامتاماسىز ەتۋ», دەدى م.تىلەۋجانوۆ. اتالعان زاۋىت تەك التىن قۇي­مالارىن عانا جاساۋمەن اينالىسىپ وتىرعان جوق, ول مىڭ گرامدىق قۇيمادان باستاپ, كىشكەنتاي التىن بۇرشاقتارىن دا شىعارادى. ول ءونىمىن وتاندىق زەرگەرلىك بۇيىمدار شىعاراتىن شاعىن زاۋىتتارعا ساتا باستاعان. سونداي-اق, باعالى مەتالداردىڭ ساپاسىن انىقتاپ, بەلگى سوعىپ بەرۋگە دە قۇقىلى. ول ءۇشىن ارنايى زەرتحاناسى مەن كەپىلدىك بەرەتىن سەرتيفيكاتى دا بار. بۇعان قوسا, بىلتىر «تاۋ-كەن التىن» اففيناج زاۋىتى لومباردتاردان 110 كەلى التىن ساتىپ الىپتى. «لومباردتاردىڭ كوبىسى ءبىزدى بىلە بەرمەيدى, الايدا وعان قاراماستان, ءبىز 110 كەلى التىن ساتىپ الدىق. سەبەبى, ءبىزدىڭ زاۋ­ىت ىسكە قوسىلعالى ەكى جىل عانا ۋاقىت ءوتتى جانە جۇمىسىمىزدىڭ ەكىنشى جىلىندا لومباردتار بىزگە 110 كيلو تاپسىردى. بيىل ءبىز بۇدان ارتىق ساتىپ الۋعا نيەتتىمىز», دەگەن ول ءبىر گرامم التىننىڭ باعاسى لوندوندىق مەتالل بيرجاسىنا سايكەس ايقىندالاتىنىن ەسكە سالدى. ءسويتىپ, زاۋىتتىڭ زەرتحاناسى ءتيىستى تىركەۋدەن وتكەنىن جانە التىن بۇيىمداردىڭ قۇرامىن ساپالى انىقتايتىنىن, سونداي-اق, زەرتتەۋ ناتيجەسى بويىنشا تازا التىننىڭ سالماعىنا سايكەس تولەم جاسايتىنىن اتاپ ءوتتى. نۇرباي ەلمۇراتوۆ, «ەگەمەن قازاقستان».