شيكىزاتتان – وڭدەۋگە

شىعىس وڭىرىندە ءوندىرىستى ورىستەتۋگە عىلىمي الەۋەت پايدالانىلادى شىعىسقازاقستاندىق عا­لىمدار مەن ونەركاسىپشىلەر ءىرى جوبالاردى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن كۇش بىرىكتىرمەك. ياعني, وڭىردە بىرقاتار جوبالاردى جۇزەگە اسىرا وتىرىپ, مەتاللۋرگيا سالاسىنداعى شيكىزات باعىتىنان ونىمدەردى قايتا وڭدەۋگە كوشۋ قاراستىرىلۋدا. بۇل ەكونوميكا, ەكولوگيا, الەۋمەت جانە باسقا دا سالالارعا وڭ اسەر ەتەتىنى انىق. الداعى ۋاقىتتا ايماقتاعى وندىرىستىك كاسىپورىندار مەن عالىمداردىڭ وداعى شەتەلدىك كونسالتينگتىك كومپانيالاردى تارتا وتىرىپ, اتالعان جوسپاردى جۇزەگە اسىراتىن بولادى. بۇل تۋرالى ايماق باسشىسى دانيال احمەتوۆتىڭ توراعالىعىمەن وتكەن وبلىس اكىمدىگىنىڭ وتىرىسىندا ءمالىم بولدى. وتاندىق جانە شەتەلدىك زەرتتەۋ ينستيتۋتتارى مەن قۇراستىرۋ بيۋرولارى دايىنداعان وننان استام جوبانىڭ ىسكە اسىرىلۋى ايماقتىڭ شيكىزات باعىتىنان ونىمدەردى قايتا وڭدەۋگە وتۋىنە ىقپال ەتەدى. اتالعان جوبالار مەديتسينا, مۇناي-گاز جانە وندىرىستىك تەحنولوگيالىق قالدىقتاردى قايتا وڭدەۋ مەن پايداسى تومەن كەن ورىندارىنان باعالى مەتالدار شىعارۋعا باعىتتالعان. وبلىس اكىمىنىڭ ايتۋىنشا, وندىرىستىك كاسىپورىندارعا ەنگىزىلەتىن يننوۆاتسيالىق جوبالار ارقىلى ەل ەكونوميكاسىمەن بىرگە تۇرعىنداردىڭ دا احۋالىن جاقسارتۋ كوزدەلىپ وتىر. – ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ مينيسترلىگى قازىرگى كەزدە قارجىلاندىرۋ تەتىگىن انىقتاۋمەن اينالىسىپ جاتىر. جاقىندا ءبىز بۇل باعىتتاعى جۇمىسىمىزدى باستايمىز. وزدەرىڭىزگە ۇسىنىلىپ وتىرعان جوبالارعا سەنىممەن قارايمىن. سەبەبى, قازاقستاندىق عىلىمنىڭ مۇمكىندىكتەرى زور. مۇنى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن كاسىپورىندارمەن بىرگە دۇرىس ءىس-قيمىل جاساي ءبىلۋ قاجەت, – دەدى وبلىس اكىمى دانيال احمەتوۆ. د.سەرىكباەۆ اتىنداعى شىعىس قازاقستان مەملەكەتتىك تەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى جاسۇلان شايماردانوۆتىڭ ايتۋىنشا, بۇرىن جوعارى وقۋ ورىندارى تەوريالىق ءبىلىم ماسەلەلەرىن شەشۋمەن, ال وندىرىسشىلەر ءوز ماسەلەلەرىن وزدەرى شەشۋمەن شۇعىلدانىپ, ەكى ارادا تىعىز بايلانىس بولعان جوق ەدى. بۇگىندە وبلىس باسشىلىعىنىڭ باستاماسىمەن وسى ولقىلىقتىڭ ورنىن ەكى جاقتاپ تولتىرۋعا بولادى. ياعني, ۋنيۆەرسيتەت تاراپىنان جوبانى جەتىلدىرۋدىڭ يننوۆاتسيالىق بولىگى مەن تەحنولوگياسى انىقتالسا, ءوندىرىس تاراپىنان ونى تەكسەرۋ, ەنگىزۋ جانە قولدانۋ ماسەلەسى شەشىلۋى ءتيىس. سونداي-اق, ايماقتا مەديتسينا باعىتىنداعى قۇرالداردى, ياعني جوعارى تەحنولوگيالىق جابدىقتار, باياۋ بالقيتىن مەتالدار مەن ونىڭ قوسپاسىنان تانتال, نيوبي, تيتان سىندى يمپلانتتار شىعارۋ جوسپارلانىپ وتىر. وبلىستىق كاسىپكەرلىك جانە يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باسقارماسىنىڭ باسشىسى نۇرلان مۋسين ءوڭىردىڭ شيكىزات الەۋەتىن ءتيىمدى پايدالانىپ, ونىمدەردى وزىمىزدە ءوندىرۋدىڭ وزگەشەلىگىنە توقتالدى. ماسەلەن, قازاقستاندا بىرەگەي كاسىپورىندار كوپتەپ ورنالاسسا دا كوپ كولەمدەگى شيكىزات شەتەلگە شىعارىلادى. ونىڭ ورنىنا سول ماتەريالمەن ماگنيتتى-رەزونانستى توموگراف سىندى جوعارى تەحنولوگيالى جابدىقتار جاساۋعا بولادى. ارينە, مرت اپپاراتىن ايگىلى كومپانيالار وندىرەدى. دەگەنمەن, ونىڭ نەگىزگى شيكىزات كوزى شىعىس قازاقستاندا ازىرلەنەدى. وسى سياقتى ءۇلبى مەتاللۋرگيا زاۋىتىنىڭ دا بىرەگەي ونىمدەر شىعارارلىق الەۋەتىن تولىعىمەن پايدالانۋ قاجەت. بۇل رەتتە ءوڭىر باسشىسى عىلىم مەن ءوندىرىستىڭ وڭ باعىتتا دامىپ كەلە جاتقانىن, سوندىقتان وزگە ەلدەردە جاسالىپ جاتقان دۇنيەلەردى شىعارامىز دەپ شامادان تىس تىراشتانۋدىڭ پايداسىز ەكەندىگىن, سونىڭ ءبىر قاجەتتى بولشەگىن ءوندىرىپ تە الەمدىك نارىقتا ءوز ورنىڭدى بەلگىلەۋگە بولاتىنىن جەت­كىزدى. سونىمەن قاتار, وتىرىس بارىسىندا بايىتۋ فابري­كا­لارىنىڭ تۇرىپ قالعان تەح­نولوگيالىق قالدىقتارىن قاي­تا وڭدەۋ, حلورلى ونەركاسىپ قالدىقتارىن پايدالانا وتىرىپ, جاڭا ءونىم الۋ جوبالارى قارالدى. بۇگىندە وڭىردەگى كاسىپورىنداردىڭ ءبىرىنىڭ اۋ­ماعىندا 90 ميلليون توننادان استام قالدىق جينالىپ قالعان. وسى ورايدا, عىلىمي ينستيتۋتتار مەن مەتاللۋرگتەردىڭ بارلىق الەۋەتى قورشاعان ورتا­عا زياندى قالدىقتاردان پاي­دالى زاتتاردى ءبولىپ الىپ, توپىراقتىڭ قۇنارلىلىعىن قايتا قالپىنا كەلتىرۋگە با­عىت­تالاتىن بولادى. وب­لىس اكىمى ايتىپ وتكەندەي, مۇن­­داي جوبا قازاقستاننىڭ باسقا كا­سىپ­ورىندارى ءۇشىن دە ءتيىمدى بولماق. ويتكەنى, بۇل ارادا ميللياردتاعان توننا قالدىقتاردى پايدالانۋ ماسەلەسى كۇن تارتىبىنە شىعارىلادى. دۋمان اناش, «ەگەمەن قازاقستان». وسكەمەن.