ونىڭ ءبىرىنشىسى – ءسۇيۋ, ەكىنشىسى – سانالىلىق, ءۇشىنشىسى – سابىر, ءتورتىنشىسى – سەنىم. «ەركەك – دىڭگەك, ايەل – گۇل. دىڭگەك – ۇستىن دەگەن ءسوز. ايەل – قۇنارلى توپىراق, وندا ادامزات ءدانى ءوسىپ, جەتىلەدى. ءبىز سول ءداننىڭ جەمىسىمىز. ايەلسىز ادامزات «جەمىسى» ەشقاشان دا بولمايدى», دەگەن ەكەن باۋىرجان مومىش ۇلى اتامىز. ءيا, ايەلسىز ازامات ەڭبەگى جانبايدى. وتكەنگە كوز سالساق, تالاي ايەل تالاي ەركەكتى گۇلگە ورادى, كەمەلىنە كەلتىردى. سولاردىڭ ءبىرى – باۋىرجان اتامىزدىڭ جان جارى. قانداي قيىن-قىستاۋ كەزەڭ بولسا دا شاڭىراقتى شايقالتپاۋعا كۇش سالدى. ال ۇلى وتان سوعىسىندا پارتيزان ءارى بارلاۋشىلىق قىزمەتتى قوسا اتقارعان قاسىم قايسەنوۆتىڭ اسىل جارى اعامىزدىڭ جازۋشىلىق تالانتىن گۇل ەتىپ اشتى. كاسىبىنىڭ اقىلشىسى دا, كومەكشىسى دە بولا ءبىلدى. ومىردە مۇنداي اسىل جارلار كوپ بولعان. ماسەلەن, تاريحىمىزدى قاراساق, ابىلقايىر حاننىڭ زايىبى بوپاي حانشايىم, قاراكەرەي قابانباي باتىردىڭ جان جارى گاۋھار, جيرەنشە شەشەننىڭ ايەلى قاراشاش, ءحىح عاسىردىڭ ورتا كەزىندە تۇركىستاندى جاۋلاۋشى ورىس وتارشىلدارىنا قارسى كۇرەستە بارلاۋشىلىق قىزمەت اتقارعان باقتى قىز, ەسىم حاننىڭ شولعىنشى باتىرلارىنىڭ ءبىرى بولعان اقبيكەش ارۋ جانە تاعى باسقالار.
ولار وزدەرىنىڭ اقىلدىلىعىمەن دە, باتىرلىعىمەن دە ەرلەردىڭ ەرلىك ىستەرىنە جول اشتى. قازىر دە سونداي وتاعاسىلارىنىڭ تاڭداعان نەبىر ماماندىقتارىنىڭ اۋىرتپالىعىن قوسا ارقالاپ ءجۇرگەن ارۋلار بارشىلىق. ءتىپتى, اقىلدىلىق پەن پاراساتتىلىق جاعىنان كەلگەندە قاجەتتى جەرىندە اسقان بىلىكتىلىك پەن تاپقىرلىق كورسەتىپ, نەبىر قىلكوپىردەن امان وتۋگە جول تاۋىپ جاتقان جارلار دا بار. بىراق مۇنداي جانداردى جۇرت ولاردىڭ ەرلەرى ماماندىقتارىنا ساي استىرتىن قىزمەتتىڭ ادامى بولعان سوڭ قانداي جاۋاپتى ءىستى ارقالاپ جۇرگەنىن بىلمەيدى. سەبەبى, بارلاۋشىنىڭ جارى كۇيەۋىم بارلاۋشى دەپ تە ايتا المايدى. ءارى كەتكەندە ديپلومات نەمەسە اۋدارماشى دەيدى.
ارنايى بارلاۋ قىزمەتىمەن اسا تانىس بولعاندىقتان دا ءارى ولار تۋرالى قيلى اڭگىمەلەر جازىپ جۇرۋىمە وراي بىردە كانىگى بارلاۋشى دوسىم قويىن كىتاپشا اكەپ بەردى. سىرتىندا «رانيا گايسينا اڭگىمەلەرى» دەپ جازىلىپتى. «اۋ, ايەلىڭ جازۋشىلىقپەن اينالىسا باستاپتى عوي!», دەدىم تاڭدانىسىمدى جاسىرماي. «جوق, بۇل نەگىزىندە ايەلىمنىڭ كۇندەلىگى. ءبىز شەتەلدە ديپلوماتيالىق قىزمەتتە جۇرگەندە باستان كەشكەنىن شارتتى تۇردەگى اڭگىمە رەتىندە ءتۇرتىپ وتىرعان عوي. بىراق مۇنداعى وقيعالاردىڭ ءبارى اقيقات. قازىرگى بارلاۋشى جان جارىنىڭ ومىرىنەن سىر تارتقىڭ كەلسە, كادەگە جاراتۋىڭا بولادى. قالعانىن ءوزىمىز ايتىپ بەرەمىز», دەدى.
ءيا راسىندا, ايلاپ, جىلداپ وزگە ەلگە ىسساپارمەن كەتىپ, نەبىر قۇپيا تاپسىرمالاردى ورىندايتىن قازىرگى قازاق بارلاۋشىلارىنىڭ جارلارى ومىرىندە نە سىر بار ەكەن دەگەن ويعا قالدىق. كۇندەلىكتە كوپ نارسە ايتىلىپتى. «ساقتىقتا – قورلىق جوق» دەگەن, كۇندەلىكتەن ەشكىم سەكەم الماۋى ءۇشىن استارلاپ جازىلعان ەكەن. ونىڭ بىرقاتارىن اشۋعا تۋرا كەلدى. رانيا ۋىلجىعان قىز كەزىندە بارلاۋشىنىڭ ايەلى بولام, سوسىن ديپلوماتيالىق جۇمىستارمەن الەم ەلدەرىن ارالايمىن, ءسويتىپ, ءوزىم دە استىرتىن ىسكە بەلسەنە ارالاسىپ كەتەمىن دەپ ەش ويلاماعان شىعار دەيمىز. الايدا, بۇل ومىردە نە بولمايدى دەيسىز, ونى نەبىر سىنعا سالار ساتتەر الدىندا كۇتىپ تۇر ەدى.
ول كەزدە رانيا شەت تىلدەرى ينستيتۋتىن بىتىرگەن, ماماندىعى – اعىلشىن ءتىلىنىڭ وقىتۋشىسى ەدى. وقۋ ورنىن وزات اياقتاپ, اسا قابىلەتتىلىك پەن بىلىكتىلىك تانىتقان سوڭ ونى سول ينستيتۋتتا ستۋدەنتتەرگە ساباق بەرۋگە قالدىرعان بولاتىن. بۇعان ول قۋانباسا, ەش رەنجىگەن جوق. رانيا بالا كەزىنەن اڭساعان كاسىبىنە قۇلشىنا كىرىستى. ول كەزدە جالپى قازاقستان بويىنشا اعىلشىن ءتىلىن جەتىك بىلەتىن ءارى اۋدارماشىلىقتى مۇلتىكسىز يگەرگەن جاستار ساۋساقپەن سانارلىقتاي ەدى. سولاردىڭ ىشىندە شەت ءتىلىن شەتەلدىكتەردىڭ وزدەرىنەن اسا يگەرىپ, ءارى ونى باسقا تىلگە سوزبە ءسوز اۋدارا الاتىن جاندار تىپتەن سيرەك بولاتىن. ينستيتۋتتى ەندى تامامداعان رانيانى دا وقۋ ورنىنىڭ باسشىلىعى وسىنداي جوعارى قابىلەت-قارىمىنا بايلانىستى كەيىنگى ستۋدەنتتەرگە ساپالى ءبىلىم بەرۋ ءۇشىن الىپ قالعان. الايدا, رانيانىڭ قابىلەتى مەن ءبىلىمى تەك ينستيتۋتقا عانا ەمەس, ءىس-شارالارىن اعىلشىن تىلىندە ءوتكىزە باستاعان باسقا دا مەملەكەتتىك سالالارعا اسا قاجەت بولا ءتۇستى. ونى اۋدارماشى رەتىندە ءتۇرلى حالىقارالىق كونفەرەنتسيالار مەن كەزدەسۋلەرگە ءجيى شاقىراتىن.
بىردە سىرتقى ىستەر مينيسترلىگىندە وتكەن سونداي جيىننىڭ ءبىرىندە وزگەلەرگە مۇلدە ۇقسامايتىن, ماڭدايى كەڭ, اقشىل ءجۇزدى, ەكى كوزىنەن مەيىرىم شۋاعى توگىلىپ تۇرعان جاس جىگىتتى كەزدەستىردى. ءوزىنىڭ ايتۋى بويىنشا, وسى مينيسترلىكتە قىزمەت ىستەيتىن ديپلومات ەكەن. سويتسە, ول مۇنى كوپتەن بەرى بىلەتىن سەكىلدى. ءوزىنىڭ نازارى اۋىن كۇتىپ جۇرگەندەي, ەكەۋىنىڭ ۇيگە قايتۋ باعىتتارى ءبىر ەكەنىن, مۇنىڭ ۇيىنەن ءوزىنىڭ دە ءۇيى الىس ەمەس ەكەندىگىن, سوندىقتان شىعارىپ سالۋعا قيسىنى كەلىپ تۇرعانىن جىلى جىميىسپەن جەتكىزدى.
سۇڭعاق بويلى, تالدىرماش دەنەلى كەلگەن سۇلۋ ءمۇسىندى رانياعا ول كەزدە كوز سالعان جىگىتتەر كوپ بولاتىن. قولاڭ شاشى تىلەرسەگىنە توگىلگەن ايداي ارۋدىڭ ارتىنان سابىلىپ, اياعىنىڭ استىنا گۇل توككەن نەبىر جىگىتتەرگە كوز قيىعىن دا سالماي جۇرەتىن. بىراق مىنا راقىم وعان ەرەكشە اسەر ەتتى. جاقىن تانىستىقتىڭ دا سوڭى نەگە اپارىپ سوعارىن بىلمەدى. ويتكەنى, ءبىر كۇنى وعان قۇربىلارى راقىمنىڭ اعىلشىن ءتىلىن ۇيرەنگىسى كەلەتىنىن جەتكىزدى. راسىندا سولاي ەدى. راقىمعا باسشىلىق شۇعىل وتكەن جابىق كەڭەستە شەت ءتىلىن جەدەل يگەرۋدى تاپسىرعان. بۇرىن ول شىعىس تىلدەرىن مەڭگەرگەندىكتەن سونى عانا مىسە تۇتىپ جۇرگەن. ەندى ءبىراز ۋاقىتتان سوڭ اعىلشىن ءتىلدى مەملەكەتكە ىسساپارعا باراتىن بولعاندىقتان بۇل ءتىلدى قالايدا تالاپقا ساي ۇيرەنۋى ءتيىس بولدى. اعىلشىن ءتىلىن تەز ارادا جەتىك بىلەدى دەگەن دەڭگەيگە جەتۋى كەرەك. «ىزدەگەنگە – سۇراعان» دەگەندەي, مىعىم بايلانىس ورناتۋعا ناقتى سىلتاۋ تابىلا كەتتى.
ال كوركى اقىلىنا ساي قىز بولسا وزىنە قىر-سىرى بەلگىسىز جىگىتتىڭ ماحابباتى جانارتاۋداي اتقىلاعانىن, ءبىر كۇنى سونىسىمەن اياق-قولىن ماتاپ تاستارىن سەزبەستەن وعان اعىلشىن تىلىنەن ءدارىس بەرۋگە كەلىستى. اقىرى, ونىڭ سوڭى ەكەۋىنىڭ نەكە سارايىنا قول ۇستاسىپ بارۋىمەن اياقتالدى. ول كۇن 23 اقپان بولاتىن. سودان نە كەرەك, العاشقى ۋاقىتتا ەسكى ءداستۇرمەن قوس مەيرام قوسا اتالىپ وتەتىن بولدى. الايدا, وسى نەكە قيۋ سارايىندا رانيا سىرتقى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ قىزمەتكەرى دەپ كەلگەن راقىمنىڭ بۇل ءۇشىن مۇلدە تۇسىنىكسىز ماماندىقتىڭ يەسى – بارلاۋشىعا تۇرمىسقا شىققانىن ءبىر-اق ءبىلدى.
العاشقىدا بارلاۋشى كۇيەۋىنىڭ توسىن دا, تۇسىنىكسىز قىلىقتارى مەن امالدارىنا تۇسىنبەي قارايتىن رانيا كەلە-كەلە بۇعان دا بوي ۇيرەتە باستادى. بارىنەن بۇرىن رانيا راقىمنىڭ قىزمەت بابىمەن شەتەلگە العاش ىسساپارعا شىعارىندا مۇلدە ءبىر, اسىرەسە ايەل زاتى, ياعني كۇيەۋىنىڭ جارى ءۇشىن توزگىسىز جايتقا تاپ بولدى. وسى ىسساپارعا شىعار الدىندا راقىم وعان: «ەندى سەن دە العاشقى دايىندىقتان ءوتىپ, ءتۇرلى نۇسقاۋ الۋىڭ كەرەك. سوندىقتان ءبىزدىڭ باسشىلىق ەرتەڭ سەنى قابىلدايدى», دەگەن بولاتىن. سول ايتقانداي, ول ەرتەڭگىسىن بەلگىلەنگەن ۋاقىتتا ەش سىر الدىرا قويمايتىن ادامدار الدىنا باردى. ءبارىن ايتىپ جاتىر, ۇيرەتىپ جاتىر. ارينە اسا ساقتىق, مۇقياتتىلىق, سابىرلىلىق, شىدامدىلىق, مادەنيەتتىلىك, ءتۇسىنىستىك, سىيلاستىق اسا قاجەت. ءبىراق: «ەگەر كۇيەۋىڭىز كوشەدە بەيتانىس ءبىر ايەل زاتىمەن قولتىقتاسىپ كەلە جاتقانىن نەمەسە مەيرامحانادا, كافەدە اۋقاتتانىپ وتىرعانىن كورسەڭىز, وعان نازار اۋدارماق تۇگىل, مۇلدە ونى تانىمايتىن ادام بولىپ جۇرە بەرۋىڭىز قاجەت», دەگەن ءسوز سەلك ەتكىزدى. مۇندايدى كۇتپەگەن جاس كەلىنشەك شالىس ەستىدىم بە, جوق پا دەگەندەي, اڭتارىلا قاراپ قالدى. كوپتى كورىپ, شاشىن اق شالعان پولكوۆنيك: «سولاي, قاراعىم, شالىس ەستىگەن جوقسىز», دەپ ءسوزىن نىعارلاي ءتۇستى.
تاس قابىرعادا دا «قۇلاق» بولاتىندىعىن استە ۇمىتپاعان ءجون. ال قىزمەتتەگى تەلەفون ءتىپتەن تىڭدالۋى ابدەن مۇمكىن. سوندىقتان جۇمىس اياعىنا تامان, بارلاۋشى كەشكە ۇيگە تەلەفون سوعىپ, مەن شىعىپ بارا جاتىرمىن, كەشكى استى دايىنداي بەر, دەيدى. بىراق بۇل ءسوزدى كەرىسىنشە ءتۇسىنۋ قاجەت ەكەنىن ونىڭ ايەلى عانا بىلەدى. ياعني, ول كەشىگەدى, اگەنتتەرىمەن كەزدەسەدى نەمەسە باسقا دا ءبىر جەدەل قۇپيا شاراعا بارادى, سوندىقتان ءمۇمكىن وتە كەش كەلۋى ىقتيمال. كەيدە كەشكە ۇيگە تانىس «تازا ديپلوماتتاردىڭ» ءبىرى حابارلاسىپ, مۇنىڭ كۇيەۋىنىڭ ۇيدە جوق ەكەنىنە تاڭعالىپ, ونىڭ جۇمىستان باياعىدا شىعىپ كەتكەنىنە, بىراق ۇيگە ءالى نەگە كەلمەگەنىن سۇرايدى. ال بارلاۋشىنىڭ زايىبى نە دەسىن, ونىڭ قولىنان تەك كۇتۋ عانا كەلەدى عوي. ءبارى دە سولاي ويلايتىن.
العاشقىدا ءوزىن وسىلايشا مىلتىقسىز مايداندا جۇرگەندەي سەزىنگەن جاس كەلىنشەكتىڭ الدىنا قويىلعان ماڭىزدى مىندەتتىڭ ءبىرى – جەرگىلىكتى حالىقتىڭ ءتىلىن ۇيرەنۋ بولدى. ول ماعان نەگە كەرەك دەپ رانيا بۇعان ونشا كوڭىل بولمەدى. الايدا, مۇنىسى ۇشقارى شەشىم بولعانىن ءوزى دە كەيىن جاقسى ءتۇسىندى. ارينە, شەتەلگە كەلگەن العاشقى كۇندەرى رانيا كۇن ۇزاق ۇيدە وتىردى. ەشكىمدى تانىمايدى, باراتىن جۇمىسى جوق, ازىق-ت ۇلىك دۇكەنى يەك استىندا. كۇنى بويى تەلەديدار قاراۋدان ابدەن جالىقتى. قوي, كەمىندە بەس ءتىلدى بىلەمىن, اداسپاسپىن. كوشەگە شىعىپ بوي جازىپ قايتايىن دەپ ويلايدى. سودان ۇيدەن الىستاۋ جەردەگى بازاردان ءبىر-اق شىعادى. پاتەردە جالعىز ءوزى وتىرىپ, ابدەن ءىشى پىسىپ قالعان ەكەن, ۇزاق ءجۇردى. العاشقىدا اڭعارماعان با, كەنەت سوڭىنان ءبىر ادامنىڭ كولەڭكەدەي قالماي جۇرگەنىن بايقادى. راسىندا, بۇل قاي جاققا بۇرىلسا, اناۋ دا سولاي ەرەدى. سودان سەكەم الىپ, كەرى ىزىمەن ءجۇرىپ كوردى. جوق, اناۋ قالار ەمەس. رانيا وعان جالت قاراپ قالعاندا اناۋ دا باسىن باسقا جاققا بۇرا قويادى. «بۇعان نە كەرەك؟ بۇل كىم؟ مۇنى اڭديتىنداي نە بولىپ قالدى؟ مۇمكىن...».
ءاپ-ساتتە سانداعان سۇمدىق ويلار ساناسىنان سىرعىپ ءوتتى. سوندا عانا اينالاسىنا جالتاقتاي كوز سالدى. دۇنيە ەندى انىق كورىنە باستاعانداي بولدى. ءوزىنىڭ قايدا جۇرگەنىن, اق شاشتى پولكوۆنيكتىڭ, كۇيەۋىنىڭ ايتقاندارىن ەسىنە الىپ, كىمنىڭ ايەلى ەكەنىن ويلاعاندا سەلك ەتتى. جەرگىلىكتى تۇرعىندار مەن ءوزىنىڭ كيگەن كيىمى وزگەشە ەكەنىن بايقادى. سۇلۋ ءمۇسىنىن ودان ءارى جارقىراتىپ كورسەتىپ تۇرعان كويلەگى دە تىم اسەم بە, قالاي. ەلدەن ەرەكشەلەنگەن بۇعان كىم نازار اۋدارماسىن ەندى! ال مىنا ارتىنان ەلى قالماي كەلە جاتقان جۋان ەركەكتىڭ نە ويلاعانىن كىم ءبىلسىن؟ ءوزىنىڭ ءتۇرى اۋرۋ ادامعا ۇقسايتىن سەكىلدى. مانياكتار وسىنداي بولادى دەيتىن. سونان جان-جاعىنا جاۋتاڭداي قاراپ, ساۋدا ورنىنىڭ ايشىعى بار فورما كيگەن ادامدى وسى ورتالىقتىڭ قاۋىپسىزدىك قىزمەتكەرى شىعار دەپ قاسىنا جەتىپ باردى. وعان جالما-جان جاعدايدى بايانداي باستادى. انا تىلىنەن وزگە تاعى ءتورت ءتىلدى جەتىك بىلەتىنى نە پايدا, اناۋ بىرىنە تۇسىنبەدى. اياعىندا قازاقشا دا ايتىپ كوردى. بىراق اناۋ ەكى يىعىن كوتەرگەننەن باسقا, تۇسىنىكتى جاۋاپ قايتارمايدى. عاجاپ, بۇلار تەك جەرگىلىكتى تىلدە عانا سويلەيدى ەكەن. ال جەرگىلىكتى ءتىلدى ۇيرەن دەگەنگە ءمان بەرمەگەنىنە رانيا وسى جولى ءبىر وپىندى. دەگەنمەن, كۇزەتشىلەرگە: «مەنىڭ سوڭىمنان مانياك ەرىپ ءجۇر» دەگەن ءسوزى اسەر ەتكەندەي بولدى. سويتسە انالار ەڭگەزەردەي ەركەكتى كورسەتىپ ۇرەيلى ايتىلعان «مانياك» دەگەن سوزدەن جاعدايدى اڭعارعان سەكىلدى. سويتكەنشە انا «مانياك» تا جاعدايدىڭ ۋشىعىپ بارا جاتقانىن سەزىپ, قاراسىن باتىرىپ ۇلگەرگەن. ال اياعىندا ارتىنان كەلىپ جەتكەن كۇزەتشىلەردىڭ باسشىسى از-كەم اعىلشىنشا سوزدىك قورىمەن سويلەسىپ, رانيانىڭ قاسىنا كۇزەتشى قوسىپ, ۇيىنە شىعارىپ سالدى.
ارينە, راقىم جارىنا بارلاۋشىلىق ونەردىڭ قىر-سىرىن تولىق ايتا بەرمەيتىنى انىق. اسىرەسە, ءوزىنىڭ اگەنتتەرى تۋرالى ءتىس جارمايتىنى بەلگىلى. ونىڭ شەتەلدەگى ءار كۇنى, ءار ساعاتى نەگىزگى تاپسىرمانى ورىنداۋعا عانا ارنالۋى ءتيىس. ءتىپتى, ول جەكسەنبى كۇندەرى جارىن ەرتىپ قالانىڭ نەبىر تۇكپىرىن ارالاۋعا شىققاندا دا بۇل قىدىرىستى ءوز ماقساتىنا پايدالاناتىن. «دەمالىس كۇندەرى قالانى ارالايمىز. قولىمىزدا مىندەتتى تۇردە فوتواپپارات. كۇيەۋىم مەنى «انە جەرگە تۇرا قال, مىنا جەرگە تۇرا قال» دەپ تۇسىرە بەرەدى. ول كەزدە قازىرگىدەي ساندىق فوتواپپارات ەمەس, پلەنكالى. سول 36 كادردىڭ 36-سىندا دا مەن عانا. سويتسە, مەنى تۇسىرەمىن دەپ وزىنە قاجەتتى جەرلەردى كادرعا الا بەرەدى ەكەن. تەكسەرىلۋگە قاجەتتى بۇرىلىستار, اقپارات جاسىراتىن كومبەلەردىڭ ورنى, كەزدەسۋگە ىڭعايلى نەمەسە قاۋىپسىز, ەلەۋسىز تۇستار....», – دەيدى رانيا. ال راقىم ول ەلدە تەك سول مەملەكەتتىڭ ادامدارىمەن عانا ەمەس, سول ەلگە وزگە سىرت مەملەكەتتەردەن اقپارات جەتكىزۋشى جانسىزدارمەن دە كەزدەسەتىنى جانە بار. سوندىقتان بۇل مەملەكەت راقىم ءۇشىن حالىقارالىق جانسىزداردىڭ بايلانىس الاڭىنا اينالعان ەدى.
سودان رانيا اناداعى بازارداعى جاعدايدان كەيىن جەرگىلىكتى ءتىلدى ابدەن ۇيرەنىپ الدى. ونىڭ پايداسى وزىنە ءتيدى. جەرگىلىكتى تۇرعىندارمەن, اسىرەسە ايەلدەرمەن شۇيىركەلەسكەندە نەبىر سوڭعى جاڭالىقتار مەن جەتى قات جەر استىنداعى جاعدايلاردى ەستيتىن. مۇنىڭ ءبارىن ول ايەل زاتىنا عانا ءتان ادىپپەن جىپكە ءتىزىپ, سوڭعى جاڭالىقتارداي ەتىپ كۇيەۋىنە جەتكىزەدى. كۇيەۋى ايەلىنىڭ ءسوزى دالادا قالماسىن دەي مە, ايتەۋىر جاقسىلاپ تىڭدايدى. بىرتە-بىرتە راقىم رانياعا سەنىم ارتىپ, اڭدۋ امالدارىن سەنىپ تاپسىرۋعا بولاتىندىعىنا كوز جەتكىزدى. ءاسىرەسە, راقىم ءۇشىن انا جاسىرىن جانسىز اگەنتىمەن كەزدەسۋ وتە كۇردەلى ءىس بولاتىن. بۇل – بارلاۋشى قىزمەتىنىڭ نەگىزگى قاينار كوزى. قاينار كوزى بىتەلسە, بارلاۋشى باستى اقپاراتتارىنان دا قاعىلادى. دەمەك, اگەنتىمەن كەزدەسۋدە ايەلىنىڭ كومەگى اۋاداي قاجەت ەكەندىگىن جاقسى ءتۇسىندى. وتكەندە ايەلىن سۋرەتكە ءتۇسىرىپ جۇرگەندە 15-ءشى كادرداعى قالتارىس اگەنتىمەن كەزدەسۋگە ەڭ ىڭعايلى تۇس ەكەندىگىن بايقاعان. ەندى سول تۇستى ءوز جانسىزىنا قالايدا ءبىلدىرۋى ءتيىس بولدى.
ارادا ءبىراز ۋاقىت وتكەن سوڭ بەلگىلەنگەن كەزدە اگەنتى سول تۇستا ءوزىن كۇتىپ وتىرعانىن بارلاۋشى ءبىلدى. «ايەلدەر بايقاعىش كەلەدى عوي. قالانىڭ قۋىس-قۋىس كوشەلەرىن جاقسى ەستەرىندە ساقتايدى, اسىرەسە ەگەر ول كوشەدە ءبىر جاقسى دۇكەن نەمەسە بازار بولاتىن بولسا. كەيدە ماشينامەن ءبىر جەرگە بارۋ كەرەك بولىپ, ايەلىڭمەن شىعاسىڭ. سوندا ول جول كورسەتەتىن كەزدەرى بولادى. «ءاي, بۇل ادام اداسىپ كەتەتىن بۇرالاڭ جولدى قايدان بىلەسىڭ؟» – دەسەڭ, «وتكەندە ديپلوماتتاردىڭ كەلىنشەكتەرىمەن دۇكەن ارالاۋعا تاكسيمەن بارعانبىز, سوندا تاكسيست وسى جولمەن الىپ كەلگەن» دەيدى. بايقاسام, ىزىڭنەن ەرگەن كولىك بار ما, جوق پا, تەكسەرىلۋگە وتە ىڭعايلى مارشرۋت ەكەن, دەرەۋ قويىن داپتەرگە جازا قويعام», دەيدى راقىم. ول وسى تۇستى جاسىرىن ماقساتىنا اسا ساقتىقپەن پايدالاندى. بىراق قانشاما ىڭعايلى دەگەنمەن, ساقتىقتا قورلىق جوق. «اگەنتپەن كەزەكتى كەزدەسۋگە شىعار الدىندا جاقسىلاپ تەكسەرىلىپ الۋ قاجەت. بولماسا ءوزىڭنىڭ جاسىرىن كومەكشىڭدى ارتىڭنان اڭدىعان تىڭشىنىڭ قولىنا تۋرا تاپسىراسىڭ. سەنى تۇتقىنداسا, ديپلوماتيالىق پاسپورتىڭ بار, مۇمكىن ەلىنە قايتارادى. ال اگەنتىڭدى ۇستاسا, ول سول ەلدىڭ ازاماتى, ونى زاڭنىڭ بار قاتالدىعىمەن جاۋاپقا تارتادى. كەيبىر مەملەكەتتەردە ساتقىندىعى ءۇشىن ءولىم جازاسى كەسىلەدى. سوندىقتان, بارلاۋشى, ەڭ الدىمەن, جاسىرىن كومەكشىلەرىنىڭ قاۋىپسىزدىگىنە كوڭىل اۋدارۋى كەرەك. ال تەكسەرىلۋدىڭ نەشە تۇرلەرى بار, سونىڭ ءبىرىن ورىسشا «كونترنابليۋدەنيە» دەيدى, ياعني سەنىڭ ىزىڭمەن بىرەۋدىڭ ىلەسىپ كەلە جاتقانىن باسقا ءبىر ادام كورىنبەيتىن جەردە وتىرىپ باقىلايدى. ايەلىمىزگە «تۋرا وسىنداي ساعاتتا كافەنىڭ تەرەزەسىنەن قاراپ وتىراسىڭ, مەن وتكەننەن كەيىن مەنىڭ ارتىمنان ەرگەن كىسىلەرگە كوڭىل اۋداراسىڭ» – دەپ تاپسىرىپ قويامىز. بولماسا, ناقتى ءبىر ۋاقىتتا بەلگىلەنگەن جەردە بالانى ويناتىپ جۇرەدى دە, سول ۋاقىتتا بايقاعان جاعدايلارىن كەيىن ايتىپ بەرەدى. سونىڭ ءبارىن ساراپتاپ, اڭدۋشى بار ما, جوق پا, شەشىم قابىلدايسىڭ», دەيدى.
كەڭەس زامانىندا جۇمىس ىستەمەيتىن قىزمەتى جوق ادام كۇيسىز ادام بولىپ تابىلاتىن. ونى جاسىرۋعا بولمايدى. وتىرىك ايتساڭ, ول دا ءبىر كۇنى ايگىلەنىپ قالۋى عاجاپ ەمەس. ال تانىستارىڭ كوبەيگەن سايىن سەنىڭ بارلاۋشى ەكەنىڭ دە اشىلىپ قالۋ قاۋپى وسەدى. كوپ تانىستىڭ ىشىنەن بىرەۋ بولماسا بىرەۋى سەنى ءبىلىپ قويۋى ابدەن مۇمكىن عوي, بولماسا كۇدىكتەنىپ قالۋى دا عاجاپ ەمەس. سوندىقتان, كەيدە كوپپەن تانىستىق ورناتا بەرۋ دە قاۋىپتى. بىراق ونسىز بولمايدى. بايلانىسسىز بارلاۋشى قانداي بارلاۋشى بولادى. ياعني تاۋەكەلگە باراسىڭ. قازاق ايتپاي ما, «تاۋەكەل ءتۇبى جەل قايىق, جۇزەسىڭ دە وتەسىڭ». سول كەزدە تاعى دا ايەلدىڭ كومەگى قاجەت. ەگەر دە وتباسىمەن ارالاسىپ تۇرساڭ كۇدىك از بولادى. سەبەبى, ول كەزدە شەتەلدەگى ديپلوماتتاردىڭ ءبارىنىڭ ارناۋلى قىزمەتپەن بايلانىسى بار دەگەن تۇسىنىك قالىپتاسقان ەدى. «سونىڭ ارقاسىندا رانيا ارقىلى ءتيىمدى بايلانىستارعا شىققان كەزدەر دە بولدى. ايەلدەر اۋلادا, دۇكەندە, بازاردا باسقا ايەلدەرمەن تەز تانىسا كەتەدى عوي. سودان كۇيەۋى نەمەسە ايەلدىڭ ءوزى سول ەلدىڭ قانداي دا ءبىر مەكەمەسىندە قىزمەتتە بولىپ شىعادى. ال ول مەكەمەگە «ەنۋ» ءبىزدىڭ بارلاۋشىنىڭ الدىندا تۇرعان تاپسىرمالاردىڭ باستى تارماقتارىنىڭ ءبىرى. رانياعا وسى بايلانىستى جالعاستىرۋ تۋرالى «تاپسىرما» بەرىلەدى. بىراق بۇل جەردە دە ابايلاۋ كەرەك, ونى راۋشان دا سەزەدى. ەگەر تانىستىقتى تەرەڭدەتەم دەپ شىلي پىسىق بولىپ كەتسەڭ, ول سەزىك تۋدىرۋى ءمۇمكىن. سوندىقتان, قاتىناستىڭ ءبارى شەتەلدىكتەردىڭ وزدەرىنىڭ باستاماسى سياقتى بولىپ كورىنۋى كەرەك.
ودان بەرى دە تالاي ۋاقىت ءوتتى. قازاقستانداعى كۇندەلىكتى جۇمىستار. رانيا اعىلشىن ءتىلىن بىلگەندىكتەن بىرنەشە شەتەلدىك كومپانيالاردا جۇمىس ىستەدى. «ءابدەن قينالاسىڭ. كۇيەۋىڭ قايدا جۇمىس ىستەيدى دەگەن سۇراققا كەيدە قالاي جاۋاپ بەرەرىڭدى بىلمەي قالاسىڭ. شەتەلدىكتەرگە باسقاشا, باسقا تانىستارعا باسقاشا ايتۋعا تۋرا كەلەدى. نەگىزگىسى شاتاسپاۋ كەرەك, كىمگە نە ايتقانىڭدى. كەيدە ايقالاعىڭ كەلەدى: «مەنىڭ جولداسىم سىرتقى بارلاۋ پولكوۆنيگى» دەپ. كوپ نارسەنى بۇعىپ قالاسىڭ. ايتۋعا بولمايدى. وتىرىكشى سياقتى كورىنەسىڭ كەيدە... قانشا جىل وتسە دە ءتىپتى جاقىن دوس قىزدارىمنىڭ ءوزى, «ءاي, وسى سەنىڭ بايىڭ قايدا جۇمىس ىستەيدى؟» دەپ سۇراپ قويادى.
وسى سوڭعى شەتەلدىك ىسساپارعا راقىم جالعىز ءوزى كەتتى. وتباسىن الماعانى – بارا جاتقان ايماقتا جاعداي تىنىش ەمەس, ءتىپتى سوعىس وتى تۇتانايىن دەپ جاتقان ەدى, ءارى ۇزاق مەرزىمگە ساپار شەكتى. سول كەزدە رانيا جولداسىنا كۇندە حات جازادى. نە ىستەپ, نە قويعاندارىن تاپتىشتەپ جازاتىن. حاتتى جولداماسا دا كۇندە جازىپ قوياتىن. حاتىنىڭ اياعىنا «س.س.س.ر.» دەپ قول قويادى. ونىسى «سالەممەن سەنى سۇيەتىن رانيا» دەگەنى. وعان جاۋاپ جازعان حاتىندا راقىم دا «سسسر» دەپ قول قويادى.
وت وشاعى تۇتانعالى جاتقان الىستاعى جات ەلدە جۇرگەن بارلاۋشى مەن ونىڭ ەلدەگى جان جارىنىڭ ساعىنا جازىسقان حاتتارى ولاردىڭ ءبىر-بىرىنە دەگەن ناعىز ىستىق سەزىمدەرىنە تولى. ارينە, ولار حاتتارىندا ارتىق-اۋىس دۇنيەنى اشىق جازا المايتىنى بەلگىلى. بىراق وزدەرىنىڭ ىشتەگى ساعىنىشتارىن, ءبىر-ءبىرىنىڭ جان قينالىستارىن تۇسىنگەندەرىن ءتۇرلى فورمادا جەتكىزگەندەرى سۇيسىنتپەي قويمايدى. ءبىرى – مەملەكەت قامىمەن, ءبىرى – سول مەملەكەتشىل ادامنىڭ ابىرويىن اسقاقتاتا ءتۇسۋ ءۇشىن جۇرگەندە ءومىردىڭ قيىنشىلىقتارىنا ەش مويىماۋ قاجەت ەكەندىگىن انىق دالەلدەپ بەرەدى. «قۇداي سەنىڭ دەنىڭدى ساۋ قىلسىن, ەڭبەگىڭدى جاندىرسىن دەپ تىلەيمىن. سوندىقتان مەن نە بولسا دا كوتەرۋگە بەيىلمىن». «قىمباتتى مەنىڭ راقىمىم! سەنىڭ ءبىر ەمەس, ەكى حاتىڭدى قابات الىپ, الاي-دۇلەي ءبىر سەزىمدەر بيلەدى دەيسىڭ مەنى». «سەن جىگىتسىڭ, كوپ ونشا ساعىنىپ, سارعايا بەرمە!». «تابيعات انامىزدان ساعان مەنىڭ سىرىمدى جەتكىزسىن دەپ تىلەيمىن. سەنى ءبىر جاراتقان ساقتاسىن!». «كوڭىلىڭ جابىرقاعان كەزدەردە بولاشاقتا ەڭبەگىڭنىڭ باعالانار كەزىن ويلاپ, قالىبىنا ءتۇس. مۇقالما! كوپتەن-كوپ سۇرايتىنىم, ەشكىممەن ۇرىسپا, وزىڭە-ءوزىڭ قۋات بەرىپ, جالعىزدىق جانىڭدى قيناسا دا مويىما, نۇرى مول شۋاقتى كۇندەر الدا توسىپ تۇرعانىن ويلا. ال مەن كەيدە تاسىپ-تاسىپ شالقىپ كەتەم, راقىمىم بار عوي دەپ, ماڭايىمداعى جانداردىڭ ادام ەكەنىن ۇمىتىپ كەتەم. ارينە, مەنىكى اقىماقتىق». «ماقتانۋ تەك ماعان عانا لايىق. ابىروي-اتاق ساعان لايىق. مەن سەنەن كەرەمەت نارسەلەر كۇتەم. ءوز جۇمىسىم ءجۇرىپ جاتىر, مەنەن قورىقپا». «امان-ەسەن ورالامىن. سەن تەك كۇتە ءبىل!». «حاتىڭدى الىپ قۋانىپ قالدىم. كەيبىر جەرىندە قابىرعام قايىسىپ, جانىم اشىپ, كوڭىلىم قوبالجىدى. قايتەمىز؟ كونەمىز دە. الدا ءۇمىت زور. ۇلكەن قۋانىشتار توسىپ تۇر عوي. سوعان دەيىن كونەمىز دە». «دانىشپاندار باقىتتى بولمايدى دەيدى, دالباسا. ميللياردتاعان ادامدار كەپ, كەتىپ جاتادى, سولاردىڭ ارقايسىسى ينەنىڭ جاساۋىنداي بولسا دا مىنا جۇمىر جەرگە پايداسىن تيگىزىپ كەتسە سونىڭ ءوزى باقىتتىلىق ەمەس پە؟! جاقسىلىق جاساۋعا تويماي كەتۋدىڭ ءوزى باقىتتىلىق». «شىدامدى بول. ساتسىزدىك, ساتتىلىك ۋاقىتتار بار. ساتسىزدىككە مويىما. ساتتىلىككە اسىپ-تاسپا».
قازىر ەشكىم حات جازىسپايتىن بولدى. زاماناۋي تەحنولوگيالار كەلىپ, حات جازۋ ءۇردىسى توقتاپ قالدى. بولماسا, حات – ماحاببات لەبى, ساعىنىش حابارشىسى ەمەس پە. رانيانىڭ حاتتارى جىراقتا جۇرگەن ءبىزدىڭ بارلاۋشىعا كەرەمەت كۇش بەرگەنى انىق. ول دا مۇمكىندىگىنشە جاۋاپ جازىپ تۇردى. «حاتتاردىڭ بارلىعى ساقتاۋلى. سول سارعايعان حاتتاردى كەيدە قايتالاپ وقيمىز», – دەپ ەكەۋى دە سول ساعىنىشتى كۇندەردى ەسكە الادى.
باقىتتى وتباسى بولۋدىڭ «3س» فورمۋلاسى بار دەيدى پسيحولوگ ماماندار. ءبىرىنشى «س» – ءسۇيۋ. ول وتباسىنىڭ نەگىزى, ونسىز ءۇي بولۋ, باقىتتى بولۋ مۇمكىن ەمەس. سۇيىسپەنشىلىك جۇرەكتىڭ تەرەڭىنەن شىعادى, جۇرەكتە سەزىلەدى. ەكىنشى «س» – سانالىلىق. وتباسىندا تەك ماحابباتتىڭ بولۋى جەتكىلىكتى ەمەس, كۇندەلىكتى ومىردە سەزىمنەن گورى جارىڭنىڭ وسكەن ورتاسى, العان ءتالىمى, ومىرگە دەگەن كوزقاراسى, جان دۇنيەسىنىڭ بايلىعى باسىم تۇسەدى. ال ءۇشىنشى «س» – سابىر. سابىرلىق ءۇي بولىپ كەتۋدە وتە ۇلكەن ءرول اتقارادى. وزىمشىلدىكتىڭ ءورشىپ تۇرعان زامانىندا اجىراسۋلار سابىرسىزدىق پەن توزىمسىزدىكتىڭ كەسىرىنەن جاپپاي ەتەك الۋدا. ياعني, سابىر – قيىندىقتارعا ءتوزە ءبىلۋ, جولىن تاۋىپ جەڭىسپەن شىعا ءبىلۋ. رانيا ايتادى: «مەن وسىعان ءتورتىنشى «س» قوسار ەدىم, ول – سەنىم», دەپ. ەگەر جۇبايلار ءبىر-بىرىنە سەنبەسە, نە بولسا سوعان قىزعانىشپەن قاراپ, جۇبايىنىڭ ءار باسقان قادامىن باقىلاپ وتىرسا وندا جاقسى وتباسى بولمايدى. سەنىم بار جەردە عانا وتباسى ساقتالادى. «تۇسىنىستىك جانە شىدامدىلىق. ونىڭ قىزمەتىنىڭ ەرەكشەلىگىن ءتۇسىنۋ قاجەت, ءتۇرلى پروبلەمالار, ءاردايىم جۇمىستان كەشىگۋ, شارشاپ قايتۋ, ال كەيدە كوڭىل كۇيى بولماي اشۋلانىپ كەلۋى دە مۇمكىن. مىنە, وسىنداي جاعدايلاردا ءوز ەموتسياڭدى ۇستاي ءبىلۋ كەرەك, ءوزىڭنىڭ «مەن» دەگەن ويىڭدى ءسال باسا تۇرۋىڭ قاجەت», دەيدى رانيا.
الايدا, ءبىر مارتە رانيا ءوزدەرى تۇرىپ جاتقان پاتەرىن تازالاۋ بارىسىندا بوتەن ايەلدىڭ ءىش كيىمىن تاپقانى بار. الگى ءىش كيىم كادىمگى اسىعىس تۇردە جاسىرىلىنا سالىنعان. البەتتە, بوتەن ايەلدىڭ مۇنداي ءىش كيىمى ءبىر ءىستى ايعاقتايتىنى ءسوزسىز. بىراق بۇل دا كۇيەۋى تىرنەكتەپ جيناپ جۇرگەن قۇپيا مالىمەتتەردىڭ ءبىر دەرەگى بولۋى مۇمكىن بە؟ وسىنداي ساتتەردە ءوزىن سابىرلىققا شاقىرا الاتىن رانيا بوتەن ايەلدەردىڭ ءىش كيىمدەرى بۇلاردىڭ پاتەرىندە قالاي, نە ءۇشىن پايدا بولاتىن سىرىن دا انىقتاپ ءبىلدى. «ءبىز تۇراتىن كوپ پاتەرلى ءۇي قالانىڭ ءتاۋىر دەگەن ىقشام اۋداندارىنىڭ بىرىندە ورنالاسقان. ونى ءوز الدىنا جەكە ءبىر مەملەكەت دەرسىز. ءۇيدىڭ ارناۋلى كۇزەتى بار, بۇرىش-بۇرىشتا بەينە كامەرالار ورناتىلعان. تۇرعىنداردىڭ قاۋىپسىزدىك شارالارى تولىق قامتاماسىز ەتىلگەن. ال ءۇي باسقارۋشى بولسا, تۇرعىنداردىڭ ءبارىن تانيدى, بىلەدى. دەمەك, مۇندا كەلگەن بوتەن ادام بىردەن كوزگە تۇسەدى دەگەن ءسوز. بىراق ءبارىبىر, وسىنداي تاس قامال پاتەرگە بىرەۋلەر ەنىپ, ءبىر نارسەلەردى ىزدەپ, تەكسەرىپ كەتەدى. سويتسە وسىنىڭ ءبارى جەرگىلىكتى ارنايى قىزمەتتىڭ تىرلىگى كورىنەدى. ال ونىڭ قانشالىقتى راس, وتىرىگىن كۇيەۋىمنەن وزگە ەشكىم بىلە الماۋى مۇمكىن», دەيدى اعىنان جارىلعان رانيا.
شىنىمەن دە ايەل ينتۋيتسياسى زور عوي, اڭدۋشى بولسا بىردەن بايقايدى. بىردە مىناداي جاعداي بولدى. راقىم قۇپيا اقپاراتى بار قاجەتتى شەتەلدىكپەن ءبىر ەمەس, بىرنەشە ديپلوماتيالىق كەزدەسۋلەردە بايلانىس ورناتا المايدى. شەتەلدىك ءبىر نارسەنى بىلەتىندەي, قازاقستاندىق ديپلوماتتاردان قاشقاقتاپ, تەك ناقتى ءبىر جەكەلەگەن تۇلعالارمەن عانا سويلەسىپ ءجۇردى. ال مۇنداي كەزدەسۋلەردە رانيا ءاردايىم راقىمنىڭ قاسىندا بولاتىن. سودان الگى شەتەلدىكتى بىردە رانيا ونەر تۋىندىلارىن ساتاتىن دۇكەننەن كوردى. رانيا دا ونەردەن قۇر الاقان ەمەس. سودان دۇكەن ساتۋشىمەن اعىلشىن تىلىندە سويلەسە باستايدى, بىراق ساتۋشى ونىڭ ءبىر ءسوزىن تۇسىنسە, ەكىنشىسىن تۇسىنبەدى. سودان امال جوق, دۇكەنشى جاڭاعى شەتەلدىكتى كومەككە شاقىردى. ءسويتىپ, ونەر تاقىرىبىندا ەكەۋارا ورتاق ءاڭگىمەلەر تابىلىپ, تانىستىق ورنايدى. ودان كەيىن دە سول دۇكەندە رانيا تاعى دا «ويلاماعان جەردەن» الگى شەتەلدىك ازاماتپەن كەزدەسىپ ءجۇردى. ال كەلەسى ديپلوماتيالىق قابىلداۋدا رانيانى كورگەن شەتەلدىك ءوزى كەلىپ امانداستى. مىنە, ىزدەگەنگە – سۇراعان دەگەندەي, تاپ سول ارادا رانيا راقىمدى تانىستىرا قويدى. سالى سۋعا كەتكەن شەتەلدىك مۇڭايمادى. بىراق كەيىن سول شەتەلدىك راقىمنىڭ پايدالى بايلانىس كوزىنىڭ بىرىنە اينالدى.
بارلاۋشى بولعىسى كەلەتىندەرگە قانداي تالاپتار قويىلادى؟ ەڭ ءبىرىنشى تەكسەرىلەتىنى – جاس ازاماتتىڭ وتانعا دەگەن ءسۇيىسپەنشىلىگى, ياعني پاتريوتتىق سەزىمى قاجەت. قانشا جەردەن ءبىلىمدى بولسىن, الەمنىڭ بارلىق تىلدەرىن ءبىلىپ تۇرسىن, ءبارىبىر وندا پاتريوتيزم بولماسا, ول بارلاۋشى بولاتىن ادام ەمەس. ونى انىقتاۋ, ارينە, وتە قيىن, كەيدە قاتەلەسىپ تە كەتۋ دە مۇمكىن. بىراق تەكسەرۋدىڭ ءارتۇرلى دەڭگەيلەرى بار, سۇزگىدەن وتكىزىلەدى. ودان كەيىن بارىپ, ونىڭ فيزيكالىق جانە پسيحولوگيالىق دەنساۋلىعى تەكسەرىلەدى. ارينە, ول جوعارى ءبىلىمدى جانە كەم دەگەندە ەكى شەت ءتىلىن ءبىلۋى كەرەك. «بارلاۋشىعا ءتان «بەس اسىل ءىس»: ءتارتىپ, سابىر, زەيىن, ءتوزىم جانە سەنىم. «ءومىردىڭ ءمانى – باقىتتى بولۋدا, – دەيدى بارلاۋشى. – باقىت – ول وتباسىڭ, بالالارىڭ, ءارينە. بىراق باقىتتى بولۋدىڭ ەڭ جوعارعى ءمانى – جان-تانىڭمەن تۋعان حالقىڭا قىزمەت ەتۋ», – دەپ اڭگىمەسىن اياقتاعان ساقا بارلاۋشى رانيانىڭ قولتىعىنان قىسا ۇستاپ, جاڭا قوسىلعان عاشىقتارداي قادىمداي جونەلدى.
الەكساندر تاسبولاتوۆ, «ەگەمەن قازاقستان». استانا. سۋرەت: luobou.com, assalam.ru, imgur.com, polezniy.com.
