سۇلۋلىق سەرەناداسى

«الەمدى سۇلۋلىق قۇتقارادى» دەگەندە, عۇلاما دوستوەۆسكي نەنى مەڭزەدى ەكەن؟!. راس, عالامدا قانشا تىرشىلىك يەسى بولسا, سۇلۋلىق جايلى ۇعىم دا, تانىم دا سونشالىقتى مانگە يە. ادامنىڭ پاراسات-پايىمىنا, تالعام-تانىمىنا قاراي تۇرلىشە تارامدانىپ كەتە بەرەدى. بىراق وزگەرمەيتىن جالعىز اكسيوما بار: ول – جەر بەتىن جاۋلاعان مىڭداعان مىنسىزدىك پەن سانداعان سۇلۋلىقتىڭ ورتاق ءتىنى – ونەر دەپ تابىلاتىن كيەلى كەڭىستىك ەكەندىگى. استانالىق جاستار تەاترى ساحناسىندا كۇنى كەشە تۇساۋى كەسىلگەن تالاپتان احمەتجاننىڭ «سۇلۋ مەن سۋرەتشى» نوكتيۋرنىن تاماشالاپ وتىرىپ, كوڭىل تۇكپىرىنە تۇراقتاي قالعان وسى ءبىر ويدىڭ ورامىنان شىعا الماي, شىرمالا بەردىك. «سۇلۋ مەن سۋرەتشى» – ماحاببات پەن ونەردىڭ ماڭگىلىك جا­راستىعىنىڭ جەمىسى, سۇلۋلىق جايلى سەرەنادا. قۇيرىقتى جۇل­دىزداي كەلتە قايىرىلعان قىسقا عانا عۇمىرىندا ونەردىڭ – ءسوز ونەرىنىڭ سىرى مەن سىمباتىن كەمەلىنە كەلتىرە جىرلاعان سىرشىل قالامگەردىڭ ساحنا الەمىنە ورناتقان ولمەس ەسكەرتكىشى, شىعار­ماشىلىق شارىقتاۋ شىڭى... ...ىستىقكولگە دەمالۋعا كەلگەن سۋرەتشى جاعالاۋدان ءوزى­نىڭ قيالىنداعى سۇلۋىن جولىق­تىرادى. الايدا, ماحاببات بار جەردە قارسىلىقتىڭ دا قاتار جۇرەتىن اكسيوماسى بۇل وقيعادان دا اينالىپ وتپەيدى: سۇلۋدىڭ نەكەلى جارى بار ەكەن. بىراق سۇيگەن جان ءۇشىن بۇل دا كەدەرگى بولمايدى. شىنايى عاشىقتىق سەزىمنىڭ جالىنىنا شارپىلعان سۋرەتشى سۇلۋىن ءومىر بويى قيالىندا ساقتايدى. ماڭگىلىك ماحابباتتىڭ بەلگىسى رەتىندە ولمەس تۋىندىسىن ومىرگە اكەلەدى. ياعني, اۆتور ونەردىڭ شىڭىن ماحابباتتان, شىنايى سەزىمنەن ىزدەيدى. رەجيسسەر دە اۆتوردىڭ ايتپاق ويىن ءدوپ تا­نىعان. قويىلىمنىڭ باسىنان اياعىنا دەيىن سۇلۋ مەن سۋرەتشىنىڭ قو­لىنان قولىنا اۋىسىپ «ءومىر سۇرگەن» قىزىل الما – ساحنادا كو­رىنىس بەرگەن عاشىق جانداردىڭ ىنتىق جۇرەگى ىسپەتتى. اۋەلدە كۇيەۋىنىڭ وپاسىزدىعى ءۇشىن كەك الماق نيەتتە بەيتانىس جىگىتتى سوزگە تارقان سۇلۋ ءبىر كورگەننەن ۇناتىپ, جۇرەگىن ۇسىنعان جاننىڭ سەزىمىنە شىنايى جاۋاپ بەرۋگە اسىقپايدى. الايدا, جۇرەك اقىلعا باعىنعان با؟ ماحابباتتىڭ الدىندا حان دا, قارا دا دارمەنسىز. سەزىمگە سەزىممەن جاۋاپ بەرگەن سۇلۋ سوڭىندا, جۇرەگىن سۋرەتشىگە اماناتتاپ, ءوزى ونىڭ ومىرىنەن ماڭگىلىككە عايىپ بولادى. سۋرەتشى ءۇشىن سۇلۋ ەندى مۋزاعا اينالادى. اراعا سانداعان جىلدار سالىپ, سۇلۋىمەن قايتا قاۋىشقانداعى سول باياعى الماعا ايالاي قاراعان سۋرەتشى سەزىمى – سۇلۋعا دەگەن ماڭگىلىك ماحابباتىنىڭ اي­عاعىنداي. ساحناداعى ايناداي تولقىپ جاتقان كولدىڭ ءمولدىر كەلبەتى – عاشىق جاننىڭ ءدىرىلشىل كوڭىلىنىڭ كورىنىسىندەي. سۇيگەن جۇرەكتىڭ كىرشىكسىز پەيىلىمەن, تاعاتسىز سەزىمىمەن جاراسا دا, جارىسا دا تولاسسىز تولقيدى. قويىلىمنىڭ تازالىعى سونداي, قىبىر ەتسەڭ, وسى ءبىر ءمولدىر الەمنەن اجىراپ قالاتىنداي, ءسال داۋسىڭدى قاتتى شىعارساڭ, اسەمدىكپەن ماتالىپ, سۇلۋلىققا تۇمشالانعان مىناۋ اپپاق دۇنيەنىڭ كۇل-پارشاسى شىعىپ شاعىلارداي ءبىر ساعات بويى دەمىڭىزدى ىشىڭىزگە تارتىپ, ايالاي تاماشالايسىز. بۇل – جەكەلەي جەتكىزىلگەن كوڭىل كورىنىسى ەمەس, ءبىر ساعات بويىنا سىلتىدەي تىنا قاتىپ, اسا ءبىر قۇشتارلىقپەن ساحناعا كوز تىككەن كورەرمەننىڭ ريا­سىز ىقىلاسىنان دا انىق سەزىلدى. رەجيسسەر نۇرقانات جاقىپباي مەن ستسەنوگراف قابىل حالىقوۆ تاندەمىنىڭ ەڭ اۋەلگى ۇتقان تۇسى دا – وسى. كولدىڭ تولقىنى مەن سەزىم تولقىنىن شەبەر شەندەستىرە الۋىندا. ساحنادا جەلكەندى كەمەدەن وزگە باسى ارتىق قارايعان دۇنيە جوق. سۋرەتكەر بار باسىم­دىقتى كەڭىستىككە بەرگەنى ءبىر­دەن بايقالادى. سول ارقىلى اك­تەرلەردىڭ ىشكى تىنىسىن اشىپ, قيال كەڭىستىگىنە ەركىن بويلاتىپ, پسيحولوگيالىق پاۋزالارعا ەكپىن تۇسىرگىسى كەلگەن. جانە ول ۇيعارىمى وبرازدى تۇردە وتە ءساتتى شەشىلگەن, بىزدىڭشە. ساحنا ورتاسىنان ويىپ ورىن العان الىپ كەمە – سپەكتاكلدىڭ نەگىزگى كىلتى. ول بىردە كول بەتىندە قالقىعان جەلكەندى قايىققا اينالسا, ەندى بىردە ماحاببات مۇناراسى بولىپ الىستان مۇنارتادى. شىمىلدىق اشىلعان ساتتەن كوزگە تۇسكەن وسى كورىنىس: اپپاق جەلكەن مەن قۇلاق تۇندىرعان تولقىن شۋىلى سپەكتاكل سوڭىنا دەيىن وزگە جالت-جۇلت دۇنيەگە نازارىڭىزدى بۇرعىزباي, ىستىقكولدىڭ جاعا­لاۋىنداعى ماحاببات پەن رومانتيكا ەگىز ورىلگەن عالامات اتموسفەرانى ۇتقىر ۇستايدى. سپەكتاكلدە باسى ارتىق ءسوز دە, ارەكەت تە جوق. بارلىعى باس­­­­تى كەيىپكەرلەر – سۇلۋ مەن سۋرەتشىنىڭ ىشكى ءھام سىرتقى ديالوگىنە جانە كوپشىلىك ساحنانىڭ پلاستيكالىق كوركەم قيمىلىنا قۇرىلعان. ماسەلەن, كوپشىلىك ساحناداعى بيشىلەر بىردە سۇلۋ مەن سۋرەتشىنىڭ كوڭىل-كۇي الاساپىرانىن جەتكىزۋشى اساۋ تولقىن بولسا, ەندى بىردە سۋ بەتىندە قالىقتاعان شاعالانى ەلەستەتەدى, ال تاعى ءبىر­­دە سۋرەتشىنىڭ ءومىر بويى ءىز­دەگەن, ءومىر بويى ىزدەنگەن ۇلى تۋىندىسىنىڭ بولىكتەرىندەي اسەر سىيلايدى. ءسويتىپ, شىمىلدىق اشىلعاننان سۋرەتشى قيالىنداعى ءار بوياۋ بي ارقىلى كورىنىپ, موزايكاشا قۇراستىرىلىپ, كۇللى قويىلىم بويى «اي مەن ارۋ» اتالاتىن تۇتاس ءبىر كارتينانىڭ سوڭعى نۇكتەسىنە دەيىنگى دەتالدارىن بەينەلەيدى. راس, «سۇلۋ مەن سۋرەتشى» – ەڭ اۋەلى ونەر ءۇشىن قويىلعان تۋىندى. مۇنداعى ەستەتيكالىق نازىك يىرىمدەر, استارلى جۇمباقتاۋلار, سوزدەن گورى ۇنسىزدىگى, ىشكى پاۋزالارى باسىم ميزانتسەنالار, ليريكالىق ءيىرىم – بارلىعى كورەرمەنىن كۇندەلىكتى كۇيبەڭنىڭ قاربالاسىنان جىراق اكەتىپ, تەك قانا تەاتر سىيلار تىلسىم الەمنىڭ قاقپاسىن ايقارا اشادى. ءبىر قاراعان كىسىگە «سۇلۋ مەن سۋرەتشى», ءسوزسىز, تەك قانا ماحاببات حيكاياسىن بايانداۋى مۇمكىن. ال ەگەر ارى قاراي, سپەكتاكلدىڭ ىشكى يىرىمدەرىنە قاراي ۇڭىلەر بولساڭىز, اركىم ءوزىنىڭ كورگىسى كەلگەن دۇنيەسىنە, جان بالاسىنا سەزدىرمەي, جۇرەگىنىڭ تۇكپىرىندە ايالاپ كەلگەن ەڭ ءبىر اياۋلى ارماندارىنا كەزىگەدى. كۇللى عالامعا ورتاق ادامي پروب­لەمالارمەن بەتپە-بەت كەلەدى. وزىنشە قۋانادى, وزىنشە مۇڭايادى. باستىسى, وزىنشە ويلانادى. بۇعان دەيىن, مۇمكىن, ءوزى دە سەزبەگەن, بىراق كوڭىل قالتارىسىندا ءمولدىر شىقتاي تۇنىپ قالعان عا­لامات ءبىر ساعىنىشتى باستان كەشەدى. سول ساعىنىش شىعار, جان دۇنيەڭدى الەمتاپىرىق كۇيگە بولەپ, جانارىڭا ءمولدىر مونشاق بولىپ ۇيىرىلەر... ايتەۋىر, وسى ءبىر اسەم كۇيدەن ارىلعىڭ كەلمەيدى, «ۋاقىت وتپەسە, وقيعا اياقتالماسا, شىمىلدىق جابىلماسا ەكەن» دەپ ىشتەي تىلەپ وتىراسىڭ, جىلاپ وتىراسىڭ... ودان كەيىنگى نازارىمىزدى اۋدارعان تۇس, ارينە, ول – اكتەرلىك ويىن. سۇلۋ – تاۋەلسىز «پلاتينالى تارلان» سىيلىعىنىڭ يەگەرى نازگۇل قارابالينا. سۋرەتشى – مەم­لەكەتتىك «دارىن» جاستار سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى ءادىل احمەتوۆ. ال, بۇل تۇستا رەجيسسەر اكتەرلىك ساراپتاۋدان ۇندەستىكتەن بۇرىن, ەڭ اۋەلى پسيحولوگيالىق ىشكى كونتراستى ىزدەگەن سەكىلدى. وسى ارقىلى درامالىق تارتىسقا جان بىتىرگەن, ديناميكا ۇستە­گەن. سول سەبەپتى, قويىلىم جالىق­تىرمايدى, 1 ساعاتتىق سپەكتاكل ءبىر-اق ساتتە اياقتالعانداي اسەر سىيلايدى. ساحنالىق سۇلۋ كارتينانى, اسەرلى وقيعانى قيماي قالاسىز, تويماي قالاسىز. ءبىز كورگەن سۋرەتشى – سابيدەي پاك, بالاداي اڭعال. سۇلۋ – وكتەم دە وتكىر, تاكاپپار دا تالاپشىل. العاشىندا ءبارى يلانىمدى, اكتەرلەر ارەكەتى اقتالىمدى كورىنگەنمەن, درامانىڭ ىشكى كۇيى تارقاتىلا كەلە, دامي كەلە, كەيىپكەرلەر ارەكەتى ءبىرسارىن­دىلىققا جول اشىپ بەرگەندەي اسەر سىيلاعانىن دا ايتا كەتۋگە ءتيىسپىز. اسىرەسە, سۇلۋ – نازگۇل قا­­را­بالينا ويىنىنداعى بوياۋدىڭ ءبىر-اق تۇستە – تاكاپپار, بىربەتكەي كۇيدە كورىنۋى, پەسادا سۋرەتتەلگەندەي, سۋرەتشىنى وزىنە ىنتىق ەتكەن سۇلۋدىڭ اقجارقىن, اڭگىمەشىل, اقجارما مىنەزىن سول وكتەمدىكتىڭ كولەڭكەسىنە كومىپ تاستاعانداي كورىندى. نازگۇلدىڭ جەتكىزۋىندە كەيىپكەر مىنەزىن كەسكىندەۋشى بوياۋ الۋاندىعى كەمشىن ءتۇسىپ جاتتى. ماسەلەن, رەجيسسەر ساراپتاۋىنان ءبىزدىڭ تۇسىنگەنىمىز, ساحنادا سۇلۋ كيىپ شىعار ءۇش ءتۇستى كويلەك كەيىپكەردىڭ ءۇش ءتۇرلى كوڭىل-كۇيىن سۋرەتتەۋى ءتيىس ەدى. العاشقىسى – قارا ءتۇس. قارا كويلەك – سەزىمگە دەگەن سەنىمى كۇيرەپ, كۇيەۋىنە كەكتەنىپ ءوش الماققا بەكىنگەن كەلىنشەكتىڭ ارپالىسقا تولى اۋىرلاۋ حالىنەن حابار بەرسە, قىزىل كويلەك – سۋرەتشىگە كە­زىك­كەننەن كەيىنگى عاشىقتىق وتى شارپىپ, سەزىم جالىنىنا كۇيگەن ءماجنۇن جۇرەكتىڭ بەيمازا كۇيىن سۋرەتتەۋشى اللەگوريا. ال, اق كويلەك – سەزىمنىڭ شىڭى – ماحاببات بيىگىنە كوتەرىلىپ, ونەر دەڭگەيىنە شىققان, تازارعان, قىلاۋ تۇسپەگەن قاۋىرسىن كوڭىلدىڭ كورىنىسىن بەينەلەيدى. ساحنالىق ارەكەت وبرازى جەتكىزگەن وسى ءبىر كوڭىل-كۇي الماسۋىن بەرۋدە اكتريسا نازگۇل قارابالينانىڭ ساراپتاۋى ازداپ سولعىن تارتىپ جاتتى. سىرتقى سۇلۋلىق العا شىعىپ, كەيىپكەرىنىڭ تاپتاۋرىندىلىققا ۇلاستىرىپ العان تاكاپپارلىعى مىنەز يىرىمدەرىن جۇتىپ جىبەر­گەندەي اسەردە قالدىردى. ءبىز نازگۇلدىڭ كەيىپتەۋىندەگى سۇلۋ بەينەسىنەن تەك قانا سالقىن سۇلۋلىقتىڭ لەبىن سەزدىك. قويىلىمداعى كەلەسى كەيىپكەر – سۋرەتشىنىڭ قارتايعان شاعى. بۇل ءرول جاۋاپكەرشىلىگى تەاتر اكتەرى باقىت حادجىباەۆقا جۇكتەلىپتى. باقىتتىڭ سىرتقى وبرازى دا, ىزدەنىستەرى دە كوڭىلگە قونىمدى. جالعىز-اق جەتىسپەگەن تۇس – اراعا 18 جىل سالىپ, ۇزاق ۋاقىت ۇزىلىستەن كەيىن سۇلۋىمەن قايتا قاۋىشقانداعى جۇرەك ءدى­رى­لىن ەستي الماۋىمىز بولدى. قويى­لىمنىڭ پرولوگى مەن ەپيلوگىندە وينالعان وسى ءبىر ەپيزود اكتەردەن پسيحولوگيالىق تۇرعىداعى تەرەڭ­دەۋ ىزدەنىستى تالاپ ەتىپ تۇرعانداي. ءبىز تاماشالاعان «سۇلۋ مەن سۋرەتشىنىڭ» بويىندا سۇلۋلىق بار, تازالىق بار, سەزىم بار. جۇرەك تولقىتاتىن, سەزىمدى قوزعاي­تىن تۇستارى كوپ. قويىلىمدى بەي­­­تاراپ, بەيقام وتىرىپ تاماشالاۋ مۇمكىن ەمەس. كوڭىل پەرنەلەرىنە باسىپ, ومىرگە قايتا عاشىق قىلاتىن ساتتەرى كوپ. جانە ەڭ باستىسى, قويىلىم تۇرمىستىق ەمەس. قارابايىر سۋرەتتەۋ مەن قاراپايىم شەشىمدەر شىمىلدىقتىڭ ارتىندا قالعان دا, ساف سۇلۋ ونەر العاشقى ورىنعا شىققان. اۆتور دا, رەجيسسەر دە ماحابباتتىڭ ءمانىن وسىدان ىزدەيدى. ءبىر ساعات بويى سەزىم سىرىن جىر ەتكەن قويىلىمنىڭ ءمانى دە, سۇلۋ مەن سۋرەتشىنىڭ اراسىنداعى ماحابباتتىڭ دانەكەرى دە, بالكىم, وسى عانا – ونەرگە, سۇلۋلىققا دەگەن ىڭكارلىك. نازەركە جۇماباي, ونەرتانۋ عىلىمدارىنىڭ ماگيسترى. استانا.