ۇگىت جۇرگىزۋدىڭ ءتارتىبى قانداي؟

سەنبى, 20 اقپان كۇنى ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسىندا وسك مۇشەسى ءلاززات سۇلەيمەن سايلاۋعا قاتىسۋشى ساياسي پارتيالاردىڭ سايلاۋ الدىنداعى ۇگىتتى جۇرگىزۋ ءتارتىبى مەن شارتتارى جونىندە بريفينگ وتكىزدى. 20 اقپان كۇنى پارتيالىق ءتى­زىمدەر بويىنشا سايلاناتىن پار­لامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتتارىن سايلاۋ­دا سايلاۋالدى ۇگىت جۇ­مىستارى باستالدى. ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسىنىڭ مۇشەسى ل.سۇلەيمەن اتاپ وتكەندەي, پارتيالىق تىزىمدەر ۇسىنعان ساياسي پارتيالاردىڭ ماق­ساتتارى مەن مىندەتتەرىن ناسيحاتتايتىن, جاڭالىقتار جانە تالداۋ باع­دارلامالارىنان وزگە بار اقپارات پارتيالاردىڭ سايلاۋ قورىنان تولەنۋى ءتيىس. جاڭالىقتار جانە تالداۋ باعدارلامالارىن دايىنداۋدا پارتيا­لار مەن كانديداتتاردىڭ قىزمەتىن تەڭ ۇلەستە جاريالاۋ جونىندەگى تالاپ ساقتالۋى قاجەت. «سايلاۋ تۋرالى» زاڭعا سايكەس سايلاۋ قورلارىن قۇرمايتىن ازاماتتار, قوعامدىق بىرلەستىكتەر قار­جىلاندىرۋدى قاجەت ەتپەيتىن سايلاۋال­دى ۇگىت جۇرگىزۋگە قۇقىلى, – دەدى وسك مۇشەسى ءارى قاراي. – سايلاۋعا قاتى­سۋشى ساياسي پارتيالارعا شارتتىق نەگiزدە ءباسپاسوز بەتiنەن ورىن نەمەسە ەفير ۋاقىتىن بەرۋگە ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسىنىڭ پارتيالىق ءتىزىمدى تىركەگەنى تۋرالى شەشىمىنىڭ كوشىرمەسى جانە وكىلەتتى ادام قول قويعان باق باسشىسىنىڭ اتىنا جازباشا ءوتىنىش نەگىز بولادى. شارتتىڭ تالاپتارى بەلگiلi بiر پارتياعا ارتىقشىلىق تۋعىزباۋعا تيiس, ال ساياسي پارتيانىڭ بىرiنە ەفير ۋاقىتىن جانە ءباسپاسوز بەتiنەن ورىن بولۋگە بەرگەن كەلiسىمi باسقا دا پارتيالارعا ەفير ۋاقىتىن, ءباسپاسوز بەتiنەن ورىن بولۋگە كەلiسiم بەرۋى بولىپ تابىلادى». ونىڭ حاباردار ەتۋىنشە, كانديداتتاردىڭ تەلەۆيزيا مەن راديودا سويلەپ جاتقان سوزدەرiن بولۋگە جانە سويلەگەن سوزدەرiنە iلە-شالا, سونداي-اق, باسپا باسى­لىمدارىنداعى سوزدەرiنە سول نومiردە تۇسiنiكتەمە جاساۋعا تىيىم سالىنادى. مەملەكەتتiك ور­گانداردىڭ, جەرگiلiكتi ءوزiن ءوزi باسقارۋ ورگاندارىنىڭ, ولاردىڭ لاۋازىمدى ادامدارىنىڭ, قارۋلى كۇشتەردiڭ, باسقا دا اسكەرلەر مەن اسكەري قۇرالىمداردىڭ اسكەري قىزمەتشiلەرiنىڭ, ۇلتتىق قاۋiپسiزدiك ور­گاندارىنىڭ, قۇقىق قورعاۋ ور­گاندارىنىڭ قىزمەتكەرلەرi مەن سۋديالاردىڭ, سايلاۋ كوميس­سيالارىنىڭ مۇشەلەرiنىڭ, ءدىني بiر­لەستiكتەردىڭ سايلاۋ الدىنداعى ۇگiتتi جۇرگiزۋگە قۇقىعى جوق. شەتەل­دىكتەردىڭ, ازاماتتىعى جوق ادام­داردىڭ, شەتەلدەردiڭ زاڭدى تۇل­عالارى مەن حالىقارالىق ۇيىم­داردىڭ ۇگىت قىزمەتىن جۇزەگە اسى­رۋعا قۇقىعى جوق. «سايلاۋمەن بايلانىستى قوعامدىق پىكىرگە سۇراۋ caلۋ ءناتي­جەلەرىن جاريالاعان كەزدە ينتەرنەت-رەسۋرستار, بارلىق بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى سياقتى, سۇراۋ سالۋدى جۇرگiزگەن ۇيىمدى, سۇراۋ سا­لۋدى جۇرگىزۋگە تاپسىرىس بەرگەن جانە ونىڭ اقشاسىن تولە­گەن ادامداردى, سۇراۋ سالۋ ءجۇر­گiزىلگەن ۋاقىتتى, اقپارات جيناۋ ءادiسiن, سۇراۋ سالۋدىڭ ناقتى تۇجى­رىمىن, سۇرالعانداردىڭ سانى مەن سۇراۋ سالۋ ناتيجەسىنىڭ قاتە­لiك كوەففيتسيەنتiن كورسەتۋگە مiن­دەتتi, – دەپ جالعاستىردى ءسوزىن ول. – بۇقارالىق اقپارات قۇرال­دارىندا قوعامدىق پىكىرگە سۇراۋ سالۋ ناتيجەلەرiن, سايلاۋ ءنا­تيجەلەرiنiڭ بولجامىن, سايلاۋعا بايلانىستى وزگە دە زەرتتەۋلەردi داۋىس بەرiلەتىن كۇن الدىنداعى بەس كۇن ىشىندە جانە داۋىس بەرiلەتiن كۇنى جاريالاۋعا جول بەرىلمەيدi. سونىمەن قاتار, سايلاۋ كۇنi داۋىس بەرىلەتiن ءۇي-جايدا نەمەسە داۋىس بەرۋ پۋنكتiندە قوعامدىق پiكiرگە سۇراۋ سالۋعا تىيىم سالىنادى». بۇدان كەيىن وسك مۇشەسى ۇگىت ماتەريالدارىن قاي كەزدە جا­ريالاۋعا بولمايتىنىنا توقتال­دى. «سايلاۋ كۇنى جانە ونىڭ ال­دىنداعى كۇنi باق-تا ۇگىت ماتەريال­دارىن جاريالاۋعا بولمايدى, – دەدى ول وسى جونىندە. – ساي­لاۋ كوميسسيالارىنىڭ ءۇي-جاي­لارىنان جانە داۋىس بەرۋگە ار­نالعان ءۇي-جايلاردان تىس جەرلەردە بۇرىننان ءىلۋلi تۇرعان باسپا ۇگiت ماتەريالدارىن سول ورىندارىندا قالدىرۋعا بولادى. ۇگىتتىك, ونىڭ ىشىندە ينتەرنەت جەلىسىندە تاراتىلاتىن ماتەريالداردىڭ اۆ­تورلىعىن ايقىنداۋ مۇمكىندىگى جوق جاعدايدا, ولار ءانونيمدى بولىپ سانالادى. انونيمدىك ماتەريالداردى تاراتۋ ءۇشىن اكىمشىلىك جاۋاپكەرشىلىك بەلگىلەنگەن». بريفينگ بارىسىندا ل.ءسۇ­لەيمەن باق وكىلدەرىن بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنىڭ ۇگىت ءجۇر­گىزۋ كەزەڭىندەگى قىزمەتىنە قاتىس­تى نەعۇرلىم ءجيى قويىلاتىن سۇراق­تارىنا جاۋاپتاردى قر وسك ءوزىنىڭ رەسمي ينتەرنەت-رەسۋرسىندا «سۇراق-جاۋاپ» بولىگىندە ورنا­لاستىرعانى تۋرالى دا اقپا­راتتاندىردى. «سايلاۋ تۋرالى زاڭ­ناما قازىر ينتەرنەت ماسەلەلەرىن تولىعىمەن رەتتەمەيتىنىن ءبارى بىلەدى. مۇنداي جاعدايدا سايلاۋ ۇدەرىسىنە تارتىلعانداردىڭ بار­لىعىنىڭ بىرىڭعاي تۇسىنىگى مەن سىندارلى تاسىلدەمەسى بولۋى ماڭىزدى. سوندىقتان ورتساي­لاۋكوم ەلەكتوراتتىق ۇدەرىستىڭ بار­لىق سۋبەكتىلەرىمەن (پارتيا­لارمەن, بۇقارالىق اقپارات قۇرال­دارىمەن, باس پروكۋراتۋرامەن, اق­پارات سالاسىنداعى وكىلەتتى ورگانمەن) ۇگىت ناۋقانى زاڭنامانى بۇزۋشىلىقتارسىز ءوتۋى ءۇشىن, يكەم­دى جانە جەدەل جاۋاپ قاتۋ ءمۇم­كىندىكتەرىن قاراستىرادى», – دەپ اتاپ ءوتتى ل.سۇلەيمەن. ءاليسۇلتان قۇلانباي, «ەگەمەن قازاقستان».