ساياسي ناۋقان – سىنالار شاق

پارتيالىق تىزىمدەردى تىركەۋ جانە ءماسليحاتتار دەپۋتاتتىعىنا كانديداتتاردى ۇسىنۋ مەرزىمى اياقتالدى كەشە ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسىنىڭ توراعاسى قۋاندىق تۇرعانقۇلوۆ پارتيالىق تىزىمدەردى تىركەۋ قورىتىندىلارى جانە ءماسليحاتتار دەپۋتاتتىعىنا كانديداتتاردى ۇسىنۋ بارىسى تۋرالى بريفينگ وتكىزدى. بريفينگتە وسك باسشىسى باق وكىلدەرىن سايلاۋ ناۋقانىنىڭ اتالعان كەزەڭىنىڭ جالپى قورى­تىن­دىلارىمەن تانىستىردى. ءويت­كەنى, پارتيالىق تىزىمدەر بويىن­شا سايلاناتىن قازاقستان رەسپۋب­ليكاسى پارلامەنتى ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتتارىن سايلاۋدى ازىرلەۋ مەن وتكىزۋ جونىندەگى نەگىزگى ءىس-شارالاردىڭ كۇنتىزبەلىك جوسپارىنا سايكەس 2016 جىلعى 19 اقپاندا پار­تيالىق تىزىمدەردى تىركەۋ مەرزى­مى, سونداي-اق, ءماسليحاتتار دەپۋ­تاتتىعىنا كانديداتتاردى ۇسىنۋ اياقتالادى. ق.تۇرعانقۇلوۆ اتاپ وتكەندەي, ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسى 234 كانديداتتى قامتيتىن التى سايا­سي پارتيانىڭ ءتىزىمىن تىركەدى. ولاردىڭ ىشىندە 187 نەمەسە 79,9 پايىزى ەر ادام جانە 47 نەمەسە 20,1 پايىزى ايەل ادام, 233 كانديداتتىڭ جوعارى ءبىلىمى بار. كانديداتتىڭ ءاربىر ءتورتىنشىسى – ينجەنەر, ءاربىر بەسىنشىسى ەكونوميست نەمەسە زاڭگەر. سونداي-اق, 67 كانديدات (28,6 %) مەملەكەتتىك ەمەس مەنشىك نىسانىنداعى ۇيىم­دار مەن كاسىپورىنداردىڭ قىزمەت­كەرلەرى, 47-ءسى (20,1%) – V شا­قىرىلعان پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋ­تاتتارى. تىركەلگەن كانديدات­تاردىڭ ورتاشا جاسى – 52 جاس, ال ولاردىڭ ەڭ جاسى – 26 جاستا, 20 اقپاننان ساياسي پارتيالار ءۇشىن 18 ناۋرىزدا ساعات 24.00-دە اياق­تالاتىن سايلاۋالدى ۇگىت ناۋقانى باستالادى. «وسىعان بايلانىستى ءبىز ساي­لاۋعا قاتىسۋشى ساياسي پارتيالار مەن كانديداتتاردى, سونداي-اق, ولاردىڭ سايلاۋالدى شتابتارى مەن سەنىم بىلدىرىلگەن ادام­دارىن «لاس» تەحنولوگيالار­دى قولدانباۋعا جانە ءادىل كۇرەس جۇرگىزۋگە شاقىرامىز. وزدەرىنىڭ ۇگىتتىك ءىس-شارالارىن اشىق, ءادىل جانە ترانسپارەنتتىك سايلاۋ وتكىزۋ ءۇشىن تەك قازىرگى قۇقىقتىق الاڭ شەڭبەرىندە جۇزەگە اسىرادى دەگەن سەنىمدەمىز», – دەدى كوميسسيا ءتور­اعاسى سايلاۋ ۇدەرىسىنە قاتى­سۋشىلارعا باعىتتاعان سوزىندە. سونىمەن قاتار, ول سايلاۋ زاڭناماسىنىڭ ۇگىت ناۋقانىن جۇرگىزۋدى رەتتەيتىن نەگىزگى ەرە­جە­لەرىن تاعى ءبىر مارتە ەسكە سالدى. ونىڭ ايتۋىنشا, بارلىق ۇگiتتiك باسپا ماتەريالدارىندا سول ماتەريالداردى شىعارعان ۇيىم, ولار باسىلعان جەرi مەن تارالىمى, تاپسىرىس بەرگەن تۇلعالار, قانداي قاراجاتتان تولەنگەندiگi جونىندە مالiمەتتەر بولۋعا تيiس. Yگiتتiك باسپا ماتەريالدارىن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اۋماعىنان تىسقارى جەرلەردە دايىنداۋعا, انونيمدiك ۇگiت ماتەريالدارىن تاراتۋعا, ۇگiت ماتەريالدارىن ەسكەرتكiشتەرگە, ەسكەرتكىش تۇعىرلارعا, تاريحي, مادەني نەمەسە ساۋلەتتiك قۇندىلىعى بار ۇيلەر مەن عيماراتتارعا جانە داۋىس بەرۋگە ارنالعان ءۇي-جايلارعا ءiلىپ قويۋعا تىيىم سالىنادى. ورتسايلاۋكوم باسشىسى ۇگىت كەزەڭىندە ساياسي پارتيالار مەن كانديداتتاردىڭ ميتينگiلەردi, شەرۋلەردi, دەمونستراتسيالاردى جانە باسقا دا سايلاۋالدى ءىس-شارالاردى ۇيىمداستىرۋىنا جانە وتكىزۋىنە رۇقسات ەتىلەتىنىن دە اتاپ ءوتتى. بىراق, زاڭناماعا ءساي­كەس وسى ءتارىزدى ءىس-شارالار ولار­دى وتكىزۋگە دەيىن 10 كۇن بۇرىن جەرگىلىكتى اتقارۋشى بيلىك ور­گاندارىمەن كەلىسىلۋى ءتيىس. ق.تۇرعانقۇلوۆ, سونداي-اق, «ساي­لاۋ تۋرالى» زاڭنىڭ ەرەجە­لەرىن بۇزعاندارعا زاڭمەن بەلگى­لەنگەن جاۋاپكەرشىلىككە تارتۋ قول­دانىلاتىنىنا دا نازار اۋداردى. وسك توراعاسى جەرگىلىكتى اتقا­رۋشى ورگانداردىڭ ۇگىت جۇرگىزۋ كەزەڭىندەگى نەگىزگى مىندەتتەرىنىڭ اراسىندا ۇگىت ماتەريالدارىن ورنالاستىرۋ ءۇشiن ۋاقتىلى ءتۇر­دە ورىندار بەلگiلەۋدى جانە ولاردى ستەندتەرمەن, تاقتالار­مەن, تۇعىرلىقتارمەن جاراقتان­دىرۋدى, سونىمەن بىرگە, پارتيا­لار مەن كانديداتتارعا سايلاۋشىلارمەن كەزدەسۋى ءۇشىن شارتتىق نەگىزدە ءۇي-جاي بەرۋدى اتادى. بۇل ورايدا ءۇي-جايلاردى بەرۋ شارتتارى بارلىق پارتيالار مەن كانديداتتار ءۇشىن بىردەي جانە تەڭ بولۋى قاجەت. كانديداتتاردىڭ بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنا شىعۋىنا, سايلاۋ الدىنداعى جاريا ءىس-شارالاردى وتكىزۋىنە بايلانىستى شىعىندارى, سونداي-اق, كولiك جانە iسساپار شىعىستارى تەك سايلاۋ قورلارىنىڭ قارا­جاتىنان تولەنۋى ءتيىس. ورتسايلاۋكومنىڭ دەرەكتەرى بويىنشا, بۇگىنگى كۇنى سايلاۋعا قاتىسۋشى التى ساياسي پارتيانىڭ سايلاۋ قورلارىنا 519 ميلليون 132 مىڭ تەڭگە ءتۇسىپتى. ۇگىت ناۋقانى كەزەڭىندەگى باق قىزمەتى تۋرالى ايتا كەلىپ, ق. تۇرعانقۇلوۆ ءاربىر ازاماتتىڭ ءوزىنىڭ سايلاۋ قۇقىعىن سانالى جانە سالماقتى ىسكە اسىرۋ مۇمكىندىگى بولۋى ماڭىزدى ەكەنىن اتاپ ءوتتى. «سوندىقتان باق-تار كانديداتتار مەن پارتيالاردىڭ سايلاۋ ناۋقانىن شىنايى, تولىق جانە جاريا ەتۋىن جۇزەگە اسىرۋعا مىندەتتى», – دەدى ول وسى جونىندە. قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى سايلايتىن پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتتارىن سايلاۋعا كەلەتىن بولساق, ورتسايلاۋكوم بەكىتكەن كۇنتىزبەلىك جوسپارعا سايكەس كانديداتتاردى ۇسىنۋ 20 اقپاندا باستالىپ, 29 اقپاندا اياقتالادى. «ال ءماسليحاتتار دەپۋتاتتارىن ساي­لاۋدا كانديداتتاردى ۇسىنۋ 19 اقپاندا اياقتالادى, – دەدى ق.تۇر­عانقۇلوۆ ءارى قاراي. – 19 اقپان كۇن­گى ساعات 09.00-دەگى جاعداي بويىن­شا 11 133 كانديدات ۇسىنىلدى. وسى­لايشا, ورتاشا باسەكەلەستىك ءبىر دەپۋتاتتىق مانداتقا ۇشتەن استام ۇمىتكەردى قۇرادى. ۇسى­نىل­عان كانديداتتاردىڭ 68,6 پايى­زى ءوزىن ءوزى ۇسىنعاندار, قالعان 31,4 پايىزىن ساياسي پارتيا­لار مەن قوعامدىق بىرلەستىكتەر ۇسىن­دى. 1 617 ادام وبلىستىق ءماسلي­حاتتارعا, 126-سى استانا قالالىق ءماسليحاتىنا, 165-ءى الماتى قالا­لىق ءماسليحاتىنا داۋىسقا تۇسەدى. اۋداندىق ماسليحاتتارعا 7 085 كان­ديدات, ال قالالىق ءماس­لي­حات­تارعا 2 140 كانديدات ۇسى­نىلدى». وسك باسشىسىنىڭ كەلتىرگەن مالىمەتتەرىنە قاراعاندا, كان­دي­داتتاردىڭ 75,1 پايىزىنىڭ جو­عارى ءبىلىمى بار. ولاردىڭ كوپ­شىلىگىن مۇعالىمدەر, ينجەنەرلەر مەن ەكونوميستەر قۇرايدى. ءماس­ليحات دەپۋتاتتىعىنا كاندي­داتتاردىڭ ورتاشا جاسى – 43,6 جاس. ونىڭ ىشىندە جاسى جاعىنان ەڭ ۇلكەن كانديدات 89 جاستا ەكەن. كانديداتتاردى تىركەۋ 23 اقپانعا دەيىن سوزىلادى, ال 24 اقپاننان باس­تاپ ءماسليحاتتار دەپۋتاتتىعىنا تىركەلگەن بارلىق كانديداتتار ۇگىت جۇمىسىنا كىرىسە الادى. بريفينگتە ءماسليحاتتار دەپۋ­تاتتىعىنا سايلانۋعا ايەلدەر ەرەك­شە بەلسەندىلىك تانىتىپ وتىر­عانى دا اتالدى. «بيلىكتىڭ جەر­گىلىكتى ورگاندارىنىڭ الداعى ساي­لاۋىنا ايەلدەردىڭ ساياسي بەل­سەندىلىك تانىتىپ وتىرعانىن ەرەكشە اتاپ وتكىم كەلەدى, – دەدى وسك باسشىسى وسى تۋرالى. – ايەل­دەردىڭ ەڭ كوپ ۇسىنىلۋى شىعىس قازاقستان وبلىسىنىڭ زى­ريان اۋدانى مەن قاراعاندى وبلى­سىنىڭ اباي اۋدانىندا تىركە­لىپ وتىر. وسى وڭىرلەردە كاندي­دات­تاردىڭ ۇشتەن ەكىسىن ايەلدەر قۇرايدى». بريفينگ سوڭىندا ق.تۇر­عان­قۇلوۆ سايلاۋ ۇدەرىسىنە قاتى­سۋ­شىلار تاراپىنان, سونداي-اق, بايقاۋشىلار, ونىڭ ىشىندە شەتەل­دىك بايقاۋشىلار تاراپىنان ۇلكەن قىزىعۋشىلىق تانىتىلىپ وتىر­عانىن اتاپ ءوتتى. بۇگىنگى كۇنگە ورت­سايلاۋكوم ەلىمىزدىڭ سىرتقى ءىس­تەر مينيسترلىگىنىڭ ۇسىنۋى بويىنشا 22 ەلدەن 52 حالىقارالىق بايقاۋشىنى اككرەديتتەپتى. «شەت­ەلدىك ساراپشىلاردان باسقا, الداعى سايلاۋدى تاۋەلسىز بايقاۋ­دى وتاندىق ۇەۇ-لار دا جۇرگى­زەدى. وسى ۇدەرىسكە قاتىسۋعا «قازاق­ستان زاڭگەرلەرىنىڭ وداعى» رەسپۋب­ليكالىق قوعامدىق بىرلەستىگى, سايلاۋدى باقىلاۋ جونىندەگى رەسپۋبليكالىق قوعامدىق كوميسسيا جانە «زاڭگەرلەر – ءادىل سايلاۋ ءۇشىن» رەسپۋبليكالىق قوعامدىق بىرلەستىگى دە نيەت ءبىلدىردى», – دەدى ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسىنىڭ توراعاسى ق.تۇرعانقۇلوۆ. ءاليسۇلتان قۇلانباي, «ەگەمەن قازاقستان».