كاسىپكەرلەرگە دە قولداۋ قاجەت

بىلايعى جۇرتقا كاسىپكەرلىكپەن اينالىسقان جاندار مول پايداعا كەنەلىپ جاتقانداي كورىنەدى. بيزنەسى بار بولعىردىڭ قاراپايىم ادامدار بىلە بەرمەيتىن قاتپارلى قىرتىستارى كوپ سياقتى. وعان «اق جول» پارتياسىنىڭ قوعامدىق قابىلداۋىنا كەلگەن كاسىپكەرلەردىڭ ارىز-شاعىمىن تىڭداي وتىرىپ كوز جەتكىزگەندەي بولدىق. حالىق اراسىندا «كاسىپكەرلەر پارتياسى» اتانىپ كەتكەن «اق جول» پارتياسى پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ بەسىنشى شاقىرىلىمىندا كاسىپكەرلىككە قاتىستى زاڭ جوبالارىن تالقىلاۋعا, قابىلداۋعا ۇيىتقى بولعانى دا سوندىقتان بولسا كەرەك. قوعامدىق قابىلداۋ بارىسىندا سويلەگەن سوزىندە «اق جول» دەموكراتيالىق پارتياسىنىڭ توراعاسى ازات پەرۋاشەۆ «قازىرگى بيزنەستەگى باستى پروبلەما قارجى ماسەلەسى. بانكىدەن نەسيە الۋ ماسەلەسى قيىنداپ كەتتى. كەشە ۇكىمەتتىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىسىندا ەلباسى بيزنەستى دامىتۋعا 2 ميلليارد تەڭگە ءبولۋ جونىندە تاپسىرما بەردى. ول قارجى بانك­تەرگە بەرىلەدى دە, ال ولار بيزنەستى دامىتۋعا بولەتىن بولادى. ءبىر اتاپ وتەرلىگى, ول قولجەتىمدى شارت ارقىلى تەڭگەمەن بەرىلەدى. بۇل ەلىمىزدە بيزنەستى دامىتۋعا ۇلكەن كومەك بولايىن دەپ وتىر. ەكىنشى جاعىنان, ءتۇرلى تەكسەرۋشى ورگاندار تاراپىنان كاسىپكەرلىكتىڭ قانات جايۋىنا كەدەرگى بولىپ وتىرعان جاعدايلار دا بار. اسىرەسە, «جالعان كاسىپكەرلىك» نورماسى زاڭدا وزگەرىسكە ەنگەن كۇننىڭ وزىندە دە, تەكسەرۋشى ورگاندار وسى تەتىكتى ءوز ىڭعايىنا پايدالانۋمەن كەلەدى. وسىنداي كەدەرگىلەردى ەڭسەرۋگە بايلانىستى الداعى ۋاقىتتا كاسىپكەرلەرمەن بىرلەسە وتىرىپ جۇمىستى جالعاستىرا بەرەمىز. بۇگىنگى قوعامدىق قابىلداۋدىڭ ماقساتى دا وسى بولماقشى». «جەكەباتىر» جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىگىنىڭ باس ديرەكتورى نۇرلان دۇيسەنباەۆ قوعامدىق قابىلداۋعا كوم­پانيا­نىڭ ماتەريالدىق مۇددەلەرىن قورعاۋعا شاعىمدانىپ كەلدى. شاعىمدانۋعا كاسىپكەردىڭ كوپ جىلعى (2009 جىلدان بەرى) «بتا بانك» اق-پەن (قازىرگى ۋاقىتتا «قازكوممەرتسبانك») سوتتاسۋى سەبەپ بولعان. سويتسە, اتالعان بانك تالاپ ەتۋ قۇقىقتارىنان باس تارتۋ ءجو­نىندەگى كەلىسىمنىڭ شارتتارىن ورەسكەل بۇزعان. جارتى جىل بويى بانك «جەكەباتىر» جشس-ءنىڭ 495 ملن. تەڭگەدەن استام سوماداعى قارىزىن وتەۋدى ورىنداماعان. مۇندا «بتا بانك» «جەكەباتىر» جشس-ءنىڭ بەرەشەگىن زاڭسىز ۇلعايتىپ, 2009 جىلعى 17 تامىزدان باستاپ مەرزىمى وتكەن سىياقى, ايىپپۇلدار مەن يندەكستەۋدى قوسا ەسەپتەپ جازعان. سونىڭ ناتيجەسىندە جشس «بتا بانك» اق-نا 226 ملن. تەڭگە بەرەشەك بولىپ شىعادى. وسىلايشا, كەزىندە 300-گە جۋىق ادامدى جۇمىسپەن قامتىپ, قوناقۇي بيزنەسى, تۋريزم, قۇرىلىس سالاسىندا تابىستى ەڭبەك ەتكەن كومپانيا بانكىنىڭ زاڭسىز ارەكەتى سالدارىنان يەلىگىندەگى مەنشىگىنەن ايىرىلعالى وتىرعان كورىنەدى. قوعامدىق قابىلداۋعا ال­ماتىدان ارنايى كەلىپ, مەكتەپ, اۋرۋحانا, اسكەري بولىمدەر, باسقا دا مەملەكەتتىك مەكەمەلەر اسحانالارىن جالعا الۋشىلاردىڭ اماناتىن ارقالاپ كەلگەن سالتانات لەسباەۆانىڭ دا جانايقايى جان اۋىرتادى. وتكەن جىلى ۇلت­تىق ەكونوميكا مينيسترلىگى قابىل­داعان ەرەجەگە سايكەس اسحانالاردى جالعا الۋ-بەرۋ قۇنى 9 ەسەگە ءبىر-اق وسكەن. «مەملەكەتتىك مەديتسينا مەكە­مەلەرىندەگى اسحانالاردى جالعا بەرۋ باعاسى شارشى مەترىنە 19-28 ەسەگە وسكەن. مىسالى, ال­ما­تى قالالىق ورتالىق اۋرۋحا­نا اس­حا­ناسىنىڭ اۋماعى 249,2 شارشى مەتردى قۇرايدى. بۇ­رىن وسى اسحانانى جالعا العان كاسىپ­كەر جىلىنا 207 683 تەڭگە تولەپ كەلسە, ۇلتتىق ەكونوميكا مي­نيسترلىگىنىڭ بۇيرىعىنان كەيىن جالعا بەرۋ قۇنى 5 ميلليون 41 مىڭ تەڭگە بولعان. ياعني, 22 ەسەگە كوتەرىلگەن. وكىنىشكە قاراي, وسىدان كەيىن اسحانانى جالعا الۋشىلار اينالىسىپ وتىرعان كاسىبىن تاستاۋعا, بولماسا تاماقتىڭ باعاسىن قىمباتتاتۋعا ءماجبۇر بولادى», – دەدى س.لەسباەۆا. وسىلايشا, ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترىنىڭ №212 بۇيرىعى اسحانادان تاماقتاناتىنداردىڭ توقشىلىعىن ەمەس, كەرىسىنشە, كاسىپكەرلىكتى تۇرالاتىپ, اسحانادان اس ىشەتىندەردىڭ قالتاسىن قاعاتىن ءتۇرى بار. قازىناعا قارجىنىڭ تۇسكەنى دۇرىس-اق, الايدا, ونىڭ الەۋمەتتىك جاعىنان از قورعالعان جانداردىڭ ەسەبىنەن تولتىرىلاتىنى وكىنىشتى. «اق جول» پارتياسىنىڭ قوعامدىق قابىلداۋىنا كەلگەن كاسىپكەرلەردىڭ ءبىرى رەيدەرلىك ارەكەتكە شاعىمدانسا, ال ەندى ءبىرى جەرگىلىكتى بيلىك ورىندارى تاراپىنان جاسالعان كەدەرگىلەر جايىنداعى ارىزىن جەتكىزدى. قىسقاسى, شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ وركەن جايىپ, ەل ەكونوميكاسىنىڭ دامۋىنا سالماقتى ۇلەس قوسۋىنا ءالى دە كەدەرگى جەتكىلىكتى ەكەن. پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ V شاقىرىلىمىنىڭ دەپۋتاتى الماس تۇرتاەۆ تا كاسىپ­كەرلىك سالاسىنداعى كەدەرگىلەرگە قاتىستى ءوز ويىن ورتاعا سالدى. «قازىرگى كەزدە كاسىپكەرلەردىڭ قۇقىقتارى تاپتالعاندىعىنا كۋا بولىپ وتىرمىز. كوپ جاعدايدا كاسىپكەرلەر دە وزدەرىنىڭ قۇقىق­تارىن جەتكىلىكتى بىلە بەرمەيدى. وزدەرىنىڭ قىزمەتىنە باي­لانىستى پارلامەنتتە قابىلدانىپ جاتقان زاڭداردان بەي­حابار بولىپ شى­عادى. ەلىمىز­دەگى كوپتەگەن الەۋ­مەتتىك ماسە­لەلەردىڭ شەشىمى وسى شاعىن جانە ورتا بيزنەستى دامىتۋمەن تىكەلەي بايلانىستى عوي. جۇمىسسىزدىق ماسەلەسىن شەشۋگە, حالىقتىڭ الەۋمەتتىك جاعدايىن جاقسارتۋعا, ەكونوميكانىڭ دامۋىنا شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ قوساتىن ۇلەسى قوماقتى. ەندەشە, ونىڭ وركەندەۋىنە تەجەۋ بولاتىن كەدەرگىلەردى جويۋىمىز قاجەت», – دەدى ول. قوعامدىق قابىلداۋعا ءۇمىتىن ارقالاپ كەلگەن كاسىپكەرلەر پروب­­لەمالاردىڭ ءتۇيىنى تارقا­تىلا­تىنىنا سەنىمدى. «اق جول» پارتيا­سى دا شىن مانىندە «كاسىپكەرلەر پار­تياسى» بولسا, كاسىپكەرلىك جو­لىنداعى كەدەرگىلەردى جويۋعا مۇددەلى بولاتىنى انىق. عابيت ىسكەندەر ۇلى, «ەگەمەن قازاقستان».