سلەسار

ەل ىشىندە كوپ ەلەنە بەرمەيتىن قاتارداعى ماماندىقتىڭ ءبىرى –سلەسار. جانە بۇل ماماندىقتى مەڭگەرۋ دە وڭاي ەمەس. دەگەنمەن, راشيد الاشباەۆ وسى ماماندىق­تى تاڭداعانىن ءار كەز ماقتان تۇتادى. وسىدان 30 جىل بۇرىن ماحامبەت اۋدانىنداعى العا ورتا مەكتەبىن بىتىرگەلى بەرى ءوزى تاڭداعان مامان­دىعىنا ادالدىعىنان اينىماي كەلەدى. ادالدىق دەگەننەن شىعادى, العاشقى ەڭبەك جولى باستاۋ العان كاسىپورىندا تابان اۋدارماستان ەڭبەك ەتكەنىنە 30 جىلدان استى. ناقتىلاي ايتقاندا, 1985 جىلى بۇرىنعى پەتروۆسكي اتىنداعى ماشينا جاساۋ زاۋىتىنا العاشىندا سلەساردىڭ ۇيرەنۋشىسى بولىپ جۇمىسقا ورنالاسقان ەكەن. وسى كاسىپورىندا ءبىر جىل ەڭبەك ەتىپ, اسكەري بورىشىن وتەۋگە اتتانىپتى. «ەڭبەك كىتاپشاڭدى وسىن­دا قالدىرا بەر, كەيىن جۇ­مىسىڭا قايتا ورالارسىڭ», دەپتى زاۋىتتىڭ سول كەزدەگى ديرەكتورى, تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى جىلدارىندا وبلىس اكىمى لاۋازىمىندا بولعان ساعات تۇگەلباەۆ. ايتقانداي, راشيد ەكى جىل اسكەري بورىشىن وتەگەن سوڭ, ەڭبەك جولى باستالعان زاۋىتقا قايتا ورالدى. ەلىمىز تاۋەلسىزدىگىن العان تۇستا ول ەڭبەك ەتەتىن زاۋىتتىڭ اتى دا, زاتى دا وزگەردى. قازىر بۇل كاسىپ­ورىن «اتىراۋنەفتەماش» جشس اتاۋىن يەلەنگەن. زامان تالابىنا وراي بۇرىنعى زاۋىتتىڭ قۇرال-جابدىعى تولىعىمەن جا­ڭارعان. توقسان جىلدىق تاريحى بار بۇل كاسىپورىندا وتان­دىق ەكونوميكانىڭ جەتەكشى سالاسىنىڭ بىرەگەيىنە اينالعان مۇناي-گاز ونەركاسىبى ءۇشىن, سونىڭ ىشىندە, ۇڭعىمالاردى جوندەۋ, مۇناي ءوندىرۋ مەن جيناقتاۋ جانە وڭدەۋ سەكتورىنا قاجەتتى ەڭ كۇر­دە­لى قوندىرعىلار شىعارىلادى. ءتىپ­تى, قۇرىلىس جانە جىلۋ-ەنەر­­­­گەتيكالىق سالاسى دا وسى كاسىپ­ورىننىڭ ءونى­مىن تۇتىنۋعا بەت بۇردى. قازىر اتالعان كاسىپورىن­دا مە­حا­ني­كا تسەحىنىڭ سلەسارى راشيد الاش­باەۆپەن بىرگە وتاندىق 260 مامان تۇراقتى جۇمىسپەن قام­تى­لىپ وتىر. زاۋىتتاعى ءار مامان ءوز ءىسىن جاۋاپكەرشىلىكپەن ات­قارادى. – ءبىزدىڭ ءوز ىسىمىزگە جاۋاپ­كەر­شىلىكپەن قاراۋىمىزدىڭ ءبىر­نەشە سەبەبى بار, – دەپ ءتۇسىن­دىرەدى سلەسار راشيد الاشباەۆ. – بىزدە بىرىنشىدەن, وسى زامانعى جاڭا تەحنولوگيا, ەۋروپالىق ستاندارت ەنگىزىلدى. بۇل ءونىمنىڭ ساپاسىن ارتتىرۋعا, ەكىنشىدەن, تۇتىنۋشى تاراپىنان سۇرانىستىڭ ارتۋىنا ىقپال ەتەتىنىن تۇسىنەمىز. ويتكەنى, بىلتىر ءبىزدىڭ كاسىپورىندا ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باعدارلاماسىمەن ءىرى گاباريتتى ءارى ەڭ اۋىر, ياعني سالماعى 1 مىڭ توننادان اساتىن قوندىرعىلار مەن رەاكتورلاردى شىعارۋ تسەحى ىسكە قوسىلدى. ءدال وسى تسەحتا الدا­عى ۋاقىتتا ديامەترى 9 مەتردى, ال ۇزىندىعى 110 مەتردى قۇرايتىن ءىرى كولوننالار قۇراستىرىلادى. ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ بىلتىر اتىراۋعا ساپارى كەزىندە ءبىزدىڭ كاسىپورىنعا كەلىپ, جاڭا تسەحتىڭ جۇمىسىمەن كەڭىرەك تانىستى. ارىپتەستەرىممەن اڭگىمەلەسكەندە, ەلباسىمەن امانداسىپ, سۇحباتتاسۋ مۇمكىندىگىنە يە بولدىم. راشيد الاشباەۆ مۇندا كونس­­­ترۋكتورلار سىزىپ بەر­گەن كەس­كىندەمەنىڭ كوشىرمەسىن مەتالدان دايىنداپ بەرەدى. ارينە, وڭاي ەمەس. ءار كەسكىندەمەنىڭ جۇزدىك­پەن, ميلليمەترمەن ولشەنەتىن تۇس­تارى بار. وتە دالدىكتى قاجەت ەتە­­تىندىكتەن قاتەلەسۋگە بولمايتىنىن تۇسىنەدى. قاتەلەسىپ تە كورمەپتى, سونىڭ جەمىسى – 5-سانات­تى سلەسار. ونىڭ ايتۋىنشا, مەملەكەتتىڭ قولداۋى بايىر­عى كاسىپورىننىڭ كەلەشە­گىن كە­ڭەيتىپتى. ءوزىنىڭ بولاشاققا دەگەن سەنىمىن نىعايتا ءتۇسىپتى. «ءبىز مەم­لەكەتتىڭ كاسىپورنىمىز­دى قول­­­داۋى­نىڭ جەمىسىن كوردىك. قازىر ەلىمىزدىڭ جارقىن كەلەشەگى ءۇشىن ەڭبەك ەتىپ ءجۇرمىز. ويتكەنى, ءبىزدىڭ وتانىمىز – تاۋەلسىز قازاقستان ەكونوميكالىق وركەندەۋ قارقى­نىن باسەڭدەتكەن ەمەس. بۇعان الەمدەگى قارجىلىق داعدارىس اسەر ەتە قويمايدى. بۇلاي دەۋىمە ەلىمىزدىڭ تەك تمد, ءتىپتى ازيا ەل­دەرىنىڭ عانا ەمەس, سونىمەن بىرگە, جاھان مەملەكەتتەرى اراسىندا لايىقتى ورنىن يەلەنگەنى دالەل بولا الادى», دەگەن ويىمەن جانە ءبولىستى ول. قويناۋى مۇناي مەن گاز سەكىلدى تابيعي بايلىققا تولى اتىراۋدىڭ ماشينا جاساۋ سالاسىنداعى بىرە­گەي كاسىپورىن – «اتىراۋمۇناي­ماش» سەرىكتەستىگىنىڭ جاپونيا­لىق «Marubeni» جانە قىتايلىق «Sinopec» كومپانيالارىمەن 1,6 ملرد. تەڭگەنىڭ كەلىسىمشارتى بار. «بۇل كەلىسىمشارت مۇنايدى تەرەڭ وڭدەۋ كەشەنىن سالىپ جاتقان اتىراۋ مۇناي وڭدەۋ زاۋىتىنا ءارتۇرلى جابدىقتار دايىنداۋدى جانە جەتكىزۋدى كوزدەيدى. ءبىز مۇنى دەر كەزىندە جاسالعان كەلىسىمشارت دەپ ەسەپتەيمىز. ويتكەنى, ءبىز بىل­تىرعى جىلدىڭ باسىندا كۇر­دەلى ەكونوميكالىق جاعدايعا بايلانىستى ءىرى تاپسىرىستاردىڭ بولماعانىنا الاڭداپ ەدىك. ەندى ءبىز ويداعىداي جۇمىس جاساۋدى جالعاستىرىپ كەلەمىز. سونىمەن بىرگە, جاڭادان 100-گە جۋىق جۇ­مىس ورنىن اشۋعا مۇمكىندىك ال­دىق. جاڭا جۇمىس ورىندارىنا ەڭبەككە تارتىلاتىن ادامدار ءبىزدىڭ «Marubeni» جانە «Sinopec» كومپانيالارىمەن جاسالعان ءىرى كەلىسىمشارتىمىزدى ورىنداۋعا اتسالىسادى», دەيدى بۇرىن ەۋ­روپا جانە باتىس ەلدەرىنەن تا­سىمالدانعان ءىرى گاباريتتى جانە اسا اۋىر جابدىقتاردى شىعارۋدى باستاعان «اتىراۋمۇنايماش» جشس باس ديرەكتورى الەكساندر دونسكوۆ. ءيا, قاي كاسىپورىننىڭ دا جۇ­مىسى راشيد الاشباەۆ سە­كىلدى قاراپايىم ماماندىق يەلەرى­نىڭ بىلگىرلىگىمەن جەمىستى بولارى داۋسىز. ايتپاقشى, راشيد­تەن وسى كاسىپورىننان تابان اۋ­­دار­­ماۋىنىڭ سەبەبىن سۇراعان ەدىك. «مەنى دە شەتەلدىكتەرمەن بىرلەسكەن كاسىپورىندار جۇمىسقا شاقىرعانىن جاسىرمايمىن. بىراق, بارلىق ۇسىنىستان باس تارتتىم. سەبەبى, بۇل كاسىپورىن مەن ءۇشىن ىستىق قوي. ويتكەنى, وسىندا 17 جاسىمدا ەڭبەك جولىمدى باستادىم. وسىندا بوريس بەلكين, قۋاندىق ەرعاليەۆ سە­كىلدى ۇستازدارىمنان سلەسار­لىق ماماندىققا ماشىقتان­دىم. سول ۇستازدارىمنىڭ جولىن جالعاستىرۋدى كوزدەدىم. مۇن­دا ەڭبەكاقى دا كوڭىلدەن شىعادى, تۇراقتى تولەنەدى. مەن ءوز وتانىمدى عانا سۇيەمىن, دەمەك, تەك وتاندىق كاسىپورىندا جۇمىس ىستەپ, ەلدىڭ ەكونوميكاسىن كوتەرۋگە اتسالىسقىم كەلەدى», دەيدى وتانشىل جىگىت. جولداسبەك شوپەعۇل, «ەگەمەن قازاقستان». اتىراۋ. –––––––––––––––– سۋرەتتى تۇسىرگەن راحىم قويلىباەۆ.