ورتاق ولجا

استانا قالاسىنداعى يۋنۋس ەمرە تۇرىك مادەني ورتالىعىنىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن ۇلتتىق اكادەميالىق كىتاپحانانىڭ «مىرزاتاي جولداسبەكوۆ» زالىندا تۇرىك ادەبيەتىنىڭ بەلدى وكىلدەرىنىڭ ءبىرى, بەلگىلى اقىن جاحيت سىتقى تارانجى پوەزياسىنا ارنالعان ادەبي كەش ءوتتى. كەشتىڭ ماقساتى جاحيت سىتقى تارانجىنىڭ شىعارمالارىن قازاق وقىرماندارىنا تانىستىرۋ, ناسيحاتتاۋ بولىپ تابىلادى. جاحيت سىتقى تارانجى (1910–1956) – ءتۇر­كى حالىقتارىنىڭ پوەزياسىندا ەلەۋلى ورىن الاتىن اقىنداردىڭ ءبىرى. جاحيت اقىن جاس كەزدەن-اق ەرەكشە تالانتىمەن كوزگە ءتۇس­كەن. ستۋدەنت كەزىندە جازعان شى­عار­مالارى ونى تانىمال ەتتى. ولەڭدەرىندە حالىقتىق سيپات پەن تەرەڭ ليريزم كورىنەدى. «وتىز بەس جاس», «كۇن», «اقىرعى» ولەڭدەر جيناعى جارىق كورگەن. وسى كەشتە تارانجىنىڭ مار­جان ەرشۋ اۋدارعان ولەڭدەرى وقىلدى. پوەزيا كەشىنە تۇركىتانۋ­شى ماماندار, اقىن-جازۋشىلار قاتىستى. ايتا كەتۋ كەرەك, تۇرىك ادەبيەتى­نىڭ كورنەكتى اقىندارىنىڭ ءبىرى جاحيت سىتقى تارانجى 1910 جىلدىڭ قاراشا ايىندا ءتۇر­كيانىڭ ديارباقىر قالاسىندا تۋىپ, 1956 جىلى اۆستريانىڭ ۆەنا قالاسىندا دۇنيەدەن وتكەن. اكەسى بەكير سىتقى ديارباقىر­دا ەگىنشىلىكپەن اينالىسقان داۋلەتتى ساۋداگەرلەر اۋلەتىنەن ەدى. اقىننىڭ اتا-تەگى – پيرينچچيوعلۋ. رەسپۋبليكا قۇرىلىپ فاميليا تۋرالى زاڭ شىققان جىلى تۋىس­تارى تولقۇجاتقا تەكتەرىن «پي­رينچچيوعلى» دەپ جازدىرعان. سول جىلى اكەسىنىڭ ەگىنى كۇيىپ كەتىپ ۇلكەن شىعىنعا ۇشىراۋىنا بايلانىستى جاحيت سىتقى «ەگىنشى» دەگەن ماعىنانى بەرەتىن «تارانجى» ءسوزىن فاميلياسى رەتىندە تاڭداپ العان. باستاۋىش مەكتەپتى دياربا­قىر­دا بىتىرگەن. كەيىننەن ىستام­بۇلداعى سانكت-يوسيف اتىنداعى فرانتسۋزشا ورتا ءبىلىم بەرەتىن وقۋدى ءتامامداپ, 1931 جىلى گالاتاساراي ليتسەيىندە ءبىلىم العان. فرانتسۋز ءتىلىن جاقسى مەڭگەرگەن. باتىس اقىندارىنان شارل پەر بودلەر, جان نيكوليا, ارتيۋر رەمبو, ستەفان ماللارمەنى ءپىر تۇتقان. مەكتەپ قابىرعاسىندا وقىپ جۇرگەن كەزىنەن باستاپ ولەڭ جازا باستاعان. تۇڭعىش ولەڭى گالاتاساراي ليتسەيىنىڭ «اكادەميا» جانە «سەرۆەتي –ي فۋنۋن» دەپ اتالاتىن جۋرنالدارىندا جارىق كورگەن. 1928-1929 جىلدارى اراسىندا ەتەنە جاقىن دوسى زيا وسمانمەن اتالعان ليتسەيدە بىرگە وقىعان. «ومىرىمدەگى تىنىشتىق» اتتى العاشقى ولەڭدەر جيناعىن ستۋدەنت بولىپ جۇرگەن جىلدارىندا جاريالاعان. 1931 جىلى مۇلكيە مەكتەبىنىڭ ەكىنشى كۋرسىندا وقۋدان شىعىپ قالعاننان كەيىن جوعارعى ساۋدالىق ينستيتۋتقا تۇسەدى. الايدا, سۋمەر­بانكىنە مەملەكەتتىك قىزمەتكەر بولىپ قابىلدانۋىنا بايلانىستى وقۋدى تاستاۋعا ءماجبۇر بولادى. كەيىننەن «جۋمحۋريەت» گازەتى­نىڭ يەسى نادير ءناديدىڭ قول­داۋىمەن ۋنيۆەرسيتەتتى ءبىتىرۋ ءۇشىن پاريجگە بارادى. 1938-1940 جىلدارى اراسىندا Sciences Politiques-تا ءبىلىم الادى. پاريجدە تۇرعان كەزىندە «پاريج راديوسىنىڭ» تۇرىكشە بولىمىندە جۇمىس ىستەيدى جانە تانىمال تۇرىك قالامگەرى وكتاي رىفاتپەن وسىندا تانىسادى. II دۇنيەجۇزىلىك سوعىس باستالىپ, نەمىس ۇشاقتارىنىڭ ءپاريجدى بومبالاۋى كەزىندە ۆەلوسيپەدپەن قاشىپ, جەنەۆا مەن ليون ارقىلى تۇركياعا قايتادى. 1941-1943 جىلدارى اراسىندا ەگەي تەڭىزى جاعالاۋىنداعى اسكەري بولىمشەدە وتان الدىنداعى بورىشىن وتەيدى. اتاقتى «ال, قانەكي ابباس» اتتى تۋىندىسى وسى جىلداردا جازىلعان. 1945 جىلى جۋمحۋريەت پارتيا­سى جاريالاعان كونكۋرسقا «وتىز بەس جاس» دەپ اتالاتىن ولەڭىمەن قاتىسىپ, ءبىرىنشى ورىن الدى. وسى ولەڭى وعان تانىمالدىق اكەلدى. 1952 جىلى «تۇستەن دە ادەمى» دەگەن اتپەن باسىلدى. اقىن ءومىرىنىڭ سوڭعى جىلدارىندا قيىنشىلىق پەن ازاپتى باسىنان وتكەردى. 1953 جىلى سال بولىپ توسەككە تاڭىلدى. 1956 جىلى ەم قابىلداۋ ءۇشىن اۆسترياعا بارعان كەزىندە قايتىس بولدى. جارىق كورمەگەن جىرلارى مەن وزىنە ارناپ جازىلعان ولەڭدەر «اقىن كەتكەن سوڭ» دەپ اتالاتىن جيناققا ەندى. زيا وسمانعا جازعان حاتتارى 1957 جىلى «زياعا حات» دەگەن ات­پەن جاريالاندى. 1976 جىلى «كۇن كۇلەدى تەرەزەمنەن» اتتى پو­ۆە­سى جارىق كوردى. جاحيت سىتقى تا­رانجى شىعارماشىلىعىنان فرانتسۋز ادەبيەتىنىڭ اسەرى كورى­نەدى. ولەڭدەرىن فرانتسۋز اقىن­دارىنىڭ ستيلىندە جازدى. ءتىلى وتە قاراپايىم. ومىردە دە, ولەڭدە دە اقىنشا عۇمىر كەشكەن جاحيت سىتقى تارانجى «ونەر, ونەر ءۇشىن بولۋى كەرەك» دەگەن قاعيداتتى ۇستاندى. ونىڭ شىعارمالارى ءالى كۇنگە دەيىن وقىرماندارىن قىزىقتىرىپ كەلەدى. تۇركيادا كوپ وقىلاتىن اقىنداردىڭ ساناتىندا. قارشىعا كۇلەن.