اۋلەت پەن ناۋبەت

جاقىندا ق.قۋانىشباەۆ اتىنداعى مەملەكەتتىك اكادەميالىق قازاق مۋزىكالىق دراما تەاترىندا «جۇت» سپەكتاكلىنىڭ پرەمەراسى ءوتتى. بۇل قويىلىمعا جۇرتتىڭ اي­رىقشا كوڭىل ءبولۋىنىڭ ءۇش ءتۇرلى سەبەبى بار. سپەكتاكلدىڭ اتى ايتىپ تۇر­­­­عانداي, 30-شى جىلدارداعى اشار­شىلىق حالقىمىزدىڭ تاري­حىنداعى اقتاڭداق بەتتەردىڭ ءبىرى بولىپ تا­بىلادى. تاريحي دەرەكتەر بويىن­شا, اشارشىلىق جىلدارىندا 1 ملن.-نان استام قازاق رەسپۋبليكادان تىس جەرلەرگە كوشىپ كەتۋگە ءماجبۇر بولعان. ونىڭ 616 مىڭى تۋعان وشاعىنا قايتىپ ورالماعان. 1931-1933 جىلدارى رەسپۋبليكانىڭ 6,2 ملن. تۇرعىنىنىڭ 2,1 ملن.-ى اشتىقتان كوز جۇمعان. مۇنى كەيىنگى ۇرپاق تاريحتان « ۇلى جۇت» اتاۋىنا يە بولعان قازاق حالقىنىڭ ەڭ اۋىر قاسىرەتى رەتىندە تانىدى. ماسكەۋلىك جەرلەسىمىز ولجاس جانايداروۆتىڭ اشارشىلىققا ارنالعان «جۇت» پەساسى وتكەن جىلداردىڭ بۇگىنگە جەتكەن جاناي­­قايى ءتارىزدى قابىلداندى. ادامدار اراسىنداعى تويىمسىز­دىق, اشكوزدىك اسقىنىپ بارادى. ءبىر ءۇزىم ناننىڭ قادىرىن باعالامايتىن بولدىق. استامسۋ­دان نەبىر ازعىندىق تۋىنداۋدا. تاريحتى بىلمەۋدەن تابانىمىز تاقىر جەردە تايعاناقتاپ كەتىپ جاتادى, وتكەندى ۇمىتۋدان وكشەمىز وڭگەرىلىپ قالا جازدايتىن جاعداي كەزدەسەدى. «جۇت» سپەكتاكلىن بۇل رەتتە جۇرەك دابىلى, بۇگىنگى تىرشىلىگىمىزگە قاجەت رۋحاني ازىق دەپ قابىلدادىق. سونىمەن قاتار, تەاتردىڭ بيىلعى العاشقى پرەمەراسى جانارعا جاس ۇيىرتەتىن, تولعاندىراتىن تاريحي, تاربيەلىك ءمانى زور ۇلكەن تاقىرىپتى قاۋزاپ وتىر. بۇل – ءبىرىنشىسى. ەكىنشىدەن, مۇنىڭ اۆتورى ءماس­­كەۋلىك قانداسىمىز ول­جاس جا­نايداروۆ جاس تا بولسا, ونەر­دىڭ بيىگىن باعىندىرىپ ءۇل­گەر­گەن تالانت يەسى. ادەبي شى­عار­­مالارى كەيدە كونستانتين جا­روۆ دەيتىن بۇركەنشەك اتپەن جا­رىق كورەتىن قازاق ازاماتى تۋ­رالى نە بىلەمىز؟ ول 1980 جى­ل­ى الماتىدا اسكەري وتباسىدا دۇنيەگە كەلگەن. 1987 جىلى رە­سەي استاناسى ماسكەۋگە قونىس اۋدارعان. گ.پلەحانوۆ اتىنداعى رە­سەي ەكونوميكالىق اكادەمياسىن ويداعىداي بىتىرگەننەن كەيىن ەڭبەك جولىن تۋرفيرمادا مەنەدجەر بولىپ باستاعان. قوناقۇي اكىمشىسى بولىپ جۇمىس ىستەگەن. بىراق, بالا كۇنىنەن اڭگىمە, ولەڭ, ماقالا جازۋعا ءبىر تابان جاقىن ازامات 2003 جىلى ءوزىنىڭ جانىنا ەتەنە جاقىن سالاعا قالام تارتا باستايدى. كاسىبىن وزگەرتىپ, وڭىرلىك باسىلىمعا تىلشىلىك قىز­­مەتكە ورنالاسادى. ماسكەۋ جا­زۋ­شىلار جانە جۋرناليستەر وداق­تارىنىڭ مۇشەسى. ءبىر رومان, ءتورت پوۆەست, ءۇش اڭگىمە, بەس پەسا جازىپ ۇلگەرگەن. «جۇت» پەساسىن 2013 جىلى جاز­­عان. دراماتۋرگيا سالاسى بو­يىنشا بىرنەشە حا­لىقارالىق بايقاۋلاردىڭ جە­ڭىم­پازى. «تەاترالنىي وسوبنياكتا», «ستا­رىي دوم» تەاترىندا قويىل­ىم­دارى كورەرمەنمەن قاۋىش­قان. ايتا كەتەتىن تاعى ءبىر جايت, پەسا العاش رەت ن.ءجانتورين اتىن­داعى ماڭعىستاۋ وبلىستىق مۋزىكالىق قازاق دراما تەاترىن­دا ساحنالانعان بولاتىن. ياعني, ماسكەۋدەگى قانداس باۋى­رى­مىز­دىڭ شىعارماسىن قازاق­شاعا اۋدارىپ, وتانداستارىنا تانىستىرۋدا وڭىرلىك تەاترلار دا قول قۋسىرىپ قاراپ وتىرعان جوق دەگەن ءسوز. ۇشىنشىدەن, قويۋشى-رەجيسسەرى – باشقۇرتستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى, ماجيت گافۋري اتىنداعى باشقۇرت مەم­­لەكەتتىك اكادەميالىق دراما تەا­ترى­نىڭ رەجيسسەرى ايرات ابۋ­­شاحمانوۆ. رەجيسسەردىڭ ەڭ­­بەگى تۋرالى نە ايتۋعا بولا­دى؟ سپەكتاكلدە بار-جوعى ءتورت-بەس ءارتىس قانا وينايدى. كو­تە­رىپ وتىرعان ماسەلەسى, قوز­عاي­تىن اڭگىمەسى الگىندە ايتىپ وتكەنىمىزدەي, اشارشىلىق زاردابىنان قىناداي قىرىلعان قازاقتار, قازاق دالاسىنداعى ناۋبەتتى جىلدار. قوس پەرزەنتىن جەر قوينىنا تاپسىرعان ساۋلە ءبىر اۋلەتتى ساقتاپ قالۋى ءۇشىن ءوزىن-ءوزى قۇرباندىققا شالادى. سۇيگەن جارى مەن جاڭا تۋعان نارەستەسىن اشتىقتان قالاي امان ساقتاپ قالۋدىڭ قامىن ويلاعان احمەت ءۇشىن دۇنيەدەگى ەڭ قىمبات نارسە – وتباسى, ايالى الاقاننىڭ جىلۋىنا مۇقتاج قوس مۇڭلىق... جەر بەتىندەگى قاسىرەت شەككەن پەندەلەردى ايانىشتى تاعدىرى, ومىردە ءجى­بەرگەن قاتەلىكتەرى ءۇشىن جازعىرۋ ادىلەتتىككە جاتپايدى. بويىندا ار-نامىسىمەن قاتار پاسىقتىعى بىرگە جۇرەتىن ادام بالاسىنىڭ قانشا قاسىرەت شەكسە دە, ءوزىن جوعالتپاي, ادامدىق قاسيەتتەرىن ساقتاپ قا­لاتىنى راس پا؟ قويىلىمدا رەجيسسەر ال­دىڭعى پلانعا وسىنى شىعارادى. جانى جۇدەۋ, اشقۇرساق بايعۇس مۇنداي ساتتە ءوزىنىڭ ادامي كەلبەتىن قانشالىقتى ساقتاپ قالادى, تاعدىردىڭ سىناعىنا قالاي توتەپ بەرەدى؟ بۇلار جانارداعى وت پەن جاستان, داۋىس دىرىلىنەن, جۇرەك لۇپىلىنەن, ىشكى دەممەن بەرىلەتىن وتە كۇردەلى يىرىمدەر. ەر­بولدى ويناعان «دارىن» جاستار سىي­لىعىنىڭ لاۋرەاتى سىرىم قاش­قاباەۆ, لەنانى سومداعان اينۇر بەرمۇحامبەتوۆا, احمەت رولىندەگى جانات وسپانوۆ, ساۋلە بەينەسىندەگى ايمان كارپسەيىتوۆا شەبەرلىكتەرىنىڭ ەرەكشەلىگى, ولار ءوز كەيىپكەرلەرىنىڭ بولمىسىن ءىش­تەن ورىلەتىن سونداي سەزىم قاينارى ارقىلى جەتكىزۋگە تالپىنادى. رەجيسسۋرالىق تاعى ءبىر ءساتتى شەشىم – 30-شى جىلدارعى وقيعا مەن قازىرگى زامانعى ءومىر قاتار ءوربيدى. ادەتتە, كوركەم فيلمدەردە, ەكراندىق تۋىندىلاردا ءجيى قولدانىلاتىن مۇنداي ءتاسىلدى رەجيسسەردىڭ ساحناعا وتە ۇتىمدى شىعارعانى – اتاپ وتەرلىك جايت. اشتىقتاعى ازاپ پەن توقتىقتاعى توقمەيىلسۋ الما-كەزەك اۋىسىپ, ەكى ءداۋىر تارازىسىنىڭ باسى تەڭ ۇستالادى. ءبىر ساحنادا انا ءسابيى ءۇشىن جانىن قيادى. پەرزەنت قازاسىنان كەيىن قايتا ەڭسە تىكتەۋگە شاماسى كەلمەيدى. ەكىنشى ساحناداعى اۋرۋ سابيىنەن تىرىدەي بەزگەن ايەل قاسىرەتى كىسىنى تەرەڭ ويعا جەتەلەيدى. قاراما-قايشى كورىنىس. بۇل جەردەگى ماسەلە اشتىقتا, توقتىقتا ەمەس, ادامي بولمىستى ساقتاۋدا جانە جو­عالتىپ الۋدا بولىپ تۇر. قاراشاش توقسانباي, «ەگەمەن قازاقستان». سۋرەتتە: «جۇت» سپەكتاكلىنەن كورىنىس.