جەرگىلىكتى ءوزىن ءوزى باسقارۋ جەتىلدىرىلە تۇسپەك

ءبىز وبلىس ورتالىعىنان شال­عايدا تۇرامىز. اۋدان ورتالى­عىنان دا قاشىقتاۋمىز, كۇرە جول دا قيىستاۋ وتەدى. الايدا, اۋىل تۇرعىندارى مەملەكەت باس­شىسى ن. نازارباەۆتىڭ ءجۇر­گىزىپ وتىرعان سارابدال ساياساتى مەن جۇزەگە اسىرىپ جاتقان رەفور­مالارىنىڭ قايتارىمدى بولاتىنىنا نىق سەنىمدى. مۇنى سوڭعى جىلدارى قول جەتكەن تابىستارىمىز بەن وڭ وزگەرىستەردىڭ ءوزى دالەلدەۋدە. قازىر قانشالىقتى قياندا جاتقانىمەن اۋىلدان ۇدەرە كوشۋ توقتادى. ەلدەن ىرگە ايىرعاندار قايتا ورا­لىپ, شارۋاسىن جۇرگىزۋگە تالاپتانۋدا. مەنىڭ ءوزىم دە وبلىس ورتالىعىنا قونىس اۋدارىپ, كەيىن جەرلەستەرىمنىڭ قالاۋىمەن تۋعان جەرگە ورالىپ, اۋىلدىق وكرۋگتىڭ تىزگىنىن ۇستادىم. مۇنىڭ ءوزى تۋعان جەرگە دەگەن سۇيىسپەنشىلىك پەن اۋىل­دىڭ ەرتەڭىنە دەگەن سەنىمنەن تۋعان بولاتىن. ەلباسىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ «ۇلت جوسپارى – قازاقستاندىق ارمانعا باس­تاي­تىن جول» اتتى ماقالاسىن وقىپ تانىسقاننان كەيىن بۇل تاڭداۋىم­نىڭ دۇرىس بولعانىنا كوزىم جەتتى, بويىما جاڭا قۋات بىتكەندەي بولدى. دامىعان 30 ەلدىڭ قاتارىنا ەنۋگە باعىت ۇستاعان قازاقستاننىڭ الەمدىك داعدارىستى ەركىن ەڭسەرۋى­نىڭ جولدارى مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ «5 ينستيتۋتتىق رەفورمانى جۇزەگە اسىرۋ بويىنشا 100 ناقتى قا­دام» ۇلت جوسپارىندا جانە كۇنى كەشەگى «قازاقستان جاڭا جاھان­دىق احۋالدا: ءوسىم, رەفورمالار, دامۋ» اتتى قازاقستان حالقىنا جول­داۋىندا ايقىندالىپ, ناقتى كورىنىس تاپقانى بەلگىلى. قاشاندا باستاعان ءىسىن اياعىنا دەيىن تياناق­تايتىن مەملەكەت باسشىسى ءوزى­نىڭ وسى جولعى باعدارلامالىق ماقا­لاسىندا دا بۇگىنگى ۋاقىت تالابىنان تۋىندايتىن كوپتەگەن ماسەلەلەردىڭ ءتۇيىنىن تارقاتىپ ايتىپتى. ءسوز باسىنداعى «ءبىز وسىدان بار-جوعى شيرەك عاسىر بۇرىن عانا بارلىق اقىل-ويىمىز بەن جۇرەگىمىزدى باۋراپ العان كوپتەگەن وي-نيەتتەرىمىزگە قول جەتكىزدىك», دەگەن جولدار جۇيرىك ۋاقىتتىڭ ەنشىسىندە قانشاما ۇلى ىستەر ءجۇ­زەگە اسقانىن كوز الدىڭا اكەلەدى. ونى ءتاپتىشتىپ ايتىپ جاتۋدىڭ ءوزى ارتىق. مۇنداي عاسىردا جاسالاتىن جارقىن ىستەردىڭ كورىنىسىن ءار ەلدى مەكەننەن تابۋعا ابدەن بولادى. «مەملەكەت فۋنكتسيالارىن باسەكەلەستى ورتاعا جانە جەرگىلىك­تى ءوزىن-ءوزى باسقارۋعا بەرۋ» دەگەن بولىمدە پرەمەر-مينيستر ورىن­باسارىنىڭ باسشىلىعىمەن, ونىڭ قۇرامىنا پارلامەنت دەپۋتات­تارىنىڭ, ورتالىق ات­قارۋ­­شى ور­گاندار باسشىلارىن, «اتا­مەكەن» ۇكپ, قازاقستانننىڭ ازاماتتىق اليانسى وكىلدەرىن قوسا وتىرىپ, تۇراقتى جۇمىس ىستەي­تىن كوميسسيا قۇرىلاتىنى ايتىلعان. مۇنىڭ ءوزى بۇل باعىتتا باستالعان ىستەردىڭ ىلگەرىلەۋگە ءىز اشاتىنىن ايعاقتايدى. 2020 جىلدان باستاپ جەرگىلىكتى ءوزىن ءوزى باسقارۋدىڭ وكىلدى ورگانىن قۇ­رۋ, حالقىنىڭ سانى 2 مىڭ ادامنان كەم ەمەس ەلدى مەكەندەردە جەر­گىلىكتى ءوزىن ءوزى باسقارۋدىڭ دەربەس بيۋدجەتىن ەنگىزۋ, قوعامدىق ما­ڭىزدى ماسە­لەلەردى قامتيتىن جەرگىلىكتى بيۋد­جەتتەردىڭ جوبالارى بويىنشا ازاماتتاردىڭ ۇسى­نىستارىن قاراۋ رەسىمدەرىن ەنگىزۋ ماسەلەلەرى قاراستىرىلعان. سونىمەن بىرگە, بۇل شارالاردى جۇزەگە اسىرۋ مەملەكەتتىك ور­گان­­دار­دىڭ شە­شىمدەر قابىلداۋ ۇدەرىسىنىڭ مولدىرلىگىن ارتتىراتىنى جانە جەرگىلىكتى ءوزىن ءوزى باسقارۋ جۇيەسىن دامىتۋعا جاع­داي جاسايتىندىعى اتاپ كورسەتىل­گەن. ءبىزدىڭ اۋىلدىق وكرۋگكە نۇرا, مامىر, دۇكەن, بەلشەر ەلدى مەكەندەرى قارايدى. وكرۋگتە ت.جۇرگەنوۆ اتىنداعى ورتا, دۇكەن, مامىر, بەلشەر نەگىزگى مەكتەپتەرى, مەكتەپ جانىنداعى ينتەرنات, «بوبەك» بالاباقشاسى, 3 كلۋب, 3 كىتاپحانا, 1 دارىگەرلىك امبۋلاتو­ريا, 3 فاپ, پوشتا, بايلانىس جۇيەسى, 2 تەلەحابارلار تاراتۋ ورتا­لىعى, مەتەوستانسا, ەلەكتر جارىعىن بەرۋ ستانساسى حالىققا قىزمەت كورسەتەدى. سونىمەن ءبىر­گە, 9 جەكە ساۋدا دۇكەنى, 2 جەكە مون­­شا جۇمىس ىستەيدى. وكرۋگ اۋماعىندا 21 جەر پايدالانۋشى اۋىلشارۋاشىلىق قۇرىلىمى جۇمىس ىستەيدى. وكرۋگ تۇرعىندارى 56 تۇيە, 476 جىلقى, 4113 ءىرى قارا, 11319 قوي-ەشكى , 1520 قۇس ۇستايدى. وتكەن جىلى اۋداندا وتكەن ءجار­مەڭ­كەلەرگە 400 كەلى ەت,150 كەلى سارى ماي, 50 كەلى سۇزبە, 500 كەلى با­لىق, ال, اقتوبە قالاسىندا وتكەن وبلىستىق جارمەڭكەدە دە 200 كەلى ەت, 800 كەلى بالىق, 30 كەلى سۇزبە, 30 كەلى قۇرت ت.ب. ءونىم تۇرلەرى اپارىلىپ, ارزان باعاعا ساتىلدى. مۇ­نىڭ ءوزى اۋىلدىڭ اجارى كىرە باستاعانىنىڭ ايقىن دالەلى. 2015 جىلى «سىباعا» باع­دار­لا­­ماسىمەن «ەسەنكەلدى» شارۋا قوجالىعى 4950 مىڭ تەڭگە نەسيە الىپ, 31 ءىرى قارا, «باۋىرجان» شا­رۋا قوجالىعى 5870 مىڭ تەڭگە نەسيە الىپ, 47 ءىرى قارا ساتىپ الىپ, شارۋاشىلىقتارىن كەڭەيتتى. ءبىر­سىپىرا شارۋا قوجالىقتارى ال­عان جەرلەرىن پايدالانباي, ەلدى مە­كەندەردىڭ جەرلەرىن توزدىرۋدا. سالىنعان ۇيلەرى مەن مال قورالارى بوس تۇر. بۇلارعا دا كەلەشەكتە قا­تاڭ سۇرانىس بولادى. الداعى ۋاقىتتا شارۋا قوجالىقتارىن بىرىك­تىرىپ, ىرىلەندىرۋ كوزدەلۋدە. بىزدە 37 شاعىن كاسىپكەرلىك نىسانى, 21 شارۋا قوجالىعى, 16 جەكە كاسىپكەر تىركەلگەن. ولاردىڭ بارلىعى قايتارىممەن جۇمىس ىستەپ تۇر دەۋگە ءالى ەرتە. الايدا, پرە­زيدەنت ن. نازارباەۆتىڭ «ۇلت جوسپارى – قازاقستاندىق ارمانعا باستايتىن جول» اتتى باعدار­لامالىق ماقالاسىندا «ءبىز ءوز جەرىمىز بەن ونىڭ بايلىعىنىڭ ۇقىپتى يەسى بولۋعا ۇيرەنۋدەمىز, جاڭا تەحنولوگيالاردى مەڭگەرىپ, تاريحىمىزدا ەشقاشان بولىپ كور­مەگەن وندىرىستىك قۋاتتار مەن ەكونوميكانىڭ تۇتاس سالا­لارىن ىسكە قوسۋدامىز», دەپ اتاپ وتكەنىندەي, ولاردىڭ بۋىنىن بەكىتۋ باعىتىندا جۇيەلى جۇمىستار جۇرگىزۋگە تۋرا كەلەدى. ونىڭ العىشارتتارى قازىردىڭ وزىندە قالىپتاسىپ كەلەدى. نۇرا اۋىلىنىڭ تۇرعىنى م.سۇلەيمەنوۆ «جۇمىسپەن قامتۋدىڭ جول كارتاسى-2020» باعدارلاماسى اياسىندا نەسيە الىپ, مال وسىرۋمەن جانە كوبەيتۋمەن شۇعىلدانۋدا. اقەركە قابيدوللاقىزى ساۋدا قىزمەتىن كورسەتۋ ءۇشىن ازىق-ت ۇلىك دۇكەنىن سالىپ, ءوز جۇمىسىن باستادى. بەلشەر اۋىلىنىڭ تۇرعىنى جاس كاسىپكەر انۋاربەك قاراش ۇلى جانە «بەرشات» شارۋا قوجالىعى ەكىنشى جىل بيە ساۋمەن اينالىسىپ, حالىقتىڭ ريزاشىلىعىنا بولەنۋدە. نۇرا اۋىلىنىڭ تۇرعىنى سالامات ءداۋ­رەن­بەك ۇلى مال ازىعىن دايىنداۋ­مەن قاتار, باقشا ەگىپ, مول ءونىم الدى. كاسىپكەرلىك نىساندارى 9.8 گەكتارعا باقشا ەگىپ, 124.6 توننا ءونىم الىپ, تۇرعىندارعا وتكىزدى. نۇرا اۋىلدىق وكرۋگى بويىنشا اباتتاندىرۋ جۇمىسىنا بولىنگەن قاراجات تولىق يگەرىلدى. اقتوبە قالاسىنداعى اۋىل ازاماتتارىنىڭ دەمەۋشىلىگىمەن 150 ءتۇپ كوشەت اكەلىنىپ, وتىرعىزىلدى. وكرۋگ بويىنشا كوشەلەر كۇل-قوقىستان تازارتىلدى. مەكتەپتەر قىسقى كەزەڭگە دايىن. سۇيىق جانە قاتتى وتىنمەن قامتاماسىز ەتىلگەن. جىلۋ جۇيەلەرى, جىلۋ پەشتەرى جۇمىس جاساپ تۇر. ەلەكتر ەنەرگياسىمەن ەلدى مەكەندەر تولىق قامتىلعان. مەملەكەت باسشىسىنىڭ «ۇلت جوسپارى – قازاقستاندىق ارمانعا باستايتىن جول» اتتى ماقالاسىندا «ءار ۇرپاقتىڭ ءوز ارمانى بار, ولاردا تەك جەكە وتباسىلىق يگىلىكتەرگە عانا ۇمتىلىس كورىنىس تاپپايدى. ولاردا قاشاندا تۋعان جەرگە دەگەن سۇيىسپەنشىلىك سەزىمى, ءوز حالقى مەن وتانىنىڭ باقىتى تۋرالى اڭسار ايقىن كورىنەدى», دەپ اتاپ كورسەتىلگەن. باعدارلامالىق ماقالادا قوعامدىق دامۋعا سەرپىن بەرەتىن قادامدار قالاي جۇزەگە اسىرىلاتىنى ناقىتىلانعان. مۇنىڭ ءوزى ءبىزدىڭ وكرۋگ تۇرعىندارىن مازالايتىن اۋىزسۋ جانە ەلدى مەكەن­دەر مەن اۋدان ورتالىعى ارا­لىعىنداعى جول قاتىناسىنىڭ ناشارلىعى ماسەلەلەرىنىڭ وڭ شەشىلەتىنىنە سەندىرە تۇسەدى. اۋدان ورتالىعىنان 2014 جىلى نۇرا, مامىر, دۇكەن ەلدى مەكەندەرىنە سۋ قۇبىرىن جۇرگىزۋگە سمەتالىق قۇجات جاسالدى. وسىعان بايلانىستى 2015-2016 جىلدارعا نۇرا, مامىر, دۇكەن ەلدى مەكەندەرىنە سۋ قۇبىرىن تارتۋ ءۇشىن قاراجات ءبولۋ قاراستىرىلۋدا. مىنە, ماقالانى وقىپ وتىرىپ, وسى ماسەلەلەردىڭ وڭتايلى شەشىلەتىنىنە سەنىم ارتا ءتۇستى. ءومىر تالابى بىزگە توقىراپ قالۋعا مۇمكىندىك بەرمەيدى. اۋىل تۇرعىندارى دا قالاداعى جاسالىپ جاتقان يگىلىكتەردى كورۋى ءتيىس جانە وسى باعىتتا جۇمىس جاسالۋدا. ەلباسىنىڭ ماقالاسىن وقىپ وتىرىپ, ەرتەڭىمىزدىڭ بۇگىنىمىزدەن دە جارقىن بولاتىنىنا سەندىك. بۇل اۋىلدىقتاردى الداعى كۇندەرگە ۇمىتتەندىرىپ قانا قويماي, قانات­تان­دىرا تۇسەدى دەسەم ارتىق ايت­قاندىق بولماس. جولاۋشىباي تولەباي ۇلى, «نۇرا» اۋىلدىق وكرۋگىنىڭ اكىمى. اقتوبە وبلىسى, ىرعىز اۋدانى.