20 قاڭتار, 2016

ەرتە ىسكە كىرىسكەننىڭ – ىرىسى ارتىق

260 رەت
كورسەتىلدى
8 مين
وقۋ ءۇشىن
جولدىبايكۇن تارتىبىنە تاعى دا سايلاۋ ماسەلەسى شىعارىلدى. بۇل جونىندە ناقتى شەشىم قابىلدانىپ ۇلگەرمەي-اق, قازىردىڭ وزىندە ءتۇرلى ۇسىنىس-پىكىرلەر ايتىلا باستالدى. ارينە, ولاردىڭ كوبىسىمەن كەلىسە قويۋ قيىن دا شىعار. دەگەنمەن, اركىمنىڭ وزدەرىن تولعاندىرىپ جۇرگەن ماسەلەلەرىن اشىق ايتۋىنا مۇمكىندىكتەر بولىپ جاتقانى قوعامدا وڭ وزگەرىستەردىڭ قالىپتاسۋىنا تولىق جاعداي تۋعىزادى دەگەن سەنىمدى كوڭىلگە ۇيالاتادى جانە ولاردىڭ بەل بەرە باستاعانىن اڭعارتادى. ەڭ باستىسى, ادامداردىڭ بەي­تاراپ قالماي, قازىرگىدەي قۇبىل­مالى تۇستا ەلىمىزدىڭ قالىپتى دامۋىنا ۇلكەن مۇددەلىلىك تانىتۋلارى ماڭىزدى دەپ بىلەمىن. «قويشى, اق قارعا بولمايىقشى» دەپ, «ۇندەمەگەن ۇيدەي پالەدەن قۇتىلادى» دەگەن ماقالعا يەك ارتىپ, ەنجارلىق تانىتۋ قازىرگى تاڭدا ەل ازاماتتارىنا ەش جاراسپايتىن قىلىق. ءوز باسىم قوعامدىق ساناداعى سەرپىلىس احۋالىن جاقسىلىققا جوريمىن. سونداي-اق, ادامداردىڭ بەل­سەندىلىگى, سايىپ كەلگەندە, پرە­زيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆ­تىڭ «مەملەكەتىمىزدىڭ الدىندا تۇرعان اسقارالى مىندەتتەردى بىرلەسىپ اتقارايىق» دەگەن ۇندەۋىنىڭ حالىق تاراپىنان قول­داۋعا يە بولىپ وتىرعانىن كورسە­تەدى. ولاي بولسا, ءماجىلىس پەن بار­لىق دەڭگەيدەگى ءماسلي­حاتتار دەپۋ­تات­تارىنىڭ كەزەكتەن تىس سايلاۋ­لارىن سول مىندەتتەردى ورىن­داۋداعى ناقتى شارالاردىڭ ءبىرى رەتىندە قابىلداعان ابزال. شىنداپ كەلگەندە, ماسەلە پارلامەنت ءماجىلىسى سايلاۋىن وتكىزۋگە ءۇزىلدى-كەسىلدى قارسىلىقتا ەمەس, ونى كەزەكتەن تىس وتكىزۋ تۋرالى ۇسىنىسقا قاتىستى تۋىنداۋدا. وسىعان بايلانىستى ءوز پىكىرىمدى بىلدىرگەندى ءجون ساناپ وتىرمىن. ءيا, كەيبىر ازاماتتار ايتىپ جۇرگەندەي, بىزدە كەزەكتەن تىس سايلاۋلاردىڭ ورىن الىپ وتىرعانىن جوققا شىعارا المايمىز. الايدا, مۇنداي احۋالدىڭ ورنىعۋى ەرىككەننىڭ ەرمەگىنەن بولىپ جاتپاعانى دا بەلگىلى, ءارى سول سايلاۋلاردان زارداپ شەكپەگەنىمىز دە ايقىن. وعان مەملەكەتىمىزدىڭ وسى ۋاقىتقا دەيىنگى دامۋ جولى كەپىل. وسى رەتتە, «Toshiba» كورپو­را­تسياسىنىڭ وكىلى اكيحيرو تاكۋ­بونىڭ مىنا ءبىر ءسوزىن كەلتىرگەنىم ورىندى بولار دەپ ويلايمىن: «ەگەمەندىك جاريالاعاننان بەرگى قىسقا مەرزىم ىشىندە ءوزىنىڭ دامۋىمەن, سىندارلى ساياساتىمەن, جارقىن بولاشاعىمەن بۇكىل الەمدى مويىنداتقان بىردەن-ءبىر ەل – قازاقستان». ەندەشە, بۇگىندەرى بىزدەر ءۇشىن اسا ءبىر الاڭداي قوياتىنداي ماسەلە تۋىنداپ وتىرعان جوق. ماسەلەن, ءوز باسىم بيىلعا بەلگىلەنگەن سايلاۋدىڭ جىلدىڭ سوڭىن كۇتپەي-اق مەيلىنشە تاياۋ ارالىقتا وتكىزىلگەنىن دۇرىس دەپ بىلەمىن. بىلايشا ايتقاندا, ەرتە ىسكە كىرىسكەننىڭ ىرىسى ارتىق بولارىنا مەنىڭ سەنىمىم مول. ياعني, پارلامەنت ءماجىلىسى دەپۋتاتتارىنىڭ ءوز مانداتتارىن مەرزىمىنەن بۇرىن توقتاتۋ جونىندەگى ۇسىنىستارىنا تۇسىنىستىكپەن قاراعانىمىز ءجون. ولار مۇنداي شەشىمگە جايدان-جاي كەلمەگەنى انىق. بۇگىندە الەمدى داعدارىس قىسپاققا الا باستادى. سوڭعى 25 جىلدا تەك ءوسىم عانا كورىپ كەلگەن قىتاي ەكونوميكاسىنىڭ ءوزى وتكەن جىلدىڭ سوڭعى توقسانىندا اي­تار­لىقتاي تومەندەگەنى تۋرالى ەستىپ جاتىرمىز. ال ءبىز­دىڭ نەگىزگى تابىس كوزى بولىپ ەسەپ­تە­لەتىن مۇناي, استىق, مەتالل باعا­لارىنىڭ الەمدىك دەڭگەيدە تىم تومەندەپ كەتۋى ۇلتتىق ەكونو­ميكامىزعا ەداۋىر سالماق ءتۇسىرىپ وتىر. بارا-بارا جاعداي قازىرگىدەن دە كۇردەلەنە ءتۇسۋى مۇمكىن. سوندىقتان, مەملەكەت تاراپىنان ءتيىستى شارالار قاراستىرىلۋدا. سونىڭ ناقتى ايعاعى رەتىندە ەلباسىنىڭ «بەس ينستيتۋتتىق رەفورماسى» مەن ونى ىسكە اسىرۋدىڭ «100 ناقتى قادام» ۇلت جوسپارىن ايتۋعا بولادى. بەس ينستيتۋتتىق رەفورمانى بىلتىرعى پرەزيدەنتتىك سايلاۋ­دا ەلباسى ءوز باعدارلاماسى رەتىندە ۇسىنعانىن, بۇل قۇجاتتى جاقتاپ سايلاۋشىلاردىڭ 98 پايىزدان استامى داۋىس بەرگەندەرىن ەسكەرسەك, قازىرگى كۇنى ونى ءىس جۇزىنە اسىرۋ ماسەلەسى تۇرعانى ايقىن. بۇل باعىتتا پارلامەنت تاراپىنان زاڭدىلىق نەگىز دە جاسالىپ قويىلعانى بەلگىلى. ەندى سول قابىلدانعان زاڭداردىڭ ءوز ناتيجەسىن بەرۋىن تولىقتاي قامتاماسىز ەتۋ قاجەت. ءوز كەزەگىندە وسى جاعداي, سونداي-اق, الەمدىك داعدارىستان تۋىنداپ وتىرعان قيىندىقتاردىڭ كەزەكتى ءبىر تولقىنىن ويداعىداي ەڭسەرۋ ماسەلەسى جاڭا ءبىر لەپكە, تىڭ كۇشكە ءزارۋ بولارى ءسوزسىز. ولاي بولسا, كۇن ءتارتىبىنىڭ باستى ماسەلەسى رەتىندە, ارينە, دەپۋتاتتاردىڭ كەزەكتەن تىس سايلاۋىن وتكىزۋ تۋرالى ۇسىنىستارى قابىلدانىپ جاتسا, جاڭادان سايلاناتىن پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ قۇرامىنىڭ ساپالى ءارى قارىمدى بولۋىن قالاي قامتاماسىز ەتەمىز دەگەن ساۋالدىڭ تۇرعانى قاجەت دەپ بىلەمىن. ول ءۇشىن ءبارىمىزدىڭ ءبىر كىسىدەي اتسالىسقانىمىز ءجون. مەنىڭشە, پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ قۇرامى حالىقتىڭ بارلىق وكىلدەرىنىڭ مۇددەلەرىن قامتيتىن شامادا بولعانى ءلازىم. ويتكەنى, پروب­لەمالىق ماسەلەلەردى قوعام بەل­سەندىلىك تانىتقان كەزدە, سون­داي-اق, وپپوزيتسيالىق كۇشتەردى تارتا وتىرىپ بۇكىل مۇددەلى تاراپ­تاردىڭ قاتىسۋىمەن عانا شەشۋگە بولادى. وكىنىشكە قاراي, بۇگىندەرى بيلىك وكىلدەرىنىڭ كەيبىرى وزدەرىن ەرەكشەلەگەندى, وزگە كىسىنىڭ وزدەرىنەن ءبىر ساتى بولسا دا تومەن تۇرعانىن ۇناتادى. جاعىمپاز, ءمۇلايىم مىنەز تانىتقاندارعا «جوق» دەپ بەتىنەن قايتارىپ, تۋراسىن ايتىپ, تۋعانىنا جاقپايتىن مىنەزدى ولاردىڭ تاراپىنان تاعى تاپپايسىڭ. ءيا, بيلىكتىڭ قايسىبىر ءىستى دۇرىس جاساپ جاتقانىن, قايسىسىن بۇرىس ىستەپ وتىرعانىن كورسەتەتىن دالمە-ءدال ينديكاتور بولۋى قاجەت-اق. وسى رەتتە, مەنى «قازاقستانعا ۇردا-جىق ەمەس, سىندارلى ۇنقاتىسۋعا باعدارلانعان ىقپالدى جانە كۇشتى وپپوزيتسيا قاجەت» دەگەن ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ۇستانىمى قاناتتاندىرادى. راسىندا, سىندارلى وپپوزيتسيا قازاققا جاۋ ەمەس, قايتا ورامدى يدەيالارىن ەندىرگەنى ءمالىم. ارينە, ول ءۇشىن وپپوزيتسيا بارىنشا كۇشتى, سىندارلى تۇردە قالىپتاسۋىمەن قاتار, ونىڭ بالاما ۇسىنىستارى بولۋى ءتيىس. مۇمكىن الداعى سايلاۋدا وپپوزيتسيا تاراپىنان ساليقالى ۇسىنىمداردى كورىپ تە قالارمىز. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, تەك پىكىر الۋاندىعى ورىن العان اشىق قوعامدا عانا ادىلەتتى مەملەكەت ورناتامىز, ەكونوميكاداعى, ساياسي-الەۋمەتتىك ومىردەگى, رۋحاني سالاداعى تەرىس قۇبىلىستاردى ازايتامىز جانە ەڭ باستىسى, قازىرگى ورىن الىپ وتىرعان داعدارىستى تەز ارادا ەڭسەرۋگە مۇمكىندىك الامىز. ادىلدىككە جۇگىنسەك, مەملەكەت تاراپىنان بۇل ءۇشىن قاجەتتى دەگەن بارلىق جاعدايلار جاسالعان. قازىرگى كەزدە قوعامدا بولىپ جاتقان ءار الۋان قۇبىلىستار مەن وقيعالارعا جەكە كوزقاراسىن بىلدىرۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن دەموكراتيالىق ينستيتۋتتار جۇمىس ىستەۋدە. ماسەلەن, زاۋقى سوققان كەز كەلگەن ادام ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدار ارقىلى قوعامدىق ماڭىزى وراسان اكتسيالارعا باستاماشى بولا الادى جانە ءتۇرلى ساياسي وقيعالارعا قاتىستى وزدەرىنىڭ پىكىرلەرىن اشىق ايتۋعا تولىق مۇمكىندىكتەرى بار. قالايسىز با, كوزقاراسىڭىزعا قايشى كەلەتىن نەبىر جاعدايدى سىناڭىز نەمەسە ءىستىڭ جاعدايىن وڭتايلاندىراتىن قانداي دا ءبىر ۇسىنىستارىڭىزدى ايتىڭىز. بۇل جونىندە ماقالانىڭ باسىندا توقتالىپ وتتىك تە. ارينە, مەن يدەاليست ەمەسپىن جانە دە بارلىق ادامدى بىردەي باقىتقا كەنەلتۋدىڭ وڭاي ەمەستىگىن تۇسىنەمىن. الايدا, ىنتا بولسا, وڭ ناتيجەگە جەتۋگە ابدەن بولا­تىندىعىنا سەنىمدىمىن. ءبىر ءنار­سە ايقىن. وسى ماقساتتارعا جەتۋ ءۇشىن دە بىزگە ساليقالى دا سالماق­تى ءارى پارمەندى پارلامەنت ءماجىلىسى كەرەك. ولاي بولسا, قاۋقارلى ازاماتتاردىڭ كوبىرەك دەپۋتاتتىق مانداتقا يە بولىپ, حا­لىقتىڭ مۇڭ-مۇقتاجدارىن وتەۋ­گە ايانباي قىزمەت ەتۋىنە ءمۇم­كىن­دىك بەرۋىمىز قاجەت. ول ءۇشىن كوپكە سوزا بەرمەي, تەز ارادا ساي­لاۋ­دىڭ وتۋىنە مۇددەلى بولىپ, وعان ءبىر كىسىدەي قاتىسا وتىرىپ, ءتيىس­تى داۋىسىمىزدى بەرەيىك, اعايىن! كەنجەبولات جولدىباي, ساياساتتانۋشى. استانا.
سوڭعى جاڭالىقتار