ينستيتۋتتىق رەفورمالار – ءاربىر قازاقستاندىقتىڭ يگىلىگى

قازاقستان – بۋىنى بەكىپ, سۇيەگى قاتىپ ۇلگەرمەگەن ورگانيزم ەمەس. جاس مەملەكەت شيىرشىق اتىپ ۇنەمى قارقىندى دامۋ ءۇس­تىندە كەلەدى. ادەتتە قانداي دا ءبىر مەملەكەتكە حالىقتىڭ ءومى­رىن مانىنە كەلتىرىپ كوركەيتۋ ءۇشىن بەلگىلەنگەن رەگلامەنتتەگى نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق قۇجاتتار قاجەت. قازاقستان ونداي قۇجاتتار ارسەنالىمەن قارۋلانعان الدىڭعى رەسپۋبليكالار قاتارىندا كەلەدى دەر ەدىم. قازىرگى ەڭ قيىن كەزەڭنىڭ وزىندە دە رەسپۋبليكا باسشىلىعى يكەمدى ساياسات ۇستانىپ, ۋاقىت ۇتتىرماي ەڭ ءتيىمدى جول تاۋىپ, الەمدەگى ەڭ وزىق 30 ەلدىڭ قا­تارىنا كىرۋگە قۇلشىنىس تانىتۋدا. وسىنىڭ ءوزى جاس مەملەكەتتىڭ العا ادىمداي قارىشتاعان بەل­سەندىلىك ۇمتىلىسىنىڭ شىنايى كورسەتكىشتەرى ەمەس پە؟! ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ بەلگىلى ماقا­لا­سىندا مالىمدەگەنىندەي, 5 ينس­تيتۋتتىق رەفورما كەزەڭ-كەزەڭمەن جالعاسىپ, جۇزەگە اسۋ ۇستىندە. سونىمەن قاتار, ول ءبىر مەزەتتە ورىندالۋعا ءتيىستى ۇدە­رىسكە ۇلاسىپ وتىر. مۇنداي عالامدىق ءمانى بار اۋقىمدى جوبا بەلگىلى ءبىر دارەجەدە كۇش جۇمساۋدى, تەحنيكالىق دايىندىقتى تالاپ ەتەدى. قالاي دەسەك تە, العاشقى باسپالداقتارمەن جوعارى قا­راي ورمەلەگەن العاشقى قا­دام­دار باستالدى. مەملەكەت باس­­شىسىنىڭ كەشەگى جولداۋى مەن جىل باسىنداعى ماقالاسى قازاقستاندىق ارمانعا باستايتىن ۇلت جوسپارىنىڭ كوكجيەگى الىس­تى مەڭزەيتىنى وسىدان-اق باي­قالادى. ويتكەنى, ينستيتۋتتىق رەفورمانىڭ بارلىعى دا اينالىپ كەلگەندە قاتارداعى قازاق­ستاندىقتىڭ يگىلىگىنە قىزمەت ەتەتىن يگى شارالار. بولە-جارا بايقاساق, ءبىزدىڭ قازاقستاندىق پاتريوتتىق اك­تى­­­نىڭ وزگە مەملەكەتتەردەن ايىر­ماشىلىعى دا بىردەن كوزگە ۇرىپ تۇر. مۇنداي ەرەكشە بەي­بىتشىل, ازاماتتىق تۇرعىدا قايى­رىمدى, ەرەكشە مەيىرىمدى قۇجات جەر بەتىندەگى بىردە ءبىر مەملەكەتتە جوق شىعار. بۇل قۇجاتتىڭ ەرەك­­شەلىگى – الدەقانداي دا ءبىر سىرت كۇشتەردەن قورعانۋدى تالاپ ەتپەيدى. كەرىسىنشە, قازاقستانداعى بارلىق ەتنوس پەن الەۋمەتتىك توپتىڭ باسىن بىرىكتىرۋگە كۇش سالادى. ماڭىزدى قۇجاتتىڭ مىندەتى – ەلدەگى بارلىق حالىقتىڭ ىرگەسىن نىعايتىپ, باسىن بىرىكتىرۋگە نەگىزدەلگەن. قازاقستاندىق كەلى­سىم مەن ەتنوسارالىق تۇراق­تى­­لىق – الەمدىك مارتەبەدەگى ناعىز برەند ۇلگىسى. ءوز باسىم مۇنى قازاقستاننان ۇلگى الۋعا قۇلشىنعان, ونىڭ وسى سالاداعى ءتاجى­ريبەسىن ۇيرەتۋگە ىنتا تانىت­قان وزگە مەملەكەتتەرگە كورسەتەر ناعىز بەيدج ماركەت دەپ سانار ەدىم. ەلىمىزدە قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنا ەرەكشە ەكپىن بەرىلىپ كەلەتىنىن جاقسى بىلەمىز. رەفورمالار اياسىنداعى جۇزەگە اسىپ جاتقان جوبالاردىڭ ءبىرى – «ۇلكەن ەل – ۇلكەن وتباسى». مۇن­­­داي قۇبىلىس تەك قانا اسا ۇلكەن وتباسىندا, ياعني مونتەسوري جۇيەسىندەگى – اركىمگە ءوز ءرولى مەن ءوز ەرەجەسىن ەكشەپ بەرگەنمەن تەڭدەي. ونىڭ سوندايلىق وڭدى قۇرىلىم ەكەنىن ءتۇسىنۋدىڭ ءوزى دە عانيبەت. جالپى, ەلباسىنىڭ شەشەندىك سوزدەرىن, جولداۋلارى مەن ءما­لىمدەمەلەرىن, وقىپ, تالداپ وتىر­عان ادام پرەزيدەنتتىڭ ەل­دەگى بولىپ جاتقان بارلىق وقيعالاردان قۇلاعدار ءارى ول ءۇشىن ەشقانداي دا ۇساق-تۇيەك ءما­سەلە جوق ەكەنىن بىردەن ۇعار ەدى. پرەزيدەنت ەلدە عانا قابىلدانعان زاڭ اياسىندا تياناقتى دا مۇقيات جۇمىس ىستەۋدى تالاپ ەتىپ كەلەدى. ادام تاعدىرى قاشان دا جاۋاپتى مىندەتتەر جۇكتەيتىنىن اركەز ەستە ۇستاۋ ابزال ەكەنىن دە ۇمىتپاي ەسكە سالادى. ال ول ءىلىمنىڭ تۇبىنە جەتۋ ءۇشىن تەك قانا ءبىلىمدى بولۋ جەتكىلىكسىز, بۇل ارادا جيناقتالعان تۇرمىستىق ازاماتتىق تاجىريبەنىڭ مولدىعى, وقيعانىڭ ءمان-جايىنا قانىق بولۋ جايى ەرەكشە ءرول اتقارادى. پرەزيدەنت ماقالاسىنىڭ ەرەكشە ءمان بەرەرلىك وزەكتى باعىتى وسىنى انىق جول كورسەتىپ مەڭزەيدى. ماسەلەن, وزدەرىڭىز زەر سالى­ڭىزدارشى... قازىرگى تاڭدا ەكىنىڭ ءبىرى مەملەكەت تاراپىنا تۇسكەن تابىس پەن شىققان شىعىننىڭ دەكلاراتسياسىن وتكىزۋ تۋرالى ماسەلەگە اسا ءمان بەرە قويعان جوق. زاڭ بويىنشا مەملەكەتتىك قىزمەتتەگى ءاربىر ازامات ءوزىنىڭ تابىسىن كورسەتىپ, دەكلاراتسيا تولتىرۋى شارت. ال 2020 جىلدان باستاپ دەكلاراتسيا تولتىرۋ جاپپاي بارىمىزگە قاتىستى بولادى, ەندىگى جەردە دەكلاراتسيادان تىس قانشاما شىعىن جاسايتىنىمىزعا دەيىن ايقىندالۋى ءتيىس. دەمەك, ەلەۋلى شىعىنعا قاراجات جۇم­ساعان ادامنىڭ تابىس كولەمى دە بەلگىلى بولۋ شارت قوي. بىلايشا ايتقاندا, بۇل دەبيت پەن كرەديتتىك سايكەستەندىرىلۋ دەگەن ءسوز. سول سەكىلدى پرەزيدەنتتىڭ ءمۇ­­­لىك­تى جاريا ەتۋ مەن م ۇلىكتى زاڭداستىرۋ كەرەكتىگى تۋرالى مەرزىمدى بيىلعى – 2016 جىلعى 31 جەلتوقسانعا دەيىن سوزۋىنىڭ دا ماڭىزى ايرىقشا. پرەزيدەنت اتاپ وتكەندەي, ول ءۇشىن ەلىمىزدە دە, شەتەلدە دە زاڭداستىراتىن م ۇلىك تە, قارجىلىق قور مولشەرى دە بارشىلىق. قازىرگى ەكونوميكالىق قالىپ­تاسقان جاعدايعا بايلانىس­تى بارلىق رەسۋرستاردى جۇيەلەپ, ونى ءتيىمدى پايدالانۋدىڭ دا ماڭىزى زور. ماسەلەن, جەر كو­دەك­سىنە ەنگىزىلگەن تۇزەتۋلەر تۇر­­عىسىنا توقتالايىق: جاڭا قۇجاتتىق تالاپتار بويىنشا شاماڭ جەتسە وراسان جەر كولەمىن ساتىپ الۋعا, سول سەكىلدى جالعا بەرىلگەن جەر تەلىمىن ساتىپ الۋعا نەمەسە 10 جىلدىڭ ىشىندە ءبولىپ-ءبولىپ تولەم جاساۋعا بولادى. ەل ءۇشىن وتە ماڭىزدى وقيعا ەمەس پە, ويتكەنى, جەر ستراتەگيالىق كورسەتكىشتەر قورى بولىپ سانالادى. ەندەشە, قازاقستاننىڭ ءاربىر ازاماتىنا جەردى ساتىپ الىپ, وتباسىن وركەندەتۋگە جول اشىلدى. سول ارقىلى تۇرمىسىن كوتەرسىن. وسى ورايدا, «نۇرلى جول» باعدارلاماسىنىڭ ماڭى­زدى­لىعىنا دا ەرەكشە توقتالىپ وتەر ەدىم. بۇل دا قازاقستاننىڭ سوڭعى كەزدە ەرەكشە لەپپەن جۇزەگە اسىرىپ جاتقان بىردەن ءبىر ماڭىزدى باعدارلاماسى ساناتىنا كىرەدى. جول قۇرىلىمدارىن جاقسارتىپ, اۆتوموبيل مەن تەمىرجول ارقىلى جۇك تاسىمالداۋ ءىسى دە كۇش الىپ, دامي بەرمەك. اينالىپ كەلگەندە, مۇنىڭ بارلىعى دا تابىس كوزى, حالىقتىڭ يگىلىگى, مەملەكەتتىڭ قۋاتى بولىپ سانالادى. ماقالادا كورسەتىلگەندەي, ەلى­مىزدىڭ جاڭا ساتىعا كوتەرىلۋى – ءبىزدىڭ ارقايسىمىزدىڭ, ءاربىر قازاقستاندىقتىڭ قولىندا ەكە­نىن تۇسىنەتىن كەزەڭدى باستان وتكەرۋدەمىز.  مادينا نۇرعاليەۆا, قازاقستان پرەزيدەنتى جانىنداعى ستراتەگيالىق زەرتتەۋلەر ينستيتۋتىنىڭ الماتىداعى وكىلدىگىنىڭ جەتەكشىسى.