تولعانعان جۇرەككە تالداۋ

اقىن جۇرەك القىنادى, تالپىنادى... اللا بەرگەن دارىنمەن اق نيەتتى, ادال تىلەكتى جىر جولدارى اينالاعا قاراماي, ايدالاعا اعىل­عىسى, اقتارىلعىسى كەلەدى. وندايدا كوپ ويلار, كوپ مۇڭدار دا ايتىلىپ قالادى. كەيدە ساياساتقا دا شۇيلىگىپ, ماقتايتىن دۇنيەنى داتتاپ, داتتايتىندى ماقتاپ تا قالىپ جاتادى. ويتكەنى, جۇرەك ساياساتقا باعىنبايدى, ول تەك وزىندەگى ادال شىندىقتى عا­نا ايتقىسى كەلەدى. بىراق اقىل سوعان مۇرسات بەرمەي, سابىر-سابىر دەپ سالقىنداتۋعا تىرىسادى. ىشتە­گى قايناعان وسى كۇرەس سىرتتاعى ىستىقپەن قوسىلىپ, اقىن جۇرەگىن القىمعا اكەلەدى. مۇندايدا اقىن: «جال­عىزبىن, كەتتى ءۇي ىسىپ, كەۋدەمدى ويلار كەرنەيدى. اقىل مەن سەزىم ءسۇيىسىپ, جۇرەككە مازا بەرمەيدى» دەپ جىرلايدى. اقىننىڭ القىنعان جۇرەگىندەگى «كورىكتى كوڭىلىنە» ويدان وي تۋدىرىپ, ءسوزدىڭ تۇبىنە ۇڭىلەتىن فيلوسوفتار بولماسا, باسقا ادامنىڭ تاني قويۋى دا قيىن. ويتكەنى, «كوڭىلدەگى كورىكتى ويدىڭ اۋىزدان شىققاندا ءوڭى قاشادى». ءوڭى قاشقان ويعا قانا­عاتتانىپ جۇرگەندەر كوپ, ال كوڭىل تۇبىندەگى كوركىن كورە الاتىن­دار از. كورنەكتى اقىن جۇمەكەن ءنا­جىمە­دەنوۆتىڭ ولەڭدەرىنە تەرەڭ تال­داۋ جاساپ, وي تۇبىندە جاتقان اسىل­دارىن تابۋعا وسى كۇنگى ويشىل­دارى­مىزدىڭ ءبىرى, اكادەميك عاري­فوللا ەسىم كىرىسىپ, «جۇلدىزدى جۇمەكەن» (جالعىزدىق فيلوسوفياسى) اتتى كىتاپ جازىپ شىعارىپتى. ءوت­كەن جىلداعى وي-سانا باعىتىنداعى ول­جانىڭ ءبىرى دە وسى كىتاپ دەسەك ارتىق ەمەس. الدىمەن فيلوسوف جۇمەكەن ۇنىندەگى «جالعىزدىقتىڭ» سىرىنا ۇڭىلەدى. «اتادان التاۋ, انادان ءتور­تەۋ», «قالىڭ ەلى قازاعىنىڭ» ورتاسىندا وتىرعان اباي دا «مولاسىنداي باقسىنىڭ, جالعىز قالدىم تاپ شىنىم» دەگەن ەدى عوي. جۇمەكەن دە جالعىزدىققا بوي ۇرعان. «جالعىزدىق دەگەن – سىن ناعىز, جالعىز دا بولعان جان ەمەن. تۇرامىز ۇشەۋ مۇندا ءبىز: تىنىشتىق, ارمان جانە مەن» دەيدى ول. بۇل نە دەگەن جالعىزدىق دەسەك, كىتاپ اۆتورى ونى: «جالعىزدىق ءسوز­بەن تۇسىندىرەتىن, ايتىپ تاۋسىلماي­تىن تاقىرىپ. الەمدەگى وتكەن-كەت­كەن عۇلاما-ويشىلداردىڭ ءبارى تەگىس جالعىزدىق تۋرالى ايتقان, بىراق سارقىپ تاۋىسپاعان» دەي كە­لىپ: ءمۇم­كىن ول «ادامنىڭ پەردەسى اشىل­ماعان مۇڭى بولار» دەيدى. سايىپ كەلگەندە, ويشىلدىڭ جال­عىزدىعى ونىڭ شابىتىنىڭ قانا­تى, جۇرەك وتى. سونىمەن بىرگە جۇرەك قۋاتى اقىل مەن سەزىمنىڭ بىرلىگى. جەكە جول, وزگەشە سوقپاق ىزدەگەن تالپىنىس, سوندىقتان, پەندەلەردەن ادالانىپ, تىنىشتىقتى قالاعان جان سەزىمى. وسىنداي ويلار توگىلىپ كەلىپ, ولار اقىننىڭ مىنا جولدارىنان قولداۋ تابادى: «ءسال شىداي تۇر, اعايىن, مەن ونەردە ەنشى الام, ۇقسامايتىن ەشكىمگە – جاڭادان ءبىر جول سالام. ساي قۋالاپ جۇرت قۇساپ, سوقپاق قۋمان جىمىسقى, باسقان ءىزىن ەشكىمنىڭ اڭدىماسپىن تىمىسكىپ...». جۇمەكەندە «جۇرتىم مەنىڭ!» دەگەن قاراتپا تىركەس بار ەكەن. ولەڭگە «ءۇستىرت قاراپ بۇلعاقتايتىندار» وندا نە تۇر دەيمىز عوي, باياعى. سويتسەك, فيلوسوف: «جۇرت دەگەن حالىق ەمەس. جۇرت دەگەن تەگىس حالىققا ايتىلعان ءسوز ەمەس. جۇرت حالىقتىڭ جاڭالىقتى بىلگىسى كەلگەن ىنتالى توبى» دەيدى. قىزىل تەرروردىڭ كەزىندە ءبال­شە­بەكتەر قازاقتىڭ ءسوزىن دە, ءتۇسى­نىگىن دە, ۇعىمىن دا رەپرەسسياعا ۇشى­راتقان. سونىڭ كەسىرىنەن قازاق ۇعىمىن ۇس­تانۋشىلار از قالعان. جۇمەكەن وسى ازشىلىققا عانا ءسوزىن ارناپ وتىر, سوندىقتان, «حالقىم مەنىڭ» دەپ قاراتپاي, جۇرتىم دەپ تۇرعانى سول. اقىننىڭ «تۇك ۇقپايدى جارتىسى, شالا ۇعادى جارتىسى» دەگەن ولەڭ جولىنىڭ سىرى سول دەيدى ع.ەسىم. وسى سوزدەردىڭ شىندىعىن قا­زىر ومىردە كۇندە كورۋگە بولادى. الەۋمەتتىك جەلىلەردىڭ بىرىنە اقي­قاتقا بارىنشا جاقىن شىندىق سوزبەن ويلار جازىپ كورىڭىزشى... قۇداي سالماسىن, جازىلعان «پىكىر قوسۋ­لاردان» جۇرتتىڭ جارتىسى تۇك ۇقپايتىنىن, جارتىسى شالا ۇعا­تىنىنا كوز جەتكىزەسىڭ... سونىڭ ءبارى ءبال­شەبەكتەردىڭ ءسوزدى ۇعا بىلەتىن, ونى ورىندى قولدانا بىلەتىن قازاقتىڭ بار­لىق قاۋىمىن قۋعىنعا سالىپ, قىرىپ جىبەرگەندىگىنىڭ كورىنىسى ەكەن عوي. جۇمەكەڭدە «كىشكەنتاي» اتتى رومان بار. سونىمەن بىرگە «كىشكەنتاي» اتتى تولعاۋ دا بار ەكەن. بۇل نە قىل­ع­ان تولىپ كەتكەن كىشكەنتايلار دەيمىز ءبىز. سويتسەك, ونىڭ تەرەڭ سىرى بار ەكەن. ومىردە كىشكەنتايلار كوپ ەكەن, ولاردىڭ جيىنتىق اتاۋ­ى توبىر دەسەك, سىپايى جۇمەكەن ولار­دى «كوپشىلىك» دەيدى. اقىن ءوزىن دە «كىشكەنتايلاردىڭ» اراسىنان كورەدى, الايدا, كىشكەنتايمىن دەپ سارىۋايىمعا سالىناتىن سانا قا­ماۋىنا تۇسپەيدى: ايتەۋىر ءبىر بىلەرىم – كىشكەنەمىن, ۇلى ءىستى ءالسىز قولمەن ىستەمەدىم. جەل بولىپ شايقالتام با ءتۇبى وسالدى, مىقتىعا وزىمدە جوق كۇش بەرەمىن! – دەيدى اقىن. جۇمەكەن ناجىمەدەنوۆ جىر­لارى­نىڭ ويشىلدىق قىرلارىنا كوڭىل اۋدارىپ, ولاردىڭ تەرەڭ سىرلارىن وقىرماننىڭ تارازىسىنا تارتقان «جۇلدىزدى جۇمەكەن» جيناعىندا وسىنداي ساتتەر وتە كوپ. ونى اقىن شىعارماشىلىعىنا فيلوسوفيالىق ساراپ دەپ اتاسا دا بولارلىق ەكەن. جاقسىباي سامرات, «ەگەمەن قازاقستان». استانا.