ءازىل - وسپاق, سىن - سىقاق
الاقانى قىشىعانعا الا باتا
جاڭا جىلدان باستاپ –
الدىڭا كەلگەن پارا بەرسىن,
ارسىز قولىڭ الا بەرسىن.
العان سايىن قانتالاپ,
ەكى كوزىڭ جانا بەرسىن.
ۋا, سەندەرگە ۋىستاپ بەرسىن,
ۋىستاپ بەرسە, دۇرىستاپ بەرسىن.
تاڭدايعا تاتيتىنداي,
تۇز سالىپ, بۇرىشتاپ بەرسىن.
ۋا, سەندەرگە شەلەكتەپ بەرسىن,
جاسىرىپ, جاۋىپ, بولەكتەپ بەرسىن.
قۇداي باسقا سالماسىن,
تۇرمەگە تۇسسەڭ كەرەك دەپ بەرسىن.
وۋ, سەندەرگە مەشوكپەن بەرسىن,
«مەلوچ» ەمەس, كەسەكپەن بەرسىن.
تۇرمەدە جاتساڭ قاتتى بولار,
جايلى, جۇمساق توسەكپەن بەرسىن.
«پورتشكەدەن» بەرسە, توگە سالسىن,
بەرەتىن جەرىن سوگە سالسىن.
اقىرى بەرگەن سوڭ اياماسىن,
تاۋ عىپ ءۇيىپ, كومە سالسىن.
كونۆەرتكە سالىپ ەسىكتەن بەرسىن,
بۇكتەپ, بۇكتەپ تەسىكتەن بەرسىن.
ىشىنە بومبا, مينا سالىپ,
وزىڭە قاتتى وشىككەن بەرسىن.
قوينى-قونشىڭا تۇگەل تىقسىن,
ىشقىرىڭ مەن اۋىڭا سۇقسىن.
اقىرى قۇداي جازاڭدى بەرىپ,
كەلگەن جاڭا جىلدا
جەگەنىڭ جەلكەڭنەن شىقسىن!
ءاۋمين!
اسقار نايمانتاي.
الماتى.
جەكسۇرىن جاڭالىقتار
«ىڭعورس قورس, ىڭعورس قورس... تون-تو, تۋن, تو-تو-وون...»
– كەشىرىڭىزدەر, بۇل ءبىزدىڭ تەلەارنانىڭ جاڭالىق باستالار الدىنداعى اۋەنى عوي... قۇرمەتتى كورەرمەندەر, جاڭا جىلدىڭ العاشقى كۇنگى جەكسۇرىن جاڭالىقتارىمىزعا قاڭىلتىرداي قۇلاقتارىڭىزدى باتىرىپ-باتىرىپ الىڭىزدار.
ءبىرىنشى جاڭالىق: شىمكەنتتەن الماتىعا قاتىنايتىن «شىمكەنت-الماتى» پويىزىنا بيلەتتەر ساتىلىپ كەتكەنىمەن, پويىز جۇرمەيدى. ويتكەنى, پويىزدىڭ باس ۆاگونى الماتىدان باستالىپ, سوڭعى ۆاگون شىمكەنتكە دەيىن جەتكەن. «جولاۋشىلار «بيلەت جوق» دەپ جىندانباسىنشى» دەگەن ناقۇرىس نيەتپەن, تەمىرجول باسشىلارى ۆاگونداردى تىركەي بەرسە كەرەك, ءتىركەي بەرسە كەرەك... الماتىعا باراتىن ءبىر توپ جولاۋشىلار اۆتوبۋسپەن ءبىرىنشى الماتى ۆوكزالىنا جەتىپ, باس ۆاگونعا كىرىپ, ارعى بەتىنە شىعىپ, جىندى ادامدارشا بەت-اۋىزدارىن جىبىرلاتىپ, ۆوكزالعا كىرگەن.
ەكىنشى جاڭالىق: قوس قارلىعاش شىمكەنت قالاسىنداعى ءبىر «بلاتنوي» ميلليونەردىڭ قوس قاباتتى كوتتەدجىنىڭ قابىرعاسىنا ۇيا سالىپتى. ميلليونەر مىرتىقباي ۇلى قارلىعاشتىڭ ۇياسىنا قاراپ تۇرىپ: «نە دەگەن وتستالىي قارلىعاشتار ەدى! ءالى كۇنگە دەيىن ساز بالشىقتان ۇيا سالادى! ەۆرو ۇيا سالۋ دەگەندى ءبىلمەيدى! مىنا بالشىق ۇياسى كوتتەدجىمنىڭ سيقىن بۇزىپ تۇر!» دەگەنى سول ەكەن, قارلىعاشتار: «كەشىرىڭىز مىرزا, قابىرعاڭىزدى ۋاقىتشا جالعا الا تۇرساق قايتەدى؟» دەپ سويلەپ كەتىپتى. قازىر قارلىعاشتار قوجايىنعا اي سايىن مىڭ دوللاردان تىستەپ اكەلىپ بەرەدى ەكەن...
ءۇشىنشى جاڭالىق: كەشە كۇن شىقپاي قالدى... ويتكەنى, مەن كۇنىمەن ۇيىقتاپ جاتتىم...
ءتورتىنشى جاڭالىق: جىلاي بەرەتىن اكىم «كوڭىلى بوس» قالاسىندا ءومىر ءسۇرىپ جاتىر. ول الدىنا ارىز ايتىپ كەلگەن كىسىلەردى قۇشاقتاپ, جىلاي بەرەتىن كورىنەدى. ماسەلەن: «ءۇيىم دە, كۇيىم دە جوق, ال ءسىز تانىستارىڭىز بەن پارا بەرگەندەرگە قيسايا كەتەتىن كورىنەسىز» دەپ جىلاپ بارساڭىز, اكىم سىزدەن بەتەر ەڭىرەپ جىلاپ, بوتاداي بوزداپ, ەت جۇرەگىڭىزدى ەلجىرەتىپ, كوز جاسىن كولدەتىپ شىعارىپ سالادى ەكەن... سوسىن ءسىز اكىمدى جۇباتىپ الەك بولاسىز... «ىمباپپا. ىمباپپا...» كەشىرىڭىزدەر, جارنامامىزدىڭ اۋەنى عوي. جارناما باستالدى. مىسىق سويلەپ كەتتى: «قىزدا-ار, كەلىنشەكتە-ەر! «ولۆەيستى» قاراڭىزدارشى! قانداي كەرەمەت! بۇل سىزدەرگە ارنالعان!»
بەسىنشى جاڭالىق: اقتوبەلىك بيكەش قاتيپاش قاتىرعانوۆا «الاقان» دەگەن جاڭا سالات ءتۇرىن ويلاپ تاۋىپ, ءوزىنىڭ كافەسىندە تاماقتانۋشىلارعا ۇسىندى. سالاتى مىناداي: پوميدورعا پوميدور قوسىپ, پوميدوردى مىجىپ, سۋىن سىعىپ, الاقانىڭىزعا مايونەز جاعادى. ال ءسىز پوميدوردى شانىشقىمەن الىپ, الاقانىڭىزداعى مايونەزگە باتىرىپ جەيسىز...
التىنشى جاڭالىق: شىمكەنتتە ءبىر كوك دولى, كورشىلەرى «ستەرۆا» دەپ اتاپ كەتكەن ايەل كەنەنى شاعىپ الدى. قىرىم بەزگەگىن تاراتقىش كەنەنىڭ ءوزى وقيعا ورنىندا قايتىس بولىپ كەتكەن...
جەتىنشى جاڭالىق: ۇكىمەتتە كومەديا, شەكارادا تراگەديا...
سەگىزىنشى جاڭالىق: قىزىلوردا وبلىسىندا كۇيەۋى ۇرىپ ولتىرگەن ايەلدى جەرلەگەندە, ۇيالى تەلەفونىن قوسا كومگەن ەكەن. ارادا ءبىر كۇن وتپەي جاتىپ, مارقۇم ايەل كوڭىلدەسىنە: «جانى-ىم, ەدينيتسا سالىپ ءجىبەرشى!..» دەپ ءوتىنگەندە, اناۋ بايعۇس تال ءتۇستە تالىپ قالدى.
توعىزىنشى جاڭالىق: بيىلعى ۇلتتىق بىرىڭعاي تەستتە مىناداي سۇمىراي سۇراقتار بار ەكەن دەيدى:
– ءبىلىم ءمينيسترى بىلامىق ىشەدى مە؟
– دەپۋتاتتار جىلاي ما؟
– ابىلاي حاننىڭ «مەرسەدەس» اۆتو كولىگى بولعان با؟
– ءال-ءفارابيدىڭ ايەلى قانداي كويلەك كيگەن؟
– شىڭعىس حان اراق ءىشىپ, تەمەكى تارتقان با؟
ونىنشى جاڭالىق: كەشىرىڭىزدەر, وسى جاڭالىقتاردى جالىقپاي ايتىپ وتىرعانىمنىڭ ءوزى جاڭالىق. كەشە جىلدىڭ سوڭعى كۇنى عوي دەپ تۇنىمەن تۇنگى كلۋبتا بولىپ ەدىم, ۇيقىم كەلىپ تۇر. كەلەسى جاڭالىقتاردا كەزدەسكەنشە, وي, كورىسكەنشە, جوق, جۇزدەسكەنشە ساۋ بولىڭىزدار! باي-قۋاتتى, ميلليونەر, ميللياردەر, شىرىگەن باي بولايىق!
مۇحتار شەرىم.
شىمكەنت.
سول ءۇشىن
قالتالى اسا مىقتىنىڭ مەرەيتويى تويلانىپ جاتىر.
سوندا ءبىر ۇزەڭگىلەس دوسى وعان بىلاي دەپ تىلەك ايتقان ەكەن:
– مەن مىنا قولىمداعى ۇرەمكەنى بۇگىنگى مەرەيتوي يەسىنىڭ ميللياردەر بولعانى ءۇشىن ەمەس, انىعىن ايتسام – بىزدە كەدەي پەندە ەمەسپىز! جانە دە ونىڭ ۇلكەن تەڭىزدە قالقىپ جۇرگەن كەمەسى ءۇشىن ەمەس, بىلە بىلسەك ءبىز دە ول تەڭىزدە ساناۋلىنىڭ ءبىرى بولىپ ءجۇزىپ ءجۇرمىز. ايتپاقشى بۇل توستى ونىڭ ەڭ ءىرى كومپانيانىڭ باسشىسى رەتىندە دە كوتەرىپ تۇرعانىم جوق!.. ايتارىم, بۇل توستى ونىڭ مەملەكەتتىك ءتيىستى ورىندا جۇمىسسىز بولىپ تىركەلىپ, اي سايىن الەۋمەتتىك كومەك الىپ وتىرعانى ءۇشىن الىپ قويساق دەيمىن!..
* * *
بۇل توستتى مىنا عۇمىردىڭ بارلىق كەزەڭىندە ۇنەمى تايىپ جىعىلىپ, وماقاسا قۇلاپ, جىلاپ وتۋلەرىڭىز ءۇشىن كوتەرىپ تۇرمىن... ايتپاعىم – تايىپ جىعىلعاندا اياق استىڭىزداعى كولگوسىر اقشاعا تايعاناقتاپ جىعىلىپ, قۇشاعىڭىزداعى ارۋىڭىزبەن وماقاسا قۇلاپ, باقىتتان باس اينالا كوز جاسىڭىزعا يە بولا الماي قالىڭىزدار!
* * *
ەركەك ءىسساپاردان شۇعىل ۇيىنە ورالادى. سول كەزدە ۇيدە بولعان ايەلىنىڭ «تانىسى» كيىنىپ ءۇلگەرمەي, ۇستەلگە شىعىپ قولىن كوتەرە توبەگە قاراپ قاتىپ تۇرا قالادى.
– بۇل كىم ەي!؟ – دەگەن بۇعان ايەلى:
– بۇل اتلانت... ەسىڭدە مە, گرەكتەردىڭ ونەر زالىنان كورىپ ەدىك قوي... – دەيدى قيپاقتاپ.
سوندا ەركەك بۇعان ۇندەمەي, اسۇيگە بارىپ نان مەن شۇجىق الىپ, ونىسىن جاڭاعى «اتلانتقا» ۇسىنا:
– ءما, جەپ ال! – دەيدى.
سوندا قوناعى قالتىراي:
– بۇنىڭ نە, مەن ەسكەرتكىشپىن عوي! – دەگەندە, ءۇي يەسى:
– بەرىپ تۇرعاندا العانىڭ دۇرىس! كەشە مەن ءبىر ۇيدە سەنىڭ كەبىڭدى كيىپ جارتى كۇن اپوللون بولىپ تۇرعانىمدا ونداعى انتۇرعان ءبىر جۇتىم سۋ دا ۇسىنبادى, – دەگەن ەكەن.
بۇل توستتى ەركەكتەردىڭ ەرەكشە جاعدايداعى ءبىر-ءبىرىن تۇسىنە بىلگەندىگى ءۇشىن الىپ جىبەرەيىك!
اقىسى تولەنگەن ەمتيحان
بوريس يۆانوۆ.
اقىلى كوللەدجدە وقيمىن. ياعني مەن اقىسىن تولەيمىن, ولار ءبىلىم بەرىپ ەمتيحان الادى.
جىلدىڭ العاشقى كۇنى ەمتيحان تاپسىرۋ ءۇشىن پروفەسسوردىڭ الدىندا وتىرمىن. بيلەتىمنىڭ سۇراعى: «ءتالتۇس» كارتيناسىنىڭ اۆتورى كىم؟» دەلىنىپتى. بىردەن: «سۋرەتشى» دەپ ەدىم, مۇعالىم جاقتىرماي: «يليا مۋرومەتس, دوبرىنين نيكيتيچ پەن الەشا پوپوۆيچتەردى كىم دەپ اتاعان؟» دەپ كەلەسى سۇراعىن قويدى:
– ءوزىڭىز اتاعانداي اتاعان.
– ولاردى ءۇش باتىر دەپ اتاعان.
– مەن ولاردىڭ استىنداعى اتتارىنىڭ اتىن بىلەمىن.
– قالاي؟
– مۋرزيك, تۋزيك جانە پولكان.
– ونى قايدان ەستىپ ءجۇرسىڭ؟
– اتام ايتقان.
– اتاڭ قايدان شىعارىپ ءجۇر؟
– ول جاعىن بىلمەدىم, تەك اتام ءىشىپ العاندا سولاي دەيتىن.
– جارايدى... كەلەسى سۇراق: «بورودينو شايقاسى قاي جىلى بولعان؟»
– ءبوروديندى قاماۋعا العاننان ءبىر جىل بۇرىن.
– «ناپولەون» ءسوزى بىرنارسە ايتا ما؟
– البەتتە! ول كونياكتىڭ اتى.
– پوەزيادان ءبىر سۇراق: «مەنىڭ اتام انىق ادال ادام» اتتى اتىشۋلى ولەڭدى كىم جازعان؟»
– نەمەرەسى.
– كىمنىڭ نەمەرەسى؟
– كىمدىكى بولۋشى ەدى, اتاسىنىڭ نەمەرەسى.
– اقىنداردان جالعاستىرايىن: «پۋشكين الاڭىندا تۇرعان كىم؟»
– كىم بولۋشى ەدى, باياعى ميليتسيونەر.
– وندا تۇرعان پۋشكين.
– فاميلياسىن سۇراماپپىن.
– راديششەۆ جازعان «پەتەربۋرگتەن ماسكەۋگە ساياحاتتى» وقىپ پا ەدىڭ؟
– وقىپ قايتەمىن, ءوزىم دە ەكى ورتادا تالاي ساياحاتتاعانمىن.
– راديششەۆ ەكاتەرينانىڭ كەزىندە ءجۇرىپ وتكەن.
– مەن ليۋسيامەن قىدىرعانمىن.
– ەكاتەرينا ەكىنشىنىڭ كەزىندە بولعان وقيعا.
– مەنىڭ ليۋسيام ءۇشىنشىم بولاتىن.
– جارايدى... ال مەندەلەەۆ تابليتساسىن قۇراستىرعان كىم؟
– ؟؟؟
– ءوزى ەمەس پە... ول ونى تۇسىندە كورگەن!
– كەشە مەنىڭ تۇسىمە ەيفەل مۇناراسى كىرىپتى... ياعني ونى قۇراستىرعان مەن بولامىن با سوندا!..
– تۇسىڭە ەيفەل مۇناراسى كىرگەن ەكەن, ول قاي قالادا تۇر؟
– سوندا بولعان دوسىما حابارلاسسام؟
– بولمايدى.
– وندا اۋديتوريادا وتىرعانداردى كومەككە شاقىرسام؟
– ءسىز: «كىمنىڭ ميلليونەر بولعىسى كەلەدى» اتتى باعدارلامادا وتىرعان جوقسىز.
– ميلليونەر بولعىسى كەلەتىندەر بىلىمگە باس ۇرمايدى, ولار تەك ۇرلىق-قارلىقپەن اينالىسادى... قىسقاسى, ءسىز انانى-مىنانى سۇرادىڭىز, مەن بىلگەنىمشە جاۋاپ بەردىم. سوندىقتان ءسىز باعامدى قويىپ جونىمە جىبەرىڭىز. ايتپەسە جىلدىڭ باسىنان مەن ءبىلىمسىز, سىزدەر جالاقىسىز قالاسىزدار!..
اۋدارعان
باقتىباي ءجۇمادىلدين.
شىرشا جانىنداعى جىميىس
ەكى ورمانشىنىڭ ايەلى اڭگىمەلەسىپ تۇر.
– مەنىڭ كۇيەۋىم ماعان ارناعان سىيلىعىن ءداستۇر بويىنشا شىرشانىڭ استىنا تىعىپ قويىپتى.
– ول قانداي سىيلىق ەدى؟
– الدىمەن قالىڭ ورماننىڭ ىشىنەن سول شىرشانى تاۋىپ الۋ كەرەك.
* * *
ەر جىگىتتىڭ ەسەيۋ ساتىلارى:
1. ول اياز اتانىڭ بار ەكەنىنە سەنەدى.
2. ول اياز اتاعا سەنبەيدى.
3. ول – اياز اتا.
* * *
ەكى اكتەر ءاربىر جاڭا جىل سايىن اياز اتا كەيپىنە ەنىپ, تابىس تابادى ەكەن. الگى ءارتىستىڭ ءبىرى ەكىنشىسىنە:
– دوستىم, مەنىڭ وتباسىما كىرىپ, مەرەكەمەن قۇتتىقتاپ شىعاسىڭ با؟
– نەگە ءوزىڭ كىرە سالمايسىڭ؟
– مەن ءوز ەڭبەگىم ءۇشىن تىم كوپ اقشا سۇرايمىن.
* * *
جاڭا جىلدى ءبىزدىڭ ۇيدە قارسى السام دەيمىسىڭ؟ كەلە قال, تەك ءبىزدىڭ ءۇيدىڭ ەسىك قوڭىراۋى ىستەمەيدى, ەسىكتى اياعىڭمەن جايلاپ قانا تەۋىپ بەلگى بەر.
– نەعىپ اياقپەن؟
– ەندى قارسى الۋعا اناۋ-مىناۋ الىپ قولىڭ بوس بولمايتىنى ايتپاسا دا بەلگىلى ەمەس پە؟
سۋرەتتى سالعان گ.مايورەنكو.
