ءسوز قۇدىرەتى

1925 جىلدىڭ كوكتەمىندە وتكەن اتاقتى ق ۇلىندى جارمەڭكەسىندەگى يسا بايزاقوۆتىڭ ونەرىنەن قاتتى اسەر العان بولاشاق جازۋشى, سول كەزدەگى “ستەپنايا پراۆدا” گازەتىنىڭ كور­رەس­پوندەنتى نيكولاي انوۆ بىلاي دەپ جازادى: “يسانىڭ ءوڭى قاتتى قۋارىپ, ول بەزگەك تيگەندەي قالتىراي باستادى, كوزدەرىندە شوقتاي جانعان ۇشقىندار پايدا بولدى. يمپروۆي­زاتورلىعى باستالدى. دومبىراعا تۋرا جان بىتكەندەي, بىرەسە جاناي, بىرەسە اياق استىنان ۇشىپ بەزەك قاعىپ اكەتىپ بارادى. ...تاسقىندى لەگىمەن اندەرى نوسەرلەي توگىلدى, اقىننىڭ قۇدىرەت­تى­لىگىنىڭ كۇشتىلىگى سونشالىق, شۋلاپ وتىرعان حالىق بىردەن تىنا قالدى. ەلۋ مىڭ اتتىلىسى بار, جاياۋلىسى بار ءدۇيىم حالىق ءبىر ادامداي اقىن ءانىن قالت جىبەرمەي تىڭداپ وتىر, ما­قۇل­داعان جانە كۇلگەن داۋىستار شىعا باستادى”. جيىرما بەس جاستاعى ءانشى ءارى سازگەر جىگىت­تىڭ پوەتيكالىق دارىندىق تالانتىنىڭ كۇش­تى­لىگى سونشالىق, ول مىڭداعان جۇرتتى ءۇيىرىپ اكە­تە الاتىن... يسا بايزاقوۆتىڭ قۋاتتى تالانتى جايلى جازعاندار عانا ەمەس, ونەرىن تاماشا­لاعان جانداردىڭ ءبارى اقىننىڭ يمپروۆيزا­تور­لىق پوەتيكالىق جانە مۋزىكالىق تاماشا ماگياسىن تامسانا ەسكە الادى. “...ول بىزگە ءبىر ەرتەگىدەگىدەي بولىپ كورىنەتىن, – دەپ ەسكە الادى يسانىڭ شىعارماشىلىعى جايلى قازاق مۋزىكا (كەيىننەن – وپەرا) تەاترىنىڭ العاش­قى رەجيسسەرى جانە ونىڭ نەگىزىن سالۋشىلاردىڭ ءبىرى – قاز سسر حالىق ءارتىسى قانابەك بايسەيى­توۆ, – ونىمەن بىرگە قىزمەتتەس جانە جاقىن ارالاس-قۇرالاس بولعان ءبىزدىڭ ءوزىمىز, ونى بىرنەشە رەت كورىپ, ءوز قۇلاعىمىزبەن بىرنەشە رەت تىڭداپ وتىرساق تا, كەي كەزدە ونىمەن قاتار وتىرىپ, بەينەبىر تۇڭعيىققا سۇڭگىپ كەتكەندەي, اڭ-تاڭ بولىپ قالامىز”. يسانىڭ شىعارما­شى­لىعىن مۋزىكا مايتالماندارى ەرزاكوۆيچ پەن حاميديلەر دە جوعارى باعالاعان... وت اۋىزدى, وراق ءتىلدى بيلەرى ءبىر اۋىز سوزبەن رۋ اراسىنداعى داۋلاردى توقتاتا بىلگەن, اقىندارى كەز كەلگەن كوشپەندىلەردىڭ كيىز ءۇيىنىڭ تورىنەن ورىن الاتىن قۇرمەتتى جاندار – ۇرپاقتان-ۇرپاققا تارالىپ كەلە جاتقان حالىق اۋىز ادەبيەتىنىڭ اسىل مۇراسى. يسا پوەتيكالىق ءسوزدىڭ حاس شەبەرى بولعان. قازاق دالاسىنىڭ دانالارى ءسوزدىڭ قۇدىرەتىن ەرتەدەن سەزىنگەن. حالىقتىڭ ءدۇر سىلكىنىپ قوشتايتىن ونەرىنىڭ ءبىرى – ايتىس. اقىنداردىڭ وندا تەك قانا وتكىر سوزدەرى مەن سازدى اۋەندەرى عانا ەمەس, تەرەڭ بىلىكتىلىگى دە باعالاندى. ايتىستا جالعان نەمەسە كوتەرمە سوزدەرگە ورىن بەرىل­مەگەن. ول قازاق دالاسىندا قالىپتاسقان حالىق دەموكراتياسىنىڭ وزىندىك ءتۇرى ەدى. شىنايى پوەزيانىڭ وسكەلەڭ رۋحى مەن بەينەسى ۇلكەن ماعىنالىلىقتى بىلدىرەدى. “ادامدار ءسوزدى مەڭگەردىك دەپ ويلايدى, نەگىزىنەن, ءىس جۇزىندە ءسوز ادامداردى مەڭگەرەدى” – دەيدى ف.بەكون. قازاق قاۋىمىندا دا سوزىنە قاراپ كىسى تانۋ قاعيداسى بار. يسا بايزاقوۆ – بۇل ءسوزدىڭ جوعارعى ما­عى­ناسىندا ناعىز دارىن يەسى ساناتىندا. ءبىرىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىس باستالعاندا يسا 14 جاستا عانا بولسا دا, جاس تالانتتى اقىن جايلى ءسوز بۇكىل سارىارقاعا كەڭ تارالدى. بالا جۇرەگىندە ادەمى سازدى اۋەز ۇنەمى تۇردى, زامانداس­تا­رىنىڭ ەستەلىكتەرىندە يسانىڭ نەشە جاستان باستاپ ولەڭ جازعانى ايتىلماعان. ناعىز اقىندى پوەزياعا ۇيرەتە المايسىڭ, ونىڭ دارىنىن ءوزى بالالىق شاعىن وتكىزگەن جانە ەسەيگەن شاعىنداعى ورتاسى دامىتادى, ءومىر جاعدايلارى دارىعان دارىندى تەرەڭدەتىپ جانە پايىمدى كوزقاراس قالىپتاستىرادى. يسا بايزاقوۆ ونەرپاز ورتادا ءوستى. تاماشا ەرتەگىشى جانە حالىق اندەرىن ناقىشىنا كەلتىرىپ ورىندايتىن اجەسى جانبالادان كوپ نارسەگە ۇيرەندى, ناعاشى اعاسى راحمەت ونى جاستايىنان دومبىراعا ۇيرەتتى, ۇلكەن اپكەسى زىليحا دا تالانتتى ەدى...... راس, تاعدىر شىركىن يسانى جاس كەزىنەن باس­تاپ ەركەلەتە قويعان جوق, 9 جاسىندا انا­سىنان ايىردى. 1916 جىلى پاتشا ۇكىمەتى قازاقتاردى تىل جۇمىستارىنا الۋ جونىندە جارلىعىن شىعاردى. بۇل حالىق اراسىندا وشپەندىلىك داۋىلىن اكەلدى, قازاق جىگىتتەرىنىڭ قارۋلى قاقتىعىسىن تۋعىزدى. قازاق حالقىنىڭ باسىنا تۇسكەن ادىلەتسىزدىكتى بايزاق اۋلەتى دە باستان كەشتى. ون التى جاسار قايسار اقىن اعاسى مۇ­سامەن, اكەسى ۇشەۋى بولىستىڭ ايداۋىمەن كۋز­باس­قا جىبەرىلەدى. بۇل كەزدەگى اۋىلدان اۋىلعا تاراپ كەتكەن نارازىلىقتى ايقىندايتىن ىزالى ولەڭدەر يسانى دا بەي-جاي قالدىرمادى. سىبىردە وتكەن اقىن ءومىرى جايلى ۆيكتور گۋششين ءوزىنىڭ “يمپروۆيزاتوردىڭ سيقىرى” دەگەن ماقالاسىندا: “بۇل كومىر توزاڭى ناعىز كاتورگا ەدى. ادامدار جەر استىندا 12-14 ساعات جۇمىس ىستەدى. ءولىم كوپ بولدى. اشتىقتان, اۋرۋدان, اۋىر جۇمىستان ولگەندەر كوپ بولدى. ... كەشقۇرىم سۋىق, دىمقىل باراقتىڭ تۇرعىندارى شىراقتىڭ سىعىرايعان قارا كولەڭكەسى اياسىندا يسانى قورشاپ الىپ, وعان دومبىرادا ويناپ, تۋعان حالقىنىڭ اندەرىن شىرقاپ بەرۋدى ءوتىنىپ جاتىر. يسانىڭ ساۋساعى قوس شەككە تيىسىمەن, دومبىرا ءۇن قاتتى. تى­نىش­تاق ورنادى. يسا ءان سالا باستادى, ونىڭ ءتۇرى ءان ايتقان سايىن وزگەرىپ وتىردى. ءوڭى قۇل­پى­رىپ, جالىن اتقان يسانىڭ ادەمى قوڭىر دا­ۋى­سى جان-جاعىنداعىلاردى باۋراپ الدى. تىڭ­دار­مانداردىڭ جۇزدەرى بال-بۇل جانىپ, كوز­دە­رىنە جاس كەلىپ, ءبارى دە تۋعان جەرلەرىن ساعى­نى­سىپ, ويشا شولىپ قايتتى. يسا اندەرى مەن اۋەزدەرى ادامداردى باۋراپ الدى, ولارعا ءۇمىت پەن كۇش بەرىپ رۋحتانداردى”, – دەپ جازادى. تەڭدىك توڭكەرىسىن يسا بار جان-تانىمەن قارسى الدى. تۋعان جەرىنە قايتىپ ورالعان ونى ۇلكەن وزگەرىستەر كۇتىپ, ءومىر جاقسارىپ, قۋات الا باستادى. ول ايتىستارعا قاتىسىپ, ءوزىنىڭ تۋعان اۋىلى ۇلگىلىدە جاستاردى اينالاسىنا جيناپ “ەس-ايماق” دەگەن ۇيىرمە اشادى. مەك­تەپتە ساۋاتسىزدىقتى جويۋ جايلى شارالارعا قاتىسادى. “بولىس” دەگەن پەساسىندا قازاقتىڭ بولىستارىن مازاقتاپ جازادى, وندا ءوزى ءۇش ءمىن­دەتتى: پەسا اۆتورى, ونىڭ قويۋشىسى جانە باس­تى ءرولدى اتقارادى. ول ءوزى قىزىقتى, قانىقتى ءومىر سۇرەدى, دەگەنمەن ول ءارى قاراي وقۋ كەرەك­تىگىن دە تۇسىنەدى. وسى ۇمىتپەن يسا سول كەزدەگى قازاق زيالى قاۋىمداستىعىنىڭ رۋحاني ورداسى – سەمەيگە كەلەدى. يسا بايزاقوۆتىڭ سەمەيگە كەلۋىنىڭ تاعى ءبىر رومانتيكالىق دەرەگى بار. اتاقتى ءانشى مايرا شامسۋتدينوۆا جانە جاس يمپروۆيزاتور-اقىن يسا ەكەۋى سەمەي قالا­سىندا امىرەنىڭ داۋىسىن ەستىپ, جاقىن تا­نى­سىپ, دوستاسادى. بۇل قالادا دا ول تۇرعىندار ارا­سىندا “ەس-ايماق” ۇيىرمەسىندە اعارتۋشى­لىق جۇمىسىن جۇرگىزەدى. امىرە قاشاۋباەۆ وسى ۇيىرمەگە قاتىسۋشىلاردىڭ ءبىرى رەتىندە سپەكتاكلدەرگە, كونتسەرتتەرگە ءجيى قاتىسادى. يسا بايزاقوۆتىڭ سەمەيدەگى ءومىر كەزەڭدەرى قىسقا دا ءارى ەڭ قىزىقتى ەدى, ول مۇندا تەك قانا ءوزىنىڭ تالانتىنا ساي امىرە قاشاۋباەۆ سياقتى دوستار تاۋىپ قانا قويماي, مۇحتار اۋەزوۆپەن تانىسادى. ول تالانتتى دوستارىن اپالى-ءسى­ڭى­لىلى ۆەرا مەن ليديا ستانوۆالاردىڭ قوناق­جاي ۇيىنە اكەلەدى, مۇندا يسا مەن امىرە ءوز ومىرلەرىندە العاش رەت كاسىبي مۋزىكالىق ساباق الادى. وسى ۇيدە يسا جاس جازۋشى نيكولاي انوۆپەن تانىسادى. جازۋشى يسانى كەيىن ءوزىنىڭ ء“ان قاناتى” رومانىندا باستى كەي­ىپكەر مۇسا بازانوۆتىڭ وبرازىندا بەينەلەيدى. 1921 جىلى رابفاكتى اياقتاعان سوڭ, يسا وقۋىن ورىنبوردا قازاق اعارتۋ ينستيتۋتىندا جالعاستىرادى. ول قانىقتى شىعارماشىلىق ونەر كورسەتتى. 1924 جىلى ونىڭ العاش رەت باسپا­عا اندەرى شىعادى. ول ءوزىنىڭ دوسى امىرە قاشاۋباەۆپەن كونتسەرتتىك جانە تەاترالدى قىزمەتپەن ءجيى گاسترولدەرگە ءجيى شىعىپ ءجۇردى. 1926 جىلى رەسپۋبليكا ومىرىندە ەلەۋلى وقيعا بولادى. سول كەزدەگى قازاقستان استاناسى قىزىلوردادا ءبىرىنشى رەت قازاق ۇلتتىق تەاترى اشىلادى, ونىڭ العاشقى قويىلىمىنا يسا باي­زاقوۆپەن بىرگە امىرە قاشاۋباەۆ, قاليبەك قۋا­نىشباەۆ, ەلۋباي ومىرزاقوۆ, قاپان با­دى­روۆ, ۆەرا لازارەۆا (ستانوۆا) قاتىسادى. تەاتر شىمىلدىعى مۇحتار اۋەزوۆتىڭ “ەڭلىك-كەبەك” پەساسىمەن اشىلادى. سپەكتاكل رە­جيس­سەرى سەركە قوجامقۇلوۆ بولادى. اۋەزوۆ “بايبىشە-توقال” سپەكتاكلىندە باستى ءرولدى يسا بايزا­قوۆ­قا سەنىپ تاپسىردى. مۇحتار اۋەزوۆ تالانتتى اقىنعا “شەكسىز دالانىڭ تاسقىن جەلى” دەگەن ات بەردى. ادەتتە حالقىمىز كوپقىرلى تالانتتى ادام­دى “سەگىز قىرلى – ءبىر سىرلى” دەپ اتايدى. يسا بايزاقوۆ – ءانشى, ءدۇلدۇل اقىن, سازگەر, اكتەر ەدى. جالپى قازاقتىڭ ۇلتتىق ونەرىندە مۋزىكالىق سينتەز جانە اقىندىق ءبىر ادامنىڭ بويىندا عانا كەزدەسۋى سيرەك ەمەس ەدى. بىراق يسا بايزاقوۆتى تىڭداعان جاننىڭ ءبارى, ونىڭ اقىندىق دارىندىلىعى مەن يمپروۆيزاتسيالىق شەبەرلىك بىرلىگىن تاڭدانىسپەن ەسكە الادى. ونىڭ ساحناداعى ونەرى تىڭداعان ادامدى اب­سوليۋتتى بەينەلى الەمگە اپارادى. ول كەز كەلگەن ءساتتى جانە قۇبىلىستى پوەتيكا ارناسىندا جان­داندىرادى, ونىڭ اندەرى كوبىنەسە كورەرمەن­دەردىڭ كوز الدىندا تۋادى. ءبىر ەستە قالاتىن ەپيزود, كۇلاش بايسەيىتوۆامەن ءبىر وپەرالىق تۋىندىنىڭ باستى پارتياسىن ورىنداپ تۇرعان ساتىندە قاتتى تولقىپ كەتكەن يسا ءدال ساحنادا يمپروۆيزاتورلىق جىر جولدارىن توگىلتىپ ءجى­­بەرەدى. ونىڭ يپروۆيزاتورلىعى كورەرمەندەردىڭ قولپاشتاۋىن تۋعىزعانىمەن تەاتر جەتەكشىلەرى رەنىش بىلدىرگەن ەكەن. فولكلور نەگىزىندە قۇراستىرىلعان ونىڭ ەپيكالىق شىعارمالارى – “قۇرالاي سۇلۋ”, “قويشىنىڭ ەرتەگىسى”, “التاي باۋرايىندا”, “قىر­مىزى جاناي”, “كاۆكاز”, “اقبوپە” – بۇلار ۋاقىت سىناعىنان وتكەرىلگەن پوەزيانىڭ جوعارى جانە تالعامپاز ءتىلى. حالىق اندەرىنىڭ كوپشىلىگى يسانىڭ كومەگىمەن ەكىنشى رەت ومىرگە كەلگەن. ولاردىڭ ىشىندە “زاۋلاتشى-اي”, “قال­قا”, “سمەت”, “نازقوڭىر”, “كوكەن”, “بيكە”, “جار-جار” جانە ت.ب. اندەر بار. قازاق ونەرىنىڭ اسقاق, سازدى اندەرىنىڭ ءبىرى – “گاككۋ” ءانى ۇزاق ۋاقىت بويى حالىق ءانى دەپ ەسەپتەلىپ كەلدى. بىراق كوپتەگەن مۋزىكاتانۋشىلار ونىڭ اۆتورى يسا بايزاقوۆ دەگەن بولجام جاساپ وتىر. ول كىشىپەيىلدىك كورسەتىپ, بۇل انگە اۆتورلىقتان باس تارتاتىن. يسا قيىندىعى قيعاش كەزەڭدى باستان كەشكەنىمەن, باي وقيعالى, جارقىن ءومىر ءسۇردى, حالىقتىڭ ناعىز سۇيىكتىسى اتاندى. حالىقتىڭ سۇيىسپەنشىلىگى ونى نكۆد ۇيىمى قازاقتىڭ جاس شىعارماشىل قاۋىمىن “كونتررەۆوليۋ­تسيو­نەر­لەر” دەگەن جالامەن قۋعىنداي باستاعاندا امان الىپ قالدى. سەمەيدە جۇرگەن كەزدەرىندە مۇحتار اۋەزوۆكە, امىرە قاشاۋباەۆقا جانە يسا بايزاقوۆقا الاشورداشىل بولدى, ءنوۆوسى­بىر­دىڭ كونتررەۆوليۋتسيالىق ۇيىمدارىنا قاتىس­تى دەگەن جالا جابىلدى. كۇنىنە ءتورت ساعات بويى وتكەن قاتاڭ تەرگەۋ اقىندى سىندىرا ال­مادى, حالىق سۇيىسپەنشىلىگى, ء“ان سيقىرشىسىن” ساقتاپ قالعانىمەن, 1925 جىلى مامىر ايىندا ونەرىمەن ءپاريجدى ءدۇر ءسىل­كىن­دىرگەن ونىڭ دوسى ءامى­رەنى ساقتاي المادى.. 1934 جىلى دوسىن جوعالتقان يسا ەكى جىلدان سوڭ استا­نا­دان كەتەدى. “بۇ دۇنيەدە اركىمنىڭ ءوز ورنى بار”. اقىننىڭ جان جاراسىن ەمدەۋشى ەرتىس جاعاسى بولدى. يسا بايزاقوۆ ءوزىنىڭ جۇرەگىنە جاقىن ۇلكەن ونەر جولىنا جولداما بەرگەن سەمەي قالاسىنا ورالادى. ول سەمەيدىڭ تەات­رىندا ءوزىنىڭ ومىرلىك سەرىگى شاربانۋ ەكەۋى ونەر كورسەتەدى. شاربانۋ – بىرنەشە كاسىبي رولدەردى, سونىڭ ىشىندە 20-دان استام باستى رولدەردى سومداعان العاشقى قازاق ءارتىسى. ولار قازاق اۋىلدارىندا ءوز ونەرلەرىن كورسەتتى. ولاردىڭ ويناعان ءار سپەكتاكلدەرى قالانىڭ دا, اۋىلدىڭ دا تۇرعىندارى ءۇشىن ۇلكەن وقيعا, قۋانىش ەدى. ولار كورەرمەندەردى ءوز ونەرلەرىمەن بىرەسە جىلاتىپ, بىرەسە قۋانتىپ باۋراپ الدى. يسا مەن شاربانۋ جاس ارتىستەرگە كوڭىل اۋدارىپ, اقىل-كەڭەستەر بەرىپ تۇردى. ولارعا سوزدەرىمەن, ىستەرىمەن ارتىستىك الەمنىڭ سىرىن ۇيرەتتى. اتاقتى مۋزىكاتانۋشى-ەتنوگراف ا.ۆ.زاتاە­ۆيچ يمپروۆيزاتور-اقىندى: “يسا بايزاقوۆ – جالىندى جاس, قىزۋقاندى, تاپقىر يمپرو­ۆي­زا­تور اقىن, ول شەبەر ايتا دا جانە اسەرلى, ادەمى ءان سالا دا بىلەدى. ال ساحنا ويىنىنا كەلگەندە دە ول جاراتىلىسىنان ءارتىس سياقتى. ونىڭ سويلەۋىندە, قيمىل قوزعالىسىندا جۇرتتى وزىنە تارتىپ, قىزىقتىرىپ اكەتەتىن سەزىم قابىلەتى كۇشتى. جالپى ول – ەرەن تالانتتى ادام. حالىقتىڭ بەرگەن تاقىرىبى نەمەسە قالاۋى بويىنشا قولما-قول سۋىرىپ سالىپ, باتىل, ۇزاق ايتقان ونىڭ ولەڭ, جىرلارى بەينەبىر وزەن تاسقىنىنداي قالىڭ كوپشىلىكتى دە, جەكە ءبىلىمدى ادامداردى دا قايران قالدىرىپ, سۇيسىندىرە ءبىلدى”, – دەپ سيپاتتايدى. جان جارىنان ايىرىلعان يسا جالعىزدىق تورىنا ءتۇستى. ول بالالارىمەن بىرگە الماتىعا كەلدى. ونەرىمەن ايگىلى بولعان ءدۇلدۇل اقىن بالالارىنا جاقسى اكە بولادى. قىزى ماقپۋزا قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن ءارتىسى, ۇلى ەرتىس فيلوسوفيا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى اتاندى, ەكەۋى دە اكە ءۇمىتىن اقتاعان جاندار. 1940 جىلى يسا قازاق راديوسىندا, جا­زۋ­شىلار وداعىندا قىزمەت ىستەيدى, “اقبوپە” پوە­ما­سىن جازادى, ول 1941 جىلى باسپادان جارىق كو­رەدى. سوعىس باستالعاندا يسا ەرىكتىلەر قاتا­رىنا الۋدى سۇراپ ءوتىنىش جازادى. بىراق دەنساۋلىعى سىر بەرىپ, وتانىن قورعاۋ ءۇشىن قولىنا قارۋ الىپ, مايدان شەبىنە بارۋعا ءمۇم­كىندىك بولمادى. ونىڭ قارۋى – پوەتيكالىق جانە مۋزىكالىق شىعارمالارى بولدى. ول ونەر كورسەتۋدەن, كونتسەرتتەن تۇسكەن اقشانىڭ ءبارىن سوعىسقا جىبەرەدى. سوعىس وتكەن جىلدارى ونىڭ مايدانعا جىبەرگەن قاراجات كولەمى ميلليونعا جەتتى. يسا بايزاقوۆتىڭ شىعارماشىلىعى ۇكىمەتتىڭ نازارىنا ىلىگىپ, اقىندىق ونەرى ءۇشىن, قازاقستان ادەبيەتى مەن ونەرىن دامىتۋعا قوسقان ۇلەسى ءۇشىن ەڭبەك قىزىل تۋ وردەنىمەن ماراپاتتالادى. ەڭ باستى ماراپات تاماشا اقىن جايلى عاسىرعا ۇلاسقان حالىقتىڭ ەستەلىگى ەدى. 1946 جىلى قازاقستان حالقى ەڭ سۇيىكتى اقىنىنان ايىرىلدى. حح عاسىردى قازاق ادەبيەتى مەن مادەنيە­تى­نىڭ “التىن عاسىرى” دەپ اتايدى. عاسىر با­سىندا اتاقتى ءۇش اقىن شىقتى. ولار: شاكارىم, ماعجان, سۇلتانماحمۇت. وتكەن عاسىردىڭ 20-60 جىلدارىنداعى ادەبيەت جۇلدىزدارى قاتارىنا ءىلياس جانسۇگىروۆتەن كەيىن يسا بايزاقوۆ, ساكەن سەيفۋللين, تايىر جاروكوۆ, ءابدىلدا تاجىباەۆ, قاليجان بەكحوجين, قاسىم امان­جو­لوۆ, جۇبان مولداعاليەۆ, سىرباي ماۋلەنوۆ, عافۋ قايىربەكوۆ جانە ت.ب. قوسىلدى. مىنە, قازىرگى جاستارعا يسا بايزاقوۆ جايلى ايتار ءسوز قۇدىرەتى وسىنداي. يسانىڭ قۇدىرەتتى دارىنى تۋعىزعان شىعارمالارى ۇرپاقتىڭ يگىلىگىنە اسىپ, جاڭا زاماننىڭ, تاۋەلسىز ەلىمىزدىڭ رۋحاني قازىناسىنا, وي دارياسىنا, ونەر الەمىنە كەلىپ ۇلاستى. اقىننىڭ ادەبي مۇراسى حالىق رۋحىن كوتەرەتىن ۇلتتىق يدەيامىزدىڭ سارقىلماس قاينار كوزى, تاۋسىلماس بۇلاعى بولىپ وتىر. ەرلان ارىن, ەكونوميكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور.