تاعدىرى تالايلى اۋعانستان الەمدىك قوعامداستىق جاردەمىنە ءزارۋ

كەز كەلگەن كىشىگىرىم ەل تاعدىرىنىڭ ارتىندا ءىرى الپاۋىت مەملەكەتتەردىڭ تۇراتىنى تاريحتان بەلگىلى ءجايت. ەگەر وتكەنگە كوز سالاتىن بولساق, بۇگىنگى كيكىلجىڭدەر مەن تۇراقسىزدىقتاردىڭ استارىندا تالاي جىلعى بيلىك ءۇشىن تارتىستار مەن ادەيى ۇيىمداستىرىلعان لاڭداردىڭ جاتقانىن تۇيسىنەمىز. ءبىز اۋعانستاندى سونداي ەلدەردىڭ قاتارىنا جاتقىزا الامىز. ويتكەنى, مۇنداعى ورىن العان كۇردەلى جاعدايدىڭ تامىرى تەرەڭدە جاتىر. بۇرىندارى بودان ەلدەردىڭ تاعدىرىن جەكە دەرجاۆالار شەشىپ كەلسە, قازىرگى تاڭدا بۇل ماسەلەمەن حالىقارالىق بەلدى ۇيىمدار اينالىسا باستادى. ناتو كواليتسيالىق كۇشتەرىنىڭ وسىنداعى جاعدايعا ارالاسۋى سونىڭ ءبىر مىسالى. اسىرەسە, قازاقستان ەقىۇ-عا توراعا بولعالى بەرى اۋعانستانعا دەگەن نازار ەرەكشە سيپات الۋدا. ەسىرتكى ەسىرگەندەردىڭ عانا ەرمەگى ەمەس اۋعانستان ۆولۋسي دجيرگا (تومەنگى پالاتا) توراعاسىنىڭ ورىنباسارى ميرۆايس ياسيني الماتىدا وتكەن “ەقىۇ-نىڭ ەۋرازيالىق ولشەمى” ەكىنشى ترانسازيالىق پارلامەنتتىك فورۋمىندا سويلەگەن سوزىندە قوعام ومىرىنە بەلسەنە ارالاسۋ ءۇشىن ايەلدەرگە تەڭ قۇقىق بەرىپ, ەسىرتكى ترافيگىن تۇبىرىمەن جويۋ قاجەت دەگەندى باسا ايتتى. لاڭكەستىك پەن ەسىرتكىنىڭ ءوزارا بايلانىسىن ول بىلاي سيپاتتاپ بەردى: “ال لاڭكەستەر ەسىرتكىدەن تۇسكەن قاراجاتقا ءومىر سۇرۋدە, ەسىرتكى ساۋدالاۋشىلار لاڭكەس­تىكتى قولداپ وتىر. اۋعانستان گەروين جاساۋ ءۇشىن حيميالىق رەاكتيۆتەر وندىرمەيدى, ونى باسقا ەلدەر قامتاماسىز ەتەدى. سوندىقتان ونىڭ دا قارۋ-جاراق سەكىلدى جولىن كەسۋ كەرەك”. شىنىندا دا اۋعاندىق قىزداردىڭ 13 جاستان تۇرمىسقا شىعۋى, ەسىرتكى ساۋداسىنىڭ قوعامدى مەڭدەپ الۋى سياقتى كەلەڭسىزدىكتەر اۋعاندىق­تاردىڭ العا قاراي جىلجۋىنا ايتارلىقتاي كەدەرگى كەلتىرۋدە. ەسىرتكى ەسىرگەندەردىڭ ەرمەگى عانا ەمەس, ۇلكەن ساياساتقا ىقپال ەتە الاتىن كۇشتەردىڭ پايدا كوزىنە اينالىپ وتىر. رەسەي ەسىرتكى باقىلاۋ قىزمەتىنىڭ مالىمە­تىنە قاراعاندا, كونترتەررورلىق وپەراتسيا باستالعالى بەرى اۋعان جەرىندە ەسىرتكى ءوندىرۋ كولەمى 2,5 ەسەگە ارتقان. قازىرگى تاڭدا اۋعانستان الەمدەگى گەروين وندىرىسىنە قاجەتتى اپيىن شيكىزاتىنىڭ 93 پايىزدايىن شىعارىپ وتىر. بۇۇ ەسىرتكى باقىلاۋ جونىندەگى باسقارما ديرەكتورى انتونيو ماريا كوستا 2007 جىلعى سوزىندە 2006 جىلى اۋعانستاندا شامامەن 8 مىڭ توننا اپيىن وندىرىلگەندىگىن مالىمدەگەن-ءدى. سوڭعى مالىمەتتەرگە قاراعاندا, اۋعان جەرىندە ەسىرتكى ءوندىرۋ ۇدەرىستەرى ءسال دە بولسا باسەڭدەگەنى بايقالادى. الايدا ميللياردتاعان دوللار تابىس اكەلىپ وتىرعان ەسىرتكىنىڭ تۇبىرىمەن جويىلۋىنا كەيبىر كۇشتەر مۇددەلى ەمەستىگى تاعى بەلگىلى. ەسىرتكىنى ءوندىرۋ ءۇشىن جوعارى تەحنولوگيا­لىق ءوندىرىس وشاعى, حيميالىق رەاكتيۆتەر قاجەت بولسا, وندا ميرۆايس ءياسينيدىڭ جوعارى­دا ايتقان سوزدەرى ويعا ورالادى. تاۋ-تاس كەزىپ, كواليتسيا كۇشتەرىنەن ىعىپ جۇرگەن تاليبتەر مۇنداي ءوندىرىس وشاقتارىن ۇستاپ تۇرا الا ما؟ الدە بۇعان جەرگىلىكتى بيلىكتىڭ دە قاتىسى بار ما؟ قالاي بولعان كۇندە دە ەقىۇ سياقتى بەدەلدى حالىقارالىق ۇيىم­نىڭ وسى ماسەلەگە كەڭىنەن ارالاسۋى اۋعان­ستانداعى جاعدايدى تۇراقتاندىرۋعا وزىندىك ۇلەس قوسۋى ءتيىس. وسى رەتتە قازاقستان ۇكىمەتى مەن اۋعانستان ۇكى­مەتى اراسىندا ەسىرتكى, پسيحوتروپتىق جانە سو­عان تەڭەستىرىلگەن زاتتاردىڭ, پرەكۋرسورلاردىڭ زاڭسىز اينالىمىنا جانە ولاردى تۇتىنۋعا قارسى كۇرەس تۋرالى ىنتىماقتاستىق كەلىسىمىنە قول قويىلۋى سوڭعىسىنىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن ارتتىرۋعا ءوز سەپتىگىن تيگىزەرى ءسوزسىز. ويتكەنى, ەلىمىز اسكەري كومەكتەن گورى, وسى ەلدىڭ ەكونوميكاسىن اياعىنان تۇرعىزۋ قاجەتتىگىنە ەرەكشە ەكپىن بەرۋدە. الەم نازارىنداعى پروبلەما ەلىمىزدىڭ ۇيىم توراعاسى رەتىندە “ەقىۇ-نىڭ ەۋرازيالىق ولشەمى” ەكىنشى ترانسازيا­لىق پارلامەنتتىك فورۋمىن وتكىزۋى اۋعانستان يسلام رەسپۋبليكاسىنا الەمنىڭ نازارىن ەرەكشە اۋدارتتى. بۇرىن الەمدىك قوعامداستىق بۇل ەلدى “لاڭكەستىك وشاعى” دەپ قاراستىرىپ كەلسە, ەندى باسقا دا قىرىنان كورە باستادى. وعان تۇرتكى بولعان جوعارىدا اتالعان شارا دەسەك ارتىق ايتقاندىق ەمەس. اۋعانستان پروبلەماسىنا تاعى ءبىر دەن قويدىرعان شارا – وسى ەلدە وتكەن حالىقارالىق كونفەرەنتسيا. بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ باس حاتشىسى پان گي مۋن, اقش مەملەكەتتىك حاتشىسى حيللاري كلينتون, ەقىۇ ءىس باسىنداعى توراعاسى قانات ساۋدا­باەۆ جانە وزگە دە سالماقتى ساياساتكەرلەردىڭ مۇنداعى قاۋىپتەرگە قاراماستان, اتالعان ءىرى شاراعا قاتىسۋى ماڭىزدى قادام بولدى. حا­لىقارالىق شارا لوندون كونفەرەنتسيا­سىنداعى كوتەرىلگەن ماسەلەلەر مەن كەيبىر ەلدەردىڭ مويىندارىنا العان مىندەتتەمەلەرىن ناقتىلاي ءتۇستى. سول جيىندا اۋعانستان يسلام رەس­پۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى حاميد كارزاي اۋعان ەكونوميكاسىن كوتەرۋگە الەمدىك قوعام­داستىقتىڭ قارجىلاي كومەگى قاجەتتىگىن باسا ايتقان-تىن. اتالعان كونفەرەنتسيا ۇلىبري­تانيا جەرىندە وتكەن ءىس-شارانىڭ زاڭدى جال­عاسى بولعانى ايان. قازاقستان وسى باعىتتاعى ءىس-ارەكەتتەرگە قولۇشىن بەرۋدە جانە وزگەلەردى دە تارتۋدا اسا بەلسەندىلىك تانىتىپ كەلەدى. قوماقتى كومەك قارىمى ەقىۇ-نىڭ قازىرگى توراعاسى رەتىندە ەلىمىز وزگەلەرگە ۇلگى بولارلىق ونەگە كورسەتتى. اۋعاندىق جاستاردى ەلىمىزدىڭ جوعارى وقۋ ورىندارىندا وقىتۋ ءۇشىن 50 ميلليون دوللار بولەتىنى كورشىلەس جاتقان ەلدەگى جاعدايدى وڭالتۋعا يگى ىقپالىن تيگىزۋى ءتيىس. ەگەر مۇنداعى جاعداي وسىلايشا شيەلەنىسە بەرسە, وندا ول ايماقتاعى قاۋىپسىزدىككە ءوز سالقىنىن تيگىزبەي قويمايتىنى انىق. وسىنى ەسكەرگەن قازاقستان تاراپى اۋعان شەكاراشىلارى مەن پوليتسيا قىزمەتكەرلەرىن ەلىمىزدەگى جاتتىعۋ ورتالىقتارىندا دايارلىقتان وتكىزۋدى دە ۇسىندى. ەڭ باستىسى – ەلىمىز ەقىۇ-نىڭ ءىس باسىنداعى توراعاسى رەتىندە ۇيىمنىڭ ءۇش سەبەتى بويىنشا دا اۋعانستانعا كومەك بەرۋ شارالارىن ۇيىمداستىرىپ كەلەدى. سونداي-اق 2,5 ميلليون دوللار ءبولىپ, ىشكى جولداردى ءجون­دەۋگە, مەكتەپتەر مەن اۋرۋحانالاردى سا­لۋعا قول سوزدى. الەمدىك ساياسات ساحناسىندا ەلىمىزدىڭ سترا­تەگيالىق ارىپتەسى سانالاتىن رەسەي دە مۇنداي يگىلىكتى ىستەن سىرت قالا المايتىندىعىن باي­قاتىپ وتىر. سوچي كۋرورتتى ايماعىندا تاجىك­ستان, اۋعانستان جانە پاكستان باسشىلارى­نىڭ قاتىسۋىمەن وتكەن سامميتتە رەسەي پرەزيدەنتى دميتري مەدۆەدەۆ ەكونوميكالىق دامۋعا سەرپىن بەرۋ ءۇشىن اۋعانستانداعى كەڭەس­تىك داۋىردەگى جوبالارعا ورالۋعا بولارىن تىلگە تيەك ەتۋى قۇپتارلىق. ارتىنان بەلگىلى بول­عانىنداي, ماسكەۋ لاڭكەستىكپەن كۇرەسۋ ءۇشىن كابۋلعا 27 رەسەيلىك مي-17 تىكۇشاعىن ساتۋ تۋ­رالى ماسەلەنى پىسىقتاۋعا كىرىسكەن. قازىر بۇل ماسەلە ناتو تاراپىمەن كەلىسىلۋدە. جالپى, الەمدە اۋعانستان پروبلەماسىنا نازار قويىپ, وزىندىك كومەك قولىن سوزۋعا ۇمتىلعان ەلدەر قاتارى ءوسىپ كەلەدى. سۇڭعىلا تاريح نە دەيدى؟ اۋعان جەرىندەگى قازىرگى قالىپتاسقان احۋالدى ايتقاندا, تاريح ساحناسى بىزدەردى سوناۋ ءحىح عاسىردىڭ قويناۋىنا جەتەلەي جونەلەدى. ورتالىق ازياداعى حاندىقتاردى بىرتىندەپ باعىندىرا باستاعان رەسەي سول داۋىردە داۋرەندەرى ءجۇرىپ تۇرعان اعىلشىن­داردىڭ شەكاراسىنا دەيىنگى ارالىقتى يەمدەندى. ول كەزدەرى ۇندىستانعا مىقتاپ ورنىعىپ العان ۇلىبريتانيا ءوز شەكا­رالارىن گيندۋكۋشقا دەيىن سوزدى. ەلدىڭ سىرتقى ساياساتىن ۇلىبريتانيا ايقىنداسا, ىشكى ماسەلەلەردى شەشۋ ءامىر ابدۋل راحمان حانعا جۇكتەلدى. ءبىرىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستان كەيىن اۋعانستان پاديشاسى امانوللا حان باستاعان اعىلشىن-اۋعان سوعىسى ءۇشىنشى رەت تۇتانىپ, 1919 جىلى اعىلشىنداردىڭ بۇل ەلدەن ءبىرجولاتا كەتۋىمەن اياقتالدى. اعىلشىندار ءۇندىستاننان دا ءبىرجولاتا كەتىپ تىندى, الايدا, پاكستاننىڭ قۇرىلۋى ايماقتى كۇردەلى شيەلەنىستەرگە الىپ كەلدى. ياعني, جاڭادان قۇرىلعان ەلدىڭ قۇرامىنا اۋعانستاننىڭ پۋشتۋن وبلىسىنىڭ اۋماعى ءوتىپ كەتتى. وسى جەر اۋماعىنا بايلانىستى 50-ءشى جىلدارى پاكستان مەن اۋعانستان اراسىندا ايتارلىقتاي دۇردارازدىق ورىن الدى. اقش بۇل ماسەلەدەن سىرت قالىپ, اۋعانستانعا ەكو­نوميكالىق كومەك بەرۋىن توقتاتسا, كەرىسىنشە, كسرو قولدان كەلگەن كومەگىن ايامادى. سونىڭ ناتيجەسىندە كۋشكا – گەرات – كانداگار, تەر­مەز – مازاري-شاريف – كابۋل – جا­لالاباد سياقتى جول جەلىلەرى ومىرگە كەلدى. ال اقش-تىڭ قولداۋىمەن كابۋل – كانداگار تاس جولى سالىندى. كەڭەستىك قارجى كومەگىمەن بۇ­دان باسقا دا كوپتەگەن جوبالار جۇزەگە استى. 1960-شى جىلدارى بۇل ەلدە نۇر مۇحاممەد تاراكيدىڭ باسشىلىعىمەن كوممۋنيستىك پار­تيا قۇرىلسا, اراعا جەتى جىل سالىپ ول حالىق جانە پارچام دەگەن اتاۋمەن ەكىگە جارىلدى. كەڭەستىك ىقپالداعى پارچام فراكتسياسىنا اۋعان قارۋلى كۇشتەرى گەنەرالىنىڭ ۇلى بابراك كارمال باسشىلىق جاسادى. الايدا, 1973 جىلدىڭ 17 شىلدەسىندە كورولدىڭ اعايى­نى مۇحاممەد داۋد حان توڭكەرىس جاساپ, مو­نارحيانى جويدى. اراعا بەس جىل سالىپ, ياعني 1978 جىلى “اۋعانستان ۇلتتىق-دەمو­كرا­تيالىق پارتياسى” دەگەن ۇيىمعا بىرىككەن كوم­مۋنيستىك پارتيا فراكتسياسىنىڭ باستاماسى­مەن اسكەري توڭكەرىس بولىپ, داۋىت حان جانە ونىڭ وتىزعا تارتا وتباسى مۇشەسى ءولتىرىلدى. ء“ساۋىر رەۆوليۋتسياسى” دەگەن اتاۋمەن تاريحقا ەنگەن توڭكەرىس ناتيجەسىندە كوممۋنيست تا­راكي پرەزيدەنت, ال بابراك كارمال ۆيتسە-پرە­زيدەنت بولىپ بەكىدى. بىراق كسرو تاراپىنان قارجىلاي جانە ەكونوميكالىق كومەكتىڭ بولۋىنا قاراماستان, حالىق جانە پارچام فراك­تسيالارى حالىقتىڭ قولداۋىنا تولىق يە بولا العان جوق. كوممۋنيستىك رەجىمگە قارسى جەر-جەردە كوتەرىلىستەر ورىن الىپ, ورتالىق بيلىك قاراۋىندا تەك قالالار عانا قالدى. 1979 جىلى پرەمەر-مينيستر بولىپ حافيزۋللا ءاميننىڭ بيلىككە كەلۋىمەن كوتەرىلىستەر قاتال باسىلىپ جانشىلدى. كەڭەستىك اسكەردىڭ اۋعان جەرىنە كىرۋى نەمەن اياقتالعاندىعى تاريحتان بەلگىلى. يراندا ورىن العان رەۆوليۋتسيا بارىسىندا ەلدىڭ باسىنا كەلگەن حومەيني اقش-پەن اراداعى بايلانىستاردى ءۇزدى. بۇل ءوز كەزەگىندە ۆاشينگتوننىڭ اۋعان جەرىندەگى ءوز ىقپالىن بارىنشا كۇشەيتۋگە تۇرتكى بولعانى بەلگىلى. مىنە, وسى جەردەن اقش پەن كسرو مۇددەلەرىنىڭ توعىسقان تۇسى باستالادى. قازىر دە ول وزگەشە سيپات الۋدا. يگىلىككە يگەرىلمەي جاتقان بايلىق بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنان اۋ­عا­ن­س­تان اۋماعىندا ءبىر كەزدەرى كەڭەستىك عا­لىم­دار انىقتاعان قۇنى ميللياردتاعان دوللارعا باعالاناتىن قازبا بايلىق­تا­رى­نىڭ مول قورى بار ەكەندىگى تۋرالى اقپارات تارادى. ماسە­لەن, باعزى زامانداردان بەرى كوپتەگەن ەلدەر بيلەۋشىلەرى پاندجشەر جازىعىن سترا­تە­گيالىق ما­ڭىزدى نىسان رەتىندە جانە جەر استى قازبا باي­لىق­تارى مول جەر رەتىندە قا­راس­تى­رىپ كەلگەنى ءمالىم. سولاردىڭ ءبىرى مە­رۋەرت اسىل تاسى كەن ورىندارى بولىپ تابىلادى. اسىرەسە, پاندجشەرلىك مەرۋەرت ءوزىنىڭ تا­زالىعىمەن جانە ءتۇسىنىڭ ەرەك­شەلىگىمەن كوپ­شىلىكتى ءتانتى ەتە­دى ەكەن. 1978-1979 جىلدارى كەڭەستىك گەو­لوگ­تار بارلاۋ جۇ­مىستارىن ءجۇر­گىزۋدىڭ ناتيجە­سىندە حەنچ جانە ميكەني دەگەن جەرلەردەن مە­رۋەرت­تىڭ مول قورىن تاپقان. مىسالى, حەنچ جەرىندەگى جوعارى سۇرىپتى مە­رۋەرتتىڭ مولدىعى كوپشىلىكتى تاڭعالدىرعان. الايدا, مۇن­داعى سوعىس قيمىل­دارى قازبا باي­لىقتارىن بەيبىت ماق­ساتتارعا پايدالانۋ ءۇشىن يگە­رۋگە مۇرشا بەرمەۋدە. ەسە­سىنە, كەيبىر تابىس تاپقىسى كەل­گەندەر مەرۋەرت بار جەرلەردى جارۋ ارقىلى وزدەرىنە قا­جەتتىسىن الىپ ءجۇر ەكەن. ارينە, مۇنداي جەر استى قازبا باي­لىقتارى كولەڭكەلى جولمەن سىرتقا شىعارىلاتىندىقتان, ودان قاراپايىم اۋعاندىقتار پايدا كورمەۋدە. ناتو كوا­ليتسيالىق كۇشتەرىنىڭ جۇرگىزگەن وپەراتسيالارى مەن تاليبتەردىڭ دۇركىن-دۇركىن جاسايتىن شا­بۋىلدارى تۇراقتىلىق اۋىلى­نىڭ ءالى دە الىس ەكەندىگىنەن حابار بەرەدى. تىعىرىققا تىرەگەن تەررور تاياۋدا تاجىكستان شەكا­راسىن كەسىپ وتپەك بولعان قى­رىققا تارتا اۋعاندىق سودىر­لارمەن كەسكىلەسكەن ۇرىس ورىن الىپ, ولاردىڭ جولىنا توس­قاۋىل قويىلدى. سودىرلار كواليتسيا كۇشتەرىنەن ىققان بولۋى ىقتيمال دەگەن دولبار دا ايتىلىپ قالدى. بىراق, قالاي دەگەنمەن دە, سوڭعى جىلدارى اۋعاندىق سودىر­لار­دىڭ ءىس-ارەكەتتەرى ۇيىمداسقان رەڭكتە باي­قالىپ قالىپ ءجۇر. 2007 جىلدىڭ باسىنان بەرى اۋعان جەرىندە 30-عا تارتا لاڭكەستىك ورىن العان ەكەن. مۇنى اۋعان بيلىگىنىڭ السىزدىگى, الدە حا­لىقارالىق تەررورلىق ۇيىمدار بەلسەن­دىلىگىنىڭ ارتۋى دەپ باعالاعان ءجون بە؟ وسى رەتتە اۋعانستان پرەزيدەنتى حاميد كارزايدىڭ پارلامەنتتىك سايلاۋدىڭ قارساڭىندا ەلدىڭ قاۋىپسىزدىگىنە تىكەلەي جاۋاپتى ىشكى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ باسشىلىق قىزمەتىنە بىردەن جاڭادان 21 گەنەرالدى تاعايىنداۋى جوعارىدا ايتىلعان ماسەلەلەر­مەن بايلانىستى بولسا كەرەك. اقش حالىقارالىق تەررورلىق ۇيىمدار ءتىزىمىنىڭ قاتارىنا “تاليباننىڭ” پاكستاندىق ۇيىمىن قوسىپ, قوزعالىس باسشىسى حا­كيممۋلا مەحسۋد تۋرالى كەز كەلگەن اقپاراتقا 5 ميلليون دوللار سىياقى تاعايىندادى. “تەحريك-ە-تاليبان” (“پاكستان تاليبتەرى قوزعالىسى”) قوزعالىسىن قارا تىزىمگە ەنگىزۋ تۋرالى بۇيرىققا اقش مەملەكەتتىك حاتشىسى حيللاري كلينتون قول قويىپتى. سوڭعى ءۇش جىلدا وسى قوزعالىس 3500 ادامدى وپات ەتكەنى ايتىلادى. جالپى, حالىقارالىق تەررورلىق ۇيىمداردىڭ امەريكالىق قارا تىزىمىندە 47 حالىقارالىق تەررورلىق ۇيىم تىركەۋدە بولسا, ولاردىڭ قاتارىندا 2008 جىلى مۋمبايدا (بومبەيدە) لاڭكەستىكتى ۇيىمداستىرعان “لاشكار-ي-تايبا” (“تازا اسكەر”) پاكستاندىق توبى, پالەستينالىق حاماس قوزعالىسى, ليۆاندىق “حەزبوللاح” جانە ت.س.س بولىپ كەتە بەرەدى. سوندىقتان اۋعان جەرىندە بەيبىتشىلىكتى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن حالىقارالىق ۇيىمدار­دىڭ كومەگى اسا قاجەت. ولاي بولسا, قازاقستان شىۇ-نىڭ بەلسەندى قاتىسۋشىسى, اوسشك باستاماشىسى جانە ەقىۇ ءىس باسىنداعى توراعاسى رەتىندە بارلىعىنىڭ باسىن بىرىكتىرە وتىرىپ, وسى ۇيىمداردى اۋعانستانداعى ساياسي جاعدايدى تۇراقتاندىرۋعا كۇش سالا الادى. ارينە, مۇنداي تەرروريزمگە قارسى كۇرەس جونىندەگى باستاما ايماقتىق قاۋىپسىزدىك جۇيەسىن قامتاماسىز ەتۋگە وزىندىك ۇلەس قوسۋى ءتيىس. كەلىسسوزدەر كەلىسىمگە باستايدى اۋعانستان پرەزيدەنتى لوندون كونفەرەن­تسياسىندا كواليتسيا اسكەرى 2014 جىلعا دەيىن كەزەڭ-كەزەڭىمەن ەلدەن شىعارىلاتىنىن, اۋعاندىقتار قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋدى ءوز قولدارىنا الاتىنىن مالىمدەگەن بولاتىن. وكىنىشتىسى سول, جەرگىلىكتى حالىقتىڭ قولداۋى­نا يەك ارتقان حالىقارالىق تەررورلىق ۇيىم­دار دا بەلسەندى ارەكەتتەرگە كوشە باستادى. قازىرگى تاڭدا اۋعان جەرىندە “تاليبان” جانە “اۋعانستان يسلام پارتياسى” (“حيزب-ي-يسلام”) سياقتى ءىرى سودىرلىق توپتاردىڭ ءىس-قيمىلدارى شيراق. اۋعانستان پرەزيدەنتى حاميد كارزاي جاقىندا بەيبىتشىلىكتىڭ جوعارعى كەڭەسىن قۇرۋ تۋرالى جاريا ەتىپ, اتالعان ۇيىمنىڭ “تاليبان” قوزعالىسىمەن كەلىسسوزدەر جۇرگىزەتىنىن ءمالىم ەتكەنى سول-اق ەكەن, اتالعان قوزعالىستىڭ رۋحاني كوسەمى موحامماد ومار ونداي كەلىسىم بولۋى مۇمكىن ەمەستىگىن العا تارتقان. دەي تۇرعانمەن, مۇنداي قادام ناتيجەلى بولۋى دا عاجاپ ەمەس. تاليبتەر بيلىك تاراپىنان بولعان ۇسىنىس تۇرعىندار ءۇشىن قولايلى بولاتىنىن كورىپ وتىر. قورىتا كەلگەندە ەلىمىز اۋعانستاندا انتي­تەررورلىق ارەكەتتەردەن گورى ەكونوميكالىق قولداۋ ناتيجەلى ەكەندىگىن ءجيى كوتەرىپ ءجۇر. بۇل ماسەلە الداعى ەقىۇ-عا مۇشە ەلدەر مەم­لەكەت باسشىلارىنىڭ سامميتىندە دە كوتە­رىلۋى مۇمكىن ەكەندىگىن جوققا شىعارۋعا بولماس. ويتكەنى, ايماق قاۋىپسىزدىگى اۋعان جەرىندەگى تۇراقتىلىققا تىكەلەي بايلانىستى. سوندىقتان ەلىمىز ءوزى تاراپىنان كومەك قولىن سوزىپ قانا قويماي, بۇعان حالىقارالىق قو­عام­داستىقتى دا تارتۋدا. كورشىلەرىمىزدەگى تىنىشتىق ءبىزدىڭ ەركىن دامۋىمىزدىڭ باستى كەپىلى ەكەندىگىن قاپەردەن شىعارماعانىمىز ءجون. اسقار تۇراپباي ۇلى.