سىر – الاشتىڭ اناسى, التاي – كوكتۇرىكتىڭ پاناسى

ىسكەرلىك بايلانىستار ... شىرايلى شىعىسقا اكىم بولىپ كەلە سا­لى­سىمەن بەردىبەك ساپارباەۆ باسقارما, دەپارتا­مەنت باسشىلارىن جيناپ الىپ, كەلەلى كەڭەس وتكىزدى. ەلباسىنىڭ ەلىمىزدە يندۋستريالىق, ساۋدا-ەكو­نو­ميكالىق, ىنتىماقتاستىق, مادەنيەت, ءوڭىر­لەر ارا­سىن­داعى تۋريزم, سپورت جانە كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ جونىندەگى تاپسىرماسىن جۇزەگە اسىرۋدىڭ ماڭىزىنا توقتالىپ, بۇگىننەن باستاپ ەسەلەي ەڭبەك ەتۋ قا­جەت­­ت­ىگىن, دەمالىستىڭ ازايىپ, قار­با­لاس ىستەردىڭ كو­­بەيەتىنىن, اركىمنىڭ سوعان ۇلەس قو­سۋى كەرەكتىگىن جەتكىزدى. سودان كەيىن ءوڭىر باس­شىسى بەردىبەك ءماش­­بەك ۇلى التايدىڭ اۋداندارى مەن قالالارىن ارالاپ, ونداعى كەمشىلىكتەردى كوزگە شۇقىپ كورسەتىپ, اكىم­دەرگە مازا بەرمەدى. تاپسىرما بەرىپ قانا قوي­ماي, ارادا بىرەر ايدان كەيىن قايتا سوعىپ, تاپ­سىر­مانىڭ ورىندالۋ با­رىسىن تەكسەردى. قويشى, اۋدان, قالا اكىمدەرىنىڭ ءبىر قابات تەرىن سىعىپ العان سوڭ, ولار دا ءوز ىستەرىنە جاۋاپكەرشىلىكپەن قارايتىن بولدى. ارقىراپ التايدىڭ قىسى كەلدى. بۇل جولعى اق­شۇ­ناق اياز جاڭا اكىمنىڭ ءىس-قابىلەتىن سىناپ كو­رەي­­ىنشى دەگەندەي, التى ايعا سوزىلدى. وڭىردە جارتى عا­سىر بولماعان قالىڭ قار ءتۇسىپ, كوكتەمدە كۇرە جولدار ءتىپتى ءبىر اپتاعا دەيىن جابىلىپ قالدى. ونى تازالاۋعا قىزىلوردا, وڭتۇستىك قازاقستان, قارا­عان­دى وبلىستارىنان جۇزگە تارتا الىپ تەحنيكا كەلىپ, قىسىلعان ساتتە كومەكتەرىن كورسەتتى. ول-ول ما, قي­ىن­شىلىق ءالى الدا ەكەن. ناۋرىزدا وبلىستىڭ تار­با­عاتاي, زايسان, كۇرشىم, باسقا دا ەلۋگە تارتا ەلدى مەكەندەردە كۇن كۇرت جىلىپ, ارتى تاسقىن سۋعا ۇلاستى. اسىرەسە, سورلاپ قالعان – تارباعاتايلىقتار. اتالمىش اۋداننىڭ كوكجىرا جانە جانتىكەي اۋىلدارىندا ءتورت جۇزدەن استام تۇرعىن ءۇي قيرادى, مىڭداعان باس مال قىرىلدى. كۇرشىمنىڭ قاراتوعاي, زايساننىڭ تاسباستاۋ اۋىلدارىندا دا ۇيلەر جارام­سىز بولىپ قالدى. قىسقاسى, ءوڭىر باسشىسى ءۇشىن “بەيبىت مايدان” باستالدى. توتەنشە جاعدايلار ءجو­نىندەگى وبلىستىق شتاب قۇرىلدى. ەلباسىنىڭ قام­قور­لىعى ءناتي­جەسىندە سالالىق مينيسترلەر ۆ.بوجكو, ءا. قۇسايى­نوۆ, باسقا دا باسشىلار وبلىستا بىرنەشە رەت بولىپ, كومەك قولدارىن سوزدى. تەك قىزىلوردا وب­لىسى 50 ميلليون تەڭگە, ءبىر ۆاگون سىردىڭ اق كۇرىشىن جىبەردى. نەبارى ەكى-ءۇش ايدا بەردىبەك ماشبەك ۇلى تارباعاتاي اۋ­دا­نىندا 13 رەت ساپاردا بولىپتى. اقىرى ۇيىمشىل دا ىسكەر باسشى باستاعان كوماندا بۇل قي­ىنشىلىقتى دا جەڭىپ شىقتى. ەلباسى ن. نازارباەۆ جاقىندا شى­رايلى شىعىستا بولعان ساپارىندا ارنايى اتباسىن بۇرىپ, كوكجىرا اۋىلىندا بولدى, تۇرعىندارمەن جۇزدەسىپ, جاڭا پاتەرلەرگە قونىس­تانىپ جاتقان قاريالارمەن اڭگىمە­­لەستى. كوكجىرا اۋىلىنداعى كەزدەسۋدە ەلباسى ن. نازارباەۆ سىن ساتتە ەرەكشە بەلسەندىلىك تانىتىپ, ۇيقى-كۇلكى كورمەي, ءوزىنىڭ تاپسىرماسىن ابىرويمەن ورىنداعان بەردىبەك ماشبەك ۇلىنا جۇرتشىلىق الدىندا العىسىن ايتىپ, قولىن قىستى. وعان كۋا بولدىق تا. حوش, مۇنىڭ الدىندا ب. ساپارباەۆتىڭ باستا­ماسىمەن “تۋعان ەل – التىن بەسىگىم” اكتسياسى ومىرگە كەلگەن ەدى. وتكەن جىلى وبلىستىڭ بارلىق اۋدان­دارى مەن قالالارى وسكەمەنگە وزدەرى شىعارعان اۋىل شارۋاشىلىعى تاعامدارىن اكەلىپ, ارزان باعاعا ساۋ­دالاپ, قالالىقتاردى ءبىر جىرعاپ تاستادى. ىزدەنگىش, ىسكەر, ۇنەمى ءبىر جاڭالىقتاردى ويلاپ تابا­­تىن ازامات بەكەڭ بۇدان كەيىن قىزىل­وردا, وڭتۇستىك قازاقستان, ەلىمىزدىڭ سولتۇستىك وب­لىستارى مەن الماتى قالاسىنا بارىپ, يندۋستريا­لىق, ساۋدا-ەكونوميكالىق, ىنتى­ماق­تاستىق ايا­سىندا اسا ما­ڭىزدى قۇجاتتارعا ءوڭىر باسشىلا­رى­مەن قول قويىپ, اسا ءتيىمدى شارانى ءدۇ­نيەگە كەل­تىرگەن ەدى. سونىڭ ارقاسىندا وسكەمەن مەن سەمەيدە شىعارىلاتىن جەڭىل, اۆتوبۋس كولىكتەرى شەت ەلدەرگە ەمەس, وزىمىزگە تىكەلەي تارتىلا باستادى. ال ءوز كەزەگىندە قاجەتتى تاۋارلار التايعا اعىلا باستادى. “ەرۋلىگە قارۋلى” دەگەندەي, وتكەن جۇما, سەنبى كۇن­دەرى سىر ەلىنىڭ 138 ادامنان تۇراتىن ۇلكەن دەلەگاتسياسى كەندى التايعا كەلدى... التاي مەن سىردىڭ اراسى – پايدالى ءىستىڭ جالعاسى وزەندەر ورنەكتەگەن وسكەمەن اسەم-اق. قالا كوشەلەرى بويىنداعى گۇلزارلار ءالى ءوڭىن بەرە قويماعان. اسىرەسە, اۋەجاي ماڭى ەرەكشە قۇلپىر­عان. سۋبۇرقاق كۇمىس ساۋلەلەرىن شاشادى. سالدەن كەيىن اق شاعالاداي سامساعان كۇمىس قانات “تۋ-154” ۇشاعى قاسيەتتى التاي جەرىنە قوندى. الاش­تىڭ اناسى اتانعان سىر ەلىنەن اق ساقالدى اقىل يەلەرى, ابىز قاريالار ىشىندە ءانشى-كۇيشىلەرى, كا­سىپ­كەرلەرى بار 138 ادام قوناققا كەلگەن ەكەن. ولار­دى قىزىلوردا وبلىسىنىڭ ىسكەر دە تىن­دى­رىمدى اكىمى بولاتبەك قۋاندىقوۆ باستاپ كەلدى. التى الاشقا اتى ءمالىم ارقالى اقىن اباش كاكەنوۆ دومبىراسىن يىعىنا ءىلىپ الىپ, ارناۋ ولەڭدەرىن ايتتى. سالەم بەردىك سىزدەرگە شىعىستى ەلدەن, شىعىسقا قوناق كەلسە, ىرىس كەلگەن. ەل بىرلىگى دەگەنىڭ وسى ەمەس پە؟ قوناقتار كەلىپ جاتىر كۇرىشتى ەلدەن, – دەگەن ولەڭ جولدارى كوپشىلىكتى ءبىر سىلكىندىرىپ تاستادى. كوك تۇرىكتەردىڭ اتا مەكەنى التايعا قورقىت با­با­مىزدىڭ ءوزى كەلگەندەي ەرەكشە اسەردە قالدىق. وبلىس اكىمى ب. ساپارباەۆ ءوزىنىڭ شاقىرۋىنا وڭ قاباق تانىتىپ, قاسيەتتى سىر ەلىنىڭ ازاماتتارىن الىپ كەلگەن بولاتبەك قۋاندىقوۆ مىرزاعا ال­عى­سىن ايتتى. حوش, سونىمەن ەلىمىزگە تاعى ءبىر ەلدىڭ بىرلىگى مەن ىنتىماعىن تانىتقان, وتاندىق ءونىم­دەردى قولداۋداعى ەرەكشە جاڭالىق – ەكى وبلىس تۇرعىندارى اراسىنداعى ەكونوميكالىق, ساۋدا, مادەني جالعاستىق ومىرگە كەلدى. ونىڭ اۆتورى دا بەردىبەك ماشبەك ۇلى دەسەك, قاتەلەسە قويمايمىز. وزەندەر ورنەكتەگەن وسكەمەن قوناقتاردى قايران قالدىردى “...وسكەمەننىڭ قاق تورىندە حاكىم ابايدىڭ الىپ ەسكەرتكىشى اسقاقتايدى. كوك تۇرىكتەردىڭ التىن بەسىگى اسقار التايعا حوش كەلدىڭىزدەر دەگەندەي, اقىن بابامىز جىميا قاراعانداي. وسكەمەندەگى اباي ەسكەرتكىشى قازاقتىڭ رۋحىن ءبىر اسقاقتاتىپ تاستادى. ءبىر كوشەنىڭ بويىندا ەكى ۇلى اقىن اباي مەن پۋشكينگە تاس تۇعىر ورناتقان دا ءوڭىر باسشىسى بەردىبەك ماشبەك ۇلى بولاتىن. جاقىندا ەلباسى ن. نا­زار­باەۆ تا اباي ەسكەرت­كىشى الدىنا كەلگەندە ۇلى اق­ىن­مەن سىرلاسقانداي ءبىر ءسات ويلانا قالعان ەدى. ء“يا, ەس­كەرتكىش كەرەمەت ەكەن” دە­گەن ەدى ەلباسى ءوڭىر باس­شى­سىنا. ەندى, مىنە, الاش­تىڭ اناسى اتانعان سىر ەلى­نىڭ يگى-جاقسىلارى, ازا­مات­­تارى اقىن رۋحىمەن پىكىر الىس­­قانداي. قىزىلوردا وبلىسىنىڭ اكىمى بولاتبەك قۋان­دى­قوۆ پەن ءوڭىر باسشىسى بەردىبەك ساپارباەۆ باستاعان توپ اباي ەسكەرتكىشىنە باس ءيىپ, گۇل شوقتارىن قوي­دى. سىر ەلىنەن كەلگەن قا­ريالار, كاسىپكەرلەر قا­لا­نى ارالاپ شىقتى. ەتنو­گرا­فيالىق اۋىلعا تاياپ قال­عان كەزدە قۇرىلىسى جالعا­سىپ جاتقان ەڭسەلى دە كور­كى كوز تارتاتىن مە­شىت­تى كورگەن كەز­دە جي­نال­عان­دار “اللا قا­­لاسا, بۇل قۇداي ءۇيى ەلىمىز­دەگى ەڭ ۇلكەن مەشىت بولعالى تۇر ەكەن” دەستى. – اتالمىش مە­­­شىتتى قا­لا تۇرعىن­دا­رى مەن ىسكەر ادام­داردىڭ قارجىسىنا تۇر­عىزىپ جاتىرمىز. ايتقا دەي­ىن بىتىرە المادىق. كەلەر جىل ول تولىق اياقتالماق, – دە­دى ءوڭىر باسشىسى ب. ساپار­باەۆ. مەشىتتىڭ جا­نىن­­داعى مۇ­­­راجاي بۇرىن قوقىس ءتو­گە­­تىن جەر بولعان. ەندى ادام تا­­­­­ونىماستاي قۇلپىرعان. 40 گەك­تاردى الىپ جات­قان جەردە قورىق-مۇ­راجاي بوي كوتەرىپ كەلەدى. حايۋاناتتار با­عى, دەندروباق, بو­تانيكالىق باق, ءتىپتى اسكەري تەح­ني­كالار مەن كلاسسي­كا­لىق ءۇل­گىدەگى ساز ال­لەياسى دا بوي كو­تەر­مەك. ءوڭىر باسشىسى بەردىبەك ماشبەك ۇلى بوتاني­كالىق باق جا­نىنان يسلام, جاپون باعى­نىڭ دا بوي كو­تە­رە­­تىنىن حابارلادى. ال­داعى ۋاقىتتا قو­سىم­شا ءتورت باق اشۋ ويدا بار, دەدى وبلىس اكىمى. ەتنوگرافيالىق اۋ­­ىلدى ارالاعان كەز­دە كەلگەن قوناقتار ءسۇي­­ىنىشتەرىن جاسىرا ال­مادى. قاز-قاتار ءتى­زىل­گەن ادەمى دە اي­شىق­­تى ۇيلەر جاڭا ۇلگىدە بوي كوتەرگەن. مىنە, مى­ناۋ ورىستىڭ, ال كەلەسىسى قا­زاقتىڭ, ودان كەيىن – ەۆرەي, وزبەك, كارىس, تاتاردىڭ ۇيلەرى. ولار­­داعى جاندار ءبىر-بىرىمەن تاتۋ, ىنتىماقتا تۇرماق. – كەندى التايدا 130 ۇلتتىڭ وكىلدەرى تۇرادى. وسكەمەندەگى دوستىق ءۇيى ەلىمىزدە ءبىرىنشى بولىپ اش­ىلعان, ونىڭ اشىلۋىنا ەلباسى ن. نازارباەۆ كەلىپ قاتىسىپ, تۇساۋىن كەسكەن. قازىر بىزدە 75 مادەني-ۇلتتىق ورتالىقتار بار. ەتنواۋىلدى اشقانداعى ماقسات, ورتالىقتار وكىلدەرىنىڭ ءبىر جەردە باس قوسىپ, ماڭىزدى شارالاردى بىرگە وتكىزۋىنە جاعداي جاساۋ, ءوز تاجىريبەمىزدى ءبولىسۋ. بۇل جەردە 38 ۇلتتىق ۇيلەر قونىس تەبەدى, قازىر 14-ءى ءازىر تۇر, – دەدى بەردىبەك ماشبەك ۇلى. – بۇل ەتنواۋىلدى قازاقستاننىڭ بارلىق وبلىستارى وزدەرىنە سالىپ السا كەرەمەت بولار ەدى. بەردىبەك باۋىرىمنىڭ بۇرىندارى قىزىلوردا, وڭتۇستىك قازاقستان وبلىستارىندا اكىم بولعان كە­زىندە تالاي قۇندى باستامالاردى دۇنيەگە اكەل­گەنىن جاقسى بىلەمىن. شىرايلى شىعىستىڭ ءور­كەن­دەۋى مەن گۇلدەنۋىنە دە ەرەكشە ۇلەس قوسىپ جا­تىر ەكەن, – دەپ ءبىر ارەدىكتە قىزىلورادان كەلگەن جارىلقاسىن شاريپوۆ اعامىز اعىنان جارىلدى. شاڭىراق كوتەرگەلى جاتقان جاندوس دەگەن ازا­مات جۇبايى اقبوتامەن بىرگە ەتنواۋىلدى ارالاپ ءجۇر ەكەن. ەكەۋى قوس اكىممەن ەسكەرتكىش سۋرەتكە ءتۇستى. بەردىبەك ماشبەك ۇلى مەن بولاتبەك بايان­ ۇلى جاس شاڭىراق يەلەرىنە باقىت تىلەدى... تۇسكە دەيىن قوناقتار ساياباق جانىنا بوي كو­تەرگەن “كازتسينك” جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىگى سالىپ بەرگەن تەننيس كورتىن (بارلىعى التاۋ) تاماشالادى. ۇلى وتان سوعىسىندا قازا تاپقان بوزداقتارعا ارنالعان داڭق مەموريالىنا گۇل شوقتارىن قويىپ, تاعزىم جاسادى. قان مايداندا كەندى التايدىڭ 83 مىڭ جاۋىنگەرى ەلگە ورالماعان, 109 جەرلەسىمىز كەڭەس وداعىنىڭ باتى­رى اتانعان. سول كۇنى تۇستەن كەيىن قىزىلوردالىق دەلەگاتسيا ءۇلبى مەتاللۋرگيا زاۋىتى, “كازتسينك” جانە “ازيا-اۆتو” زاۋىتتارىن ارالاپ, ولار شىعاراتىن ونىمدەردى كوردى. – ءوندىرىسى وركەن جايعان وسكەمەن ءبىزدى ەرتەدەن قىزىقتىرعان. ەندى كەلدىك, كوزبەن كوردىك, كوپتەگەن ەكىجاقتى كەلىسىمدەرگە قول قويامىز, ول ەكى وبلىستىڭ عانا ەمەس, قازاقستاننىڭ يندۋستريالىق كارتاسىن وركەندەتۋدە ەرەكشە ورىن الماق, – دەدى ءوڭىر باس­شىسى ب. قۋاندىقوۆ اقپارات قۇرالدارى وكىلدەرىنە. شىنىندا دا, قىزىلوردادا ەكى الىپ كاسىپ­ورىن­عا قاجەت شيكىزات قورى مول كورىنەدى. ۋران ءون­دىرۋمەن اينالىساتىن قىزىلوردا بۇدان بىلاي ءىس­كەرلىك قاتىناستى دامىتا تۇسپەك. شالقيا كەن ور­نىندا مىرىشتىڭ مول قورى بار. ەكى جىل بويى توقتاپ قالعان كەنىشتىڭ جۇمىسىن قايتا جاندان­دىرۋ ويدا بار كورىنەدى. بيىل قىزىلوردا وبلىسى بوي­ىنشا يندۋستريالاندىرۋ كارتاسىنا 245 ميلليارد تەڭگەنى قۇرايتىن 54 جوبا ۇسىنىلعان ەكەن. ونىڭ 12-ءسى بيىل ىسكە قوسىلماق. بۇدان كەيىن كەلگەن قوناقتار “قازاقمىس” كورپوراتسياسى قارجىسىنا كۇردەلى جوندەۋدەن وتكەن تاماشا “ۆوستوك” ستا­ديونىن تاماشالادى. مەموراندۋم – مولشىلىق كەپىلى ...ءوزىمىز دە ويلاعانبىز, بۇل جولعى قىزىل­ور­دالىقتاردىڭ بارىس-كەلىسى ەكونوميكانى ءور­كەن­دەتۋگە, ەكى وبلىس اراسىنداعى قارىم-قاتىناستى جاقسارتىپ, ىنتىماقتى نىعايتا بەرەدى عوي دەپ. تۇيسىگىمىز الداماعان ەكەن. بۇدان بىلاي شىرايلى شىعىس شەت ەلدەردەن قىمبات باعالى كۇرىش پەن ءجۇن-تەرىنى, باسقا دا تاۋارلاردى ساتىپ الۋعا ءتاۋ­ەلدى ەمەس. ءوز كەزەگىندە سىر ەلى بىزدەن جەڭىل-كو­لىك­تەر مەن تراكتورلاردى, اۆتوبۋستاردى جەڭىلدىك­پەن الماق. ءبىر عانا مىسال! ماسەلەن, وسكەمەندەگى “ازيا-اۆتو” زاۋىتى قازىر جەڭىل كولىكتەردىڭ ونعا تارتا ءتۇرىن شىعارىپ جاتىر. ولاردىڭ اراسىندا “شكودا”, “كيا”, “شەۆرولەت-كرۋزو”, ءتىپتى “كا­ديل­لاك” پەن “حاممەر” كولىكتەرى بار. ال سەمەي­­دەگى “سەماز” زاۋىتى دا “بەلارۋس” تراكتورلارى مەن “داەۆو” اۆتوبۋستارىن شىعارادى. ولاردىڭ با­عاسى دا ارزان. ول ول ما, ءتۇستى مەتاللۋرگيا ال­ىپتارى شىعاراتىن ونىمدەردى دە قىزىل­ورد­ا­لىقتاردىڭ جەڭىلدىكپەن الۋلارىنا جاعداي جاسالىنباق. د. سەرىكباەۆ اتىنداعى شىعىس قازاقستان مەم­لەكەتتىك تەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ “التاي” تەح­نو­پاركىندە قوس وبلىستىڭ اكىمدەرى ءوزارا ۋاعدا­لاس­تىققا قول جەتكىزدى. بۇل جەر قاسيەتتى جەر, جاقىندا عانا رەسەي مەن قازاقستان پرەزيدەنتتەرى د. مەد­ۆە­دەۆ پەن ن. نازارباەۆ ەكى ەل اراسىندا ءوزارا ىنتى­ماق­تى ارتتىرۋ جونىندە ونداعان كەلىسىمدەرگە قول قويعان. كەزدەسۋ ناتيجەسىندە ب.ساپارباەۆ پەن ب.قۋان­­­دىقوۆ شىعىس قازاقستان جانە قىزىلوردا وبلىس­تارى اكىمدىكتەرى اراسىنداعى يندۋستريالىق ساۋدا-ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق, مادەنيەت, وڭىرلەر اراسىنداعى تۋريزم, سپورت جانە كاسىپكەرلىكتى دا­مىتۋ سالا­سىنداعى ءوزارا تۇسىنىستىك پەن ىن­تىماق­تاستىق تۋرالى مەموراندۋمعا قول قويدى. وندا جوعارىدا ايتىلعان ماسەلەلەر قامتىلعان. شىعىس قازاق­ستان وبلىسى اكىمىنىڭ ورىنباسارى ءتۇسىپحان ءتۇ­سىپبەكوۆ پەن قىزىلوردا وبلىسى اكىمىنىڭ ورىن­با­سارى مۇرات مۇحامەدوۆ ەكى وبلىس اكىمدىگى اراسىن­داعى تۋريزم سالاسىنداعى ىنتىماقتاس­تىق تۋرالى كەلىسىمدى بەكىتتى. بۇل باس­قو­سۋدا “ازيا-اۆتو” جشس مەن “Best اۆتو” جشس ديرەكتورلارى ديلەرلىك ساتۋلار مەن قىزمەت كورسەتۋ,”اقتاس-ءى” شارۋا قوجالىعى مەن “سەمەي تەرى كومبيناتى” جشس ءىرى قارا مەن قوي تەرىسىن جەتكىزۋ, “ديحان” كۇرىش كومپانياسى جشس مەن جەكە كاسىپكەر بەيسەن يششانوۆ ىشكى رىنوكتى رەتتەۋ جانە كەندى التايعا كەلەتىن كۇرىش باعاسىنىڭ ءوسۋىن تۇراقتان­دى­رۋ جونىندەگى كەلىسىمدەرگە قول قويدى. – ءدال وسىنداي اۋقىمدى, كەڭ كو­لەم­دەگى كەز­دەسۋ مەن جىلى ءجۇزدى ءجۇز­دە­سۋلەر تۇڭعىش رەت ءوتىپ وتىر. ال بۇگىنگى قۇجاتتار ءسوز ءجۇ­زىندە قالماۋى كەرەك, بو­لاتبەك بايان ۇلى ەكەۋمىز دە مەمو­ران­دۋم شارتتا­­رىنىڭ ورىندالۋىن قا­دا­عالايمىز. وتكەن جىلى قىزىلورداعا بارعاندا بىرنەشە ءتيىمدى شارتتار جاسا­لىنعان. ول ناتيجەسىن بەردى. الداعى ۋاقتىتتا باسقا وبلىستارمەن دە ءوزارا ىنتىماق­تاستىق جالعاسا بەرمەك, – دەدى بەردىبەك ماشبەك ۇلى. – مۇنداي كەڭ اۋقىمدى پايدالى كەزدەسۋ وبلىس تاريحىندا تۇڭعىش رەت ءوتىپ وتىر. سول ءۇشىن وبلىس اكىمى ب. ساپارباەۆقا ايتار العىسىم ەرەك­­شە. ءوز كەزەگىندە سىزدەردى دە قاسيەتتى سىر ەلىنە كە­لۋگە شاقىرامىن. قالا ادام تانىماستاي وزگەر­گەن, وركەندەي تۇسكەن. ءتۇستى مەتاللۋرگيانىڭ وتا­نى – شىعىستىڭ ەل ەكونوميكاسىنا قوسقان ۇلەسى ەرەكشە. يندۋستريالاندىرۋ كارتاسى بويىنشا شىعىس وڭىرىندە كەرەمەت وزگەرىستەر بولىپ جاتىر, وعان كوز جەتكىزدىك. قازاقستاننىڭ ءوسىپ-وركەندەي بەرۋى ابىرويىمىزدى اسقاقتاتا بەرمەك, – دەدى قىزىلوردا وبلىسىنىڭ اكىمى ب. قۋاندىقوۆ. “اڭساتسا سىر ءوڭىرى, ءان تەربەر جۇرەگىڭدى...” “سىر – الاشتىڭ اناسى” اتتى كونتسەرتتىك باعدارلامانى تاماشالايمىز دەگەندەر “مەستو” دەمالىس ورتالىعىنا سىيماي كەتتى. سەبەبى بەلگىلى, سىر ەلىنىڭ سۇلەيلەرى, جىرشى, جىراۋلارى, كۇمىس كومەي انشىلەرىنىڭ اتاق-داڭقى بۇكىل ەلگە بەلگىلى. ءتىپتى 88-دەگى التايدىڭ ابىز اقساقالى, ەڭبەك ەرى, اتاقتى كولحوزشى, اتبەگى بوشاي كىتاپباەۆ تا تايا­عى­نا سۇيەنىپ, كونتسەرتتى تاماشالاۋعا كەلىپتى. بو­شەكەڭنىڭ جانىنا قىزىلوردادان كەلگەن قوناقتار جايعاسىپتى. سونىڭ ءبىرى – قىزىلوردالىق سىيلى قاريا ولجاباي ساپارباەۆ. – بەردىبەك بالامىزدىڭ ءىس-ارەكەتتەرى “ەگەمەن قازاقستان” گازەتى ارقىلى, تەلەديدار ارقىلى بىزگە جاقسى تانىس. التايداعى قاتال قىستان ءسۇرىن­دىرمەي الىپ شىقتى, ايتەۋىر حالىق امان. وسكەمەن كەرە­مەتتەي وزگەرىپتى. كوزبەن كوردىك, ريزا بولدىق, – دەيدى ولجاباي اعامىز. – بەردىبەك سياقتى ىسكەر, حالىقتىڭ ازاماتى ءالى دە ءۇش-ءتورت جىلداي التايدا ەڭبەك ەتسە, كوپ ىستەر تىندىرار ەدى, وسىنداي ۇل تاربيەلەگەن سىزدەرگە دە ۇلكەن العىس ايتامىن, – دەپ اعىنان جارىلدى بوشاي اقساقال. حوش, سونىمەن كونتسەرت باستالىپ تا كەتتى. ەكى ساعاتتىڭ قالاي وتە شىققانىن اڭعارماي دا قالدىق. ساحنا تورىنە قىزىلوردا وبلىسىنىڭ اكىمى بولاتبەك قۋاندىقوۆ كوتەرىلدى. – ەلباسىنىڭ سەنىمدى سەرىگى, ونىڭ قولداۋىنا يە بولعان ءوڭىر باسشىسى بەردىبەك ماشبەك ۇلىنىڭ شاقىرۋى بويىنشا الاش جۇرتىنىڭ اناسى اتانعان سىر ەلىنىڭ ونەرپازدارى التايدىڭ بوكتەرىنە كەلىپ, ءان مەن جىردان شاشۋ شاشۋدا. دەلەگاتسيا قۇرامىندا باسقارما باسشىلارى, مەكەمە, ۇجىم جەتەكشىلەرى بار. بۇگىن بىرقاتار كەلىسىمدەرگە قول قويىلدى. سىر ەلى مەن قاسيەتتى التاي قول ۇستاستى. وسكەمەندە بۇدان ەكى جىل بۇرىن بولعان ەدىم. ءبىر جارىم جىل ىشىندە وبلىس باسشىسى ب. ساپار­باەۆتىڭ كوپ ىستەر تىن­­دىرىپ, حالىقتىڭ العىسىنا يە بولعانىن كوزبەن كو­رىپ, ريزا بولدىق. سوناۋ 1995 جىلى بەردىبەك ماشبەك ۇلى قىزىلوردا وبلىسىن باسقارعان كەزدە ەلىمىز اۋىر كۇندەردى باستان كەشىپ جاتقان. حالىق ايلىعى مەن زەينەتاقىسىن ۋاقتىلى المايتىن, سول كەزدىڭ وزىندە بەكەڭ اعامىز قارىم-قابىلەتىن تا­نىتىپ, بۇل قيىندىقتى جەڭە بىلگەن. كەيىن وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىن باسقارعان كەزدە دە ونىڭ تابىسىنا قۋانىپ وتىردىق. وتكەن جىلى وبلىستىق ءماسليحات بەكەڭنىڭ ۇزاق جىلعى ەڭبەگىن ەسكەرىپ, وعان “قىزىلوردا وبلىسىنىڭ قۇرمەتتى ازا­ماتى” دەگەن اتاقتى بەرگەن ەدى. سونى تابىستاۋدىڭ رەتى بۇگىن كەلىپ تۇر. جالپى, سىر ەلىنىڭ حالقى بەردىبەك ءماش­بەك­ ۇلىن “ەلباسىنىڭ سەنىمدى سەرىگى ءارى سىر ەلىنىڭ ازا­ماتى” دەپ ورىندى ماقتان تۇتادى. ەندەشە, قۇرمەتتى اتاقتى تابىستاۋعا رۇقسات ەتىڭىزدەر, دەپ اتا سالتىمەن قۇرمەتتى اتاقتى تابىس ەتىپ, يىعىنا شاپان جاپتى. – شىنىمدى ايتسام, تالاي مارتەبەلى جيىن­داردا ورتاعا شىعىپ, ءسوز العان كەزدە ءدال قازىرگىدەي تولقىماعان ەدىم. شىرايلى شىعىسقا سىر ەلىنىڭ ازاماتتارى كەلىپ جاتىر. بۇگىن تالاي قۇندى كەلى­سىمدەرگە قول قويىلدى. ەلباسى ن. نازارباەۆ كەزدەسۋلەردە ۇنەمى وتاندىق تاۋاردى قورعاۋ, باسقالارعا جالتاقتاماي, ءبىر-بىرىمىزبەن قارىم-قاتىناس جاساۋدى تاپسىرادى. بۇگىن مۇندا ءوز اعالارىم, مىنە, ىدىرىس اعا دا كەلىپتى, سىزدەرگە راحمەت. كەشەگى قيىن كەزدە ءبىرىنشى بولىپ كومەك بەردىڭىزدەر, 50 ميلليون تەڭگە, ءبىر ۆاگون سىردىڭ اق مارجانىن جىبەردىڭىزدەر. ماعان كورسەتكەن زور قۇرمەتتەرىڭىز ءۇشىن ءوزىمنىڭ جەكە باسىمنىڭ جانە وتباسىنىڭ اتىنان بارلىق سىر ەلىنىڭ حالقىنا مىڭ دا ءبىر العىس ايتامىن, ­– دەپ تەبىرەندى جالعىز سىر ەلى عانا ەمەس, التايدىڭ دا اقيىق ازاماتى اتانعان بەردىبەك ماشبەك ۇلى. نەسىن ايتاسىز, ەكى كۇن بويى وسكەمەننىڭ كوشەلەرىندە سىر ەلىنىڭ ءان-جىرى قالىقتاپ تۇردى. ەرتەڭىندە قىزىلوردا وبلىسىنىڭ اكىمى بولاتبەك قۋاندىقوۆ باستاعان توپ مەتاللۋرگتەر مادەنيەت سارايى الدىندا “تۋعان ەل – التىن بەسىگىم” اكتسياسى اياسىندا بورودۋليحا اۋدانى ەڭبەكشىلەرى وسىرگەن اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋارلارى جارمەڭ­كەسىنە, كونتسەرتىنە قاتىستى. بورودۋليحا اۋدانىنىڭ اكىمى تالاپ قاسىموۆ بۇگىنگى جارمەڭكەگە 25 توننا ەت, 20 توننا كوكونىس, بال, سىر, قاۋىن-قاربىز اكەل­گەندەرىن ايتتى. ەكى قازان پالاۋ, ىستىق ءشاي مەن باۋىرساق قالا حالقىنا تەگىن بە­­رىل­دى. بيىلعى “تۋعان ەل – التىن بەسىگىم” اكتسيا­سىنىڭ ەرەكشە­لىكتەرىنە ءوڭىر باسشىسى ب. ساپارباەۆ توقتالا كەتىپ, سەمەي مەن وسكەمەندە قاتار وتەتىنىنە ءمان بەردى. ماسەلەن, سەمەيدە زىريان قالاسى مەن كۇرشىم اۋ­دانىنىڭ, ال وسكەمەندە بەسقاراعاي مەن بورودۋليحا اۋداندارىنىڭ مادەني كۇندەرى ءوتتى. ول جىل اياعىنا دەيىن سوزىلماق. “بۇل اكتسيانى ءبىز دە قولدانارمىز” دەگەندى ايتىپ قالدى كەلگەن قوناقتار... وڭداسىن ەلۋباي. وسكەمەن. ----------------------------- سۋرەتتەردى تۇسىرگەن اۆتور.