ازيادا جارشىسى
“ەگەمەن قازاقستاننىڭ” ءVىى قىسقى ازيا ويىندارىنا ارنالعان سارسەنبىلىك بەتى
الاۋدى الىپ ءجۇرۋ — ءبىزدىڭ باستاما
قازىر ازيا ويىندارى وتەتىن قوس ەگىزدىڭ سىڭارىنداي ەكى قالامىزدا, استانا مەن الماتىدا ۇلكەن دايىندىق جۇمىستارى ءجۇرىپ جاتىر. وسى بايراقتى باسەكەنى ۇيىمداستىرۋ ديرەكتسياسىنىڭ ماماندارىنىڭ ايتۋىنشا, دايىندىق جۇمىستارى بىتۋگە جاقىن قالدى. استانا مەن الماتىداعى سپورت نىساندارى 95 پايىزعا جاسالىپ, ولاردىڭ كەيبىرەۋىندە قازىردىڭ وزىندە جارىستار ءوتكىزۋگە بولادى ەكەن. جاقىندا ءبىز سولاردىڭ جاعدايىن جانە ازياداعا تىكەلەي قاتىستى باسقا دا ماسەلەلەردى انىقتاپ ءبىلۋ ءۇشىن “2011 جىلعى ءVىى قىسقى ازيا ويىندارىن ۇيىمداستىرۋ جونىندەگى كوميتەتىنىڭ اتقارۋشى ديرەكتسياسى” اق ۆيتسە-پرەزيدەنتى سەرىك قۇلمىرزاەۆپەن كەزدەسىپ, اڭگىمەگە تارتقان ەدىك.
– الدىمەن, قازىر ازيا ويىندارىنا قاتىسۋعا نەشە ەل ءوتىنىش بەرىپ وتىر؟ سونى ايتىپ بەرسەڭىز.
– ازىرشە 24 ەل ازياداعا قاتىسۋعا ءوتىنىش بەرىپ وتىر. بىزبەن قوسقاندا 25 ەل.
– ءسىزدىڭ جۇمىسىڭىزعا وسى ەلدەردىڭ دەلەگاتسياسىن قارسى الۋ, قۇرىلىس نىساندارىن باقىلاۋ, ويىندارعا تىركەلۋ, حاتتاما جاساۋ, قاتىسۋشىلاردى اس-سۋمەن, كولىكپەن قامتاماسىز ەتۋ جانە باسقا دا مىندەتتەر كىرەدى عوي شاماسى...
– ءيا, الدىمەن وسىلاردىڭ ءىشىندە سپورت نىساندارى قۇرىلىسىنىڭ قالاي ءجۇرىپ جاتقانىنا كەلسەم, قازىر ولاردىڭ ءبارى 95 پايىزعا اياقتالدى دەۋگە بولادى. سونىڭ ىشىندە استاناداعى جابىق ستاديون پايدالانۋعا بەرىلسە, كونكي تەبۋ, ۆەلوترەك كەشەندەرىنىڭ قۇرىلىستارى ءالى ءجۇرىپ جاتىر. “قازاقستان” سپورت سارايى بولسا كۇردەلى ءجوندەۋدەن وتۋدە. كونكي تەبۋ ستاديونى 75 پايىزعا دايىن. ونىڭ اكىمشىلىك ورىندارى قوناق ۇيلەر مەن فيتنەس-زال اياقتالۋعا جاقىن. قازىر ستاديوننىڭ ىشىندە جۇمىستار جۇرۋدە.
رەسپۋبليكالىق ۆەلوترەك – بۇل ەلىمىزدە بۇرىن-سوڭدى بولماعان سپورت نىسانى. قازىر ونىڭ جالپى دايىندىعى 86 پايىزدى قۇراپ وتىر. ازيادانىڭ اشىلۋ سالتاناتى وتەتىن جابىق ستاديون ويىنداردى قابىلداۋعا دايىن تۇر.
– الماتىداعى كەشەندەردىڭ جاعدايى قالاي بولىپ جاتىر؟
– “مەدەۋ” قايتا جوندەۋدەن ءوتىپ جاتقانىن بىلەسىزدەر. قازىر ونداعى جۇمىستار 95-98 پايىزعا ورىندالدى. قازان ايىندا مۇز ايدىنى جاسالادى, ول ءۇشىن ارنايى ءماشينەلەر ساتىپ الىنادى. ءتوتەنشە جاعدايلار مينيسترلىگى دوپتى حوككەي ءۇشىن ارنايى قۇرىلعىلار ساتىپ الۋعا ءوتىنىش بەرىپ وتىر. وسىنىڭ ءوزى “مەدەۋدىڭ” جارىسقا ساقاداي-ساي تۇرعانىن كورسەتەدى. بالۋان شولاق اتىنداعى سپورت سارايى دا 98 پايىزعا دايىن. قازىر نىساندى جۇمىس كوميسسياسىنا تاپسىرۋ ءۇشىن دايىندىق جۇمىستارى جۇرگىزىلۋدە. ونىڭ اۆتوتۇراعى دا بولىتىنىن بىلەسىزدەر. ول ءازىرشە 62 پايىزعا جاسالدى. شاڭعىمەن تۇعىردان سەكىرۋ حالىقارالىق كەشەنى 93-95 پايىزعا دايىن. سولدات شاتقالىنداعى شاڭعى-بياتلون ستاديونى دا وسىنشاما پايىزعا ءازىر تۇر. كەلەسى نىسان “تاباعان” سپورتتىق ويىن-ساۋىق كەشەنىنە كەلسەك, قازىر وندا كوگالداندىرۋ جۇمىستارى ءجۇرىپ جاتىر. بارلىق جۇمىستار 15 قاراشاعا دەيىن ءبىتۋى ءتيىس. “شىمبۇلاق” تاۋ-شاڭعى بازاسىنىڭ ءبىرىنشى كەزەكتەگى قۇرىلىسى ءبىتتى. ەكىنشى كەزەكتەگى جۇمىسى 70 پايىزعا ورىندالدى. تاۋ-شاڭعى جولدارى 2008 جىلى حالىقارالىق سەرتيفيكات العانىن بىلەسىزدەر. قازان ايىندا قۇرىلىستىڭ ءبارى بىتكەن سوڭ كەشەندى جالعا بەرۋ جانە وعان ارنايى قۇرىلعىلار ساتىپ الۋ جۇرگىزىلەدى.
– سپورت نىساندارى وسى جىلى تولىعىمەن اياقتالعان سوڭ ازيا ويىندارى كەزىندە قوناقتاردى ورنالاستىرۋ جايى قالاي بولادى؟
– بۇل ماسەلە ءاۋ باستا-اق شەشىلگەن. ءبىز استانا مەن الماتىعا كەلەتىن قوناقتاردى ءتورت توپقا ءبولىپ وتىرمىز. رەسمي تىزىمدەرى دە جاسالدى. الماتىدا – 17, استانادا 9 قوناق ءۇي بولادى. ول جەرلەرگە جارىسقا قاتىسۋشىلار مەن مەيماندار ورنالاسادى. مىسالى, استانادا حالىقارالىق جانە ۇلتتىق ءدارەجەدەگى تورەشىلەر 84 ءنومىرى بار ء“تاڭىر” مەن “يمپەريا-G” قوناق ۇيلەرىندە ورنالاسسا, شەتەلدىك باق وكىلدەرى 199 ورىنعا لايىقتالعان “دۋمان”, باسقا دا تەلەحابار تاراتۋشىلار “التىن ءدان” (140), “دانيار” (87), “گراند پارك ەسىل” (85) قوناق ۇيلەرىنە جايعاسادى. الماتىدا باستى ءباسپاسوز ورتالىعى ورنالاسادى. ول كوپ قىزمەتتى “الماتى تاۋەرس” بيزنەس كەشەنىندە بولادى.
– شەتەل دەلەگاتسيالارىن اس-سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ, ولاردى جارىس كەزىندە قالانى ارالاتۋ ءۇشىن قانداي جوسپارلارىڭىز بار؟ ماسەلەن, اراب ەلدەرىنەن كەلەتىن قوناقتاردى ادال اسپەن قامتاماسىز ەتۋ جونىندە ايتىپ بەرسەڭىز.
– شەتەلدىكتەرگە سىرتتان تاماق اكەلىنبەيدى. ولار ءۇش مەزگىل وزدەرى ورنالاسقان قوناق ۇيدە تاماقتانادى. ال ادال اسقا كەلەر بولساق, ءبارى شەشىلىپ وتىر. ازياداعا كەلەتىن ەلدەر ىشىندە يسلام ءدىنى قاعيدالارىن ۇستانىپ, بەس رەت نامازعا جىعىلاتىن ەلدەر وكىلدەرى بار. وسىنىڭ ءبارىن ءبىز ەسكەرىپ وتىرمىز. قازىر بارلىق قوناق ۇيلەرىندە ءدىن جولىندا جۇرگەندەرگە ىڭعايلى بولۋى ءۇشىن دارەت الىپ, ناماز وقيتىن, دەمالاتىن ارنايى بولمەلەر قاراستىرىلىپ وتىر. ال قوناقتارعا قالانى كورسەتەتىن ەرىكتىلەر بولادى. سودان كەيىن “مادەني ازيادا” جوباسى جاسالعان. وسى جوبا اياسىندا استانا مەن الماتىدا قازاق حالقىنىڭ تاريحى مەن سالت-ءداستۇرلەرىن كورسەتەتىن ءتۇرلى ءىس-شارالار ۇيىمداستىرىلادى. قىسقاسى, شەتەلدىكتەرگە قازاق ەلىنە قىزىعا قاراۋ ءۇشىن بارلىق جاعداي جاسايتىن بولامىز.
– كولىكپەن قامتاماسىز ەتۋ جاعى قالاي بولادى؟
– ويىندار ءوتىپ جاتقان استانا مەن الماتى اراسىندا تۇراقتى تۇردە ۇشاقتار ۇشادى. تەمىر جولدى دا قاجەت كەزىندە پايدالانۋدى ويلاستىرىپ وتىرمىز. بىراق ءبىزدىڭ ويىمىزشا ونىڭ قىزمەتى كوپ كەرەك بولا قويماس. ويتكەنى, اۋە قاتىناسى ءوز مىندەتىن لايىقتى اتقارىپ شىعۋى ءتيىس. ال قالاداعى كولىك ءماسەلەسىنە كەلسەك, ادامداردى لاۋازىمىنا قاراي ءتورت توپقا ءبولىپ وتىرمىز. ت1-ت4 دەپ. ويىندار كەزىندە 590 اۆتوكولىك پايدالانىلادى. ولاردىڭ باسىم بولىگىن جەكەمەنشىك كومپانيالاردان جالعا الاتىن بولامىز. بۇلاردىڭ ءبارى ويىندارعا قاتىسۋشىلاردىڭ ۇشاقتان تۇسكەن كەزىنەن باستاپ, ۇيلەرىنە قايتقان كەزىنە دەيىن قىزمەت ەتەدى.
– تاكسيلەردىڭ دە قىزمەتىن پايدالاناسىزدار عوي. قازىر جۇرگىزۋشىلەردى اعىلشىن تىلىنە ۇيرەتۋ قالاي ءجۇرىپ جاتىر؟
– بۇل ماسەلە دە شەشىلگەن. تاكسي جۇرگىزۋشىلەرى ارنايى كۋرستاردان وتۋدە. مەن ءوزىم بىلەتىن ءبىر ادام بار. ول الماتىنىڭ اۋە-جايىنىڭ ماڭىندا تاكسي جۇرگىزۋشىسى بولىپ ىستەيدى. اعىلشىن تىلىندە سۋداي. وسىنداي ءتىل بىلەتىن ادامدار كوپ بولسا ەكەن دەيمىز.
– ازيادا كەزىندە مەديتسينالىق جاعىنان قامتاماسىز ەتۋ, سپورتشىلاردى دوپينگ باقىلاۋدان وتكىزۋ ماڭىزدى ماسەلەلەردىڭ ءبىرى عوي. وسى جونىندە كەڭىرەك ايتىپ بەرسەڭىز.
– ءبىزدىڭ ەلىمىز ءۇشىن ءبىر ماڭىزدى وقيعانى ايتايىن. جاقىندا قازاقستاندا دوپينگكە قارسى لابوراتوريا اشىلدى. مۇنداي زەرتحانا بۇرىن-سوڭدى بىزدە بولعان ەمەس. ەندى رەسەي قالالارىنان, تاتارستان مەن ورتالىق ازيا ەلدەرىنىڭ سپورتشىلارى قىتايعا نەمەسە ماسكەۋگە بارماي بىردەن ءبىزدىڭ ەلىمىزگە كەلىپ دوپينگ تەستەردەن وتە الادى. جۋىردا دۇنيەجۇزىلىك دوپينگكە قارسى قاۋىمداستىق ونىڭ سەرتيفيكاتىن بەردى. قازىر دوپينگكە قارسى حالىقارالىق تالاپتارعا ساي كەلەتىن مەديتسينالىق قۇرال-جابدىقتار اكەلىنۋدە. ولارمەن بارلىق اۋرۋحانالار مەن ەمحانالار قامتاماسىز ەتىلەدى.
– ازيادادا قاۋىپسىزدىكتى ساقتاۋ ماسەلەسى قالاي شەشىلىپ جاتىر؟
– بۇل ەرتە باستان ويلاستىرىلعان. ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كوميتەتىنىڭ لاڭكەستىككە قارسى ورتالىعى ازيا ويىندارى كەزىندە قاۋىپسىزدىكتى جانە قوعامدىق ءتارتىپتى ساقتاۋ ماقساتىندا قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى مەن ءتيىستى مەكەمەلەردىڭ جەتەكشىلەرىنەن قۇرالعان رەسپۋبليكالىق جەدەل شتاب قۇردى. ونىڭ قىزمەتىن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا بىلىكتى مامانداردان قۇرالعان ۆەدومستۆوارالىق ساراپشىلار توبى قۇرىلدى.
– سىزدەن وتكەن جولى ازيا ويىندارىنىڭ الاۋى وليمپيادا سياقتى جارىس وتەتىن جەرگە اكەلۋ ءجونىندە ۇسىنىس جاساپ, ول كۋۆەيت شەيحى تاراپىنان قولداۋعا يە بولعانىن ەستىپ ەدىك. وسى وقيعا قالاي بولدى؟
– ول بىلاي بولعان ەدى. ءبىز كۋۆەيتكە بارعانىمىزدا شەيحتىڭ قاراماعىنداعى كىسىلەرگە: “مىناداي باستامامىز بار. ءبىز بيىلعى ازيا ويىندارىنىڭ الاۋىن جارىس وتەتىن جەرگە اكەلۋدى ويلاستىرىپ وتىرمىز. وسى ۇسىنىسقا قولداۋ بولسا”, دەپ ايتقان ەدىك. شىنىندا دا ازيا ويىندارى وليمپيادادان جارىسقا قاتىسۋشىلار جاعىنان از وتەتىن دودا بولعانىمەن, ودان ءبىر ەلى كەم ەمەس قوي. وليمپيا ويىندارىنىڭ الاۋىن جارىس وتەتىن ەلگە تابىس ەتۋ ءداستۇرى قالىپتاسقان. ءبىز دە نەگە سولاي جاسامايمىز دەپ شەيحقا ۇسىنىس ايتتىق. سوندا كۋۆەيتتىڭ شەيحى وسىنى ءوزىنىڭ جانىنداعى ادامداردان ەستىپ, ءبىزدى تۇنگى ساعات 23.00-دە قابىلداپ, ۇسىنىسىمىزعا قولداۋ بىلدىرەتىنىن ايتتى. ءسويتىپ, الاۋ تۇڭعىش رەت قازاقستاننىڭ باستاماسىمەن ازيا ويىندارى وتەتىن جەرگە تابىس ەتىلەتىن بولىپ شەشىلدى. بۇل الاۋ وسى جىلدىڭ 31 جەلتوقسانىنان كەلەسى جىلدىڭ 1 قاڭتارىنا قاراعان ءتۇنى ازيا وليمپيالىق كەڭەسىنىڭ شتاب-پاتەرى ورنالاسقان ەل-كۋۆەيت قالاسىندا جاعىلادى. وسى سالتاناتتى ءراسىمدى ءبىز بارلىق رەسپۋبليكالىق تەلەارنالاردان تىكەلەي ەفير ارقىلى كورسەتۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز. الاۋ جاعىلعان سوڭ 2 قاڭتار كۇنى ءVى قىسقى ازيادا وتكەن قىتايدىڭ چانچۋن قالاسىنا اكەلىنەدى. 3 قاڭتار كۇنى ول الماتىعا جەتكىزىلەدى. الاۋدى قارسى الۋ راسىمىنەن سوڭ شىراعدان الماتى كوشەلەرىمەن ءجۇرىپ ءوتىپ, وڭىرلەردە جالعاسادى. سودان كەيىن الاۋ 27 كۇن ىشىندە ەلىمىزدىڭ بارلىق ايماعىن ارالاپ, 30 قاڭتار كۇنى استانا كوشەلەرىنە كەلىپ جەتىپ, “استانا-ارەنا” ستاديونىندا ازيا ويىندارىنىڭ اشىلۋ سالتاناتىندا مارەسىنە اكەلىنەدى.
– اشىلۋ سالتاناتى 18.00-دە باستالادى ەكەن. كەش بولماي ما؟
– ءتىپتى ساعات 17.00-دە باستالسا دا بولادى. ويتكەنى, قىستا ۋاقىت قىسقارادى عوي. كۇن ەرتە باتادى.
اڭگىمەلەسكەن داستان كەنجالين.
