ءوڭىر ءومىرى
استانانىڭ از ۋاقىتتا عانا ءاسەم شاھارعا اينالۋى وزگە وڭىرلەردەگى سەرىكتەستەرىنىڭ دە كوركەمدىك, ساندىك جاعىنان قالىسپاۋىنا اسەر ەتۋدە. ول اسىرەسە قاراعاندىدا ايرىقشا بايقالا ءتۇسىپ كەلە جاتقاندىعىن كورىپ ءجۇرمىز. ومىرمەن جارىسا وربىگەن وزگەرىستەر قالانى قۇلپىرتىپ, جايناتىپ بارادى. بۇعان تاڭداناتىنداي ەشتەڭە جوق, سولاي بولۋعا ءتيىستى دە. دامۋ جولى سونى تالاپ ەتەدى. قازىر قاندايدا ءبىر يگىلىكتى ىستەرگە قابىلەتتىلىك كەنشىلەر ورداسى كەلبەتىن ودان سايىن كورىكتى قىلۋعا مۇمكىندىكتى كەڭەيتىپ وتىر. قالا اجارىنىڭ قامى بۇگىنگى كۇنمەن عانا ەمەس, كەلەشەك كەسكىنىمەن بىتىستىرىلە ون ويلانىپ, ءجۇز تولعانىپ ءپىشىلۋى سول باعىتتاعى قادام.
كەلەشەگى دەمەكشى, مۇنىڭ ءوزى سونشالىقتى الىستاعى ەمەس, وسى الداعى ەكى-ءۇش جىلدا باستاپقى نىشاندارى كوزگە ءتۇسىرۋدى دىتتەگەن مۇرات. مۇنى قۋانا قارسى العان ساۋلەتشى, قۇرىلىسشى قاۋىمنىڭ نەبىر وي-ارماندارىن جۇزەگە اسىرۋى باستالىپ تا كەتتى. سولاردىڭ اراسىندا جاڭا مەشىت, مۇز ايدىنى, بوكس, تەننيس ورتالىقتارىنىڭ قۇرىلىسىنا قازىق قاعىلعانىنا بىرنەشە اي بولىپ قالدى. شاھاردىڭ ەڭ كورنەكتى تۇستارىندا بوي كوتەرگەن وسىناۋ عيماراتتار زامان تالعامىنا ساي اسەمدىگىمەن كوز كوركىنە اينالعالى تۇر. نۇركەن ءابدىروۆ اتىنداعى ايگىلى سپورت كەشەنى ساۋلەت ونەرىنىڭ ۇزدىك ۇلگىسى رەتىندە قالا تورىندە ءتىپتى جارقىراي تۇسپەك.
قاراعاندى بەينەسىن بەزەندىرەتىن وسىنداي قۇرىلىستاردىڭ سالىنا بەرمەكتىگى اقيقات. نەگىزىنەن شاھاردىڭ جاڭا ورتالىق بولىگىنە اۋىسۋعا اينالعان وڭتۇستىك-شىعىس ايماعى ەسىلدىڭ سول جاعالاۋىنداعى ەلوردا تورىندەي جارقىراعان بەينەگە بولەنەدى.
بۇرىننان دا ادەمى, كەلىستى قاراعاندى اجارىن اشۋعا ارنالعان شارالاردىڭ ىشىندە جولداردى جوندەۋ, كوشەلەردى كورىكتەندىرۋ, اۋلالاردى ايشىقتاندىرۋدىڭ شاراپاتى تۇرعىندار كوڭىلىن ءسۇيسىنتەرلىك قۇبىلىس بولىپ جاتىر. بۇل جايىندا سان مىسالدى العا تارتۋعا بولادى. جاقىندا قاراعاندى مەملەكەتتىك تەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ الدىندا اشىلعان ساۋلەلى سۋبۇرقاق سونىڭ ءبىرى دەر ەدىك. ول ءاسىرەسە تۇندە ەرەكشە كورىنىسكە كومكەرىلەدى. مىڭ قۇبىلعان ساۋلەلەرگە ورانىپ, 10-15 مەتر جوعارى شاپشىپ بارىپ تومەن توگىلەتىن سۋبۇرقاق ماڭى كەشكىسىن ۇلكەن-كىشىگە راقاتتانا باس قوساتىن ورىن. قالا اكىمى باۋىرجان ابدىشەۆتىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, مۇنداي سۋبۇرقاقتار سانى كەلەسى جازدا 10-عا جەتەدى. ءسوز ورايىندا اتاپ وتەتىن ءجايت, بۇلاردى ورناتۋعا باستاماشىلىق تانىتۋشىلار – جوعارى وقۋ ورىندارى. قولداۋشىلار كوپ.
قالاداعى ەڭ ءبىر كۇردەلى ماسەلە اعاشتاردىڭ قيىندىقپەن وسەتىندىگى, ولارعا تياناقتى كۇتىمنىڭ قاجەتتىگى. بۇدان 70 جىل بۇرىن وتىرعىزىلعان جاسىل جەلەكتەر دەنى قۋراعان. اعاشتاردى الماستىرۋ, جاس كوشەتتەرمەن تولىقتىرۋ ءىسى دە ماڭىزدى سانالادى. وسى ورايدا ەندى ادەتتەگىشە قولعا ءىلىككەن اعاش ەگە بەرمەي, جەر ىڭعايىنا, تابيعات ەرەكشەلىگىنە بەيىمدى ءارى ءتوزىمدى وسىمدىكتەردى ءوسىرۋ نازاردا. سول ءۇشىن قۇرىلعان ارناۋلى تۇقىمدىق قورىقتا تامىر جايعان, وسىمتالدىعى انىقتالعان اعاشتار بۇدان بىلاي كوشەلەر مەن ساياباقتاردى قۇلپىرتىپ تۇرماق.
ءبىز بىلەتىندەي قالا ومىرىنە قاتىستى ماسەلەلەر قاراعاندىلىقتاردىڭ پىكىرىن سۇراستىرۋ, ساۋالدامالار جۇرگىزۋ ارقىلى ساراپتالادى. ماسەلەن, وي-ۇسىنىستار قاتارىندا تۇرعىنداردى ۇيلەر اۋلالارىنىڭ جايى الاڭداتاتىندىعىنا بايلانىستى شارالار قاراستىرىلۋى دا ەشقانداي ۇساق-تۇيەك ءماسەلە جوقتىعىن كورسەتەدى. تاياۋ ارادا پايدا بولاتىن 30 ىشكى اۋماقتىق جانە اۋلالىق شاعىن ساياباقتار, بالالاردىڭ ويىن الاڭى سانى جىلدان جىلعا ۇلعايا بەرمەك.
كولىكتەر ايالدامالارىن اسەمدەندىرۋ, جاڭا ديزاينمەن بەزەندىرۋ دە قولعا الىنىپ جاتقان ىستەردىڭ ەلەۋلىسى. قالا بويىنشا 381 ايالداما بولسا, سونىڭ 208-ءى جالعا الىنعاندار. ءبىرىنشى كەزەكتە سولاردى ورتا كوركىنە جاراستى قىلۋ تالاپ ەتىلۋدە. جارىق بەرۋ باعاندارى, تاراتۋ جۇيەلەرى جاڭارتىلۋ ۇستىندە.
“تەاتر كيىم ىلگىشتەن باستالادى” دەلىنبەكشى, ءار قالانىڭ بەت-بەينەسى ۆوكزال باسىنان تانىلاتىندىعى بەلگىلى. وكىنىشكە قاراي, كەيىنگى كەزگە دەيىن قاراعاندى بۇل رەتتە جاقسى قىرىنان كورىنە الماي كەلەدى. تەمىر جول جانە اۆتوبەكەت اراسىنداعى الاڭقايداعى قاپتاعان جالدامالى كولىكشەلەردىڭ ايقاي-شۋى, اياق العىسىز كۇل-قوقىس, اينالاسىندا دۇكەن ازداي, ءدال ورتاسىندا ورنىعا قالعان قوس دۇڭگىرشەك جانىندا تەڭسەلگەن ءجۇرىس-تۇرىس ءساتىن سالسا, كەلمەسكە كەتەتىن سىڭايلى. كەزىندە الدەكىمگە ساتىلىپ جىبەرىلىپ, مۇلدەم كۇتىمسىز قالعان الاڭقاي قالا مەنشىگىنە قايتارىلعان بەتتە ادام تانىماستاي وزگەرەدى. سونداي-اق بۇعان دەيىن جۇرت ونشالىقتى جولاي قويمايتىن قالاداعى ەرتىس-قاراعاندى كانالى بويىن قايىڭ توعايى كومكەرىپ, جاسىل مۇيىسكە اينالادى.
ءيا, جەتپىس جىلدان استام تاريحى بار قاراعاندىنىڭ كۇن ساناپ جايناپ-جادىراي تۇسكەن اجارى كەمەل كەلەشەگىندەي بولىپ ەلەستەيدى.
ايقىن نەسىپباي. قاراعاندى.
استانانىڭ از ۋاقىتتا عانا ءاسەم شاھارعا اينالۋى وزگە وڭىرلەردەگى سەرىكتەستەرىنىڭ دە كوركەمدىك, ساندىك جاعىنان قالىسپاۋىنا اسەر ەتۋدە. ول اسىرەسە قاراعاندىدا ايرىقشا بايقالا ءتۇسىپ كەلە جاتقاندىعىن كورىپ ءجۇرمىز. ومىرمەن جارىسا وربىگەن وزگەرىستەر قالانى قۇلپىرتىپ, جايناتىپ بارادى. بۇعان تاڭداناتىنداي ەشتەڭە جوق, سولاي بولۋعا ءتيىستى دە. دامۋ جولى سونى تالاپ ەتەدى. قازىر قاندايدا ءبىر يگىلىكتى ىستەرگە قابىلەتتىلىك كەنشىلەر ورداسى كەلبەتىن ودان سايىن كورىكتى قىلۋعا مۇمكىندىكتى كەڭەيتىپ وتىر. قالا اجارىنىڭ قامى بۇگىنگى كۇنمەن عانا ەمەس, كەلەشەك كەسكىنىمەن بىتىستىرىلە ون ويلانىپ, ءجۇز تولعانىپ ءپىشىلۋى سول باعىتتاعى قادام.
كەلەشەگى دەمەكشى, مۇنىڭ ءوزى سونشالىقتى الىستاعى ەمەس, وسى الداعى ەكى-ءۇش جىلدا باستاپقى نىشاندارى كوزگە ءتۇسىرۋدى دىتتەگەن مۇرات. مۇنى قۋانا قارسى العان ساۋلەتشى, قۇرىلىسشى قاۋىمنىڭ نەبىر وي-ارماندارىن جۇزەگە اسىرۋى باستالىپ تا كەتتى. سولاردىڭ اراسىندا جاڭا مەشىت, مۇز ايدىنى, بوكس, تەننيس ورتالىقتارىنىڭ قۇرىلىسىنا قازىق قاعىلعانىنا بىرنەشە اي بولىپ قالدى. شاھاردىڭ ەڭ كورنەكتى تۇستارىندا بوي كوتەرگەن وسىناۋ عيماراتتار زامان تالعامىنا ساي اسەمدىگىمەن كوز كوركىنە اينالعالى تۇر. نۇركەن ءابدىروۆ اتىنداعى ايگىلى سپورت كەشەنى ساۋلەت ونەرىنىڭ ۇزدىك ۇلگىسى رەتىندە قالا تورىندە ءتىپتى جارقىراي تۇسپەك.
قاراعاندى بەينەسىن بەزەندىرەتىن وسىنداي قۇرىلىستاردىڭ سالىنا بەرمەكتىگى اقيقات. نەگىزىنەن شاھاردىڭ جاڭا ورتالىق بولىگىنە اۋىسۋعا اينالعان وڭتۇستىك-شىعىس ايماعى ەسىلدىڭ سول جاعالاۋىنداعى ەلوردا تورىندەي جارقىراعان بەينەگە بولەنەدى.
بۇرىننان دا ادەمى, كەلىستى قاراعاندى اجارىن اشۋعا ارنالعان شارالاردىڭ ىشىندە جولداردى جوندەۋ, كوشەلەردى كورىكتەندىرۋ, اۋلالاردى ايشىقتاندىرۋدىڭ شاراپاتى تۇرعىندار كوڭىلىن ءسۇيسىنتەرلىك قۇبىلىس بولىپ جاتىر. بۇل جايىندا سان مىسالدى العا تارتۋعا بولادى. جاقىندا قاراعاندى مەملەكەتتىك تەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ الدىندا اشىلعان ساۋلەلى سۋبۇرقاق سونىڭ ءبىرى دەر ەدىك. ول ءاسىرەسە تۇندە ەرەكشە كورىنىسكە كومكەرىلەدى. مىڭ قۇبىلعان ساۋلەلەرگە ورانىپ, 10-15 مەتر جوعارى شاپشىپ بارىپ تومەن توگىلەتىن سۋبۇرقاق ماڭى كەشكىسىن ۇلكەن-كىشىگە راقاتتانا باس قوساتىن ورىن. قالا اكىمى باۋىرجان ابدىشەۆتىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, مۇنداي سۋبۇرقاقتار سانى كەلەسى جازدا 10-عا جەتەدى. ءسوز ورايىندا اتاپ وتەتىن ءجايت, بۇلاردى ورناتۋعا باستاماشىلىق تانىتۋشىلار – جوعارى وقۋ ورىندارى. قولداۋشىلار كوپ.
قالاداعى ەڭ ءبىر كۇردەلى ماسەلە اعاشتاردىڭ قيىندىقپەن وسەتىندىگى, ولارعا تياناقتى كۇتىمنىڭ قاجەتتىگى. بۇدان 70 جىل بۇرىن وتىرعىزىلعان جاسىل جەلەكتەر دەنى قۋراعان. اعاشتاردى الماستىرۋ, جاس كوشەتتەرمەن تولىقتىرۋ ءىسى دە ماڭىزدى سانالادى. وسى ورايدا ەندى ادەتتەگىشە قولعا ءىلىككەن اعاش ەگە بەرمەي, جەر ىڭعايىنا, تابيعات ەرەكشەلىگىنە بەيىمدى ءارى ءتوزىمدى وسىمدىكتەردى ءوسىرۋ نازاردا. سول ءۇشىن قۇرىلعان ارناۋلى تۇقىمدىق قورىقتا تامىر جايعان, وسىمتالدىعى انىقتالعان اعاشتار بۇدان بىلاي كوشەلەر مەن ساياباقتاردى قۇلپىرتىپ تۇرماق.
ءبىز بىلەتىندەي قالا ومىرىنە قاتىستى ماسەلەلەر قاراعاندىلىقتاردىڭ پىكىرىن سۇراستىرۋ, ساۋالدامالار جۇرگىزۋ ارقىلى ساراپتالادى. ماسەلەن, وي-ۇسىنىستار قاتارىندا تۇرعىنداردى ۇيلەر اۋلالارىنىڭ جايى الاڭداتاتىندىعىنا بايلانىستى شارالار قاراستىرىلۋى دا ەشقانداي ۇساق-تۇيەك ءماسەلە جوقتىعىن كورسەتەدى. تاياۋ ارادا پايدا بولاتىن 30 ىشكى اۋماقتىق جانە اۋلالىق شاعىن ساياباقتار, بالالاردىڭ ويىن الاڭى سانى جىلدان جىلعا ۇلعايا بەرمەك.
كولىكتەر ايالدامالارىن اسەمدەندىرۋ, جاڭا ديزاينمەن بەزەندىرۋ دە قولعا الىنىپ جاتقان ىستەردىڭ ەلەۋلىسى. قالا بويىنشا 381 ايالداما بولسا, سونىڭ 208-ءى جالعا الىنعاندار. ءبىرىنشى كەزەكتە سولاردى ورتا كوركىنە جاراستى قىلۋ تالاپ ەتىلۋدە. جارىق بەرۋ باعاندارى, تاراتۋ جۇيەلەرى جاڭارتىلۋ ۇستىندە.
“تەاتر كيىم ىلگىشتەن باستالادى” دەلىنبەكشى, ءار قالانىڭ بەت-بەينەسى ۆوكزال باسىنان تانىلاتىندىعى بەلگىلى. وكىنىشكە قاراي, كەيىنگى كەزگە دەيىن قاراعاندى بۇل رەتتە جاقسى قىرىنان كورىنە الماي كەلەدى. تەمىر جول جانە اۆتوبەكەت اراسىنداعى الاڭقايداعى قاپتاعان جالدامالى كولىكشەلەردىڭ ايقاي-شۋى, اياق العىسىز كۇل-قوقىس, اينالاسىندا دۇكەن ازداي, ءدال ورتاسىندا ورنىعا قالعان قوس دۇڭگىرشەك جانىندا تەڭسەلگەن ءجۇرىس-تۇرىس ءساتىن سالسا, كەلمەسكە كەتەتىن سىڭايلى. كەزىندە الدەكىمگە ساتىلىپ جىبەرىلىپ, مۇلدەم كۇتىمسىز قالعان الاڭقاي قالا مەنشىگىنە قايتارىلعان بەتتە ادام تانىماستاي وزگەرەدى. سونداي-اق بۇعان دەيىن جۇرت ونشالىقتى جولاي قويمايتىن قالاداعى ەرتىس-قاراعاندى كانالى بويىن قايىڭ توعايى كومكەرىپ, جاسىل مۇيىسكە اينالادى.
ءيا, جەتپىس جىلدان استام تاريحى بار قاراعاندىنىڭ كۇن ساناپ جايناپ-جادىراي تۇسكەن اجارى كەمەل كەلەشەگىندەي بولىپ ەلەستەيدى.
ايقىن نەسىپباي. قاراعاندى.
