تۇركىتىلدەس ەلدەرگە قاتىستى قۇجات قابىلداندى

كەشە سەناتتىڭ پلەنارلىق وتىرىسى پالاتا توراعاسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ ورازا ايت مەرەكەسىنە قاتىستى قۇتتىقتاۋىمەن باستالدى. ول ءوز سوزىندە ءار وتباسىنا قۇت-بەرەكە, مول ىرىس تىلەيتىندىگىن جەتكىزدى. وتىرىستىڭ كۇن تارتىبىندە ءماجىلىس تاراپىنان ماقۇلدانعان “تۇركىتىلدەس مەملەكەتتەردىڭ ىنتى­ماقتاستىق كەڭەسىن قۇرۋ تۋرالى ناحچىۆان كەلىسىمىن راتيفيكا­تسيا­لاۋ تۋرالى” زاڭ جوباسى قارالدى. ول بويىنشا باياندامانى سىرتقى ىستەر ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى نۇرلان ەرمەكباەۆ جاسادى. 2009 جىلدىڭ 3 قاراشاسىندا ءازىرباي­جان رەسپۋبليكاسىنىڭ ناحچىۆان قالا­سىندا قول قويىلعان قۇجات ءتىلى, ءدىنى, مادەنيەتتەرى ۇقساس ەلدەردىڭ اراسىن جاقىنداتۋى ءتيىس. تۇركى الەمىندەگى ىنتىماقتاستىق قا­زاق­ستان سىرتقى ساياساتىنىڭ باسىم باعىتتارىنىڭ ءبىرى بولىپ وتىر. بۇل ىنتىماقتاستىق 1992 جىلى تۇركيا پرەزيدەنتى ت.ءوزالدىڭ ور­تالىق ازيا مەن ازىربايجانعا جا­ساعان ساپارى ناتيجەسىندە قۇرىل­عان-دى. سونىڭ ناتيجەسىندە ءتۇر­كى­تىلدەس ەلدەر باسشىلارىنىڭ توعىز ءسامميتى وتكىزىلگەنى بەلگىلى. ونىڭ اياسىندا تۇركسوي, تۇركىتىلدەس ەلدەر پارلامەنتتىك اسسامبلەياسى, تۇركى مەملەكەتتەرى مەن قوعامدارى­نىڭ دوستىق قۇرىلتايى, مۋنيتسي­پا­ليتەتتەر وداعى, سوتسيولوگتار كون­گرەسى, اگەنتتىكتەر بىرلەستىگى سياقتى ۇيىمدار قۇرىلىپ, بەلسەندى جۇمىس ىستەپ جاتىر. الايدا تۇركى ىنتى­ماقتاستىعى بارىسىندا وسى مەم­لەكەتتەر ەل باسشىلارى دەڭگەيىندە ساياسي قۇرىلىمدى قۇرۋ جونىندەگى ماسەلە ءپىسىپ-جەتىلگەن-ءدى. سوڭعى ءىح سامميت بارىسىندا قازاقستان پرە­زي­دەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ءتۇر­كى­تىلدەس ەلدەر ىنتىماقتاس­تىعى­نىڭ كەڭەسىن قۇرۋ تۋرالى باستاما كوتەر­گەن بولاتىن. ول قولداۋ تاۋىپ, ونىڭ حاتشىلىعى ىستامبۇل قالا­سىن­دا ورىن تەبەتىن بولىپ شەشىل­گەن. حاتشىلىق جۇمىسىن قارجى­لان­دىرۋدى العاشقى جىلى تۇركيا ءوز مىندەتىنە الىپ وتىر ەكەن. وسى رەتتە قوسىمشا بايانداما جاساعان حالىقارالىق قاتىناستار, قورعانىس جانە قاۋىپسىزدىك كوميتە­تىنىڭ توراعاسى قۋانىش سۇلتانوۆ بىلاي دەدى: “تاريحتا قالىپتاسقان تۇركى الەمى دەگەن ۇعىم بار. ول قوعامداستىقتىڭ وركەنيەت دامۋىنا قوسقان ۇلەسى از ەمەس. ءبىز قازىر وسى الەمنىڭ قايتا جاڭا وركەندەۋ ءداۋى­رى­نىڭ قانات جايۋىنا ىقپال ەتەر كە­زەڭدەمىز”. ودان كەيىن سەناتور ەلى­مىز تاۋەلسىزدىگىن العاننان كەيىن تۇرىك الەمىمەن قارىم-قاتىناستى نى­عايتىپ كەلە جاتقاندىعىن جانە دە بۇل ەلىمىز سىرتقى ساياساتىنداعى با­سىم باعىتتاردىڭ ءبىرى بولىپ قالا بەرەرىن اتاپ كورسەتتى. ناتيجەسىندە زاڭ جوباسى ءبىراۋىزدان قولداۋ تاپتى. كەلەسى وتباسى ۇلگىسىندەگى بالا­لار اۋىلى جانە جاسوسپىرىمدەر ءۇي­لە­رى ماسەلەلەرى بويىنشا كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرگە وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلاردى كوزدەيتىن زاڭ جوباسى بويىنشا باياندامانى ءبىلىم جانە عىلىم ۆيتسە-ءمينيسترى ماحمەتعالي سارىبەكوۆ جاسادى. ونىڭ سوزىنە قاراعاندا, جاس شاما­سىن شەكتەۋ الىنىپ تاستالىپ, ءتار­بيەشى انالاردىڭ ورتاشا جاسى 27-دەن كەم بولماۋى ءتيىس. جاڭا وزگە­رىستەرگە سايكەس جاسوسپىرىمدەر ءۇيىن جەتىم بالالارعا ارنالعان مەكتەپ ينتەرناتى جانىنان قۇرۋ كوزدەل­گەن. وسىلايشا جەتىم بالالاردى دا جاسوسپىرىمدەر ۇيىندە تاربيەلەۋگە مۇمكىندىك تۋعىزىلماق. تاعى ءبىر بەلگىلى بولعانى, جىل سايىن جالپى ءبىلىم بەرەتىن مەكتەپتەردىڭ 9-11 سى­نىبىن 2 مىڭعا جۋىق جەتىم نەمەسە اتا-انالارىنىڭ قامقورلىعىنسىز قالعان بالالار اياقتايدى ەكەن. ولار ءارى قاراي ارنايى تەحنيكا­لىق جانە كاسىپتىك ءبىلىم وشاق­تا­رىن­دا وقيدى جانە جاتاقحاناعا ور­نالاستىرىلادى. قازىرگى تاڭدا 7 مەم­لەكەتتىك جانە 3 مەملەكەتتىك ەمەس جاسوسپىرىمدەر ءۇيى بولسا, وندا 1323 تۇلەك تۇرادى ەكەن. جىل سايىن 100-گە جۋىق بالا 23 جاسقا تولۋىنا بايلانىستى جاسوسپىرىمدەر ۇيىنەن شىعارىلادى. جالپى, 2010-2011 جىلدار ارالىعىندا اقتوبە مەن الماتى وبلىسىندا 2 بالالار اۋىلى, ال شىعىس قازاقستان مەن ماڭعىستاۋ وبلىستارىندا جانە استا­نا قالاسىندا 3 جاسوسپىرىمدەر ءۇيىن اشۋ جوسپارلانعان. وسى رەتتە قۋانىش ايتاحانوۆ سول مەملەكەت قامقورلىعىنداعى جاسوسپىرىمدەر ۇيىندەگى مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ مۇشكىل حا­لىن ايتىپ, ۇستازداردىڭ ونى ءبى­ل­ۋىن زاڭدا جازۋ جايىن العا تارتتى. ۆيتسە-مينيستر ءوز جاۋابىندا جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار تارا­پىنان قۇرىلعان كوميسسيا بالا­لار­مەن جۇمىس ىستەي الاتىن ءۇمىت­كەر­لەردى انىقتاۋ كەزىندە مەملەكەتتىك ءتىلدى ءبىلۋى ەسكەرىلۋى قاجەتتىگىن جەت­كىز­دى. مۇنداي تالاپ ىرىكتەۋ ەرە­جەسىنە ەنگىزىلۋى ءتيىس, دەپ سانايدى ۆيتسە-مينيستر. وسىلايشا ءبىراز سۇراق-جاۋاپتان كەيىن زاڭ جوباسى تولىق قابىلداندى. اسقار تۇراپباي ۇلى.