ساۋساعى سۇلۋ سەرى

(اعانى اڭساۋ) تال بويى سۇلۋ جىگىتتەن ءمىن  تابۋ قيىن. ال اقاڭنىڭ – اقسەلەۋدىڭ  بىرەۋ ءتىلىن, بىرەۋ ءتۇرىن, بىرەۋ ءجۇرىسىن, بىرەۋ تۇرىسىن, بىرەۋ اڭشىلىعىن, بىرەۋ انشىلىگىن, بىرەۋ اڭگىمەشىلدىگىن  ماقتايتىن. ازاماتقا ءتان كەلىسىمنىڭ ءبارى بويىنان تابىلىپ جاتقان اقاڭنىڭ سول قاسيەتتەرىنىڭ بارلىعىنان گورى مەن ونىڭ سالالى ساۋساقتارىن ەرەكشە باعالايتىنمىن. شورلانا مۇيىزدەلىپ, مايىسا بىتكەن سول سۇق ساۋساق پەن ورتان تەرەك بولماسا رۋحانياتىمىزدى بايىتقان قانشاما كىتاپتاردىڭ جازىلماي قالاتىنى دا راس ەدى. بىراق مەنى ول دا تاڭداندىرمايتىن. شىنىن ايتسام, اقاڭنىڭ سول سۇيرىك ساۋساقتارىنا دومبىرا شەرتكەن كەزىنەن باسقا ۋاقىتتا ءمان دە بەرمەپپىن. ال سول ساۋساقتار دومبىراعا تيگەن كەزىندە, شىركىن-اي, ەرەكشە سالالانىپ, سۇلۋلانىپ, قاسيەت­تەنىپ كەتەتىن ەدى. ءسال باسىن يىڭكىرەپ, قارشىعا كوزى پەرنەلەرگە قادالا ءتۇسىپ, زاتىنا اتىن ءدال تاۋىپ قويعانىنداي, بەتپاقتىڭ ەن دالاسىنداعى جالعىز توبەنىڭ باسىنا وسكەن جالعىز تال سۇڭعىلا اق سەلەۋدەي سۇيرىكتەنىپ, بۇلكىلدەتە جونەلگەندە – دالانىڭ ءوزى قوڭىر, مۇڭدى, شەرلى ۇنمەن بوزداپ قويا بەرگەندەي بولاتىن. “جاسىنان ءتۇسىن بيلەپ, سىر بەرمەگەن, دامەلەنسە, كۇندەسە بىلدىرمەگەن”, – دەپ اباي جارىقتىق سيپاتتاعان ونەگيننىڭ ءتىرى سۇلباسى سياقتانىپ, جەڭىل كۇرسىنىسىن دە بىلدىرمەي, دىمىڭدى دەمىمەن وزىنە تارتىپ الا قوياتىن. جات دىبىستى سورىپ الىپ شاناقتىڭ ىشىنە دەم ەتىپ سالىپ جىبەرەتىن. سودان كەيىن مىسىڭدى جەڭىلدەۋ لەپپەن باسىپ, جەڭىل تىلسىم اۋامەن سامالداتىپ, شىمىرلاتا شىمشي جونەلەتىن. وڭ قولىن شاناقتان جوعارى سەرپە توقتاتىپ, باس بارماعىن قايقايتا قايىرعاندا, كوز الدىڭا ەلەستەپ وتىرعان ەرتوستىكتەگى “كوشپەلى دۇنيەنىڭ” شىمىلدىعىن سەرپە جاۋىپ جىبەرگەندەي بولۋشى ەدى. الگى اسەر دە شورت ءۇزىلىپ, جانىڭ تىنىم تاباتىن. سونشاما اۋىر, اڭسارى باسىلمايتىن سارىن­نىڭ لەبىن سول سالالى وڭ ساۋساقتارىن جازا توقتا­عاندا, ءوزىنىڭ ىشىنە تارتىپ العان دەمىمەن قايتا سىرتقا شىعارىپ جىبەرگەندەي اسەر قالدىراتىن. سارعايعان سارتاپ دالانىڭ سارتاپ سازىنىڭ جەڭىل عانا جەلپىنىسى كوڭىلىڭە ۇيىپ, ساناڭدا تەك تاڭدانىستىڭ ساراسى عانا قالاتىن. ىلە, الگى اۋىر وي مەن تۇيسىكتە تاتى قالعان تاڭدانىستى سەيىلتكىسى كەلگەندەي, اقاڭ تىڭداۋشىسىنىڭ كوڭىل اۋانىنا وراي ءوزى تارتقان كۇيگە ءوزى تاڭدانىپ, ءوزى تامسانا سويلەي جونەلگەندە, مىنا اڭگىمە الدىڭعى كۇيدىڭ اسەرىنىڭ بەتىن سىرعىتپالاپ وتەتىن. وندايدا نەبىر شەشەنىڭ اقاڭنىڭ قاسىندا ءجىپ ەسە المايتىن. سارىن مەن ءسوزدىڭ ۇستەمەلەگەن ەكپىنىمەن اسەرلەنىپ وتىرعان سەنىڭ دىمىڭدى سىرتقا شىعارىپ, دەمىڭدى الدىرا بەرىپ, سول ارادا سونداي ءبىر جاراسىممەن شاقشاسىنىڭ ءتۇبىن تىقىلداتىپ قاعا باستايدى. سودان سوڭ  ناسىبايدى الاقانىنا سىربازدانا سىلكە سالىپ, بابىمەن ءبىر اتىپ ۇلگەرىپ, جايباراقات قانا: ء“بىزدىڭ ارقادا, تۋرا ءبىزدىڭ اۋىلدا...”, – دەگەن كەزىندە بويىڭ جادىراپ سالا بەرەتىن. ار جاعى “اسۋ-اسۋ بەل, ارقادان سوققان جەل, جاعالاي قونعان ەل” بولىپ كەتەتىن دە, اسەردىڭ اۋانى مامىراجاي كۇيگە ۇلاسىپ, جانىڭ تىنىشتىق تاۋىپ, ساناڭدا راحاتتى ءبىر تاڭدانىس قانا قالاتىن. بويدى ۇيرەتە, ەركەلىكتى ۇستەمەلەتە كەلە, “عىلىمي تۇرعىدان زەرتتەي كەلە”, ونىڭ ساۋساقتارىنىڭ قيمىلىن جاتتاپ العانداي بولدىم. ابدەن مەڭگەرگەن كەزىمدە بارىپ, سىرت كوز بوپ باقىلاعان تۇستا عانا اڭعاردىم: بۇل ىشكە تارتىلعان دەم, تىلسىم اۋان, مۇڭلى سارىن, تاڭ-تاماشا تامسانىس, سەيىل اڭگىمە, اششى ناسىباي – اقاڭنىڭ قولقا-جۇرەگىن كەۋلەگەن, “اسپانداعى كۇننىڭ, جەردەگى حالقىنىڭ مەيىرىنە تويماعان” ۇلى سارىن مەن اڭسارى ەكەن. سوندايدا الاقانىڭدى جايا قويساڭ, كوڭىلى كونشىپ وتىرسا: ء“ىھى-ءھى-ءھى, اينالايىن سول... انا اۋى­زىڭداعى اتتىڭ تەزەگىنەن كورى مىناۋ قۇما­رىڭدى قاندىرادى. تاستاسايشى, سونى”, – دەپ; كوڭىلى سامارقاۋ تارتىپ وتىرسا: “بۇل دا ءبىر دۇنيە­نىڭ ۋى عوي. ۋدى ۋ قايىرادى. ۋسىراپ وتىرساڭ, ءما! ايتپاقشى, وسى ناسىباي سەنىڭ اتاڭ قۇنانبايدان قالعان”, – دەپ سالالى ساۋساقتارى­مەن ولشەپ, شىمشىپ, مىسقالداپ سالىپ بەرەتىن. اكەمنىڭ اتاعى شىققان ناسىبايشى ەكەنى راس ەدى. بەسىگىمنەن تەمەكى مەن ناسىبايدىڭ, قىلشا مەن بوزتالدىڭ قابىعىنىڭ ك ۇلىنىڭ ءيىسىن تۇششىنىپ وسكەن ماعان بۇل ءسوزدىڭ استارى جانىما جاعاتىن. اكەمنىڭ ناسىباي ۋقالايتىن ساپتاياعى ءالى دە بار. اتادان قالعان بار مۇرانىڭ جۇرناعى سول. سونى ەمەۋرىن ەتە مەن دە: “شىركىن, اقاڭنىڭ ناسىبايى – ناسى­باي-اق قوي”, – دەيمىن ەمەكسىتىپ. كوزى ك ۇلىمدەڭ­كىرەپ: شىركىن, ناسىبايىم – ناسىباي-اق ەدى. شاقشاسى دا وزىنە ساي ەدى. قازىر عوي ءسانى كەتىپ, ءتۇبىنىڭ قۇرعاپ جۇرگەنى. ءما, قالتاڭا سالىپ قوي, ءسوزىڭ بۋىنىما ءتۇسىپ كەتتى عوي!”, – دەپ سۇيرىكتەي سالالى ساۋساقتارىنىڭ اراسىنا ادەمىلەپ قاتتالعان قاعازدى قىسىپ الىپ, شىمشىمداپ ناسىباي سالىپ, باپپەن ءتورتبۇرىشتاپ وراپ, ءتوس قالتاما سول ساۋساعىنىڭ سۇعىمەن سونداي ەپتىلىكپەن سالا قويۋشى ەدى. مۇنداي ەپتىلىكتى كىم كورگەن, الگى ەرتەگىدەگى ساۋىسقاننىڭ قاۋىرسىنىن بىلدىرمەي ج ۇلىپ الاتىن ەپتىنىڭ ناق ءوزى ەدى! ساۋساعىنىڭ سول ەپتىلىگىن وزگە ەمەس, قۇرداستا­رىمەن كەيدە تۇندەلەتىپ, كۇندەلەتىپ سوزىلاتىن كارتا ويىنىندا ءبىر رەت پايدالانىپ, ارىپتەستەرىنىڭ جاعاسىن ۇستاتقانى بار. ىرعاسۋى ۇزاپ, مەزى ەتە باستاعان ويىننىڭ سوڭىندا قارسى ويىنشىلاردىڭ ماڭدايى تارىلىپ: كارتا جاسايسىڭ – دەپ اقاڭنىڭ ىعىرىن شىعاردى. شىداماعان اقاڭ: – جىگىتتەر, دۇنيە – كارتانىڭ ويىنى دەگەن ەمەس پە. مۇندا دا بوپساعا شىداعان ۇتادى. باعانادان قول ءجۇردى. دوعارايىق دەسەم, بولمادىڭدار. كارتانى ولاي جاسامايدى, بىلاي جاسايدى. قاراپ وتىرىڭدار. قاپى قالماڭدار. ۇستاپ الساڭدار بار ناپاقالارىڭدى قايىرىپ, ۇستىنە  قوسىپ بەرەم. ال بايقاماساڭدار, ءوز وبالدارىڭ وزدەرىڭە. وندا قايتىپ مەنىمەن وينامايتىن بولاسىڭدار, – دەپ كارتانى ءوزى ۇلەستىردى. ءۇش ادامعا دا ويىن قاتار شىقتى. اقىرى ميزەرگە اقاڭ الدى. كارتانى اشىپ, ءجۇرىستى ەسەپتەپ كەپ جىبەرگەندە, انا ەكەۋىنىڭ ءتىلى بايلانىپ, العان دەمىنە بۋلىعىپ, جۇزدەرى قابارىپ, تالىپ قالا جازدادى. اقاڭنىڭ قولىنداعى قارعانىڭ جالعىز كورولى ەش ۇستالمايدى. قارعانىڭ تۇزى بىرەۋىنىڭ قو­لىندا جالعىز وتىر. قالاي اينالدىرسا دا شىقپادى. ارىپتەستەرى ىشتەن تىنىپ, ورىندارىنان ءۇنسىز تۇرا بەردى. ەپتىلىك پەن ەسەپتى ۇيلەستىرگەن, قايران ساۋساق! جالپى, اقاڭا كىسىنى تاڭداندىرۋ دا, تامساندىرۋ دا قيىن ەمەس ەدى. وعان ون ساۋساعىنان تامىپ تۇرعان ونەردىڭ قۇدىرەتى مەن سيقىرى تولىق جەتەتىن. سوڭعى انت مەزگىلى ساتىندە دە, ءوزى ايتقان اڭگىمەسىنە ءوزى سەنىپ قالاتىن اڭعال دا قاپىشىل, مەنىڭ قايران اعاتايىم, “اسپانداعى كۇننىڭ, جەردەگى جۇرتىنىڭ مەيىرىنە قانباي كەتكەنىن” جان دوسى قويشى-اعاڭا ارناعان وسيەت حاتتى دا سول سالالى ساۋساقتارىمەن جازىپ كەتىپتى. قاۋپىڭ نەدەن بولسا, قاتەرىڭ سودان دەگەندى قۇنانباي دەگدار قالاي ايتتى ەكەن؟ و, داۋرەن! ول ساۋساقتاردا قانشاما سىر مەن جىر جاتىر ەدى, ول ساۋساقتار وزىمەن بىرگە قانشاما قۇپيا قۇبىلىستاردى الا كەتتى دەسەڭشى! ول ساۋساق نە كورمەگەن ساۋساق ەدى. ماعان سالسا اقاڭنىڭ قاسيەتتى جازمىشى سول ساۋساقتارعا تىكەلەي بايلانىستى بولاتىن. ول ساۋساقتار بولماسا... ول ساۋساقتار سۇيرىكتەنىپ سۇركىلدەتە كۇي شەرتپەسە, ول ساۋساقتار مايىسىپ سۋرەت سالماسا, قايىسىپ قانداۋىر مەن ءتىمتۋىر ۇستاماسا, جۇمىلىپ جوڭقا جونباسا, ول ساۋساقتار... ول ساۋساقتارسىز قازاق ونەرى دە ءبىراز سىلكىنىستەن ادا قالار ەدى. اقتامبەردىنىڭ تولعاۋى مەن “سارىارقا”, “داۋرەن-اي”, “التىن اسىق, كۇمىس قاسىق” دۇنيەگە كەلمەس ەدى. ءولى كۇيلەر تىرىلمەس ەدى. جانىبەك كارمەن سياقتى سۇڭعىلا انشىلەردىڭ داۋىسى حالقىنىڭ جۇرەگىنە تولىق جەتپەي ءوشىپ تىنار ەدى. ءالى ەسىمدە, جەتپىسىنشى جىلداردىڭ ورتا تۇسى بولاتىن. اقسەلەۋ اعامىز قاراعاندىدان الماتىعا اۋىسىپ, “سوتسياليستىك قازاقستان” گازەتىنە ءبولىم مەڭگەرۋشىسى بولىپ كەلە قالدى. ءتىلشىسى تۇگىلى ەدەن جۋعىشىنىڭ ءوزى تسك-دان باسقاعا سالەم بەرمەيتىن, ەسەپشىسىنە دەيىن گالستۋك تاعىپ جۇرەتىن بۇل مەكەمەنى وراعىتىپ وتەتىن ەدىك. قالاي اقاڭ كەلدى, ءۇشىنشى قاباتقا جان كىردى. اۋەلى تەننيس وينايتىن بولدىق, ودان ناسىباي اتۋ مەن سىزۋ باستالدى. سونىڭ بارىنەن ەرەكشەلىگى رەداكتسياعا دومبىرا كەلدى, دومبىرامەن قوسىلىپ ءان كەلدى. قازاق­ستان­نىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىندە تىعىلىپ جاتقان تالانتتار سول ارادان تابىلاتىن بولدى. كۇيشى تولەگەن, ءدا­نەش, مادەنيەت, راقىم, قاجىبەك, قايرات, ءجانى­بەك سول ارادا  باس قوسىپ ءجۇردى. نەسىپبەك, ءجانى­بەك ۇشەۋمىز دە ۇيىرسەك تارتتىق. ءبىر كۇنى, ءيا, ءبىر كۇنى… جاڭىلماسام, قىس ايىنىڭ ىشى…اقاڭ مەن جانىبەك ەكەۋارا وڭاشالانا باستادى. كەشتەتىپ وڭاشا قالادى. اپتا ءوتتى, اي وتكەن جوق. ءبىز دە جۇمىستان كەيىن اقاڭنىڭ بولمەسىندە قالاتىن بولدىق. تىڭداۋشى كەرەك ەكەن. ساۋساققا دا سول كۇندەرى كوزىم ءتۇستى. اقاڭ ءبىر اۋەندى ۇزاق قايتالاپ تارتادى. جانىبەك تامسانادى. قاباعىن تۇيەدى, قولىن شوشايتادى. مەن اقاڭنىڭ ساۋساعىنان كوز المايمىن. وسى كۇي ون كۇنگە سوزىلدى. ەندى جانىبەك جۇرتتان بوي تاسالاي باستادى. ءبىر ايدىڭ مولشەرىندە مەنى ۇيىنە شاقىردى. “مىنانى تىڭداپ كورشى” – دەدى. بۇرىن مەن ەستىپ بىلمەگەن ءبىر الاپات جىر. اقتامبەردىنىڭ تولعاۋى. ءۇش-ءتورت كۇننەن كەيىن اقاڭا تىڭداتۋعا باردىق. كەشكى مەزگىل. جانىبەك سورعالاتا جونەلگەندە باسىندا ەركىندەۋ وتىرعان اقاڭنىڭ باسى ءيىلدى دە قالدى. تىڭداپ بولعان سوڭ: “ – وي, اللا-اي! مىنا قازاقتىڭ ءانى كىسى ولتىرەتىن شىعار. نە دەگەن عاجاپ, نە دەگەن فيلوسوفيا, نە دەگەن كەڭدىك! جانىبەك, ەندى سەنىڭ باعىڭ اشىلادى”, – دەدى. ءانشىنىڭ دە ەڭبەگى بار شىعار, بىراق سول اۋەندى كۇيدەن اجىراتىپ الىپ, وعان لايىق اقتامبەردىنىڭ ءسوزىن تاۋىپ, دومبىراعا ءتۇسىرىپ, جانىبەككە ۇيرەتكەن اقاڭنىڭ ءوزى ەمەس پە ەدى. ءوز انىنە ءوزى تاڭداندى دەۋگە بولماس, ال وزگە ادام تۋرالى مەگزەر وتىر دەپ تاعى دا ايتا المايسىڭ. سول شاپۋدىڭ تۇسىندا نەسىپبەك تە شاشىن ءبىر تالداپ ج ۇلىپ ءجۇرىپ “سارىارقا” مەن “داۋرەن-ايدىڭ” ءسوزىن جازدى. ال ەندى بۇگىنگى قازاق ءانىن اقتامبەردىنىڭ تول­عاۋىن­سىز,  “سارىارقا” مەن “داۋرەن-ايسىز” ەلەستە­تىپ كورىڭىزشى. اقاڭ بولماسا, اقاڭنىڭ سۇيرىك ساۋساعى بولماسا ول اندەر ومىرگە كەلمەس ەدى. وسىدان كەيىن  اقاڭ مەن جانىبەك, نەسىپبەك ۇشەۋى قوسىلىپ الىپ قازاقتىڭ انىنە جۇرتتى تاڭ-تاماشا ەتتى. بۇل قازاق ءانىنىڭ جاڭا بەلەسكە كوتەرىلگەن, جانىبەكتەي جامپوزدىڭ, نەسىپبەكتەي سۋ جورعانىڭ اقاڭنىڭ الدىنا ءتۇسىپ الىپ حالقىنا قاراي جايتاڭداي جونەلگەن تۇسى ەدى. سول ءان بەكبولاتتىڭ بەسىگىن تەربەتىپ, اۋامەن قوسا ىشىنە ءان بوپ قۇيىلىپ ەدى. جامباسىمەن جورعالايتىن بەكبولاتتىڭ قىزى­عىن قىزىقتاپ جانىبەك بولمە-بولمەنى ارالاپ ءان ايتاتىن, ول قاي بولمەگە بارسا, سوعان  جامباستاي جورعالاپ باراتىن بەكبولاتتىڭ ۇزىنا ساپارى مەن وزەكتى جۇرەگىنە ۇيا سالعان ءان – وسى اقتامبەردىنىڭ تولعاۋى, “سارىارقا” مەن “داۋرەن-اي” ەدى. ونى ۇيالاتقان – اقسەلەۋدىڭ ساۋساعى بولاتىن. دوسىمىز سەيىلعازى تەلەديداردا جانىبەك ەكەۋمىزگە ءان تۋرا­لى سۇحبات وتكىزۋدى ۇسىنعاندا, ورنىما اقسەلەۋ اعا­نى ۇسىنىپ ەدىم. ءار حاباردىڭ سوڭى تاڭدى تاڭعا ۇلاس­تىرعان ءان تاۋلىگىنە ۇلاسۋشى ەدى. سوندايدا اقاڭ­نىڭ قولىنان دومبىرا تۇسپەۋشى ەدى. اتتەڭ, داري­عا, سونداي كۇندەردى دە باسىمىزدان وتكىزىپپىز-اۋ! اقاڭنىڭ جۇلدىزى ورگە ورلەپ, “كۇمبىر-كۇمبىر كۇمبەزدەرى” جارىق كورىپ, ء“بىلىم جانە ەڭبەك” جۋرنالىنا باس رەداكتور بوپ, قارا ولەڭدەردى جيناستىرىپ جۇرگەن كەزى بولاتىن. ءوتىنىشى بويىنشا اۋىلعا بارعاندا قارا ولەڭنىڭ قازىناسى ناعاشى اپايىم اقپاننان ءبىراز شۋماقتاردى جازىپ الىپ, اقاڭا اكەپ بەردىم. قاشانعى سىرباز قالپىمەن, قارا سيامەن جازاتىن قالامىن باپتاي ۇستاپ, ساۋساقتارىن قايىستىرا وتىرىپ قالىڭ داپتەرىنە كوشىرىپ الدى. سودان كەيىن ناسىبايىن ءبىر اتىپ الىپ: “مەن ساعان ءبىر اقىل ايتايىن. وسى كوركەم شىعارما دەگەنىڭ بوس ءسوزدىڭ جەلقابىزى ەكەن. مەن قويدىم, سەن دە قوي. حالىققا تۇك پايداسى جوق. ودان دا قۇرىپ بارا جاتقان ەلىمىزدىڭ رۋحانياتىن قۇتقاراتىن عىلىمي-كوپشىلىك جانرعا كوش. مەن كوركەم كىتاپتارىمنىڭ بارلىعىن تاراتىپ جاتىرمىن”, دەدى. شىندىعىندا دا, اقاڭ قايتىپ كوركەم دۇنيەگە ورالعان جوق. مەنىڭ دە جۇگىم ارحيۆ جاققا اۋىپ بارا جاتقان تۇس بولاتىن. ول ءسوزىن قابىلداماسام دا ۇنەمى ەسىمدە ءجۇردى. كەيدە كوركەم  شىعارماعا اڭسارىم اۋىپ, ءومىرىم ەش كەتكەندەي كورىنگەندە, اقاڭنىڭ سول سوزىمەن ءوزىم­دى جۇباتامىن. سول كەزدەگى تۇقىلىمەن ستولدىڭ ءۇستىن تىقىلداتىپ قاعىپ وتىرعان قارا سيالى مول­تىق قارا قالام مەن سۇق ساۋساعى ءالى كوز الدىمدا. تىرشىلىك ەمەس پە, شىمشىماسىز بولماس. سول ساۋساقتاردىڭ اقاڭدى توسىلدىرعان توسىن قيىن­دىقتان قۇتقارعانىن دا شالا كەتەيىن. جازۋشىلار وداعىنىڭ ەكىنشى قاباتىنداعى قال-اعاڭ (قاليحان ىسقاقوۆ) پەن نەسىپبەك وتىراتىن بولمەگە كىرە قالدىم. تەرەزە الدىنداعى نەسىپبەكتىڭ ورنىندا اقاڭ اڭگىمە ايتىپ وتىر ەكەن. ءۇش-ءتورت ادام ۇيىپ تىڭداپ وتىر. مەن دە وتىرا قالدىم: – سودان تاڭەرتەڭ ءبىر ساۋساعىنىڭ ءوزى قامشىنىڭ سابىنداي, بوربايى دا ۇزىن الگى شال سىرتقا شىقسا, تۋرا الدىنان قانسوناردىڭ قىزىل تۇلكىسى ءوتىپ بارادى ەكەن. ءاپ بالەم, بۇيىرعان ولجا ەكەن عوي, – دەپ, اتتاپ-اتتاپ بارىپ, تۇلكىنىڭ قۇيرىعىنان ۇستاي الىپ, قونىشىنداعى قامشىسىمەن تۇلكىنىڭ تۇمسىعىنان تىق ەتكىزىپ ۇرىپ  جىبەرىپ: ءاي, بايبىشە! مىنانى ۇيگە كىرگىزە سال, – دەپ الدىنا تاستاي سالىپتى, – دەدى. نەسىپبەك باستاعان تىڭداۋشىلار اۋىزدارىن اشىپ قالىپتى. اڭگىمەگە توسىن ارالاسىپ, اسەرىنە تولىق ەلىكپەگەندىكتەن بە, بىردەن: – وي, اقا, ايتاسىز-اۋ. قانشا الىپ شال بولسا دا تۇلكىنى ءبىر-ەكى اتتاپ بارىپ قالاي ۇستايدى؟ ەڭ بولماسا ءبىراز قۋعان شىعار, – دەپ قالعانىم قۋاۋىزدانىپ. اقاڭ: – ءوي, سەن بالا نە بىلەسىڭ؟, – دەپ ءبىر قاراپ الدى دا اسىقپاي قالتاسىنان شاقشاسىن الدى. ۇزىن سۇيرىك ساۋساقتارىمەن شاقشاسىن سالالاي قىسىپ, تىقىلداتا قاعىپ ءبىراز ءۇنسىز وتىردى. ءبىز دە ءۇنسىزبىز. سودان كەيىن الاقانىنا سالىپ, اتىپ كەپ جىبەردى دە: – ءوي, تۇرسىن, سەن وسى ارقانىڭ بالاسى ەمەسپىسىڭ, ەندەشە بىلەسىڭ. ەسىڭە ءتۇسىرشى ءوزىڭ. ارقادا ات ساۋىرىنان كەلەتىن كوبىك قار تۇسەدى عوي. سول ءتۇنى تۇنىمەن كوبىك قار جاۋىپ, تاڭعا جاقىن باسىلماي ما. ال تۇنىمەن مايادان تىشقان اۋلاپ, تويىنعان تۇلكىنىڭ سالماعى اۋىرلاپ, قاشقان كەزدە اياعى كوبىك قاردىڭ تۇبىنە جەتپەي, ومبىلاپ قالماي ما؟ ەندى سودان كەيىن ونى اتتاپ-اتتاپ بارىپ, سو­عىپ الماعاندا نە قالادى, – دەپ شاقشاسىن سونداي ءبىر ريزا كۇيدە قالتاسىنا قايتا سالعانى بار. ءسوز تاپقانعا قولقا جوق. ءسوزسىز وسى وي سالالى ساۋساقتارىمەن شاقشاسىن قاعىپ وتىرعاندا ءتۇستى. شىركىن, كەيدە قىزا سويلەتۋ ءۇشىن دە وسىلاي شىمشىپ الاتىنىم دا بار ەدى. ورالحان, كارىباي, كادىربەك, اقسەلەۋ تورتەۋىنىڭ سەكسەنىنشى جىلى جولساپاردا جۇرگەندە ءۇش كۇن قاتارىنان قيسىندى اڭگىمە جارىستىرىپ, ءتورتىنشى كۇنى تۇنگى ساعات ون بىردە ورالحاننىڭ جەڭىسكە جەتكەنى, سونى اتاپ وتەمىز دەپ تاڭعى التىعا دەيىن تاسقاياق قۋعانىمىز دا  ەسىمدە. ونىڭ ءوزى تاۋسىلمايتىن ءبىر حيكايا. قازىر ايالاعانىڭنىڭ ءوزىن اۋىرسىناتىن اعالار باسىم بوپ بارا جاتقان سياقتى... اقاڭنىڭ الپىس جاسقا تولۋىنا وراي ۋنيۆەرسيتەتتىڭ جۋرناليستيكا كافەدراسى شىعارعان ارنايى قولجازبا جۋرنالعا جازعان, ءوزى كوزى تىرىسىندە وقىعان شاعىن ماقالامدى: “مەن سوندىقتان دا اقاڭنىڭ ساۋساعىنداي سۇلۋ ساۋساقتى سيرەك كەزىكتىردىم. ونداي ساۋساق قازىرگى ءتىرى قازاقتا ءۋالي مەن سەكەندە عانا بار شىعار. مەن اقاڭنىڭ ساۋساعىنا عاشىقپىن. سول ساۋساقتاردان سۋسي قۇيىلعان اندەر ماڭگى وشپەسە ەكەن, سول ساۋساقتار تالماسا ەكەن, بۋىنىنا سارىسۋ ۇيىماسا ەكەن, ءسىڭىرى قاتپاسا ەكەن دەپ تىلەيمىن. ساۋساعىڭىزدان اينالدىم, اقا!”, – دەپ اياقتاپپىن. وكىنىشكە وراي, جازمىشتان وزمىش جوق, ول ساۋساقتار مەزگىلسىز تالدى, ۋاقىتسىز بۋىنى سۋىدى. ءپاني مەن باقيدىڭ زاڭى سولاي. ءاربىر ادامنىڭ ماڭگىلىككە عايىپ بولۋى – وزەكتى ورتەيتىن وكىنىش. سول پەندەنىڭ داۋىسى, مىنەزى مىناۋ جالعان دۇنيەگە جەتپەي تۇراتىنى انىق. ال اقاڭنىڭ داۋىسى مەن ورىنى الاش دۇنيەسىنە ماڭگى جەتىسپەي تۇراتىن بولادى. ونىڭ ارتىندا – جەتىم بالا مەن جەسىر جار عانا قالعان جوق, جەتىم ەل, جەتىم كۇي, جەتىم ءان, سىڭار دوس, ايالى قۇشاقسىز ءىنى, سۋسىنى قانباعان شاكىرت قالدى. كۇن سايىن ءولىم مەن ءومىر الماسىپ, بىرىنە-ءبىرى ورىن بوساتىپ بەرىپ جاتقان تىرشىلىك قوي. الايدا: “الدىڭعى تولقىن – اعالار, كەيىنگى تولقىن – ىنىلەر, كەزەكپەنەن ولىنەر, باياعىداي كورىنەر”, – دەپ اباي ايتقانداي, تابيعي كورىنىپ, ءوزىمىزدى ءوزىمىز جۇباتقانمەن دە, اقاڭسىز ءومىر – ءبارىبىر باياعى ءومىر ەمەس, ءبارى دە “باياعىداي كورىنبەيدى”. ونىڭ مىنەزى, سىربازدىعى, اڭگىمەسى, مارتتىگى, ءتىپتى, شاقشاسىنىڭ تىقىلى دا بىزگە جەتپەي تۇراتىن بولادى. ماعان: وسى اجال ونىڭ مىرزا ومىرىنە جاراسپايتىن-اق سياقتى, ونىڭ وسى ءولىمىنىڭ وزىندە ءبىر ۇيلەسپەيتىن زاڭسىزدىق, ءبىر توسىن تىلسىم بار سياقتى كورىنەدى دە تۇرادى. ارمانسىز ادام بولمايدى. بىراق اقاڭ قالاي دەگەنمەن دە: “ارمانسىز ءومىر ءسۇردى” دەگىزەتىندەي عۇمىر كەشتى. ول سوڭعى جىلدارى تىرشىلىككە سونشاما ءبىر نارازى دا رازى قۇشتارلىقپەن قاراپ, “قازاقتىڭ اۋىزشا تاريحىن” ۇسىنىپ تۇرىپ: “ەندى ەشتەڭە جازبايمىن. شارشادىم. قولىمدا باردىڭ بارلىعىن تاراتىپ بەرەمىن. ال ءوزىمنىڭ ءومىر بويى جيعان-تەرگەن كىتاپتارىمنىڭ, شەجىرەلەرىمنىڭ, مۇراعات قۇجاتتارىمنىڭ, سيرەك باسىلىمدار مەن فوتوكوشىرمەلەرىمنىڭ ءبارىن سەنىڭ كىتاپحاناڭا, سەنىڭ ءوزىڭنىڭ قولىڭا تاپسىرامىن. وزگە – ورتاقتاسپاس, سەن قيانات جاساماسسىڭ. بىرەۋگە بولماسا, بىرەۋگە ساۋابى تيەر, راحمەتىن الارمىن. ەندى ءومىر سۇرەمىن. ءومىردىڭ راحاتىن كورەمىن. قويشىعارامەن تاسقاياق وينايمىن. سەندەردى سەرۋەندەتەمىن. تاپقانىمدى شاشامىن. شىركىن, سوندا قانداي راحات بولار ەدى, ءا, بالا!”, – دەدى. اقىرى دەگەنىنە جەتىپ تىندى. ءبىر جىل بۇرىن: “ال, تۇرسىن! سەن بىردەن ۇيگە كەلە عوي. سەنىڭ باسىڭدى اۋىرتپايىن دەپ پرورەكتور مۇحتارعا تەلەفون شالىپ, كولىك سۇراپ الدىم. ءۇش-ءتورت كىتاپحاناشى قىزدارىڭدى ەرتىپ كەل. كىتاپتاردى بۋىپ, ءتۇيىپ, جيناپ قويدىم. ماسقارا! ىشىندە نە جوق دەيسىڭ. ەكى-ءۇش كۇن قيماي, بوساعادا ۇستادىم. ال, مەن اينىماي تۇرعاندا, جىلدام جەت!”, – دەدى. ءسويتىپ, 4 500-گە تارتا شەجىرەلەر مەن سيرەك كىتاپتاردى ءوز قولىمەن تيەسىپ, كىتاپحاناعا الىپ كەلدى. ۇقىپتىسىن-اي, اقاڭنىڭ. ءار قولجازبا تۇپتەلگەن, عىلىمي سيپاتتاماسى, سىلتەمەسى جازىلعان, بيبليوگرافياسى كورسەتىلگەن, حاتتالعان. “ۋھ, ەندى ءبىر دەمالاتىن بولدىم-عوي!”, – دەدى اۋىر جۇكتەن قۇتىلعانداي بوپ. سودان كەيىن اندا-ساندا كەلىپ, كىتاپتارىنا قاراعىشتاپ, سيپالاپ, ۇنەمى تولىقتىرۋمەن بولدى. كەيدە كوزىنىڭ قىرىمەن قاراپ وتەدى, كەيدە تۇراق­تاپ قالادى, كەيدە فوتوپلەنكالار اكەپ بەرەدى. ءتۇپتىڭ تۇبىندە “اقسەلەۋ سەيدىمبەكتىڭ كىتاپحاناسى” دەگەن ديسسەرتاتسيانىڭ قورعالاتىنى انىق. ەندى ول ماعان قازىر پارىز, وسيەت سياقتى بولىپ قالدى. ۋنيۆەرسيتەتتىڭ رەكتوراتى تاراپىنان ىقىلاس اۋىپ, ول كىتاپتار ارنايى اۋديتورياعا جيناقتالىپ, اقاڭنىڭ بارلىق كەلبەتىن كوز الدىڭا ەلەستەتە­تىندەي كورىكپەن يىقتانىپ تۇر. ونىڭ ساقتالۋى مەن زەرتتەۋى كوڭىلدى الاڭداتسا دا, ءبىر اماناتى ورىنىن تاۋىپ ورىندالعان سوڭ مەنىڭ دە جانىم تىنىش تاپتى. اسىعىس تا بولسا ونىڭ شىعارماشىلىعى تۋرالى ديسسەرتاتسيا قورعالدى. مۇنىڭ بارلىعى, ارينە, يگىلىك قورمالى. مىنە, جىل اينالىپ كەلگەنىن كۇتپەي, قىرقى بە­رىلگەندە قويىلعان سەڭگىر تاس كەيپىندە ول ءوزىنىڭ سۇيىك­تى جاڭاارقاسىنداعى, ءوزى ورىنىن كوزى ءتىرى­سىندە بەلگىلەپ كەتكەن بايگەتوبەدەن قونىس تاۋىپ, اقاڭ دەمالىپ جاتىر, شىنداپ دەمالىپ جاتىر. ول قايىرىلىپ كەلمەيتىن ماڭگىلىك دەمالىسقا كەتتى. باقۇل بولسىن. ەندى ونىڭ جوقتىعى كۇن سايىن, اپتا سايىن, اي سايىن, جىل سايىن, ماڭگىلىك سەزىلىپ تۇراتىن بولادى. ول ساعىنىش تا سارتاپقا اينالىپ, جۇرەگىمىزدە وشپەيتىن تات بولىپ قالاتىن كۇندەر دە الدا بولسا كەرەك. بۇل رۋحاني وكىنىشتىڭ ورىنى تولا قويماس, ءسىرا. ومىردەن وتەرىنەن ون ساعات بۇرىن ءوزىنىڭ قولقا­نات قىزى ۇرجامالعا: “مەن ءوزىمنىڭ سوڭىمداعى مۇرالارىمدى ەكى-اق ادامعا يەلىك ەتۋگە سەنىپ تاپسىرىپ كەتەمىن. ول: قىزىم – پەريزات پەن تۇرسىن. ءجۇر, سول بالاعا بارىپ اماندىعىن بىلەيىك. كوڭىلىنە ءبىر كىربىڭ ءتۇسىپ جۇرسە كەرەك”, – دەپ قويشىعارا اعا مەن قارجاۋبايدى ەرتىپ الىپ, مەنىڭ بولمەمە كەلىپ, ءبىر ساعاتتاي توسىپ وتىرىپتى. تىرشىلىكتىڭ ەتەكباستىلىعىنان اقاڭنىڭ سوڭعى بوي جاساعان اماندىعىن الىپ, سوڭعى رەت ەركەلەي الماعانىم وكىنىشتى. ويتكەنى, كورگەن سايىن ەركەلەپ, قوينىنا تىعىلىپ, باسىمدى كەۋدەسىنە قويىپ, ءبىراز يىسكەپ تۇرۋشى ەدىم. ول دا: “و, قۇدايدىڭ بەرە سالعانى سول!”, دەپ ەمىرەنۋشى ەدى. قويشىعارا اعامىز سوندا باسىن شايقاپ, ەكەۋمىزگە سۇيسىنە قاراپ تۇرۋشى ەدى. ەندى كىم ەركەلەتەر دەيسىڭ؟ رىمعالي اعام دا دوسىنىڭ مولاعا باستاعان كوشىنە ىلەسىپ كەتە باردى. ەركەلەرمىز-اۋ, بىراق اقاڭ سياقتى يسىنگىش كەۋدە قايدان تابىلسىن... قايران ساۋساق! ءاي, ساۋساق!.. تۇرسىن جۇرتباي. 29.08. 2010.