زاڭ بۇرمالانسا زارداپتارعا سوقتىرادى

مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ قازاقستاننىڭ قۇقىق قورعاۋ جۇيەسىن رەفورمالاۋ ماسەلەلەرى بويىنشا ۇلكەن كەڭەس وتكىزدى. وندا ەلىمىزدىڭ قۇقىق قورعاۋ جۇيەسى تۇراقتى جانە ۇزدىكسىز جۇمىس ىستەپ كەلە جاتقاندىعىمەن قاتار, رەفورمالاۋدىڭ بۇعان دەيىنگى بارلىق ارەكەتتەرى كۇتكەندەگىدەي ناتيجە بەرمەگەنى باسا ايتىلدى. بۇل ورايدا قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ جۇمىسىندا ساپالىق كورسەتكىشتەردى ساندىق كورسەتكىشتەرمەن الماستىرۋ ەتەك العاندىعى, سونىڭ سالدارىنان حالىقتىڭ بيلىككە دەگەن سەنىمىنە دە سەلكەۋ تۇسە باستاعانى الاڭداتپاي قويمايدى. مۇنىڭ سىرى كەڭەستە جان-جاقتى اشىلىپ, ونى تۇزەۋ جولدارى كورسەتىلدى. دەگەنمەن بۇلاردىڭ ءبارى حالىقتىڭ قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنا, ال سولار ارقىلى تۇتاستاي بيلىككە دەگەن سەنىم دەڭگەيىنە سالقىنىن تيگىزۋىنىڭ وزگە دە سەبەپتەرى بار ەكەنىن بىلدىرەدى. جالپى, وسىنداي اياقتان شالار كەمشىلىكتەر بولماسا, ەل تاريحىندا تۇڭعىش رەت قۋاتتى مەملەكەتتىلىك پەن ەكونوميكا قۇرۋعا قول جەتىپ, حا­لىقتىڭ ءال-اۋقاتى ارتتى. باسەكەگە قابىلەتتى جەتىستىكتەرىمىزدى بۇكىل الەم مويىنداۋى سەكىلدى جارقىن ىستەرىمىزدىڭ قاينار باستاۋىندا كونس­تي­تۋتسيامىز تۇر. حالقىمىزدىڭ قارىمدى ىستەرى­نىڭ الەم جۇرتشىلىعىنىڭ ۇلگى-ونەگەسىنە اينالۋى­نىڭ ءبىر جەتىستىگى وسى اتا زاڭىمىزدا بۇكىل ادام­زاتتىق قۇندىلىقتار مەن وركەنيەتتىك يگىلىكتەردىڭ تۇگەلدەي قامتىلعانىنىڭ ايعاعى دەپ بىلەمىز. ءويت­كەنى, ءبىزدىڭ ەلىمىزدە مەملە­كەت­تىك بيلىكتىڭ ءبىر­دەن-ءبىر باستاۋى حالىق بولىپ تابىلادى. ال ادام­دار مەن ۇيىمداردىڭ قۇقىق­تارىن, بوستاندىق­تارى مەن زاڭدى مۇددەلەرىن قورعاۋدى سوت بيلىگى عانا مەملەكەت اتىنان جۇزەگە اسىرا الادى. ەندەشە مەملەكەتىمىزدىڭ دامۋ ساتىسىنداعى رەسپۋبليكا سوت جۇيەسىن رەفورمالاۋدىڭ باستى ماقساتى – ادامنىڭ كونستيتۋتسيالىق قۇقى مەن بوستاندىعىن, قوعام مەن مەملەكەتتىڭ مۇددەسىن قورعاۋدىڭ ناقتى تەتىكتەرىن تابۋ. قازىرگى تاڭدا ەلىمىزدىڭ جوعارعى سوتىنىڭ العا قويىپ وتىر­عان نەگىزگى مىندەتتەرىنىڭ ءبىرى دە وسى. كونستي­تۋتسيانىڭ 4-بابىندا جازىلعانداي, قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا قولدانىلاتىن قۇقىق كونس­تي­تۋتسيانىڭ, سوعان سايكەس زاڭداردىڭ, كونستي­تۋ­تسيالىق كەڭەستىڭ جانە جوعارعى سوت نور­ماتيۆتىك قاۋلىلارىنىڭ نورمالارىنان تۋىن­دايدى. بۇعان جوعارعى سوتتىڭ ۇستىمىزدەگى جىلى دايىنداعان “قىلمىستىق سوت ءوندىرى­سىن­دەگى ادام مەن ازاماتتىڭ قۇقى مەن بوستاندى­عىن سوتتىق قورعاۋ تۋرالى” نورماتيۆتىك قاۋ­لىسىن تىلگە تيەك ەتۋگە بولادى. بۇل قاۋلىنىڭ ەرەكشەلىگى نەدە دەگەندە جوعارعى سوتتىڭ سۋديا­سى قاليدولا شاۋحاروۆ ونىڭ سوت ءىسىن قاراۋداعى تولىققاندى مۇمكىندىگى مەن قىل­مىستىق پروتسەسكە قاتىسۋشىنىڭ قۇقى مەن بوستاندىعىن نەگىزسىز شەكتەۋدەن قورعاۋ, زاڭسىز بۇزىلعان قۇقىقتارىن ۋاقىتىلى قايتارۋ جانە شەككەن زياننىڭ ورنىن تولتىرۋعا باعىت­تالۋىندا دەپ تۇسىندىرەدى. ونىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, قۇقىق قولدانۋ تاجىريبەسىندە قالىس قالعان كوپتەگەن ماسەلەلەر مۇندا كورىنىس تاۋىپتى. ماسەلەن, جاڭادان اشىلعان جايتتەرگە بايلانىستى وندىرىستىك ءىس قوز­عاۋدان باس تارتۋ تۋرالى پروكۋروردىڭ قاۋ­لى­سى ەندى قىلمىستىق ءىس جۇرگىزۋ كودەكسىنىڭ 109-بابى بويىنشا قايتا شاعىمدالۋعا جاتادى. قىجك 150-بابىنىڭ ونىنشى بولىگىنە سايكەس, سوت سەزىكتىنى نەمەسە ايىپتالۋشىنى قاماۋعا الۋعا سانكتسيا بەرۋدەن باس تارتقان كەزدە سول سوت وتىرىسىندا پروكۋروردان ۇيدە قاماۋدا ۇس­تاۋ تۇرىندە بۇلتارتپاۋ شاراسىن تاڭداۋ تۋرالى ءوتىنىش تۇسكەن جاعدايدا, سوت ماتەريالداردى جال­پى تارتىپپەن زەرتتەۋدى قايتا جالعاستىرادى, ونىڭ ناتيجەلەرى بويىنشا سەزىكتىگە, ايىپ­تالۋشىعا قاتىستى ۇيدە قاماۋدا ۇستاۋ تۇرىندە بۇلتارتپاۋ شاراسىن تاڭداۋعا قۇقىلى. ويتكەنى, جاسالعان قىلمىستىڭ اۋىرلىعى تۇتقىنداۋعا نەمەسە ءۇي قاماۋىنا الۋدى كوزدەيتىن جالعىز جانە ناقتى سەبەپ بولىپ تابىلمايدى. سەبەبى سوتقا دەيىنگى ءوندىرىس بارىسىندا تاراپتاردىڭ قۇقى زاڭسىز شەكتەلگەندىگى تۋرالى ارىز بول­عانى انىقتالىپ جانە ونىڭ تالاپقا ساي شەشىلمەگەندىگى بەلگىلەنگەن جاعدايدا ولاردىڭ ءتيىستى دەڭگەيدە قارالعاندىعىن ناقتى انىقتاپ, پروكۋرورعا ونى تالاپقا ساي شەشۋدى مىندەتتەپ, ماتەريالداردى سوتقا قايىرا ۇسىنۋ قاجەت. نورماتيۆتىك قاۋلىنىڭ اتالعان تارماعىنا سۇيەنە وتىرىپ سوت تاجىريبەسىن زەرتتەۋ بارى­سىندا بايقاعانىمىزداي, ايىپكەرلەر وزدەرىنىڭ ارىزدارىندا قۋدالاۋ ورگاندارى كەيبىر كەزدە سوت وندىرىسىنە دەيىن زاڭسىز تەرگەۋ تاسىلدەرى ارقىلى ولارعا كىنانى مويىنداتۋ ماقساتىندا جالعان اقپارات بەرگىزۋ ءۇشىن پسيحولوگيالىق قى­سىم كورسەتۋ قولدانىلاتىندىعىن جازاتىن­دى­عى انىقتالىپ وتىر. ال قۋدالاۋ ورگان­دارى­نىڭ كەي كەزدە مۇنداي ارەكەتكە باراتىندىعى جاسىرىن ەمەس. ويتكەنى دامىعان ەلدەردەگىدەي وركەنيەتتى تەرگەۋ دەڭگەيىنە جەتۋ ءبىزدىڭ قۇقىق قورعاۋ ورگان­دا­رى ءۇشىن ءالى الىستا جاتقان بۇل­دىر ساعىم ەكەن­دىگى ءسوزسىز. دەگەنمەن, مۇنداي ارىزداردىڭ ىسكە تىركەلۋى دە نەكەن-ساياق دەيدى ق.شاۋحاروۆ. ال ولار­عا قاتىستى قىزمەتتىك تەكسە­رىس جۇرگىزىلگەندە, ادەتتەگىدەي, ارىزدا كورسەتىلگەن جايتتەر دالەلىن تاپ­قان جوق دەگەن جاتتاندى جاۋاپ قانا قايتا­رى­لادى. بۇعان قوسا الگى تەكسەرىستىڭ ماتەريال­دارى ىسكە تىگىلمەيدى, تەك قورىتىندىعا قوسىلادى. ودان تەكسەرىس ءاتۇستى ياعني شاعىم تۇسكەن جاندار ىسىنە ولارعا سۇراۋ سالۋمەن شەكتەلگەندىگى انىق بايقالىپ تۇرا­دى. بۇل سوزىمىزگە بۇلتارتپاس دالەل بار. مى­سالعا, مىڭداعان ءىستى قاراۋ بارىسىندا جوعا­رىداعىداي ۇقساس ارىزدار ىشىندە دالەلدى دەپ تابىلىپ جانە كىنالى جاندار ءتيىستى جازالارىن الدى دەرلىكتەي بىردە ءبىر دەرەك كەزدەسپەگەن. بۇعان ەندى نە دەيسىز؟ قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىن رەفورمالاۋ بارىسى, رەفورمالانىپ جاتقان قۇقىقتىق جۇيەمىزدىڭ سيقى وسى ما؟ ماسەلەن, جامبىل وبلىسىنىڭ جۋالى اۋداندىق سوتىندا ت.سۇلەيمەنوۆكە قاتىستى قىل­مىستىق ءىس قارالعان كەزدە ءىىد مەن ءاىىب قىزمەت­كەرلەرى وعان كۇش كورسەتىپ ۇرىپ-سوققان جانە قورلاعاندىعى بەلگىلى بولىپتى. بۇل سول كەزدە جاسالعان دارىگەرلىك ساراپتاما ارقىلى دالەلدەنگەن. انىقتالعان جايدى سوت جەكە قاۋلى ارقىلى ءىىد مەن وبلىس پروكۋراتۋرا باسشىلارىنا جەتكىزەدى. بىراق, قالىپتاسقان ادەتپەن ءىىد تەرگەۋ باسقارماسى بۇل ىسكە ءبىزدىڭ قىزمەتكەرلەردىڭ قاتىسى جوق دەپ قاراپ وتىر دەيدى. ء“اي” دەيتىن اجا, “قوي” دەيتىن قوجا جوق زامان تۋعانداي. مۇنداي مىسالداردان اياق الىپ جۇرە المايسىز. ارينە, قۋدالاۋ ورگاندارىنىڭ وسىنداي زاڭسىز ارەكەتتەرىنەن ازاماتتاردىڭ قۇقىن جالعىز سوت قورعاپ ۇلگىرە المايدى. بۇل قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ قىزمەتىن تۇبەگەيلى رەفورمالاۋدى قاجەت ەتەتىندىگىن بىلدىرسە كەرەك. قاۋلىنىڭ 15-تارماعىندا ۇستالعان جاع­دايدا تۇڭعىش رەت ءتىرى ادامدى قاراۋ مەن جەكە ءتىنتۋدىڭ ايىرماشىلىعى ايقىندالعان. بۇل دا كوپ جىلعى سوت تاجىريبەسىنىڭ ناتيجەسى بولىپ تابىلادى. ادامدى ۇستاعان جاعدايدا كوبىنە وعان ءتىنتۋ جۇرگىزىلەدى, ال بۇل زاڭعا قايشى ارە­كەت جانە ول وقيعا ورىن العان جەردى نەمەسە الگى ادامدى قاراۋ قاۋلىسىن تولتىرۋمەن عانا كو­رىنىس تابادى. بىرقاتار سۋديالاردىڭ پىكىرىن­شە, قىلمىستىق-پروتسەسسۋالدىق كودەكستە ء“تىرى ادامدى قاراۋ” مەن “جەكە ءتىنتۋ” دەگەن پروتسەس­سۋال­دىق ارەكەتتىڭ انىقتامالىعى ناقتى بەرىل­مە­گەن, ويتكەنى ولاردىڭ قولدانىلۋ ءتارتىبى مۇلدە بولەك, سوندىقتان بۇل قىلمىستىق قۋدا­لاۋ ورگاندارىنىڭ قىزمەتكەرلەرىنە زاڭ تالا­بىن ورىنداۋدان جالتارۋىنا مۇمكىندىك بەرىپ جانە ازاماتتاردىڭ جەكە قۇقىنا قول سۇعىل­ماۋ­شىلىعىن بۇزادى. قپك 221, 222-باپتارى بوي­ىن­شا ءتىرى ادامدى قاراۋ بارىسىندا پروكۋرور توقتامىنىڭ قاجەتى جوق. سوندىقتان قۇقىق قور­عاۋ قىزمەتكەرلەرى ناقتى جاعدايدا جەكە ءتىن­تۋ جۇرگىزىپ, وزدەرىنىڭ بۇل ءىس-ارەكەتىن ءتىرى ادامعا تەك قاراۋ جۇرگىزىلگەن قاۋلى تولتىرۋمەن شەكتەلەدى. ارينە, سوت تاجىريبەسىن تالداۋ جانە قورىتۋ بارىسىندا وزگە دە تۇسىندىرەتىن بىرقاتار ماسە­لەلەردىڭ باسى اشىلدى. ماسەلەن, وقيعا ورىن العان جەردى ءتيىستى حاتتاما تولتىرىپ قاراۋ جۇرگىزۋ تاجىريبەسى ابدەن قالىپتاسىپ قالسا دا, شىن مانىسىندە تۇرعىنجايعا كىرىپ ءتىنتۋ ءجۇر­گى­زىلەتىندىگى انىق بولىپ وتىر. مۇنداي جاع­دايدا كوبىنە پروكۋرورلار تۇرعىنجايعا قاراۋ ء(تىنتۋ) جۇرگىزىلگەندىگى تۋرالى قۇلاعدار بولماي قالادى. پروكۋرور قۇلاعدار بولماسا جۇرگىزىلگەن پروتسەسسۋالدىق ارەكەتتىڭ زاڭدىلىعى تۋرالى قورىتىندى ىسكە تىركەلمەيدى نەمەسە بار بولسا وتە قىسقا عانا قايىرىلىپ, سەنىمسىزدىك تۋدى­را­دى. سول سياقتى تۇرعىنجايدى پروكۋرور­لار­دىڭ توقتامىنسىز قاراۋ نەمەسە ءتىنتۋ جۇرگىزىل­گەندىگى زاڭسىز بولىپ تابىلعاندىعى تۋرالى دا دەرەكتەر تالداۋ بارىسىندا انىقتالماعان كو­رىنەدى. ماسەلەن, تاعىلعان ايىپ دالەلدەنبە­گەن­دىكتەن وسكەمەن №2 قالالىق سوتىنىڭ ۇكىمىمەن اقتالعان ل.لاۆروۆاعا قاتىستى قىلمىستىق ءىستى تالداۋ بارىسىندا تۇرعىن ءۇيدى ءتىنتۋ پروكۋروردىڭ توقتامىنسىز وقيعا ورىن العان جەردى قاراۋ بولىپ تىركەلىپ جانە ءتىنتۋ جۇرگىزىلگەندىگى حابارلانباعان. ىستە ءتىپتى انىقتاۋ ورگانىنىڭ جەدەل-ىزدەستىرۋ شارالارىن وتكىزۋدىڭ سەبەبى, قاجەتتىلىگى تۋرالى قاۋلىسى, جۇرگىزىلگەن ءتىنتۋدىڭ زاڭدىلىعى تۋرالى پروكۋروردىڭ قورىتىندىسى دا جوق بولىپ شىقتى. وقيعا ورىن العان جەردى قاراۋ قاۋلىسىندا ۇيگە قاراۋ جۇرگىزۋ لاۆروۆانىڭ كەلىسىم قولحاتىمەن تەرگەۋشى د. جۇرگىزىپ, سونىڭ ارقاسىندا ەسىرتكى زاتتارىن تاۋىپ, تاركىلەگەن-مىس. ال شىندىعىندا ۇيگە قاراۋ جۇرگىزۋگە لاۆروۆا كەلىسىم بەرمەگەن, تەرگەۋشى ءتىنتۋ كەزىندە قاتىسپاعان, ءسويتىپ اقىر اياعىندا ەشتەڭە تابىلماعان جانە تاركىلەنبەگەن. راسى كەرەك, وسىنداي ءبىر قارىن مايدى شىرىتەتىن بىرقاتار قۇقىق قورعاۋشىلاردىڭ مۇنداي ءىس-ارەكەتىنىڭ قاۋىپى وتە زور. جانە قۋدالاۋ ورگاندارى قىزمەتكەرلەرىنىڭ مۇنداي ارەكەتكە نەگە باراتىندىعى ويلاندىرماي قوي­مايدى. ال سول تەرگەۋشىلەردىڭ ءتۇرلى قيتۇرقى امالدارىن ءىستى تالداۋ بارىسىندا سوت ورىندارى اشىپ جاتقاندا ولاردىڭ باسشىلارى قايدا قاراپ جۇرگەندىگى تاعى تاڭ قالدىرادى. ماسەلەن, ق.شاۋحاروۆتىڭ ايتۋىنشا, قپك 86-باپتىڭ 2-بولىمىنە سايكەس كۋاگەرلىككە ىستە مۇددەسى جوق, قىلمىستىق قۋدالاۋ ورگاندارىنان تاۋەلسىز, جاع­دايدى دۇرىس ءتۇسىنىپ, تولىق قابىلداي الا­تىن ازامات الىنۋعا ءتيىس. ال قك 259-بابىنىڭ 1-1-ءبولىمى بويىنشا كەيىن اقتالعان ن.بۋس­لاەۆاعا قاتىستى الماتى قالاسى اۋەزوۆ ءاىىب و باستا تەكسەرىس جۇرگىزگەندە ءتۇرلى تەرگەۋ ارەكەت­تەرىنە كۋاگەر رەتىندە سول كەزدە اتالعان تەر­گەۋشىگە كومەكشى بولىپ وندىرىستىك ءتاجىري­بەسىن ءوتىپ جاتقان ادام قاتىسىپتى. سول سياقتى پاۆلودار قالالىق №2 سوتىمەن قك 259-باپتىڭ 1-ءبولىمى بويىنشا سوتتالعان ك.سۇلەيمەنوۆكە قاتىستى قىلمىستىق ىستە سوتتالۋشىنى ۇستاپ, ودان ەسىرتكى زاتتارىن تاركىلەگەن كەزدە كۋاگەر رەتىندە جول-جونەكەي ءوتىپ بارا جاتقان ءجۇر­گىزۋشىلەر تارتىلعان كورىنەدى. ولاردى كۋاگەر بولۋعا ءتارتىپ ساقشىلارى جۇرگىزۋشى قۇجاتتا­رىن تارتىپ الىپ كۇشتەپ كوندىرگەن. مۇنداي جاعدايدى ءجيى كەزدەستىرەتىن سۋديالاردىڭ ايتۋىنشا, بۇل پوليتسيا قىزمەتكەرلەرىنىڭ ءوز مىندەتتەرىن تولىق بىلمەۋى نەمەسە وعان ءاتۇستى قاراپ تيسە تەرەككە, تيمەسە بۇتاققا دەگەندەي, ناتيجەسىندە ازاماتتاردىڭ قۇقىن قاساقانا اياققا تاپتاۋى بولىپ تابىلادى. كەيبىر جاعدايدا ازاماتتار زاڭدى نەگىز جەتكىلىكسىز بولسا دا ۇستالىنىپ جاتادى. جانە بۇل كەزدە پوليتسيا قىزمەتكەرى ازاماتتاردى ۇس­تا­عاندارى تۋرالى ەشقانداي قاۋلى تولتىرماي­دى, تولتىرىلا قالعان كۇننىڭ وزىندە وندا نەگىز بەن سەبەپ كورسەتىلمەيدى. ۇستالعان ۋاقىت ناقتى جازىلماي نەمەسە قاۋلىنىڭ تولتىرىلعان ۋاقى­تى بۇرمالانىپ كورسەتىلەدى. ءتىپتى ۇستالعان ادامعا ونىڭ پروتسەسسۋالدىق قۇقى ءتۇسىندىرىل­مەي­دى, ءتۇسىندىرىلۋ تۇگىلى نە ءۇشىن ۇستالعاندىعى دا جانە تۋىسقاندارىنا بۇل تۋرالى حابار­لان­بايدى. ايتا بەرسە قۋدالاۋ ورگاندارىنىڭ مۇن­داي زاڭسىزدىقتارىنان اياق الىپ جۇرە الماي­سىز, ال مۇنىڭ ءبارى اينالىپ كەلگەندە قارا­پايىم ازاماتتاردىڭ اشۋ-ىزاسىن تۋدىراتىنى انىق. قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى اتىنا ساي حالىقتىڭ قۇقىن قورعاۋى قاجەت, بيلىكتىڭ اتىن پايدالانىپ جاسالعان زاڭسىزدىق ءتۇپتىڭ-تۇبىندە ادامداردى اشىندىرماي قويمايدى. مەملەكەت باسشىسى بۇل ورايدا قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى قىزمەتكەرلەرىنىڭ مىندەتى بيلىك سوعۋ ەمەس, حالىققا قىزمەت كورسەتۋ ەكەندىگىن ايتقان بولاتىن. الايدا, قاشان ءبىر ناقتى وڭ ناتيجە شىعارىن ازىرگە ەشكىم بىلمەيدى. اتا زاڭىمىزعا “قازاقستان رەسپۋبليكاسى­سى­نىڭ سوت جۇيەسى مەن سۋديالار مارتەبەسى تۋرالى” كونستيتۋتسيالىق زاڭىمەن ەنگەن 1-باپ­تىڭ 2-تاراۋىندا سوت جۇيەسى ازاماتتار مەن ۇيىمداردىڭ قۇقىن, بوستاندىعى مەن زاڭدى مۇددەلەرىن قورعاي الادى دەپ تايعا تاڭبا باسقانداي جازىلدى. ەلىمىزدىڭ ءار ادامىنا كونستيتۋتسيا مەن زاڭداردا كوزدەلگەن قۇقىقتى, بوستاندىق پەن زاڭدى مۇددەلەردى شەكتەيتىن نەمەسە بۇزاتىن لاۋازىمدى تۇلعا, ۇيىم, مەكە­مە, مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ كەز كەلگەن زاڭسىز شەشىمدەرى مەن ارەكەتتەرىنەن سوتتىق قورعاۋعا تو­لىق كەپىلدىك بەرىلەدى. بۇل ورايدا ازامات­تار­دى زاڭسىزدىقتاردان قورعايتىن سەنىمدى قۇقىقتىق ورتا قالىپتاستىرۋدىڭ ماڭىزى وتە زور. سەنىمدى قۇقىقتىق ورتاعا زاڭنىڭ ۇستەمدىك قاعيداتتارى ساقتالۋى ارقىلى قول جەتكىزىلەدى. بۇل ازاماتتار مەن كاسىپكەرلەردىڭ قۇقىقتارى مەن زاڭدى مۇددەلەرىنىڭ قورعالۋىنا دەگەن جالپى سەنىمدىلىكتى ورناتۋعا ءتيىس. سوندا اتا زاڭىمىزدا جازىلعانداي, ادام قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارى اركىمگە تۋمىسىنان جازىلعان, ولار ءابسوليۋتتى دەپ تانىلادى جانە ولاردان ەشكىم ايىرا المايدى دەگەن قاعيدا ودان ءارى ايقىندالا ءتۇسىپ, زاڭ مەن سوت الدىندا ءبارىنىڭ تەڭدىلىگىنە سەنىمدىلىك نىعايادى. ءسويتىپ, سوت قانا ازاماتتاردىڭ قۇقىن ناقتى قورعاي الاتىن بىردەن- ءبىر ءادىل بيلىك شىڭىنا اينالا تۇسەدى. الەكساندر تاسبولاتوۆ. * * * قۇقىقتىق رەفورما جايى ءسوز بولدى جاقىندا شىعىس قازاقستان وبلىستىق سوتىنىڭ توراعاسى مۇ­حامەدجان پاقىردىنوۆ “قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا قۇقىق قورعاۋ قىزمەتى مەن سوت جۇيەسىنىڭ ءتيىم­دى­لىگىن ارتتىرۋ جونىندەگى شارالار تۋرالى” ەلباسىنىڭ جارلىعىنا بايلانىستى ءتۇرلى دەڭگەيدەگى سۋ­ديا­لارمەن كەزدەسىپ, ءوز ويىن ور­تاعا سالدى. – بۇل  اسا ماڭىزدى شارا, قۇ­قىق قورعاۋ قىزمەتى مەن سوت جۇيە­سىنىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋعا با­عىت­تالعان رەفورمانى جۇزەگە اسىراتىن كەز جەتتى, – دەگەن ەلبا­سى ءسوزىن كەلتىرە وتىرىپ,  سوت جۇيەسىندە دە رەفورمالار باتىل جۇرگىزىلمەك, ەڭ باستىسى, ادام­دار­دىڭ تاعدىرىنا جاۋاپكەرشىلىكپەن قاراۋ قاجەت, – دەدى وبلىستىق سوتتىڭ توراعاسى م.پاقىردىنوۆ. وبلىستىق, اۋداندىق, قالالىق سوت سۋديالارى ساۋالدار قويىپ, وعان سوت توراعاسى ناقتى جاۋاپتار قايتاردى. قىلمىستىق جازاسىن وتەگەن ادامداردى الەۋمەتتىك بەيىم­دەۋ مەن وڭالتۋدى ۇيىمداس­تى­رۋ جانە جۇزەگە اسىرۋ مىندەتتەرى ەندى اتقارۋشى ورگاندارعا بەرىل­مەك. بۇرىنعىداي قاتاڭ ەمەس, ادام­داردىڭ تاعدىرىنا جاۋاپ­كەر­شىلىكپەن قاراپ, پروتسەستەر كەزىندە ادامي جەڭىلدىكپەن جازا قولدانۋ وركەنيەتتى ەلدەردىڭ تاجىريبەسىنە ەنگىزىلگەن. دەمەك, ءاربىر سۋديا ءوز ىسىنە مىعىم بولىپ, سوت پروتسەسى كەزىندە “مىڭ ويلانىپ, ءجۇز تول­عان­عانى” ارتىق بولماس دەگەندى ايت­تى كەزدەسۋدە وبلىستىق سوت توراعاسى. وبلىستىق ىشكى ىستەر دەپار­تا­مەنتى­نىڭ باستىعى, ميليتسيا گەنە­رال-مايورى قالمۇحانبەت قاسىموۆ تا وزىنە قاراستى جاۋاپتى ادام­دار­م­ەن ەلباسى جارلىعىنا بايلا­نىس­تى ۇلكەن كەزدەسۋ وتكىزدى. قۇقىق قورعاۋ سالاسىنداعى رەفورما ەڭ الدىمەن بىزدەن باستالادى دەگەن ويدامىن. بۇدان بىلاي ءبىز ءوزى­مىز­دىڭ ناقتى ىستەرىمىزبەن شۇعىلدانا­مىز. ارتىق بۋىندار فۋنكتسياسى بىزدەن الىنىپ تاستالماق. بۇل پو­ليتسيا قىزمەتكەرىنىڭ ادامداردىڭ الاڭسىز ءومىر ءسۇرۋىن قامتاماسىز ەتۋىن­دە ماڭىزدى شارا بولماق. دەمەك, سىزدەردەن قاتاڭ ءتارتىپ پەن ءوز قىزمەتتەرىڭىزگە جاۋاپكەرشىلىك­پەن قاراۋدى سۇرايمىن, – دەدى ق.قاسىموۆ. وڭداسىن ەلۋباي. شىعىس قازاقستان وبلىسى.