وبلىس اكىمى ەلەۋسىن ساعىندىقوۆ اۋىلدى كوركەيتۋ, تۇرعىنداردىڭ الەۋمەتتىك ماسەلەلەرىن شەشۋدى ۇدايى نازاردا ۇستاپ كەلەدى. جاقىندا وبلىس باسشىسى ناقتى جاعدايدى ءوز كوزىمەن كورىپ تانىسۋ ءۇشىن شالعايداعى شالقار اۋدانىنا بارىپ قايتتى. شالقار ءوڭىرىنىڭ ەلدى مەكەندەرىن ارالاپ, تۇرعىندارمەن كەزدەستى, ولاردىڭ ۇسىنىس-ءتىلەكتەرىن, مۇڭ-مۇقتاجىن تىڭدادى. اۋدانداعى الەۋمەتتىك نىسانداردى ارالادى. شالقار اۋدانىنىڭ ەلدى مەكەندەرى ءۇشىن قازىر بىرنەشە پروبلەما بار — اۋىز سۋ, جول, كوگىلدىر وتىن جانە وبلىس ورتالىعىمەن اراداعى قارىم-قاتىناستىڭ قيىندىعى. وبلىس اكىمى بۇل ماسەلەلەردىڭ بارلىعى مىندەتتى تۇردە شەشىلەتىندىگىن ايتىپ, ەلدى قۋانتتى. ە.ساعىندىقوۆتىڭ ايتۋىنشا, سۋ دا, جول دا, كوگىلدىر وتىن دا بولادى, ەڭ باستىسى, ەل ىشىندە اۋىزبىرلىك پەن تۇسىنىستىك بولۋعا ءتيىس.
شالقار – وبلىستاعى ءىرى اۋدانداردىڭ ءبىرى. سوڭعى التى جىلدا وبلىستىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جاعدايى جوعارى دەڭگەيدە دامىعانى بەلگىلى, ال بۇل اۋدانداردىڭ, سونىڭ ىشىندە شالقار اۋدانىنىڭ دا الەۋمەتتىك جاعدايىنىڭ جاقسارۋىنا سەپتىگىن تيگىزدى. ماسەلەن, شيرەك عاسىردان بەرى ەلەكتر جارىعىن مۇلدە كورمەگەن قاڭباقتى اۋىلىنا جارىق باردى, جاڭاقونىس كوگىلدىر وتىننىڭ قىزىعىن كورىپ وتىر.
اۋدان اكىمى راحات سىدىقوۆ بەرگەن دەرەكتەر بويىنشا, اۋدانداعى ءوندىرىس كولەمى ارتىپ, جۇمىسسىزدىق دەڭگەيى تومەندەگەن, “جول كارتاسى” اياسىندا كوپ جۇمىستار جاسالىپتى. وسى ۋاقىت ارالىعىندا 100 توسەكتىك اۋرۋحانا, 45 ورىندىق كۇندىزگى ستاتسيونارى بار ورتالىق ەمحانا ىسكە قوسىلىپ, زاماناۋي مەديتسينالىق قوندىرعىلارمەن تولىق جابدىقتالعان. اۋداندا ۇلگىلى جوبا بويىنشا 4 جاڭا ورتا مەكتەپ, 1200 ورىندىق ءبىر مەكتەپ سالىندى.
وبلىس اكىمى الدىمەن شىلىكتى اۋىلىنا اتباسىن تىرەدى. ەسكى مادەنيەت ءۇيىنىڭ الدىندا قاز-قاتار ءتىزىلىپ تۇرعان مەكتەپ وقۋشىلارى مەن مۇعالىمدەر, اۋىل تۇرعىندارى ە.ساعىندىقوۆتى ەرەكشە قۋانىشپەن قارسى الدى. “اۋىلدىڭ گۇلدەنۋى — قازاقستاننىڭ گۇلدەنۋى” جاستار مارافون ەستافەتاسىنا قاتىسۋشى توعىز ورتا مەكتەبىنىڭ №15 “جاس وركەن” وتريادىنىڭ كومانديرى گۇلباقىت ءمامبەتىرزاەۆا وبلىس اكىمىنە جاساعان جۇمىستارى جونىندە, بۇل مارافوننىڭ تۋعان جەردى سۇيۋگە تاربيەلەيتىنىن ايتتى. بالالاردىڭ جۇمىس جاساعانى كورىنىپ تۇر. مادەنيەت ءۇيىنىڭ تابالدىرىعىنىڭ اينالاسىن تابيعي تاستارمەن ءورىپ, ادەمى قىلىپ قويىپتى, ال كەز كەلگەن اۋىلدان كەزدەستىرە بەرمەيتىن سۋبۇرقاقتى بالالاردىڭ كومەگىمەن جاسالدى دەگەنگە سەنۋ قيىن. ءوڭىر باسشىسى مارافوننىڭ ناتيجەسىندە جاقسى جۇمىس جاساعان بالالارعا وبلىس بويىنشا بارلىعى 60 اۆتوكولىك, 1000 نوۋتبۋك پەن استانا قالاسىنا 2000 جولداما بەرىلەتىنىن, ونىڭ ىشىندە وسى توعىز ورتا مەكتەبىنىڭ وقۋشىلارى دا بولۋى مۇمكىن ەكەندىگىن جەتكىزدى. اۋىل تۇرعىندارى مادەنيەت ءۇيىنىڭ ەسكىلىگىن تىلگە تيەك ەتتى, وبلىس اكىمى, بۇيىرسا, مۇنداعى ەكى قاباتتى ەسكى عيماراتتى جوندەۋگە كومەكتەسەتىنىن ايتتى.
بۇدان كەيىن وبلىس باسشىسى توعىز ورتا مەكتەبىنە بەت الدى. وسىدان ءتورت جىل بۇرىن 1973-74 جىلدارى سالىنعان ەسكى مەكتەپ ورتەنىپ كەتىپ, بالالار وقۋ عيماراتىنسىز قالعان ەكەن. مەكتەپ ديرەكتورى انەس ءجامەكوۆتىڭ ايتۋىنشا, بالالار جەرگىلىكتى اكىمشىلىك عيماراتىندا وقۋعا ءماجبۇر بولعان. بىراق, بالالاردىڭ وقۋ ۇلگەرىمى تومەندەمەپتى. 2009 جىلى مەكتەپ ۇبت ناتيجەسىندە ورتاشا 84,58 بالل السا, 2010 جىلى 87,6 بالل جيناپتى.
وسىنداعى جاڭا مەكتەپ بىلتىر 1 قىركۇيەكتە پايدالانۋعا بەرىلۋگە ءتيىس ەدى. الايدا, ونىڭ قۇرىلىسىن جۇرگىزىپ جاتقان مەردىگەر الاياق بوپ شىعىپ, جۇرتتىڭ جالاقىسىن بەرمەي, جۇمىستى تاستاپ قاشىپ كەتكەن. ودان كەيىن قۇرىلىستى “الانپليۋس” جشس قولىنا الىپتى. وسىلايشا 2007 جىلى باستالعان جاڭا مەكتەپ قۇرىلىسى بيىل ارەڭ اياقتالدى. ەشتەن كەش جاقسى, ەندى جاڭا وقۋ جىلىندا بالالار جاڭا مەكتەپتە وقيتىن بولادى.
– سوزىندە تۇرماي, حالىقتى الداپ كەتىپ قالعان مەردىگەردى قازىر قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى ىزدەپ جاتىر. ولار زاڭ الدىندا جاۋاپ بەرۋگە ءتيىس. جاڭا اقساقالدار وسى قۇرىلىستا جۇمىس جاساعان بالالارىنىڭ, نەمەرەلەرىنىڭ 3 اي, 5 اي بويى جالاقىلارىن الماعاندىعىن ايتىپ جاتىر. بۇل ماسەلە شەشىلەتىن بولادى. دەگەنمەن, مىنە, باسقا مەردىگەر كەلىپ, مەكتەپ بيىلعى وقۋ جىلىنا دايىن تۇر. ءىشى كەڭ, جارىق. سپورت زالىنىڭ ەدەنى جاڭا تەحنولوگيامەن جاسالعان. تەحنولوگياسى جاقسى مۇنداي مەكتەپ وبلىس ورتالىعىندا دا جوق, — دەدى وبلىس اكىمى.
جاڭا وقۋ جىلىندا مەكتەپكە بارلىعى 231 بالا كەلەدى. بولمەلەردىڭ بارلىعى تولىق جابدىقتالعان. قىسقاسى, ودان ءارى ساپالى ءبىلىم بەرۋگە بارلىق جاعداي بار.
وبلىس اكىمى مەكتەپ ۇجىمىنا ينتەراكتيۆتى تاقتا سىيلادى.
كەلەسى ايالداما — قالاداعى №5 مەكتەپ. تاريحى 1907 جىلدان باستالاتىن مەكتەپتىڭ سىرتى ەسكى زاماندارداعى عيماراتتاردى ەسكە تۇسىرەدى. سىرتى ەسكى بولعانىمەن, ءىشى قازىرگى زامانعا ساي – مۇندا مۋلتيمەديالىق, كومپيۋتەرلىك, فيزيكا, بيولوگيا بولمەلەرى, تەمىر وڭدەۋ شەبەرحاناسى, 60 ورىندىق اسحانا, سپورتزال, پنەۆماتيكالىق تير بار. سوعان ساي ءبىلىم ساپاسى دا جوعارى. بىلتىر تۇلەكتەردىڭ 50 پايىزى, بيىل 52 پايىزى گرانت بويىنشا جوعارى وقۋ ورىندارىنا قابىلدانعان. وقۋشىلار ءۇش جىل قاتارىنان ۇبت بويىنشا اۋداندا ءبىرىنشى ورىندى بەرمەي تۇر. بيىل مەكتەپتە 674 بالا وقيدى دەپ كۇتىلۋدە. مەكتەپ 2009 جىلى “وبلىستىڭ ەڭ ۇزدىك مەكتەبى” نوميناتسياسى بويىنشا جەڭىمپاز اتانىپ, وبلىس اكىمىنىڭ 1 ملن.تەڭگە گرانتىنا يە بولعان. بىلتىر “جول كارتاسى” اياسىندا مەكتەپكە 17,5 ملن تەڭگە ءبولىنىپ, كۇردەلى جوندەۋ جۇرگىزىلدى.
وبلىس اكىمى مەكتەپ بولمەلەرىن ارالاپ ءجۇرىپ, ءبىر كلاستىڭ تەرەزەسىنەن ەسكى عيماراتتى كورىپ قالدى:
– بۇل عيماراتتى جەكەدەن الىپ, مەكتەپتىڭ بالانسىنا بەرىپ قويدىق, – دەپ ءسوز باستاعان اۋدان اكىمى راحات سىدىقوۆقا تاپسىرما بەرىپ تاستادى:
– بۇل عيمارات بوسقا تۇرماسىن, سپورت كەشەنى ەتىپ قايتا جاراقتاندىرىپ, مەكتەپكە بەرىڭدەر! – دەدى.
بۇدان سوڭ وبلىس اكىمى “سۇڭقار” كوتەرمە ساۋدا ورتالىعىندا, اۋداندىق مادەنيەت ۇيىندە بولدى.
شالقار كولىن جەرگىلىكتى جۇرتشىلىق انگە دە قوسادى, كۇيگە دە قوسادى. بىراق, بۇل كولدىڭ اينالاسىندا پروبلەما دا بارشىلىق. سوڭعى جىلدارى تابانى مەن جاعاسى تۇتاسىپ كەتۋگە اينالعان كولگە بيىل سۋ مول كەلىپ, تۇرعىندار قۋانىپ قالدى. كەمەرىنە تولعان كولدىڭ اينالاسىن جيناۋ ءۇشىن شالقارلىقتار تازالىق اكتسياسىن وتكىزىپتى.
جالپى, شالقار جوعارعى جانە تومەنگى شالقار كولدەرىنەن تۇرادى. جوعارعى شالقاردىڭ سۋى تۇششى. 1927 جىلى كولدىڭ ەكى اراسىنا شليۋز قۇرىلىسى سالىندى. كول سىيىمدىلىعى — 28,0 ملن تەكشە مەتر. جىل سايىن كوكتەمدە مۇعالجار تاۋىنان قاۋىلجىر وزەنى ارقىلى 10,0 ملن. تەكشە مەتر سۋ كەلىپ, كولگە قۇيادى. جوعارعى شالقار كولىنىڭ بوگەت سالۋ ارقىلى تۇيىقتالعانىنا 1 عاسىرداي ۋاقىت بولىپتى. گيدروتەحنيكالىق قوندىرعىلار مەن بوگەتتەردىڭ ابدەن توزىعى جەتكەن. كول تابانى باتپاققا تولىپ, سۋ قورىنىڭ ازايۋىنا اكەلىپ سوقتىرىپ وتىر. بۇل شالقار قالاسىنىڭ ميكروكليماتىنا دا اسەر ەتەدى ەكەن.
ياعني, كول تابانىن تازارتىپ, سۋ دەڭگەيىن ساقتاپ قالۋ كەرەك. بۇل جۇمىستى “ميزام” جشس ءوز موينىنا الىپ وتىر. ولار شالقار كولىنىڭ گيدروتەحنيكالىق قوندىرعىلارىن قايتا جاساماق. قۇرىلىستىڭ سمەتالىق قۇنى — 204 364, 978 مىڭ تەڭگە. قۇرىلىس بيىل ءساۋىر ايىندا باستالعان. قازىر سۋ بۇرۋ ارناسى بار سۋ قويماسى قوندىرعىسىنىڭ قۇرىلىسى جۇرگىزىلىپ جاتىر. بۇيىرسا, جۇمىس تولىقتاي كەلەسى جىلدىڭ جەلتوقسانىندا اياقتالادى.
– بىتكەن سوڭ سۋدى بۇرىپ اعىزىپ, كول تابانىن تازارتامىز. وسىلايشا كول دەڭگەيىن ۇستاپ تۇرۋعا ءمۇمكىندىك بولادى. بۇدان كەيىن كول سۋىن باۋ-باقشا سۋارۋ سەكىلدى تەحنيكالىق ماقساتتا پايدالانۋعا بولادى. ال بۇل اۋىز سۋ ۇنەمدەۋگە سەپتىگىن تيگىزەدى. بالىق وسىرۋگە دە قولايلى بولار ەدى, — دەيدى سەرىكتەستىك ديرەكتورى ە.ءادىلوۆ.
ە.ساعىندىقوۆ اۋدان اكىمىنە كەلەسى جىلى قالانىڭ باس جوسپارىن جاسار كەزدە وسى كول سۋىن پايدالاناتىن سۋ قۇبىرلارىن دا ەسەپكە الۋ قاجەتتىگىن تاپسىردى.
“3 جىلدا شالقار كولىنىڭ گيدروتەحنيكالىق قوندىرعىلارىن قايتا جاساۋ جۇمىستارى اياقتالادى, كول تابانى تازارتىلىپ, اۋىز سۋدى بوسقا ىسىراپ قىلماي, ونىڭ ورنىنا كول سۋى پايدالانىلاتىن بولادى. سودان كەيىن كولگە بالىق جىبەرىپ, وسى جەردە بالىق شارۋاشىلىعىن ۇيىمداستىراتىن بولامىز”, — دەدى وبلىس اكىمى.
“شالقار سۋى” اۋداننىڭ بۇكىل رەسپۋبليكاعا تانىمال برەندى دەسەك, ارتىق ايتقاندىق بولماس. وسى مينەرالدى سۋدىڭ وتانى كادىمگى اۋىز سۋعا ءزارۋ بوپ وتىر. بۇل قالاداعى №8 مەكتەپتىڭ ءماجىلىس زالىندا وبلىس اكىمى اۋدان اكتيۆىمەن, تۇرعىندارمەن كەزدەسكەندە ايتىلدى.
ايتپاقشى, №8 مەكتەپ تۋرالى ايتا كەتەيىك.
بۇل مەكتەپ – وبلىستا ەلباسى ن.نازارباەۆتىڭ “100 مەكتەپ, 100 اۋرۋحانا” باعدارلاماسى بويىنشا 1200 وقۋشىعا ارنالىپ سالىنعان ساناۋلى مەكتەپتەردىڭ ءبىرى. 2008 جىلدىڭ اياعىندا پايدالانۋعا بەرىلگەن مەكتەپ زامان تالابىنا ساي تولىق جابدىقتالعان.
الدىمەن اۋدان اكىمى شالقار ءوڭىرىنىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋى تۋرالى قىسقاشا مالىمدەدى. ودان كەيىن مىنبەرگە شىققان اۋىل تۇرعىندارى وبلىس اكىمىنىڭ ەلگە جاساپ جاتقان جاقسىلىقتارى تۋرالى ايتىپ, ماقتاپ, العىستارىن جاۋدىردى.
– مىقتى ماقتاپ جىبەردىڭىزدەر عوي. قويىڭىزدار. بۇل — مەنىڭ ءمىندەتىم. مەنىڭ ورنىمدا كىم بولسا دا, وسىلاي جاساۋعا ءتيىستى, مىندەتتى. ەلىمىزدىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق تۇرمىسىنىڭ جاقسارۋى جولىندا تىنباي ەڭبەك ەتۋ ەلباسىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ءبىزدىڭ الدىمىزعا قويعان تاپسىرماسى, زامان تالابى. سوندىقتان, كوپ ماقتاي بەرمەي, وزەكتى ماسەلەلەردى ايتىڭىزدار, – دەدى وبلىس اكىمى.
شالقارلىقتاردىڭ ماسەلەنى ايتپاي قالمايتىنى انىق. بىرىنەن سوڭ ءبىرى شىعىپ سويلەدى. ارداگەرلەر كەڭەسىنىڭ توراعاسى و.ادىلباەۆ اۋىز سۋ ماسەلەسى جونىندە ءسوز قوزعادى.
– اۋداننان 15 مىڭداي ادام وبلىس ورتالىعىنا قاراي قونىس اۋداردى. ولار كوشىپ كەتكەنىمەن, توي-تومالاق, ءولىم-ءجىتىم بولسا اۋىلعا كەلمەي تۇرمايدى. وسى ادامداردىڭ شالقار مەن اقتوبە اراسىندا قاتىناۋى قيىنعا سوعىپ تۇر. ءوزىڭىز 2005 جىلى شالقارعا كەلگەندە حالىقتىڭ تىلەگى بويىنشا “اقتوبە-شالقار” پويىزىن جولعا شىعارىپ ەدىڭىز. قازىر سول ەكى ۆاگوننىڭ ءوزى ءبىزگە ازدىق ەتىپ وتىر. سول ەكى ۆاگونعا تاعى بىرنەشە ۆاگون قوسىلسا, نۇر ءۇستىنە نۇر بولار ەدى, — دەپ تىلەگىن ءبىلدىرگەن ەڭبەك ارداگەرى ب.يمانقۇلوۆتىڭ ءسوزىن جاڭاقونىستان كەلگەن ارداگەر ۇستاز ي.دوسمايىلوۆا جالعادى:
– 2005 جىلى شالقاردىڭ اققايتىم اۋىلىنا كەلىپ, بىزگە كوگىلدىر وتىن كەلەتىنىن ايتقان ەدىڭىز. حالىق العاشىندا وعان ءبىرتۇرلى كۇمانمەن قاراعانى راس. بىراق, ايتقان ۋادەڭىزدى ورىندادىڭىز, تۇرعىندار كوگىلدىر وتىننىڭ قىزىعىن كورىپ وتىر, سول ءۇشىن سىزگە اۋىلداستارىمنىڭ اتىنان العىسىمدى بىلدىرىمەن, – دەپ اۋىز سۋ دەپ اتالاتىن ماسەلەنىڭ بۇل اۋىلدا دا بار ەكەندىگىن تىلگە تيەك ەتتى.
ءۇش جىلدان بەرى اۋىز سۋ ماسەلەسى توڭىرەگىندە سوتتاسىپ, ادىلدىك تاپپاي جۇرگەن ي.رەزۆانوۆ دەگەن مۇعالىم سۋ الۋ ءۇشىن ءۇش كۆارتال جەر جۇرەتىنىن ايتادى. وبلىس اكىمى بۇل ماسەلەنىڭ ءبىر شەشىمى بولاتىنىنا سەندىردى.
اۋدانداعى “نۇر-وتان” حدپ جاستار قاناتىنىڭ توراعاسى ن.ءدۇيىسوۆ وبلىس اكىمىنىڭ ىقپالىمەن 1-2 جىل بۇرىن لوكوموتيۆ جوندەۋ دەپوسىنا تيەسىلى 44 پاتەرلى تۇرعىن ءۇيدى جوندەۋگە وبلىس بيۋدجەتىنەن قارجى ءبولىنىپ, ول ءۇي جاس وتباسىلاردىڭ يگىلىگىنە بەرىلگەنىن ايتا كەلىپ, شالقارداعى سمپ قالاشىعىنداعى 5 قاباتتى ءۇش ۇيگە جوندەۋ جۇرگىزىپ, ونى جاس وتباسىلارعا بەرۋ ماسەلەسىن شەشۋدى سۇرادى. تۇرعىندار جول ماسەلەسىن دە قوزعادى.
وبلىس اكىمى الدىمەن ەلباسىنىڭ جولداۋىندا بەلگىلەنگەن ءمىندەتتەر مەن تاپسىرمالارعا توقتالا كەلىپ, تۇرعىنداردى وبلىستا 2020 جىلعا دەيىنگى دامۋ باعدارلاماسى بويىنشا اتقارىلاتىن اۋقىمدى ءىستەرمەن تانىستىردى. وبلىس ەكونوميكاسىنىڭ جەدەل قارقىنمەن دامىپ كەلە جاتقانىن تىلگە تيەك ەتتى.
– كوتەرىلىپ وتىرعان بارلىق ءماسەلە تۇگەلدەي شەشىلەتىن شارۋا. قازىر شالقار عانا ەمەس, كوپتەگەن ءوڭىر ءۇشىن ۇلكەن پروبلەما بولىپ وتىرعان اۋىز سۋ جاعدايىن ەلباسى 2015 جىلعا دەيىن تولىق شەشۋ قاجەتتىگىن ايتقان بولاتىن. بىراق, اقتوبە وبلىسىندا بۇل ماسەلەنى 2015 جىلعا دەيىن سوزباي, ەرتەرەك بىتىرۋگە ءمۇمكىندىك بار. وسى ۋاقىتقا دەيىن وبلىس بويىنشا 70 ەلدى مەكەن اۋىز سۋمەن قامتاماسىز ەتىلدى, ەندى الداعى 2-3 جىلدا 50 ەلدى مەكەننىڭ اۋىز سۋعا مۇقتاجدىعى ماسەلەسى شەشىلەدى دەپ وتىرمىز.
ءبىر-ەكى جىلدا شالقار كولىنىڭ تابانى تازارىپ, تەحنيكالىق ماقساتتا كول سۋى پايدالانىلسا, اۋىز سۋ ۇنەمدەلەتىن بولادى. شالقار قالاسىنىڭ كوشەلەرىن جوندەۋگە كەلەسى جىلى 500 ملن. تەڭگە بولىنەدى. “اقتوبە-شالقار” جەرگىلىكتى پويىزىنا ازىرگە ەكى ۆاگون تىركەيمىز, ەگەر ونى يگەرە الساڭدار, وعان تاعى ۆاگوندار قوسۋ ماسەلەسىن شەشەتىن بولامىز. ال اۋدان ورتالىعىنداعى 5 قاباتتى ۇيلەردى جوندەۋگە كەلەسى جىلى قاراجات بولەمىز. شالقار ءالى-اق ۇلكەن شاھار بولادى. بۇيىرسا, شالقار-بەينەۋ تەمىر جولى تارتىلادى دەپ وتىرمىز, بۇل ءىرى ءوندىرىس ورىندارىن اشۋعا مۇمكىندىك بەرەدى, ياعني شالقارعا ينۆەستورلار كەلەدى. ءوندىرىس بولسا, ەكونوميكا كۇشەيەدى. مۇنىڭ بارلىعى الداعى ۋاقىتتا جاسالادى, بىراق ءبىز ءوز تاراپىمىزدان تۋعان جەرىمىزدىڭ مادەنيەتىن كوتەرۋگە, اۋىل-ايماقتى تازا ۇستاۋعا, تۇرعان جەرىمىزدى گۇلدەندىرۋگە, بىرلەسىپ ەڭبەك ەتىپ, حالىقتى جاقسى ىستەرگە ۇيىمداستىرۋعا تىرىسۋىمىز كەرەك, — دەپ تۇيىندەدى ويىن وبلىس اكىمى.
تۇستەن كەيىن ە.ساعىندىقوۆ اقتوعاي سەلولىق وكرۋگىنىڭ ورتالىعى قوتىرتاس اۋىلىنا اتباسىن تىرەپ, وسىنداعى سەلولىق دارىگەرلىك امبۋلاتوريانى, اقتوعاي ورتا مەكتەبىن ارالادى. جەرگىلىكتى تۇرعىندارمەن كەزدەستى. اقتوعايلىقتار نەگىزىنەن ءبىر ماسەلەنى العا تارتتى – اۋىلعا كوگىلدىر وتىن قاجەت. وبلىس اكىمى كوگىلدىر وتىننىڭ مىندەتتى تۇردە اۋىلعا كەلەتىنىنە تۇرعىندارعا ۋادە بەردى.
قاشاندا بۇگىنگى ىستەلەتىن شارۋانى ەرتەڭگە قالدىرمايتىن وبلىس باسشىسى شالعاي اۋداننىڭ ەلدى مەكەندەرىنىڭ بۇگىنىمەن تانىسىپ قانا قويماي, ءبىراز ماسەلەنى قولما-قول شەشىپ تە كەتتى. سونداي-اق, الداعى ۋاقىتتا قانداي جۇمىستار اتقارۋ قاجەتتىگىنە ءوز ۇسىنىستارىن ءبىلدىرىپ, اۋدان باسشىلارىنا باعىت-باعدار دا سىلتەدى. كوزبەن كورىپ, كوڭىلگە تۇيگەن ماسەلەلەردى شەشۋدىڭ جولدارىن دا كورسەتتى. وبلىس باسشىسىنىڭ بۇل جۇمىس ساپارى شىنىندا دا قايتارىمدى بولدى.
ساتىبالدى ءساۋىرباي.
مەيرامگۇل راحاتقىزى, جۋرناليست.
اقتوبە وبلىسى.
وبلىس اكىمى ەلەۋسىن ساعىندىقوۆ اۋىلدى كوركەيتۋ, تۇرعىنداردىڭ الەۋمەتتىك ماسەلەلەرىن شەشۋدى ۇدايى نازاردا ۇستاپ كەلەدى. جاقىندا وبلىس باسشىسى ناقتى جاعدايدى ءوز كوزىمەن كورىپ تانىسۋ ءۇشىن شالعايداعى شالقار اۋدانىنا بارىپ قايتتى. شالقار ءوڭىرىنىڭ ەلدى مەكەندەرىن ارالاپ, تۇرعىندارمەن كەزدەستى, ولاردىڭ ۇسىنىس-ءتىلەكتەرىن, مۇڭ-مۇقتاجىن تىڭدادى. اۋدانداعى الەۋمەتتىك نىسانداردى ارالادى. شالقار اۋدانىنىڭ ەلدى مەكەندەرى ءۇشىن قازىر بىرنەشە پروبلەما بار — اۋىز سۋ, جول, كوگىلدىر وتىن جانە وبلىس ورتالىعىمەن اراداعى قارىم-قاتىناستىڭ قيىندىعى. وبلىس اكىمى بۇل ماسەلەلەردىڭ بارلىعى مىندەتتى تۇردە شەشىلەتىندىگىن ايتىپ, ەلدى قۋانتتى. ە.ساعىندىقوۆتىڭ ايتۋىنشا, سۋ دا, جول دا, كوگىلدىر وتىن دا بولادى, ەڭ باستىسى, ەل ىشىندە اۋىزبىرلىك پەن تۇسىنىستىك بولۋعا ءتيىس.
شالقار – وبلىستاعى ءىرى اۋدانداردىڭ ءبىرى. سوڭعى التى جىلدا وبلىستىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جاعدايى جوعارى دەڭگەيدە دامىعانى بەلگىلى, ال بۇل اۋدانداردىڭ, سونىڭ ىشىندە شالقار اۋدانىنىڭ دا الەۋمەتتىك جاعدايىنىڭ جاقسارۋىنا سەپتىگىن تيگىزدى. ماسەلەن, شيرەك عاسىردان بەرى ەلەكتر جارىعىن مۇلدە كورمەگەن قاڭباقتى اۋىلىنا جارىق باردى, جاڭاقونىس كوگىلدىر وتىننىڭ قىزىعىن كورىپ وتىر.
اۋدان اكىمى راحات سىدىقوۆ بەرگەن دەرەكتەر بويىنشا, اۋدانداعى ءوندىرىس كولەمى ارتىپ, جۇمىسسىزدىق دەڭگەيى تومەندەگەن, “جول كارتاسى” اياسىندا كوپ جۇمىستار جاسالىپتى. وسى ۋاقىت ارالىعىندا 100 توسەكتىك اۋرۋحانا, 45 ورىندىق كۇندىزگى ستاتسيونارى بار ورتالىق ەمحانا ىسكە قوسىلىپ, زاماناۋي مەديتسينالىق قوندىرعىلارمەن تولىق جابدىقتالعان. اۋداندا ۇلگىلى جوبا بويىنشا 4 جاڭا ورتا مەكتەپ, 1200 ورىندىق ءبىر مەكتەپ سالىندى.
وبلىس اكىمى الدىمەن شىلىكتى اۋىلىنا اتباسىن تىرەدى. ەسكى مادەنيەت ءۇيىنىڭ الدىندا قاز-قاتار ءتىزىلىپ تۇرعان مەكتەپ وقۋشىلارى مەن مۇعالىمدەر, اۋىل تۇرعىندارى ە.ساعىندىقوۆتى ەرەكشە قۋانىشپەن قارسى الدى. “اۋىلدىڭ گۇلدەنۋى — قازاقستاننىڭ گۇلدەنۋى” جاستار مارافون ەستافەتاسىنا قاتىسۋشى توعىز ورتا مەكتەبىنىڭ №15 “جاس وركەن” وتريادىنىڭ كومانديرى گۇلباقىت ءمامبەتىرزاەۆا وبلىس اكىمىنە جاساعان جۇمىستارى جونىندە, بۇل مارافوننىڭ تۋعان جەردى سۇيۋگە تاربيەلەيتىنىن ايتتى. بالالاردىڭ جۇمىس جاساعانى كورىنىپ تۇر. مادەنيەت ءۇيىنىڭ تابالدىرىعىنىڭ اينالاسىن تابيعي تاستارمەن ءورىپ, ادەمى قىلىپ قويىپتى, ال كەز كەلگەن اۋىلدان كەزدەستىرە بەرمەيتىن سۋبۇرقاقتى بالالاردىڭ كومەگىمەن جاسالدى دەگەنگە سەنۋ قيىن. ءوڭىر باسشىسى مارافوننىڭ ناتيجەسىندە جاقسى جۇمىس جاساعان بالالارعا وبلىس بويىنشا بارلىعى 60 اۆتوكولىك, 1000 نوۋتبۋك پەن استانا قالاسىنا 2000 جولداما بەرىلەتىنىن, ونىڭ ىشىندە وسى توعىز ورتا مەكتەبىنىڭ وقۋشىلارى دا بولۋى مۇمكىن ەكەندىگىن جەتكىزدى. اۋىل تۇرعىندارى مادەنيەت ءۇيىنىڭ ەسكىلىگىن تىلگە تيەك ەتتى, وبلىس اكىمى, بۇيىرسا, مۇنداعى ەكى قاباتتى ەسكى عيماراتتى جوندەۋگە كومەكتەسەتىنىن ايتتى.
بۇدان كەيىن وبلىس باسشىسى توعىز ورتا مەكتەبىنە بەت الدى. وسىدان ءتورت جىل بۇرىن 1973-74 جىلدارى سالىنعان ەسكى مەكتەپ ورتەنىپ كەتىپ, بالالار وقۋ عيماراتىنسىز قالعان ەكەن. مەكتەپ ديرەكتورى انەس ءجامەكوۆتىڭ ايتۋىنشا, بالالار جەرگىلىكتى اكىمشىلىك عيماراتىندا وقۋعا ءماجبۇر بولعان. بىراق, بالالاردىڭ وقۋ ۇلگەرىمى تومەندەمەپتى. 2009 جىلى مەكتەپ ۇبت ناتيجەسىندە ورتاشا 84,58 بالل السا, 2010 جىلى 87,6 بالل جيناپتى.
وسىنداعى جاڭا مەكتەپ بىلتىر 1 قىركۇيەكتە پايدالانۋعا بەرىلۋگە ءتيىس ەدى. الايدا, ونىڭ قۇرىلىسىن جۇرگىزىپ جاتقان مەردىگەر الاياق بوپ شىعىپ, جۇرتتىڭ جالاقىسىن بەرمەي, جۇمىستى تاستاپ قاشىپ كەتكەن. ودان كەيىن قۇرىلىستى “الانپليۋس” جشس قولىنا الىپتى. وسىلايشا 2007 جىلى باستالعان جاڭا مەكتەپ قۇرىلىسى بيىل ارەڭ اياقتالدى. ەشتەن كەش جاقسى, ەندى جاڭا وقۋ جىلىندا بالالار جاڭا مەكتەپتە وقيتىن بولادى.
– سوزىندە تۇرماي, حالىقتى الداپ كەتىپ قالعان مەردىگەردى قازىر قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى ىزدەپ جاتىر. ولار زاڭ الدىندا جاۋاپ بەرۋگە ءتيىس. جاڭا اقساقالدار وسى قۇرىلىستا جۇمىس جاساعان بالالارىنىڭ, نەمەرەلەرىنىڭ 3 اي, 5 اي بويى جالاقىلارىن الماعاندىعىن ايتىپ جاتىر. بۇل ماسەلە شەشىلەتىن بولادى. دەگەنمەن, مىنە, باسقا مەردىگەر كەلىپ, مەكتەپ بيىلعى وقۋ جىلىنا دايىن تۇر. ءىشى كەڭ, جارىق. سپورت زالىنىڭ ەدەنى جاڭا تەحنولوگيامەن جاسالعان. تەحنولوگياسى جاقسى مۇنداي مەكتەپ وبلىس ورتالىعىندا دا جوق, — دەدى وبلىس اكىمى.
جاڭا وقۋ جىلىندا مەكتەپكە بارلىعى 231 بالا كەلەدى. بولمەلەردىڭ بارلىعى تولىق جابدىقتالعان. قىسقاسى, ودان ءارى ساپالى ءبىلىم بەرۋگە بارلىق جاعداي بار.
وبلىس اكىمى مەكتەپ ۇجىمىنا ينتەراكتيۆتى تاقتا سىيلادى.
كەلەسى ايالداما — قالاداعى №5 مەكتەپ. تاريحى 1907 جىلدان باستالاتىن مەكتەپتىڭ سىرتى ەسكى زاماندارداعى عيماراتتاردى ەسكە تۇسىرەدى. سىرتى ەسكى بولعانىمەن, ءىشى قازىرگى زامانعا ساي – مۇندا مۋلتيمەديالىق, كومپيۋتەرلىك, فيزيكا, بيولوگيا بولمەلەرى, تەمىر وڭدەۋ شەبەرحاناسى, 60 ورىندىق اسحانا, سپورتزال, پنەۆماتيكالىق تير بار. سوعان ساي ءبىلىم ساپاسى دا جوعارى. بىلتىر تۇلەكتەردىڭ 50 پايىزى, بيىل 52 پايىزى گرانت بويىنشا جوعارى وقۋ ورىندارىنا قابىلدانعان. وقۋشىلار ءۇش جىل قاتارىنان ۇبت بويىنشا اۋداندا ءبىرىنشى ورىندى بەرمەي تۇر. بيىل مەكتەپتە 674 بالا وقيدى دەپ كۇتىلۋدە. مەكتەپ 2009 جىلى “وبلىستىڭ ەڭ ۇزدىك مەكتەبى” نوميناتسياسى بويىنشا جەڭىمپاز اتانىپ, وبلىس اكىمىنىڭ 1 ملن.تەڭگە گرانتىنا يە بولعان. بىلتىر “جول كارتاسى” اياسىندا مەكتەپكە 17,5 ملن تەڭگە ءبولىنىپ, كۇردەلى جوندەۋ جۇرگىزىلدى.
وبلىس اكىمى مەكتەپ بولمەلەرىن ارالاپ ءجۇرىپ, ءبىر كلاستىڭ تەرەزەسىنەن ەسكى عيماراتتى كورىپ قالدى:
– بۇل عيماراتتى جەكەدەن الىپ, مەكتەپتىڭ بالانسىنا بەرىپ قويدىق, – دەپ ءسوز باستاعان اۋدان اكىمى راحات سىدىقوۆقا تاپسىرما بەرىپ تاستادى:
– بۇل عيمارات بوسقا تۇرماسىن, سپورت كەشەنى ەتىپ قايتا جاراقتاندىرىپ, مەكتەپكە بەرىڭدەر! – دەدى.
بۇدان سوڭ وبلىس اكىمى “سۇڭقار” كوتەرمە ساۋدا ورتالىعىندا, اۋداندىق مادەنيەت ۇيىندە بولدى.
شالقار كولىن جەرگىلىكتى جۇرتشىلىق انگە دە قوسادى, كۇيگە دە قوسادى. بىراق, بۇل كولدىڭ اينالاسىندا پروبلەما دا بارشىلىق. سوڭعى جىلدارى تابانى مەن جاعاسى تۇتاسىپ كەتۋگە اينالعان كولگە بيىل سۋ مول كەلىپ, تۇرعىندار قۋانىپ قالدى. كەمەرىنە تولعان كولدىڭ اينالاسىن جيناۋ ءۇشىن شالقارلىقتار تازالىق اكتسياسىن وتكىزىپتى.
جالپى, شالقار جوعارعى جانە تومەنگى شالقار كولدەرىنەن تۇرادى. جوعارعى شالقاردىڭ سۋى تۇششى. 1927 جىلى كولدىڭ ەكى اراسىنا شليۋز قۇرىلىسى سالىندى. كول سىيىمدىلىعى — 28,0 ملن تەكشە مەتر. جىل سايىن كوكتەمدە مۇعالجار تاۋىنان قاۋىلجىر وزەنى ارقىلى 10,0 ملن. تەكشە مەتر سۋ كەلىپ, كولگە قۇيادى. جوعارعى شالقار كولىنىڭ بوگەت سالۋ ارقىلى تۇيىقتالعانىنا 1 عاسىرداي ۋاقىت بولىپتى. گيدروتەحنيكالىق قوندىرعىلار مەن بوگەتتەردىڭ ابدەن توزىعى جەتكەن. كول تابانى باتپاققا تولىپ, سۋ قورىنىڭ ازايۋىنا اكەلىپ سوقتىرىپ وتىر. بۇل شالقار قالاسىنىڭ ميكروكليماتىنا دا اسەر ەتەدى ەكەن.
ياعني, كول تابانىن تازارتىپ, سۋ دەڭگەيىن ساقتاپ قالۋ كەرەك. بۇل جۇمىستى “ميزام” جشس ءوز موينىنا الىپ وتىر. ولار شالقار كولىنىڭ گيدروتەحنيكالىق قوندىرعىلارىن قايتا جاساماق. قۇرىلىستىڭ سمەتالىق قۇنى — 204 364, 978 مىڭ تەڭگە. قۇرىلىس بيىل ءساۋىر ايىندا باستالعان. قازىر سۋ بۇرۋ ارناسى بار سۋ قويماسى قوندىرعىسىنىڭ قۇرىلىسى جۇرگىزىلىپ جاتىر. بۇيىرسا, جۇمىس تولىقتاي كەلەسى جىلدىڭ جەلتوقسانىندا اياقتالادى.
– بىتكەن سوڭ سۋدى بۇرىپ اعىزىپ, كول تابانىن تازارتامىز. وسىلايشا كول دەڭگەيىن ۇستاپ تۇرۋعا ءمۇمكىندىك بولادى. بۇدان كەيىن كول سۋىن باۋ-باقشا سۋارۋ سەكىلدى تەحنيكالىق ماقساتتا پايدالانۋعا بولادى. ال بۇل اۋىز سۋ ۇنەمدەۋگە سەپتىگىن تيگىزەدى. بالىق وسىرۋگە دە قولايلى بولار ەدى, — دەيدى سەرىكتەستىك ديرەكتورى ە.ءادىلوۆ.
ە.ساعىندىقوۆ اۋدان اكىمىنە كەلەسى جىلى قالانىڭ باس جوسپارىن جاسار كەزدە وسى كول سۋىن پايدالاناتىن سۋ قۇبىرلارىن دا ەسەپكە الۋ قاجەتتىگىن تاپسىردى.
“3 جىلدا شالقار كولىنىڭ گيدروتەحنيكالىق قوندىرعىلارىن قايتا جاساۋ جۇمىستارى اياقتالادى, كول تابانى تازارتىلىپ, اۋىز سۋدى بوسقا ىسىراپ قىلماي, ونىڭ ورنىنا كول سۋى پايدالانىلاتىن بولادى. سودان كەيىن كولگە بالىق جىبەرىپ, وسى جەردە بالىق شارۋاشىلىعىن ۇيىمداستىراتىن بولامىز”, — دەدى وبلىس اكىمى.
“شالقار سۋى” اۋداننىڭ بۇكىل رەسپۋبليكاعا تانىمال برەندى دەسەك, ارتىق ايتقاندىق بولماس. وسى مينەرالدى سۋدىڭ وتانى كادىمگى اۋىز سۋعا ءزارۋ بوپ وتىر. بۇل قالاداعى №8 مەكتەپتىڭ ءماجىلىس زالىندا وبلىس اكىمى اۋدان اكتيۆىمەن, تۇرعىندارمەن كەزدەسكەندە ايتىلدى.
ايتپاقشى, №8 مەكتەپ تۋرالى ايتا كەتەيىك.
بۇل مەكتەپ – وبلىستا ەلباسى ن.نازارباەۆتىڭ “100 مەكتەپ, 100 اۋرۋحانا” باعدارلاماسى بويىنشا 1200 وقۋشىعا ارنالىپ سالىنعان ساناۋلى مەكتەپتەردىڭ ءبىرى. 2008 جىلدىڭ اياعىندا پايدالانۋعا بەرىلگەن مەكتەپ زامان تالابىنا ساي تولىق جابدىقتالعان.
الدىمەن اۋدان اكىمى شالقار ءوڭىرىنىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋى تۋرالى قىسقاشا مالىمدەدى. ودان كەيىن مىنبەرگە شىققان اۋىل تۇرعىندارى وبلىس اكىمىنىڭ ەلگە جاساپ جاتقان جاقسىلىقتارى تۋرالى ايتىپ, ماقتاپ, العىستارىن جاۋدىردى.
– مىقتى ماقتاپ جىبەردىڭىزدەر عوي. قويىڭىزدار. بۇل — مەنىڭ ءمىندەتىم. مەنىڭ ورنىمدا كىم بولسا دا, وسىلاي جاساۋعا ءتيىستى, مىندەتتى. ەلىمىزدىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق تۇرمىسىنىڭ جاقسارۋى جولىندا تىنباي ەڭبەك ەتۋ ەلباسىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ءبىزدىڭ الدىمىزعا قويعان تاپسىرماسى, زامان تالابى. سوندىقتان, كوپ ماقتاي بەرمەي, وزەكتى ماسەلەلەردى ايتىڭىزدار, – دەدى وبلىس اكىمى.
شالقارلىقتاردىڭ ماسەلەنى ايتپاي قالمايتىنى انىق. بىرىنەن سوڭ ءبىرى شىعىپ سويلەدى. ارداگەرلەر كەڭەسىنىڭ توراعاسى و.ادىلباەۆ اۋىز سۋ ماسەلەسى جونىندە ءسوز قوزعادى.
– اۋداننان 15 مىڭداي ادام وبلىس ورتالىعىنا قاراي قونىس اۋداردى. ولار كوشىپ كەتكەنىمەن, توي-تومالاق, ءولىم-ءجىتىم بولسا اۋىلعا كەلمەي تۇرمايدى. وسى ادامداردىڭ شالقار مەن اقتوبە اراسىندا قاتىناۋى قيىنعا سوعىپ تۇر. ءوزىڭىز 2005 جىلى شالقارعا كەلگەندە حالىقتىڭ تىلەگى بويىنشا “اقتوبە-شالقار” پويىزىن جولعا شىعارىپ ەدىڭىز. قازىر سول ەكى ۆاگوننىڭ ءوزى ءبىزگە ازدىق ەتىپ وتىر. سول ەكى ۆاگونعا تاعى بىرنەشە ۆاگون قوسىلسا, نۇر ءۇستىنە نۇر بولار ەدى, — دەپ تىلەگىن ءبىلدىرگەن ەڭبەك ارداگەرى ب.يمانقۇلوۆتىڭ ءسوزىن جاڭاقونىستان كەلگەن ارداگەر ۇستاز ي.دوسمايىلوۆا جالعادى:
– 2005 جىلى شالقاردىڭ اققايتىم اۋىلىنا كەلىپ, بىزگە كوگىلدىر وتىن كەلەتىنىن ايتقان ەدىڭىز. حالىق العاشىندا وعان ءبىرتۇرلى كۇمانمەن قاراعانى راس. بىراق, ايتقان ۋادەڭىزدى ورىندادىڭىز, تۇرعىندار كوگىلدىر وتىننىڭ قىزىعىن كورىپ وتىر, سول ءۇشىن سىزگە اۋىلداستارىمنىڭ اتىنان العىسىمدى بىلدىرىمەن, – دەپ اۋىز سۋ دەپ اتالاتىن ماسەلەنىڭ بۇل اۋىلدا دا بار ەكەندىگىن تىلگە تيەك ەتتى.
ءۇش جىلدان بەرى اۋىز سۋ ماسەلەسى توڭىرەگىندە سوتتاسىپ, ادىلدىك تاپپاي جۇرگەن ي.رەزۆانوۆ دەگەن مۇعالىم سۋ الۋ ءۇشىن ءۇش كۆارتال جەر جۇرەتىنىن ايتادى. وبلىس اكىمى بۇل ماسەلەنىڭ ءبىر شەشىمى بولاتىنىنا سەندىردى.
اۋدانداعى “نۇر-وتان” حدپ جاستار قاناتىنىڭ توراعاسى ن.ءدۇيىسوۆ وبلىس اكىمىنىڭ ىقپالىمەن 1-2 جىل بۇرىن لوكوموتيۆ جوندەۋ دەپوسىنا تيەسىلى 44 پاتەرلى تۇرعىن ءۇيدى جوندەۋگە وبلىس بيۋدجەتىنەن قارجى ءبولىنىپ, ول ءۇي جاس وتباسىلاردىڭ يگىلىگىنە بەرىلگەنىن ايتا كەلىپ, شالقارداعى سمپ قالاشىعىنداعى 5 قاباتتى ءۇش ۇيگە جوندەۋ جۇرگىزىپ, ونى جاس وتباسىلارعا بەرۋ ماسەلەسىن شەشۋدى سۇرادى. تۇرعىندار جول ماسەلەسىن دە قوزعادى.
وبلىس اكىمى الدىمەن ەلباسىنىڭ جولداۋىندا بەلگىلەنگەن ءمىندەتتەر مەن تاپسىرمالارعا توقتالا كەلىپ, تۇرعىنداردى وبلىستا 2020 جىلعا دەيىنگى دامۋ باعدارلاماسى بويىنشا اتقارىلاتىن اۋقىمدى ءىستەرمەن تانىستىردى. وبلىس ەكونوميكاسىنىڭ جەدەل قارقىنمەن دامىپ كەلە جاتقانىن تىلگە تيەك ەتتى.
– كوتەرىلىپ وتىرعان بارلىق ءماسەلە تۇگەلدەي شەشىلەتىن شارۋا. قازىر شالقار عانا ەمەس, كوپتەگەن ءوڭىر ءۇشىن ۇلكەن پروبلەما بولىپ وتىرعان اۋىز سۋ جاعدايىن ەلباسى 2015 جىلعا دەيىن تولىق شەشۋ قاجەتتىگىن ايتقان بولاتىن. بىراق, اقتوبە وبلىسىندا بۇل ماسەلەنى 2015 جىلعا دەيىن سوزباي, ەرتەرەك بىتىرۋگە ءمۇمكىندىك بار. وسى ۋاقىتقا دەيىن وبلىس بويىنشا 70 ەلدى مەكەن اۋىز سۋمەن قامتاماسىز ەتىلدى, ەندى الداعى 2-3 جىلدا 50 ەلدى مەكەننىڭ اۋىز سۋعا مۇقتاجدىعى ماسەلەسى شەشىلەدى دەپ وتىرمىز.
ءبىر-ەكى جىلدا شالقار كولىنىڭ تابانى تازارىپ, تەحنيكالىق ماقساتتا كول سۋى پايدالانىلسا, اۋىز سۋ ۇنەمدەلەتىن بولادى. شالقار قالاسىنىڭ كوشەلەرىن جوندەۋگە كەلەسى جىلى 500 ملن. تەڭگە بولىنەدى. “اقتوبە-شالقار” جەرگىلىكتى پويىزىنا ازىرگە ەكى ۆاگون تىركەيمىز, ەگەر ونى يگەرە الساڭدار, وعان تاعى ۆاگوندار قوسۋ ماسەلەسىن شەشەتىن بولامىز. ال اۋدان ورتالىعىنداعى 5 قاباتتى ۇيلەردى جوندەۋگە كەلەسى جىلى قاراجات بولەمىز. شالقار ءالى-اق ۇلكەن شاھار بولادى. بۇيىرسا, شالقار-بەينەۋ تەمىر جولى تارتىلادى دەپ وتىرمىز, بۇل ءىرى ءوندىرىس ورىندارىن اشۋعا مۇمكىندىك بەرەدى, ياعني شالقارعا ينۆەستورلار كەلەدى. ءوندىرىس بولسا, ەكونوميكا كۇشەيەدى. مۇنىڭ بارلىعى الداعى ۋاقىتتا جاسالادى, بىراق ءبىز ءوز تاراپىمىزدان تۋعان جەرىمىزدىڭ مادەنيەتىن كوتەرۋگە, اۋىل-ايماقتى تازا ۇستاۋعا, تۇرعان جەرىمىزدى گۇلدەندىرۋگە, بىرلەسىپ ەڭبەك ەتىپ, حالىقتى جاقسى ىستەرگە ۇيىمداستىرۋعا تىرىسۋىمىز كەرەك, — دەپ تۇيىندەدى ويىن وبلىس اكىمى.
تۇستەن كەيىن ە.ساعىندىقوۆ اقتوعاي سەلولىق وكرۋگىنىڭ ورتالىعى قوتىرتاس اۋىلىنا اتباسىن تىرەپ, وسىنداعى سەلولىق دارىگەرلىك امبۋلاتوريانى, اقتوعاي ورتا مەكتەبىن ارالادى. جەرگىلىكتى تۇرعىندارمەن كەزدەستى. اقتوعايلىقتار نەگىزىنەن ءبىر ماسەلەنى العا تارتتى – اۋىلعا كوگىلدىر وتىن قاجەت. وبلىس اكىمى كوگىلدىر وتىننىڭ مىندەتتى تۇردە اۋىلعا كەلەتىنىنە تۇرعىندارعا ۋادە بەردى.
قاشاندا بۇگىنگى ىستەلەتىن شارۋانى ەرتەڭگە قالدىرمايتىن وبلىس باسشىسى شالعاي اۋداننىڭ ەلدى مەكەندەرىنىڭ بۇگىنىمەن تانىسىپ قانا قويماي, ءبىراز ماسەلەنى قولما-قول شەشىپ تە كەتتى. سونداي-اق, الداعى ۋاقىتتا قانداي جۇمىستار اتقارۋ قاجەتتىگىنە ءوز ۇسىنىستارىن ءبىلدىرىپ, اۋدان باسشىلارىنا باعىت-باعدار دا سىلتەدى. كوزبەن كورىپ, كوڭىلگە تۇيگەن ماسەلەلەردى شەشۋدىڭ جولدارىن دا كورسەتتى. وبلىس باسشىسىنىڭ بۇل جۇمىس ساپارى شىنىندا دا قايتارىمدى بولدى.
ساتىبالدى ءساۋىرباي.
مەيرامگۇل راحاتقىزى, جۋرناليست.
اقتوبە وبلىسى.
سوڭعى جاڭالىقتار
ميحايل شايدوروۆ – وليمپيادا چەمپيونى!
وليمپيادا • بۇگىن, 03:06
قاراعاندىدا ەسىرتكى تاراتقان كاسىپكەر سوتتالدى
ەسىرتكى • كەشە
ساتباەۆ ۋنيۆەرسيتەتىندە «قانىش الەمى» ورتالىعى اشىلدى
ايماقتار • كەشە
ماڭعىستاۋدا ەلدەگى ەكىنشى بىرەگەي جەدەل جاردەم ستانتسياسى اشىلدى
ايماقتار • كەشە
قار مەن تۇمان: 14 اقپاندا ەلىمىزدە داۋىلدى ەسكەرتۋ جاريالاندى
اۋا رايى • كەشە
الماتىدا قانشا جاڭا مەديتسينالىق مەكەمە بوي كوتەرەدى؟
ايماقتار • كەشە
قازاقستان ازاماتتارىنا نەلىكتەن اقش ۆيزاسى بەرىلمەيدى؟
ساياسات • كەشە
ميحايل شايدوروۆ جۇلدەگە تالاسادى: تىكەلەي ەفيردى قايدان كورۋگە بولادى؟
قىسقى سپورت • كەشە
تاعى ءبىر وڭىرىندە مۇناي ىزدەۋ جۇمىستارى باستالادى
ايماقتار • كەشە
