ساياسات ساڭلاقتارى
بەرگەن يفتارى ساۋاپتان بولسىن
قاسيەتتى رامازان ايىنىڭ ورازاسىن ۇستاۋ مۇسىلمان ءۇشىن پارىز. ورازا – مۇسىلمان ءۇشىن بارلىق ىستە سابىر تانىتاتىن ۇلكەن مەكتەپ. بۇل ايدا مۇسىلماندار تاڭنان كەشكە دەيىن تاماقتان عانا تارتىنبايدى, وعاش ءىس-ارەكەتتەردىڭ, جامان وي-پيعىلدىڭ بارىنەن تارتىنىپ, ءوزىنىڭ بويىن تازارتادى. بۇل ايدا ورازا ۇستاعان حاق مۇسىلماننىڭ جۇزىنەن نۇر تامىپ, جان-دۇنيەسى جارقىراپ تۇرعانىن بايقاۋعا بولادى.
مۇسىلماندار رامازاندى ءوزىنەن باسقا ون ءبىر ايدىڭ سۇلتانى, قاسيەتتى اي دەپ ەسەپتەيدى. ادامزاتتى ءتۇزۋ جولعا باستايتىن شامشىراعى – قاسيەتتى قۇران كارىم دە اللادان وسى ايدا تۇسىرىلگەن.
بۇگىنگى كۇنى كوپتەگەن الەمدىك دەرجاۆالاردىڭ ليدەرلەرى دە رامازاننىڭ قاسيەتىنە بويلاپ, مۇسىلمانداردىڭ سەنىمىن سىيلاپ, يفتار داستارقانىن جايۋدا. سونىڭ ەڭ باسىندا امەريكا قۇراما شتاتتارىنىڭ بۇگىنگى پرەزيدەنتى باراك وباما تۇر. ونىڭ بىلتىردان بەرى اق ۇيدە يفتار داستارقانىن جايۋى – ءالەمدىك وي-ساناداعى يسلام تۋرالى كەرەعار پىكىرلەردىڭ ءبارىن سەرپىپ تاستاعانداي بولدى. الەمدەگى ءبىر جارىم ملرد. مۇسىلمان وسى ءىسى ءۇشىن ب.وباماعا العىسىن ايتىپ, اللادان ونىڭ ساۋلىعىن تىلەپ, ىسىنە ساتتىلىك بىلدىرۋدە.
قاسيەتى مەن قادىرىن بىلمەستەن يسلام تۋرالى وتە ۇشقارى پىكىرلەر ايتىپ, ادامزاتتى وعان قارسى قويۋعا تىرىسپاق بولعان دا امەريكالىق پرەزيدەنتتەردى بىلەتىن ەدىك. بىراق سولاردىڭ ءبىرى دە بۇگىنگى كۇنى جاقسىلىقپەن اۋىزعا الىنبايدى. ال كەزىندە, وسىدان 200 جىلدان ارتىق بۇرىن, رامازان ايىندا قابىلداۋىنا كەلگەن مۇسىلمان ەلى ءتۋنيستىڭ ەلشىسىنە كۇن باتىپ بارا جاتقانىن ەسكەرىپ, اق ۇيدەگى العاشقى يفتار داستارقانىن جايعىزعان پرەزيدەنت توماس دجەففەرسوننىڭ ەسىمىن امەريكا حالقى كۇنى بۇگىنگە دەيىن قۇرمەتپەن ەسكە الادى. ونىڭ ۆيردجينيادا: “بارلىق ادامدارعا ءدىن ىسىندە وزدەرىنىڭ كوزقاراستارىندا قالۋىنا ازاتتىق بەرىلەدى” دەپ كونستيتۋتسياعا ەنگىزگەن العاشقى تۇزەتۋىن ادامزات جوعارى باعالاعان. ينشاللا, باراك وبامانىڭ ەسىمى دە ەلىنىڭ عانا ەمەس, عاسىرلار بويى ادامزاتتىڭ اۋزىندا قۇرمەتپەن اتالاتىن شىعار. ويتكەنى ول “بۇگىنگى جارقىلداعان ءومىردى” عانا ەمەس, ەرتەڭگى كۇندى دە ەسكەرىپ تۇرعان پرەزيدەنتتەردىڭ ءبىرى بولىپ وتىر.
اق ۇيدە مۇسىلماندارعا ارنالعان يفتار قاسيەتتى رامازاننىڭ ءۇشىنشى كۇنى, ياعني 13 تامىز كۇنى بەرىلدى. وعان ديپلوماتيالىق كورپۋس وكىلدەرى, اق ءۇي اكىمشىلىگى مەن كونگرەستىڭ مۇشەلەرى قاتىستى. سونىڭ ىشىندە كونگرەستەگى ەكى مۇسىلماننىڭ ءبىرى – اندرە كارسون دا قاتىسقان ەدى, باراك وباما ونىڭ اتىن اتاپ تۇرىپ, ارنايى قۇتتىقتادى. بۇل دا, پرەزيدەنتتىڭ ۇناتپاي قالا ما دەپ, باسقا جۇرتقا جالتاقتاۋدى بىلمەيتىن, وي-ءورىسى مەن اقىل-ويى ازات ادام ەكەندىگىن كورسەتتى.
ءبىز, دەدى ءوزىنىڭ سوزىندە ب.وباما اق ۇيدە روجدەستۆولىق قابىلداۋ, سەدەرا مەن ءديۆاليدى مەرەكەلەيتىندىگىمىز سياقتى يفتار بەرۋدى دە داستۇرگە ەنگىزەمىز. بۇل ىستەر ءبىزدىڭ ءبارىمىز دە ءبىر قۇدايدىڭ بالاسى ەكەندىگىمىزدى بىلدىرەدى جانە ءبىز وعان دەگەن سەنىمنەن كۇش پەن اقىل الامىز.
ارينە, الەم اۋزىنا قاراعان ساياساتكەر, ءدۇنيەجۇزىلىك ليدەر بولعان سوڭ ول ۇلكەن ساياساتتىڭ سارا جولىنان اۋىتقىماي سويلەۋگە تىرىستى. سونىڭ ىشىندە امەريكادا ءدىننىڭ قاۋلاپ ءوسۋى امەريكالىقتاردىڭ سەنىم بوستاندىعىنا ءىس جۇزىندە قول جەتكىزگەندىگىنىڭ ارقاسىندا بولعانىن اتاپ ءوتتى. امەريكالىقتار ءبىزدىڭ ەلىمىزدى قۇرعان اتا-بابالارىمىزدىڭ دانا ىستەرىنىڭ ارقاسىندا اقىرىندا دىنگە تەرەڭنەن سەنەتىن ەل بولىپ قالىپتاستى جانە بارلىق دىندەر ءوزارا سىيلاستىقتىڭ ناتيجەسىندە تاتۋ-ءتاتتى ءومىر سۇرۋدە, دەدى ول.
سوڭعى كەزدەرى الەمدىك قاۋىمداستىقتىڭ نازارىندا بولىپ جۇرگەن وقيعا - نيۋ-يوركتە 2001 جىلدىڭ 11 قىركۇيەگىندەگى شابۋىلدان قيراعان ۇيلەردىڭ جانىنداعى ورىنعا مەشىت سالۋ ءىسىن دە پرەزيدەنت اينالىپ وتپەدى. ارينە, 11 قىركۇيەك ءبىزدىڭ ەلىمىزگە اۋىر جاراقات سالدى. تۋىستارى مەن جاقىندارىن جوعالتقان ادامدار قان جۇتىپ, قايعى شەگىپ قالدى. سوندىقتان دا مەن مەشىت سالۋ ىسىنە تالاسىپ جاتقان ادامداردىڭ ەموتسياسىن جاقسى تۇسىنەمىن.
بىراق ازامات رەتىندە جانە پرەزيدەنت رەتىندە مەن ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ باسقا دا تۇرعىندارى سياقتى مۇسىلمانداردىڭ دا وزدەرىنىڭ دىندەرىنە سەنۋ قۇقى بار ەكەنىن مالىمدەيمىن. بۇل ولاردىڭ قۇدايعا قۇلشىلىق ەتەتىن ورىندارىن سالۋ قۇقىن دا ەشكىم شەكتەي المايدى دەگەن ءسوز. سوندىقتان جەكە مەنشىكتىڭ يەلىگىندە بولىپ تابىلاتىن تومەنگى مانحەتتەندەگى ۋچاسكەگە ولاردىڭ جەرگىلىكتى زاڭدار مەن نورماتيۆتەردىڭ شەگىندە مەشىت قۇرىلىسىن سالۋ قۇقى بار, دەدى پرەزيدەنت.
ايتا كەتەتىن ءجايت, نيۋ-يوركتەگى وسى جەر فەيزال ابدول راۋف ەسىمدى يمامدىكى بولاتىن. وسىندا قۇرامىنا مەشىت تە ەنەتىن يسلام مادەنيەت ورتالىعىن سالۋ يدەياسىن قوزعاعان وسى كىسى بولاتىن. وسى كۇنگە دەيىن ول كوپتەگەن قارسىلىقتارعا قاراماستان جەرگىلىكتى بيلىكتىڭ كەلىسىمىن العان, ەندى امەريكا پرەزيدەنتى دە بۇل يدەيانى قولداپ وتىر.
11 قىركۇيەكتە بىزگە شابۋىل جاساعان جاۋلارىمىز ءدىني سەنىم بوستاندىعىن تانىعىسى كەلمەيتىندەر. ء“ال-كايدانى” ايداپ سالعان يسلام ەمەس, يسلامدى ورەسكەل بۇزۋشىلار. سوندىقتان بىزگە قارسى تۇرعان جاۋلارىمىز – ءدىن باسشىلارى ەمەس, ەشقانداي كىناسى جوق ادامداردى, سونىڭ ىشىندە بالالار مەن ايەلدەردى قىرعىسى كەلەتىن تەررورشىلار. ء“ال-كايدا” ولتىرگەن ادامداردىڭ اراسىندا مۇسىلماندار وزگە ءدىن وكىلدەرىنە قاراعاندا كوپ ەكەنىن ۇمىتپايىق. سونىڭ ىشىندە 11 قىركۇيەكتەگى قىرعىن دا بار. مىنە, ءبىزدىڭ جاۋىمىز وسى وزدەرىنىكىنەن باسقا دۇنيەنى مويىنداعىسى كەلمەيتىن تەررورشىلار. ءبىز ولارعا قارسى سوعىسامىز. جانە بۇل ىستە بىزگە قارۋىمىز عانا ەمەس, قۇندىلىقتارىمىز دا كومەك بەرىپ, جەڭىسكە جەتكىزەدى. ءبىزدىڭ قۇندىلىقتارىمىز ءبىز قورعايتىن دەموكراتيا, ءبىز باعالاپ, قادىرلەيتىن بوستاندىق, ءبىزدىڭ ەشكىمنىڭ ءناسىلى مەن ءدىني سەنىمىنە, م ۇلىكتىك جاعدايىنا قاراماي, ءبارىن تەڭ كورەتىن زاڭدارىمىز. مىنە, وسى قاسيەتتەرىمىز ءبىزدى 11 قىركۇيەكتە شابۋىل جاساعانداردان ءبولىپ تۇرادى. ولار امەريكالىقتاردىڭ وسىناۋ قاسيەتتەرىنە نيگيليزممەن قارايتىندار, وندايلار بىزگە قارسى ءالى دە وزدەرىنىڭ ارام جوسپارلارىن قۇرۋدا, دەدى باراك وباما.
ودان ءارى پرەزيدەنت ءوزىن ۇلىقتاۋ كەشىندە سويلەگەن ءسوزىن ەسكە الدى. مەن وندا امەريكانىڭ الۋان ءتۇرلى ەكەندىگىن ايتقان ەدىم, وسىنىڭ ءوزى ءبىزدىڭ كۇشىمىز, ءارى ءبىزدىڭ وسال جەرىمىز دەگەن بولاتىنمىن. ءبىز حريستياندار مەن مۇسىلمانداردىڭ, يۋدەيلەر مەن يندۋستاردىڭ جانە ەشقانداي دىنگە سەنبەيتىندەردىڭ ەلىمىز. ءبىزدىڭ قوعامدى قۇرۋعا عالامشاردىڭ بارلىق تۇكپىرىنەن كەلگەن تىلدەر مەن مادەنيەتتەر وزدەرىنىڭ ۇلەستەرىن قوستى. ارينە, الۋانتۇرلىلىك قىزۋ ايتىستاردى دا تۋدىرماي قالعان جوق. ەلىمىزدە سيناگوگالار مەن كاتوليك شىركەۋلەرىن سالۋ جونىندەگى ايتىستاردىڭ وتكەنىنە دە كوپ بولا قويعان جوق. بىراق امەريكالىقتار بىرتە-بىرتە مۇنداي تالاستاردى ەڭسەردى, قازىر دە سولاي بولاتىنىنا مەن سەنىمدىمىن.
باسقا ءدىننىڭ وكىلدەرى سياقتى مۇسىلماندار دا جاقسى تۇرمىس قۇرامىز دەپ بىزگە عاسىرلار بويى كەلە باستاعان. ولاردىڭ اراسىنان جاقسى فەرمەرلەر مەن كوممەرسانتتار شىقتى, ولار زاۋىتتار مەن فابريكالاردا دا ەڭبەك ەتتى, تەمىر جولدار سالۋعا قاتىستى. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, ولار دا امەريكانى تۇرعىزۋعا كومەكتەستى. 1890 جىلى نيۋ-يوركتە ولار ەڭ العاشقى يسلام ورتالىعىن اشتى. سولتۇستىك داكوتادا ءبىرىنشى مەشىتتەرىن سالدى. ال امەريكاداعى ەڭ العاشقى مەشىت ايوۆا شتاتىنداعى سيدار-راپيدس قالاسىندا بولسا كەرەك, ول ءالى كۇنگە قولدانىلادى, دەي كەلىپ پرەزيدەنت مۇسىلمانداردىڭ بۇگىنگى كۇنگى ەڭبەكتەرىن اتاپ ءوتتى. ولار ءومىردىڭ بارلىق سالاسىندا تابىستارعا جەتە وتىرىپ, ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ نىعايۋىنا ءوزدەرىنىڭ ۇلەسىن قوسۋدا. ءبۇگىنگى كۇنى امەريكانىڭ بارلىق 50 شتاتىندا دا مۇسىلمان ورتالىقتارى مەن مەشىتتەرى بار. امەريكالىق مۇسىلمانداردىڭ ءدىنباسىلارى تەرروريزم مەن ەكسترەميزمدى ايىپتاپ, حالىقتى ولارعا قارسى كۇرەسۋگە شاقىرۋدا, دەدى ول.
باراك وباما مۇسىلمانداردىڭ اسكەر قاتارىندا دا كوپتەپ قىزمەت ەتەتىنىن ايتتى. الدىمىزداعى اپتادا پەنتاگوندا دا يفتار بەرىلەتىن بولادى. سوندا يراكتا قازا بولعان ءۇش مۇسىلمان سولداتتىڭ رۋحىنا قۇرمەت كورسەتىلمەك.
ءسوزىنىڭ سوڭىندا پرەزيدەنت امەريكالىقتاردىڭ ءبارى ءبىر قۇدايعا باعىنعان بىرتەكتى ۇلت بولىپ قالا بەرەتىنىن ايتا كەلىپ, مۇسىلمانداردى رامازانمەن قۇتتىقتادى.
ايتا كەتەتىن ءجايت, رامازان ايىندا مۇسىلماندارعا اق ۇيدە يفتار بەرۋ كىشى دج.بۋشتىڭ كەزىندە دە بولعان. بىراق وسپادارلاۋ ساياساتىنىڭ كەسىرىنەن ءبىر جاعىنان يراك پەن اۋعانستاندا مۇسىلمانداردى قىرىپ جاتىپ بەرىلگەن يفتاردى مۇسىلمان الەمى جىلى قابىلداماعانى انىق. ال باراك وبامانىڭ ءجونى ءبىر باسقا. ول ءوزىنىڭ سايلاۋالدى سوزدەرىندە دە يراكتان امەريكا اسكەرلەرىن شىعاراتىنىن مالىمدەگەن ەدى, قازىر سوعان قول جەتكىزدى. ەۋروپاعا امەريكالىق زىمىرانداردى ورنالاستىرۋدان دا باس تارتتى. ونى الەم قاۋىمداستىعى جوعارى باعالاپ, نوبەل سىيلىعىن الدى. ەندى 2011 جىلدىڭ جازىندا اۋعانستاننان دا امەريكا اسكەرلەرىن شىعارامىن دەپ وتىر. وسى جانە باسقا دا ارەكەتتەرى ب.وبامانىڭ ادامگەرشىل, ىزگىلىكتى قاسيەتتەرىن كورسەتەدى. ءاربىر بەسىنشى امەريكالىق وبامانى مۇسىلمان دەپ ەسەپتەيدى. اكەسىنىڭ مۇسىلمان بولعانى راس, بىراق ول شەشەسىمەن وبامانىڭ كىشىرەك كەزىندە اجىراسىپ كەتكەن. ال يندونەزيادا وگەي اكەسىنىڭ قولىندا تۇرعاندا وعان مۇسىلمان قۇندىلىقتارى ەگىلگەن دەگەن سوزدەردىڭ جانى بار سياقتى. بىراق اق ءۇي باراك وبامانىڭ حريستيان ءدىنىن تۇتىناتىنىن جاريالادى. كىم بولسا دا ول “ادامزاتتى سۇيەتىن” ارەكەتتەر جاساۋدا. وسىنىڭ ءوزى ونىڭ مۇسىلمان الەمى الدىنداعى بەدەلىن ارتتىرا تۇسۋدە جانە ونىڭ ونەگەلى ءىسى ءورىسىن تاۋىپ, باسقا دا كوپتەگەن ەلدەردىڭ باسشىلارى دا ءوز مۇسىلماندارىنا قۇرمەت كورسەتۋدە.
جاقسىباي سامرات.
قاسيەتتى رامازان ايىنىڭ ورازاسىن ۇستاۋ مۇسىلمان ءۇشىن پارىز. ورازا – مۇسىلمان ءۇشىن بارلىق ىستە سابىر تانىتاتىن ۇلكەن مەكتەپ. بۇل ايدا مۇسىلماندار تاڭنان كەشكە دەيىن تاماقتان عانا تارتىنبايدى, وعاش ءىس-ارەكەتتەردىڭ, جامان وي-پيعىلدىڭ بارىنەن تارتىنىپ, ءوزىنىڭ بويىن تازارتادى. بۇل ايدا ورازا ۇستاعان حاق مۇسىلماننىڭ جۇزىنەن نۇر تامىپ, جان-دۇنيەسى جارقىراپ تۇرعانىن بايقاۋعا بولادى.
مۇسىلماندار رامازاندى ءوزىنەن باسقا ون ءبىر ايدىڭ سۇلتانى, قاسيەتتى اي دەپ ەسەپتەيدى. ادامزاتتى ءتۇزۋ جولعا باستايتىن شامشىراعى – قاسيەتتى قۇران كارىم دە اللادان وسى ايدا تۇسىرىلگەن.
بۇگىنگى كۇنى كوپتەگەن الەمدىك دەرجاۆالاردىڭ ليدەرلەرى دە رامازاننىڭ قاسيەتىنە بويلاپ, مۇسىلمانداردىڭ سەنىمىن سىيلاپ, يفتار داستارقانىن جايۋدا. سونىڭ ەڭ باسىندا امەريكا قۇراما شتاتتارىنىڭ بۇگىنگى پرەزيدەنتى باراك وباما تۇر. ونىڭ بىلتىردان بەرى اق ۇيدە يفتار داستارقانىن جايۋى – ءالەمدىك وي-ساناداعى يسلام تۋرالى كەرەعار پىكىرلەردىڭ ءبارىن سەرپىپ تاستاعانداي بولدى. الەمدەگى ءبىر جارىم ملرد. مۇسىلمان وسى ءىسى ءۇشىن ب.وباماعا العىسىن ايتىپ, اللادان ونىڭ ساۋلىعىن تىلەپ, ىسىنە ساتتىلىك بىلدىرۋدە.
قاسيەتى مەن قادىرىن بىلمەستەن يسلام تۋرالى وتە ۇشقارى پىكىرلەر ايتىپ, ادامزاتتى وعان قارسى قويۋعا تىرىسپاق بولعان دا امەريكالىق پرەزيدەنتتەردى بىلەتىن ەدىك. بىراق سولاردىڭ ءبىرى دە بۇگىنگى كۇنى جاقسىلىقپەن اۋىزعا الىنبايدى. ال كەزىندە, وسىدان 200 جىلدان ارتىق بۇرىن, رامازان ايىندا قابىلداۋىنا كەلگەن مۇسىلمان ەلى ءتۋنيستىڭ ەلشىسىنە كۇن باتىپ بارا جاتقانىن ەسكەرىپ, اق ۇيدەگى العاشقى يفتار داستارقانىن جايعىزعان پرەزيدەنت توماس دجەففەرسوننىڭ ەسىمىن امەريكا حالقى كۇنى بۇگىنگە دەيىن قۇرمەتپەن ەسكە الادى. ونىڭ ۆيردجينيادا: “بارلىق ادامدارعا ءدىن ىسىندە وزدەرىنىڭ كوزقاراستارىندا قالۋىنا ازاتتىق بەرىلەدى” دەپ كونستيتۋتسياعا ەنگىزگەن العاشقى تۇزەتۋىن ادامزات جوعارى باعالاعان. ينشاللا, باراك وبامانىڭ ەسىمى دە ەلىنىڭ عانا ەمەس, عاسىرلار بويى ادامزاتتىڭ اۋزىندا قۇرمەتپەن اتالاتىن شىعار. ويتكەنى ول “بۇگىنگى جارقىلداعان ءومىردى” عانا ەمەس, ەرتەڭگى كۇندى دە ەسكەرىپ تۇرعان پرەزيدەنتتەردىڭ ءبىرى بولىپ وتىر.
اق ۇيدە مۇسىلماندارعا ارنالعان يفتار قاسيەتتى رامازاننىڭ ءۇشىنشى كۇنى, ياعني 13 تامىز كۇنى بەرىلدى. وعان ديپلوماتيالىق كورپۋس وكىلدەرى, اق ءۇي اكىمشىلىگى مەن كونگرەستىڭ مۇشەلەرى قاتىستى. سونىڭ ىشىندە كونگرەستەگى ەكى مۇسىلماننىڭ ءبىرى – اندرە كارسون دا قاتىسقان ەدى, باراك وباما ونىڭ اتىن اتاپ تۇرىپ, ارنايى قۇتتىقتادى. بۇل دا, پرەزيدەنتتىڭ ۇناتپاي قالا ما دەپ, باسقا جۇرتقا جالتاقتاۋدى بىلمەيتىن, وي-ءورىسى مەن اقىل-ويى ازات ادام ەكەندىگىن كورسەتتى.
ءبىز, دەدى ءوزىنىڭ سوزىندە ب.وباما اق ۇيدە روجدەستۆولىق قابىلداۋ, سەدەرا مەن ءديۆاليدى مەرەكەلەيتىندىگىمىز سياقتى يفتار بەرۋدى دە داستۇرگە ەنگىزەمىز. بۇل ىستەر ءبىزدىڭ ءبارىمىز دە ءبىر قۇدايدىڭ بالاسى ەكەندىگىمىزدى بىلدىرەدى جانە ءبىز وعان دەگەن سەنىمنەن كۇش پەن اقىل الامىز.
ارينە, الەم اۋزىنا قاراعان ساياساتكەر, ءدۇنيەجۇزىلىك ليدەر بولعان سوڭ ول ۇلكەن ساياساتتىڭ سارا جولىنان اۋىتقىماي سويلەۋگە تىرىستى. سونىڭ ىشىندە امەريكادا ءدىننىڭ قاۋلاپ ءوسۋى امەريكالىقتاردىڭ سەنىم بوستاندىعىنا ءىس جۇزىندە قول جەتكىزگەندىگىنىڭ ارقاسىندا بولعانىن اتاپ ءوتتى. امەريكالىقتار ءبىزدىڭ ەلىمىزدى قۇرعان اتا-بابالارىمىزدىڭ دانا ىستەرىنىڭ ارقاسىندا اقىرىندا دىنگە تەرەڭنەن سەنەتىن ەل بولىپ قالىپتاستى جانە بارلىق دىندەر ءوزارا سىيلاستىقتىڭ ناتيجەسىندە تاتۋ-ءتاتتى ءومىر سۇرۋدە, دەدى ول.
سوڭعى كەزدەرى الەمدىك قاۋىمداستىقتىڭ نازارىندا بولىپ جۇرگەن وقيعا - نيۋ-يوركتە 2001 جىلدىڭ 11 قىركۇيەگىندەگى شابۋىلدان قيراعان ۇيلەردىڭ جانىنداعى ورىنعا مەشىت سالۋ ءىسىن دە پرەزيدەنت اينالىپ وتپەدى. ارينە, 11 قىركۇيەك ءبىزدىڭ ەلىمىزگە اۋىر جاراقات سالدى. تۋىستارى مەن جاقىندارىن جوعالتقان ادامدار قان جۇتىپ, قايعى شەگىپ قالدى. سوندىقتان دا مەن مەشىت سالۋ ىسىنە تالاسىپ جاتقان ادامداردىڭ ەموتسياسىن جاقسى تۇسىنەمىن.
بىراق ازامات رەتىندە جانە پرەزيدەنت رەتىندە مەن ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ باسقا دا تۇرعىندارى سياقتى مۇسىلمانداردىڭ دا وزدەرىنىڭ دىندەرىنە سەنۋ قۇقى بار ەكەنىن مالىمدەيمىن. بۇل ولاردىڭ قۇدايعا قۇلشىلىق ەتەتىن ورىندارىن سالۋ قۇقىن دا ەشكىم شەكتەي المايدى دەگەن ءسوز. سوندىقتان جەكە مەنشىكتىڭ يەلىگىندە بولىپ تابىلاتىن تومەنگى مانحەتتەندەگى ۋچاسكەگە ولاردىڭ جەرگىلىكتى زاڭدار مەن نورماتيۆتەردىڭ شەگىندە مەشىت قۇرىلىسىن سالۋ قۇقى بار, دەدى پرەزيدەنت.
ايتا كەتەتىن ءجايت, نيۋ-يوركتەگى وسى جەر فەيزال ابدول راۋف ەسىمدى يمامدىكى بولاتىن. وسىندا قۇرامىنا مەشىت تە ەنەتىن يسلام مادەنيەت ورتالىعىن سالۋ يدەياسىن قوزعاعان وسى كىسى بولاتىن. وسى كۇنگە دەيىن ول كوپتەگەن قارسىلىقتارعا قاراماستان جەرگىلىكتى بيلىكتىڭ كەلىسىمىن العان, ەندى امەريكا پرەزيدەنتى دە بۇل يدەيانى قولداپ وتىر.
11 قىركۇيەكتە بىزگە شابۋىل جاساعان جاۋلارىمىز ءدىني سەنىم بوستاندىعىن تانىعىسى كەلمەيتىندەر. ء“ال-كايدانى” ايداپ سالعان يسلام ەمەس, يسلامدى ورەسكەل بۇزۋشىلار. سوندىقتان بىزگە قارسى تۇرعان جاۋلارىمىز – ءدىن باسشىلارى ەمەس, ەشقانداي كىناسى جوق ادامداردى, سونىڭ ىشىندە بالالار مەن ايەلدەردى قىرعىسى كەلەتىن تەررورشىلار. ء“ال-كايدا” ولتىرگەن ادامداردىڭ اراسىندا مۇسىلماندار وزگە ءدىن وكىلدەرىنە قاراعاندا كوپ ەكەنىن ۇمىتپايىق. سونىڭ ىشىندە 11 قىركۇيەكتەگى قىرعىن دا بار. مىنە, ءبىزدىڭ جاۋىمىز وسى وزدەرىنىكىنەن باسقا دۇنيەنى مويىنداعىسى كەلمەيتىن تەررورشىلار. ءبىز ولارعا قارسى سوعىسامىز. جانە بۇل ىستە بىزگە قارۋىمىز عانا ەمەس, قۇندىلىقتارىمىز دا كومەك بەرىپ, جەڭىسكە جەتكىزەدى. ءبىزدىڭ قۇندىلىقتارىمىز ءبىز قورعايتىن دەموكراتيا, ءبىز باعالاپ, قادىرلەيتىن بوستاندىق, ءبىزدىڭ ەشكىمنىڭ ءناسىلى مەن ءدىني سەنىمىنە, م ۇلىكتىك جاعدايىنا قاراماي, ءبارىن تەڭ كورەتىن زاڭدارىمىز. مىنە, وسى قاسيەتتەرىمىز ءبىزدى 11 قىركۇيەكتە شابۋىل جاساعانداردان ءبولىپ تۇرادى. ولار امەريكالىقتاردىڭ وسىناۋ قاسيەتتەرىنە نيگيليزممەن قارايتىندار, وندايلار بىزگە قارسى ءالى دە وزدەرىنىڭ ارام جوسپارلارىن قۇرۋدا, دەدى باراك وباما.
ودان ءارى پرەزيدەنت ءوزىن ۇلىقتاۋ كەشىندە سويلەگەن ءسوزىن ەسكە الدى. مەن وندا امەريكانىڭ الۋان ءتۇرلى ەكەندىگىن ايتقان ەدىم, وسىنىڭ ءوزى ءبىزدىڭ كۇشىمىز, ءارى ءبىزدىڭ وسال جەرىمىز دەگەن بولاتىنمىن. ءبىز حريستياندار مەن مۇسىلمانداردىڭ, يۋدەيلەر مەن يندۋستاردىڭ جانە ەشقانداي دىنگە سەنبەيتىندەردىڭ ەلىمىز. ءبىزدىڭ قوعامدى قۇرۋعا عالامشاردىڭ بارلىق تۇكپىرىنەن كەلگەن تىلدەر مەن مادەنيەتتەر وزدەرىنىڭ ۇلەستەرىن قوستى. ارينە, الۋانتۇرلىلىك قىزۋ ايتىستاردى دا تۋدىرماي قالعان جوق. ەلىمىزدە سيناگوگالار مەن كاتوليك شىركەۋلەرىن سالۋ جونىندەگى ايتىستاردىڭ وتكەنىنە دە كوپ بولا قويعان جوق. بىراق امەريكالىقتار بىرتە-بىرتە مۇنداي تالاستاردى ەڭسەردى, قازىر دە سولاي بولاتىنىنا مەن سەنىمدىمىن.
باسقا ءدىننىڭ وكىلدەرى سياقتى مۇسىلماندار دا جاقسى تۇرمىس قۇرامىز دەپ بىزگە عاسىرلار بويى كەلە باستاعان. ولاردىڭ اراسىنان جاقسى فەرمەرلەر مەن كوممەرسانتتار شىقتى, ولار زاۋىتتار مەن فابريكالاردا دا ەڭبەك ەتتى, تەمىر جولدار سالۋعا قاتىستى. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, ولار دا امەريكانى تۇرعىزۋعا كومەكتەستى. 1890 جىلى نيۋ-يوركتە ولار ەڭ العاشقى يسلام ورتالىعىن اشتى. سولتۇستىك داكوتادا ءبىرىنشى مەشىتتەرىن سالدى. ال امەريكاداعى ەڭ العاشقى مەشىت ايوۆا شتاتىنداعى سيدار-راپيدس قالاسىندا بولسا كەرەك, ول ءالى كۇنگە قولدانىلادى, دەي كەلىپ پرەزيدەنت مۇسىلمانداردىڭ بۇگىنگى كۇنگى ەڭبەكتەرىن اتاپ ءوتتى. ولار ءومىردىڭ بارلىق سالاسىندا تابىستارعا جەتە وتىرىپ, ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ نىعايۋىنا ءوزدەرىنىڭ ۇلەسىن قوسۋدا. ءبۇگىنگى كۇنى امەريكانىڭ بارلىق 50 شتاتىندا دا مۇسىلمان ورتالىقتارى مەن مەشىتتەرى بار. امەريكالىق مۇسىلمانداردىڭ ءدىنباسىلارى تەرروريزم مەن ەكسترەميزمدى ايىپتاپ, حالىقتى ولارعا قارسى كۇرەسۋگە شاقىرۋدا, دەدى ول.
باراك وباما مۇسىلمانداردىڭ اسكەر قاتارىندا دا كوپتەپ قىزمەت ەتەتىنىن ايتتى. الدىمىزداعى اپتادا پەنتاگوندا دا يفتار بەرىلەتىن بولادى. سوندا يراكتا قازا بولعان ءۇش مۇسىلمان سولداتتىڭ رۋحىنا قۇرمەت كورسەتىلمەك.
ءسوزىنىڭ سوڭىندا پرەزيدەنت امەريكالىقتاردىڭ ءبارى ءبىر قۇدايعا باعىنعان بىرتەكتى ۇلت بولىپ قالا بەرەتىنىن ايتا كەلىپ, مۇسىلمانداردى رامازانمەن قۇتتىقتادى.
ايتا كەتەتىن ءجايت, رامازان ايىندا مۇسىلماندارعا اق ۇيدە يفتار بەرۋ كىشى دج.بۋشتىڭ كەزىندە دە بولعان. بىراق وسپادارلاۋ ساياساتىنىڭ كەسىرىنەن ءبىر جاعىنان يراك پەن اۋعانستاندا مۇسىلمانداردى قىرىپ جاتىپ بەرىلگەن يفتاردى مۇسىلمان الەمى جىلى قابىلداماعانى انىق. ال باراك وبامانىڭ ءجونى ءبىر باسقا. ول ءوزىنىڭ سايلاۋالدى سوزدەرىندە دە يراكتان امەريكا اسكەرلەرىن شىعاراتىنىن مالىمدەگەن ەدى, قازىر سوعان قول جەتكىزدى. ەۋروپاعا امەريكالىق زىمىرانداردى ورنالاستىرۋدان دا باس تارتتى. ونى الەم قاۋىمداستىعى جوعارى باعالاپ, نوبەل سىيلىعىن الدى. ەندى 2011 جىلدىڭ جازىندا اۋعانستاننان دا امەريكا اسكەرلەرىن شىعارامىن دەپ وتىر. وسى جانە باسقا دا ارەكەتتەرى ب.وبامانىڭ ادامگەرشىل, ىزگىلىكتى قاسيەتتەرىن كورسەتەدى. ءاربىر بەسىنشى امەريكالىق وبامانى مۇسىلمان دەپ ەسەپتەيدى. اكەسىنىڭ مۇسىلمان بولعانى راس, بىراق ول شەشەسىمەن وبامانىڭ كىشىرەك كەزىندە اجىراسىپ كەتكەن. ال يندونەزيادا وگەي اكەسىنىڭ قولىندا تۇرعاندا وعان مۇسىلمان قۇندىلىقتارى ەگىلگەن دەگەن سوزدەردىڭ جانى بار سياقتى. بىراق اق ءۇي باراك وبامانىڭ حريستيان ءدىنىن تۇتىناتىنىن جاريالادى. كىم بولسا دا ول “ادامزاتتى سۇيەتىن” ارەكەتتەر جاساۋدا. وسىنىڭ ءوزى ونىڭ مۇسىلمان الەمى الدىنداعى بەدەلىن ارتتىرا تۇسۋدە جانە ونىڭ ونەگەلى ءىسى ءورىسىن تاۋىپ, باسقا دا كوپتەگەن ەلدەردىڭ باسشىلارى دا ءوز مۇسىلماندارىنا قۇرمەت كورسەتۋدە.
جاقسىباي سامرات.
