قازاقستاندا ەلەكتروندى قىزمەت كورسەتۋدىڭ جايى قالاي؟

ۋاقىتپەن ۇندەسكەن ءۇردىس بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمى ازىرلەگەن ەلەك­ترون­­دى ۇكىمەتكە جاھاندىق دايىندىقتىڭ جىل سايىنعى رەيتينگى بويىنشا قازاقستان رەسەي (59-ورىن), بەلارۋس (64-ورىن) جانە ۋكراينا (54-ورىن) ەلدەرىن ارتتا قالدىرىپ, الەمدىك رەيتينگتە جوعارى ساتىعا كوتەرىلۋ ارقىلى بىرقالىپتى العا باسۋشىلىقتىڭ ايقىن نىشاندارىن تانىتۋدا. ەلدە 70 مىڭعا جۋىق (زاڭدى دا, جەكە دە تۇلعالار) “ە-ۇكىمەت” قىزمەتىن پايدالانۋشىلار تىركەلگەن. ازاماتتاردىڭ ەلەكتروندى مەملەكەتتىك جو­با­لارعا “ەلەكتروندى قاتىسۋى” كورسەتكىشى بوي­ىنشا كلاسسيفيكاتسيالاۋدا قازاقستان 0,5270 يندەكسىمەن (24-ورىن) الەمدىك ورتاشا دەڭ­گەيدەن ايتارلىقتاي العا شىعىپ, 2008 جىل­­­مەن (106-ورىن) سالىستىرعاندا 18-ورىندا تۇر. الەم ەلدەرىنىڭ ەلەكتروندى ۇكىمەتتى پايدا­لانۋعا دايىندىق دەڭگەيىن باعالاۋ بۇۇ-نىڭ ەكونوميكالىق جانە الەۋمەتتىك دامۋ دەپار­تامەنتىنىڭ قىزمەتى اياسىندا جۇزەگە اسىرى­لادى. ول جىل سايىن الەمدەگى 192 ەل بويىنشا وسى تەحنولوگيالاردىڭ الەۋەتى مەن دامۋ ءمۇم­كىن­دىكتەرىن كورسەتەتىن ەسەپتى جاريالاپ وتىرادى. بۇۇ رەيتينگى كوشباسشىلارىنىڭ العاشقى بەستىگىندە بۇرىنعىسىنشا وڭتۇستىك-شىعىس ازيا­نىڭ, باتىس ەۋروپا مەن سولتۇستىك امە­ريكانىڭ, كورەيا, اقش, كانادا, ۇلىبريتانيا جانە نيدەرلاندى سياقتى جەتەكشى ەلدەرى تۇر. قازاقستان رەيتينگىنىڭ كوتەرىلۋىنە جالپى پايدالانىمداعى اقپاراتتىق جۇيەلەر مەن جەلىلەردى مودەرنيزاتسيالاۋعا جانە جاڭالارىن ەنگىزۋگە باعىتتالعان ءتيىمدى تەحنولوگيالىق ساياساتتىڭ تۇراقتى تۇردە جۇرگىزىلىپ وتىرۋى, سول سياقتى, قازىرگى زامانعى جانە جوعارى ساپالى قىزمەتتەر رىنوگىنىڭ دامىتىلۋى ءوزىنىڭ وڭ ىقپالىن تيگىزدى. ءىCT-ءMarketىng زەرتتەۋ كومپانياسىنىڭ جىل سايىنعى جۇرگىزەتىن زەرتتەۋلەرىنە سايكەس, 2009 جىلدىڭ سوڭىندا 3,16 ميلليون ادام نەمەسە قازاقستان رەسپۋبليكاسى حالقىنىڭ 19,8 پايىزى ينتەرنەت قىزمەتىن پايدالانعان. وسىلايشا, ونىڭ الدىنداعى ءبىر جىلمەن سالىستىرعاندا اتالعان كورسەتكىش 30 پايىزدان استامعا ۇلعايعان. ماسەلەن, 2008 جىلدىڭ سوڭىندا ەڭ بولماعاندا ايىنا ءبىر رەت ينتەرنەت قىزمەتىن پايدالاناتىن تۇراقتى ينتەرنەت اۋديتوريا قازاقستان قالالارىندا ينتەرنەت پايدالاناتىن ەرەسەك ادامداردىڭ 84 پايىزىن قۇراسا, بۇل سان وتكەن 2009 جىلدىڭ سوڭىندا 92 پايىزدى قۇراعان. ينتەرنەت پايدالانىلاتىن نەگىزگى ورىن بۇرىنعىسىنشا ۇيلەر, ياعني پاتەرلەر بولىپ قالىپ وتىر. ەگەر 2008 جىلدىڭ قازان ايىندا 70 مىڭنان اساتىن تۇرعىنى بار قالالارداعى ەرەسەك ينتەرنەت پايدالانۋشىلاردىڭ 56 پايى­زى ينتەرنەتتى ءوز ۇيلەرىندە قولدانسا, 2009 جىلدىڭ سوڭىندا بۇل كورسەتكىش 61 پايىزعا جەتكەن. ونىڭ ەسەسىنە جۇمىستاعى ينتەرنەت 2008 جىلعى 17 پايىزدان 2009 جىلى 14 پايىزعا تومەندەگەن. مەملەكەت پەن ازاماتتار ءۇشىن “ەلەكترون­دى ۇكىمەت” قىزمەتىن ۇسىنۋدا دا ەلەۋلى ءنا­تي­جەلەر بار. “ەلەكتروندى ۇكىمەت” پورتالى تۇ­راق­تى جۇمىس ىستەۋدە, سول سياقتى, ونى دامىتۋ ءىسى دە ودان ءارى جۇرگىزىلۋدە. 2009 جىلدىڭ ءوزىن­دە 15 ءتۇرلى قىزمەت قوسىمشا ىسكە قوسىلعان. وعان قاتىسۋشىلار قاتارى قازىرگى كەزدە 1,6 ميلليون ادامنان اسىپ وتىر. بۇگىندە پور­تال­دا بارلىعى 59 ەلەكتروندى قىزمەت جۇزەگە اسىرىلىپ, ولاردى 45 مىڭنان استام ادام پايدالانعان. ماسەلەن, ەلەكتروندى قىزمەت ارقىلى سوت­­تالماعاندىعى تۋرالى, جىلجىمايتىن م ۇلىك­تىڭ بار نەمەسە جوق ەكەندىگى تۋرالى, ادك مەن ستن تۋرالى انىقتامالار الۋعا بولادى. بۇ­لار­دى ەلەكتروندى-ساندىق قولتاڭبانىڭ كو­مەگى ارقىلى عانا جۇزەگە اسىرۋعا مۇمكىندىك بار. قازىردىڭ وزىندە قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇلتتىق كۋالاندىرۋشى ورتالىعىنىڭ 28 ءتىر­كەۋ ورتالىعى اشىلدى. بۇگىندە ۇلتتىق كۋا­لان­دىرۋشى ورتالىقتىڭ 53 مىڭنان استام ەلەك­تروندى-ساندىق قولتاڭبالارى شىعارىلدى. ورتالىق مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ ەلەك­تروندى مەملەكەتتىك قىزمەتتەرىن دامىتۋدىڭ سىرتىندا, جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندارعا مەملەكەتتىك قىزمەت كورسەتۋدى دامىتۋ جونىنەن دە ەلەۋلى جۇمىستار جۇرگىزىلۋدە. وسىلايشا, 2009 جىلدىڭ قاراشاسىندا “ە-اكىمدىك” جۇيەسى تاجىريبەلىك پايدالانۋعا قوسىلدى, ول قازىرگى ۋاقىتتا 5 ەلەكتروندى سەرۆيستەر ۇسىنۋ ارقىلى پاۆلودار وبلىسى اكىمدىگىندە سىناقتان وتۋدە. “ەلەكتروندى ۇكىمەت” ماسەلەلەرى جانە ينفراقۇرىلىمنىڭ اقپاراتتىق قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ جونىنەن نورماتيۆتىك اكتىلەر پاكەتى ازىرلەنىپ, ەلكتروندى قىزمەتتى قار­قىندى العا باستىرۋ جولىمەن مەملەكەتتى دا­مى­تۋعا باعىتتالعان شەبەرلىك-جوسپار بەكى­تىل­دى. “ەلەكتروندى ۇكىمەتتىڭ” جاڭا كومپو­نەنت­تەرىن قۇرۋ جانە دامىتۋ جونىنەن دە بەلسەندى جۇمىستار جۇرگىزىلۋدە. 16 اكىمدىك, ونىڭ ىشىندە استانا مەن ال­ماتى قالالارى بار, ەلەكتروندى قۇجات اينا­لى­مىنىڭ بىرەگەي جۇيەسىنە قوسىلدى, ۆە­دومستۆوارالىق قۇجات اينالىمى ورتالىعىنا مودەرنيزاتسيالاۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلدى. “ەلەكتروندى ۇكىمەتتىڭ” تولەم ءشليۋزىن دامىتۋ شەڭبەرىندە ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەر­مەن ينتەگراتسيا جولعا قويىلىپ, تولەم كار­تالارى جانە اعىمداعى بانكتىك شوتتاردى پايدالانا وتىرىپ تولەم تولەۋدىڭ تەتىكتەرى جۇزەگە اسىرىلدى. سول سياقتى, تولەم كارتالارى, بانكتىك شوتتار جانە سمس ارقىلى ءموبيلدى وپەراتوردىڭ قىس­قا ءنومىرى بويىنشا تولەم تولەۋ تەتىكتەرى دە قاراستىرىلدى. ەكىنشى دەڭ­گەيلى ءتورت بانكپەن قىزمەتتەستىك جولعا قويىلدى. ولاردىڭ قاتارىندا كازكوم­مەرتسبانك, بتا, نۇربانك جانە رەسەي جيناقبانكى سياقتى قارجى ۇيىمدارى بار. قازىردىڭ وزىندە تولەم ءشليۋزىن پاي­دالانا وتىرىپ سالىق كوميتەتىنىڭ 120 ءتۇرلى سالىقتارى مەن ادىلەت مينيستر­لىگىنىڭ قىزمەتتەرىنە اقى تولەۋگە بولادى. “ەلەكتروندى ۇكىمەت” پەن ەلەكتروندى قىزمەتتى دامىتۋ باعىتى بويىنشا 2009 جىلدىڭ جەلتوقسان ايىندا استانا قا­لاسىندا قاناتقاقتى ايماقتا “ە-نوتا­ريات” بىرەگەي نوتاريالدىق اقپاراتتىق جۇيە ينۆەستيتسيالىق جوباسى ونەركا­سىپ­تىك پايدالانۋعا قوسىلدى. ول نوتاريۋس­تاردىڭ ءتيىمدى جۇمىسىن جانە ولاردىڭ رەسپۋبليكالىق, اۋماقتىق نوتاريالدىق پالاتالارمەن, ادىلەت مينيسترلىگىمەن, حالىقپەن اراداعى ءتيىمدى جۇمىسىن قامتاماسىز ەتىپ, ساپالى دا ۋاقىتىلى نوتاريالدىق قىزمەت كورسەتۋگە ءارى نوتاريالدىق ءىس-قيمىلدارداعى ەسەپتىلىك­­تىڭ ناقتىلىعىن قامتاماسىز ەتۋگە جاعداي جاسايتىن بولادى. 2010-2012 جىلدارى بۇل تاجىريبە بۇكىل رەسپۋبليكاعا تارا­تىلادى دەپ جوسپارلانىپ وتىر. اتال­مىش جوبانىڭ جۇزەگە اسۋى مامىلەلەر جاساعان كەزدە زاڭدى جانە جەكە تۇلعالاردىڭ قۇجاتتارىن, جىلجىمايتىن جانە جىلجىي­تىن م ۇلىكتەردى, سونداي-اق جەر ۋچاسكەلەرىن سالىستىرۋ مەن تەكسەرۋ ەسەبىنەن الاياقتىقتىڭ ورىن الۋ تاۋەكەلدەرىن تومەندەتپەك. وتكەن جىلدان باستاپ “ە-ليتسەنزيالاۋ­دىڭ” مەملەكەتتىك مالىمەتتەر بازاسىن قۇرۋ جونىنەن جوبا جۇزەگە اسىرىلۋدا. بۇگىندە جۇيەگە 10-شاقتى مەملەكەتتىك ورگان قوسىلدى, بيىلعى جىلى تاعى دا وسىنشا مەمورگاندار قوسىلاتىن بولادى. جوبا تولىعىنان 2012 جىلى اياقتالادى دەپ كۇتىلۋدە. قازىردىڭ وزىندە ليتسەنزيار مەملەكەتتىك ورگاندار ليتسەنزيا­لاردى ەلەكتروندى تۇردە بەرۋدى قولعا الدى. مەملەكەتتىك ەلەكتروندى ساتىپ الۋلار پورتالى قازىرگى تاڭدا ەلىمىز بويىنشا ەڭ كوپ پايدالانىلاتىن پورتالداردىڭ ءبىرى بولىپ وتىر. اۆتوماتتاندىرىلعان ينتەگراتسيالانعان “ەلەكتروندى مەملەكەتتىك ساتىپ الۋلار” اقپاراتتىق جۇيەسى تاپسىرىس بەرۋشىلەر مەن ءونىم جەتكىزۋشىلەردىڭ مۇقتاجدارىن بىرەگەي اقپاراتتىق ورتادا ۇيلەستىرە وتىرىپ, “ەلەكتروندى ۇكىمەتتىڭ” جالپى بەينەسىنىڭ اجىراماس بولىگى بولىپ تابىلادى. مەملەكەتتىك ساتىپ الۋلاردى ەلەكتروندى جولمەن جۇزەگە اسىرۋ وسى سالاداعى سىباي­لاستىق زاڭ بۇزۋشىلىقتاردى بولدىرماۋعا, پروتسەدۋرالاردىڭ اشىقتىعىن قامتاماسىز ەتۋگە, سونىمەن بىرگە, ادال باسەكەلەستىكتى قامتاماسىز ەتۋگە جاعداي تۋعىزىپ, شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىك كاسىپورىندارىنىڭ مەملەكەتتىك تاپسىرىستارعا قول جەتكىزۋىنە جول اشاتىن بولادى. ۋاقىتپەن ۇندەسكەن قىزمەت ءتۇرىنىڭ بۇگىنگى تاڭداعى دامۋ كوكجيەگى مىنە, وسىنداي. بۇل باعىتتا قازىردىڭ وزىندە قوماقتى تابىستارعا جەتىپ وتىرعان قازاقستاننىڭ بولاشاقتا بۇدان دا زور اسۋلاردى الارىنا كۇمان جوق. وعان بۇگىنگى قول جەتكىزىلگەن جەتىستىكتەردىڭ وزىدەرى-اق دالەل بولا الادى. سەيفوللا شايىنعازى. ەلەكتروندى جۇيەنىڭ مۇمكىندىكتەرى مول جاقىندا جوعارعى سوت اپپا­راتى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى بولات ساقالوۆ شىعىس قازاقستان وبلىستىق سوتىنا ارنايى قىزمەت ساپارىمەن كەلدى. ونىڭ ماقساتى – “سوت ىستەرىنىڭ انىقتامالىعى” اتتى جاڭا ەلەكتروندى جۇيەنىڭ تۇساۋكەسەرىن وتكىزۋ. اتالمىش شا­راعا وبلىستىق سوت القالارىنىڭ توراعالارى, اۋداندىق سوتتاردىڭ, سوتتار اكىمشىسىنىڭ, وبلىستىق سوتتىڭ قىزمەتكەرلەرى قاتىستى. سونىمەن قاتار تۇساۋكەسەرگە قۇ­قىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ, پرو­كۋراتۋرانىڭ, شقو بويىنشا قربپ قس جانە اەكب-نىڭ, وزگە دە مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ, اد­ۆو­­­كا­تۋرانىڭ, بۇقارالىق اقپارات قۇ­رالدارىنىڭ وكىلدەرى شاقى­رىلدى. سوڭعى جىلدارى جوعارعى سوت قازاقستاننىڭ سوت جۇيەسىنە جاڭا اق­پاراتتىق تەحنولوگيالاردى كە­ڭىنەن جانە جوسپارلى تۇردە ەنگىزۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋدە. “ەلەك­ترون­دى ۇكىمەت” باعدارلاماسى ايا­سىندا بارلىق سوتتاردا “قر سوت ورگاندارىن بىرىڭعاي اۆتوماتتان­دىرىلعان اقپاراتتىق-تالداۋ جۇيە­­سى” باعدارلاماسى ورناتىل­عان. اتالعان باعدارلاما سوت جۇيە­سى ءىشىن­دە دە, سول سياقتى ونىڭ سىر­­تىن­دا دا ەلەكتروندى قۇجات اي­نا­لى­مىن قامتاماسىز ەتە وتى­رىپ, سوت ىستەرىن جۇرگىزۋدى ءبىر جۇيەگە كەلتىرىپ وتىر. – باعدارلامانىڭ اۆتورى جانە ونى ازىرلەۋشى جوعارعى سو­ت اپپا­راتى باسشىسىنىڭ ورىن­با­سا­رى بولات ساقالوۆتىڭ قاجىر­لى ەڭبەگىنىڭ ارقاسىندا سوت جۇيە­سى جاڭا تەحنيكالىق جەتىستىكتەردى پايدالانۋ ارقىلى دامۋدىڭ جاڭا ساتىسىنا اۋىسىپ, قارقىندى جۇ­مىس ىستەۋدە. قازىرگى ۋاقىتتا سوت وتى­رىستارى دىبىس-بەينەجازۋ جۇيەسىن پايدالانۋ ارقىلى وتكى­زىلەدى, بەينەكونفەرەنتسبايلانىس جۇيەسى ويداعىداي جۇمىس ىستەۋدە, – دەپ اتاپ ءوتتى شىعىس ق­ا­زاق­ستان وبلىستىق سوتىنىڭ توراعاسى مۇ­حامەدجان پاقىردىنوۆ تۇساۋ­كەسەر راسىمىندە. سونىمەن قاتار, وبلىستىق سوت­­تىڭ توراعاسى مۇحامەدجان پا­­قىردىنوۆ, ەلباسىمىزدىڭ رەس­پۋب­ليكا سۋديالارىنىڭ V سە­زىن­دە اقپاراتتاردىڭ ايقىندى­لى­عى مەن تۇرعىنداردىڭ قولجە­تىم­دىلىگى, سوت جۇيەسىنىڭ جاريالى­لىعى مەن اشىق­تىعىنا ۇلكەن ءمان بەرگەن, سون­دىقتان سوت جۇيە­سىن بارلىق جەر­دە اقپارات­تان­دىرۋ اتالعان ءمىن­دەتتەردىڭ جۇزەگە اسۋى­نا العى­شارت بولادى دەپ اتالعان شارانىڭ تۇساۋىن كەستى. بولات ساقالوۆ قاتىسۋشى­لار­دى جوعارىدا اتالعان باعدارلاما ايا­سىندا “سوت ىستەرى انىقتامالى­عى­نىڭ” نەگىزگى جۇمىس ىستەۋ قاعي­دا­لا­رىمەن تانىستىرىپ, شىعىس قا­زاق­ستان وبلىستىق سوتىنىڭ رەس­مي ساي­تىندا وسى قىزمەتتىڭ تەح­ني­كا­لىق مۇمكىندىكتەرىن كور­سەت­تى. بو­لات ساقالوۆ الەمنىڭ كوپ­تەگەن ەلدەرىنىڭ اراسىندا سوت جۇيەسىندەگى ءىس جۇرگىزۋ تەك قانا قازاقستاندا تولىق تۇردە ەلەك­تروندى (قاعازسىز) جۇيەگە اۋىس­قانىن اتاپ ءوتتى. شارانىڭ سوڭىندا قاتىسۋ­شى­لار بولات ساقالوۆقا ونىڭ بەل­­سەندى ازاماتتىق ۇستانىمى, جو­عا­رى وتانسۇيگىشتىك قاسيەتى ءۇشىن, قولدانىستاعى ەلەكتروندىق باع­دار­­لاماعا جاڭالىقتار ەنگىزۋ ارقىلى سوت ءوندىرىسىن اقپاراتتىق جانە تەحنولوگيالىق قولداۋمەن قامتاماسىز ەتكەنى ءۇشىن العىس­تارىن ءبىلدىرىپ, ەڭبەگىنە تابىستار تىلەدى. وڭداسىن ەلۋباي, وسكەمەن.