قۋاڭشىلىقپەن كۇرەس كۇشەيە ءتۇستى

اقتوبە وڭىرىندە سوڭعى ون بەس جىلدىقتا بولماعان قۇرعاقشىلىق بولىپ تۇر. الا جازداي ءنار تامباعاندىقتان كوكتەمدە ۇلكەن ۇمىتپەن سەبىلگەن ەگىن كۇيىپ كەتتى. ءشوپتىڭ شىعىمى دا ناشار. باستاپقىدا قولداعى مالدى قىستا جەم-شوپپەن قامتاماسىز ەتۋ كۇردەلى بولاتىنداي كورىنگەن. وبلىس اكىمى ەلەۋسىن ساعىندىقوۆ دەر كەزىندە بۇعان نازار اۋدارىپ, قۋاڭشىلىقتىڭ سالدارىن جويۋدىڭ كەشەندى شارالارىن الدى, كۇردەلى جاعدايدان سۇرىنبەي ءوتۋدىڭ بىرقاتار سەنىمدى قادامدارىن جاسادى. وبلىستىق ءماسليحاتتىڭ سەسسياسىندا وبلىستىڭ العاشقى جارتىجىلدىقتاعى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋى تۋرالى ەسەپ بەرگەن ەلەۋسىن ناۋ­رىزباي ۇلى ءوزى باس بولىپ باسشى ازاماتتارعا, كاسىپكەرلەرگە از قامتىلعان وتباسىلارىنا جەمشوپتەن كومەكتەسۋگە شاقىرعان ۇندەۋ تاستادى. ول وڭىردەگى قالىپتاسقان قۋاڭشىلىق جاعدايعا بايلانىستى ۇكىمەت باسشىسى كارىم ءماسىموۆتىڭ اتىنا قۇرعاقشىلىقتىڭ سالدارىن جويۋ جانە الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جاعدايدى تۇراقتاندىرۋعا ۇسىنىستارىن جولداپ تا ۇلگەردى. وبلىستا جانە اۋدانداردا قۋاڭ-شىلىقپەن كۇرەس جونىندەگى ارناۋلى شتابتار قۇرىلىپ, مال ازىعىن دايىنداۋ مەن استىقپەن قامتاماسىز ەتۋ باقىلاۋعا الىندى. وبلىس اكىمى ەلەۋسىن ساعىندىقوۆتىڭ توراعالىعىمەن وتكەن اكتيۆ ماجىلىسىنە قالا جانە اۋدانداردىڭ اكىمدەرى, وبلىستىق باسقارمالار مەن دەپارتامەنتتەر باسشىلارى, ەڭبەك ارداگەرلەرى شاقىرىلىپ, مال ازىعىمەن جانە استىقپەن قامتاماسىز ەتۋدىڭ قالىپتاسقان جاعدايدا قالاي شەشىلەتىنى تاعى ءبىر پىسىقتالدى, وزەكتى ماسەلەنى شەشۋدىڭ جولدارى اڭگىمە بولدى. جيىندى قىسقاشا ءسوز سويلەپ اشقان ەلەۋسىن ناۋرىزباي ۇلى شەشىمى تابىل­مايتىن ماسەلە بولمايتىنىن, بۇل باعىتتا كوپ شارۋالار جاسالىپ جاتقانىن جەتكىزدى. حالىقتىڭ ابىرجۋىنا نەگىز جوق ەكەنىن, باسقارمالار مەن دەپارتامەنتتەر باسشىلارى اۋداندارعا بەكىتىلگەنىن, ولاردىڭ جۇمىستىڭ قانشالىقتى دەڭگەيدە اتقارىلىپ جاتقانىنا باقىلاۋ جاسايتىنىن ايتتى. اۋىلدارعا باراتىن اقپاراتىق-ناسيحاتتىق توپ مۇشە­لە-ءرىنىڭ نازارىن ناقتى جاعدايعا قاتىستى ادامدارمەن تۇسىنىك جۇمىستارىن جۇرگىزۋگە اۋداردى. بۇگىنگى ءماجىلىستى وتكىزۋدەگى ماقسات وبلىستا وسىنداي ءتۇيىندى ماسەلەلەردى شەشۋدەگى شارۋالاردان حاباردار ەتۋ, ناۋقاندىق جۇمىستاردى جۇرگىزۋدىڭ باعىتتارىن كەڭ وتىرىپ تالقىلاۋ ەكەنىنە توقتالا كەلە, الىپقاشتى اڭگىمەلەردىڭ ناقتى جاعدايدان تىم الشاق جاتقانىنا نازار اۋداردى. سودان كەيىن اكتيۆكە قاتىسۋشىلار الدىندا وبلىستىق اۋىل شارۋاشىلىعى باسقارماسىنىڭ باستىعى ەرسايىن اجىباەۆ مال ازىعىن دايىنداۋ, ەگىن وراعىنا دايىندىق جانە مالدارىگەرلىك شارالاردىڭ جۇزەگە اسىرىلۋى جايىندا باياندادى. ول قىستا قاردىڭ از تۇسۋىنەن, ساۋىردەن باستاپ شىلدە ايىنىڭ ورتاسىنا دەيىن جاڭبىر جاۋماعاندىقتان وڭىردە قاتتى قۇرعاقشىلىق بولعانىن, كوكتەمدە سەبىلگەن 713,0 مىڭ گەكتار ءداندى داقىلدىڭ 523,0 مىڭ گەكتارى كۇيىپ كەتكەنىن مالىمدەدى. بۇل بارلىق ەگىن القابىنىڭ 72,0 پايىزى جارامسىزدىققا ۇشىرادى دەگەن ءسوز. ونىڭ ايتۋىنشا, قالعان 208 مىڭ گەكتاردان ورتا ەسەپپەن 2 تسەنتنەر نەمەسە 41,2 مىڭ توننا استىق جينالادى دەپ كۇتىلۋدە. ەگىن وراعى ايتەكە بي, قارعالى, مارتوك, حرومتاۋ اۋداندارىندا جانە اقتوبە قالاسى ماڭىنداعى شارۋاشىلىق قۇرىلىمدارىندا جۇرگىزىلەتىن بولادى. ءوزى الاسا ەگىننەن شىعىن بولماس ءۇشىن كومباينداردى قايتا جاراقتاندىرۋ قاجەتتىگىنە كوڭىل اۋداردى. سونداي-اق كوكتەمگى ەگىسكە بولىنگەن سۋبسيديالاردىڭ يگەرىلمەي وتىرعانىن سىنعا الدى, اۋدان اكىمدەرىنە بۇل باعىتتا شۇعىل شارالار الۋ تاپسىرىلدى. ء–داندى داقىلدارمەن بىرگە شابىن­دىقتارداعى ءشوپتىڭ شىعىمى دا ناشار. اۋدانداردىڭ بەرگەن ەسەپتەرىنە قاراعاندا, وتكەن جىلدان قالعان پىشەندى قوسقاندا قاجەتتى 1159 مىڭ توننا مال ازىعىنىڭ 1085 مىڭ تونناسى عانا دايىندالدى. بۇل قاجەتتى پىشەننىڭ 94,0 پايىزىن قۇرايدى. تەك بايعانين, ويىل جانە شالقار اۋداندارى عانا قاجەتتى ءشوپتى تولىقتاي دايىنداپ الۋعا ەسەپ جاساپ وتىر, –دەدى ەرسايىن اجىباەۆ. ۇستىمىزدەگى جىلعى 14 ماۋسىمنان 8 تامىز ارالىعىندا وبلىستا مال ازىعىن دايىنداۋدىڭ ەكى ايلىعى جاريالاندى. مال ازىعىن دايىنداۋدا ۇزدىك كورسەتكىشتەرگە جەتكەن اۋدانداردى ىنتالاندىرۋ ءۇشىن 5,0 ملن تەڭگە قارالعان. وبلىس اكىمى جانار-جاعارمايدى 50 پايىز ارزانداتۋعا 150,0 ملن. تەڭگە جانە تۇرعىندارعا ارزانداتىپ بەرىلەتىن پىشەندى دايىنداۋعا كەتەتىن شىعىندى سۋبسيديالاۋعا 173,0 ملن. تەڭگە ءبولىپتى. قازىر وبلىستا 1743 مال ازىعىن دايىنداۋشىلار بريگادالارى مەن زۆەنولارى جۇمىس ىستەۋدە. التى اپتانىڭ قورىتىندىلارى شىعارىلىپ, شالقار جانە قوبدا, ىرعىز اۋداندارىنىڭ مال ازىعىن دايىنداۋشىلارى جەڭىمپاز بولىپتى. ەرسايىن اجىباەۆ قاجەتتى كولەمدە مال ازىعىن دايىنداۋدىڭ شارالارىن الماي وتىرعان اۋدان اكىمدەرىن سىنعا الدى. ولاردىڭ مال سانىن ازايتۋعا باعىت ۇستاپ وتىرعانىن, بۇلاي ىستەۋگە بولمايتىنىن قاداپ ايتتى. قۋاڭشىلىققا بايلانىستى ۇكىمەتتەن 70,0 مىڭ توننا جەم ءبولۋ سۇرالعانىمەن ازىرگە ماسەلە اشىق كۇيىندە قالىپ وتىر. سوعان قاراماستان, اۋدانداردىڭ قانشا جەم ساتىپ الاتىنى تۋرالى جوبا-جوسپارلارى جوق كورىنەدى. تەمىر اۋدانى عانا سولتۇستىك وبلىستارمەن جەمدىك استىق ساتىپ الۋعا كەلىسىم جاساسىپتى. مال ازىعىن دايىنداۋدىڭ ەكى ايلىعىنىڭ ءبىرىنشى ايىندا 669,9 مىڭ توننا پىشەن دايىندالعان. سوڭعى ەكى اپتادا جۇمىس قارقىنى ارتقان. دەگەنمەن قولداعى مالدىڭ سانىن كەمىتپەي, قىستاتىپ شىعۋعا قاجەتتى جەم-ءشوپتى دايىنداپ الۋ ءۇشىن بۇل باعىتتاعى ۇيىمداستىرۋ جۇمىستارىن كۇشەيتۋ, ءشوپ شابۋعا كومباينداردى قوسۋ, ەسەپتەن شىعارىلعان القاپتاردى قۇجاتتاندىرىپ, ولاردى جايىلىمعا نەمەسە شابىندىققا پايدالانۋ جانە باسقا وزەكتى ماسەلەلەر ءسوز بولدى. بارلىق اۋدانداردا ءبىر توننا پىشەننىڭ شەكتىك باعاسىن بەلگىلەۋ قاجەتتىگى ايتىلدى. ول سونداي-اق, وبلىستاعى مالدارىگەرلىك ساۋىقتىرۋ شارالارىن جۇرگىزۋ بارىسىمەن, مال سويۋ پۋنكتتەرىن ءسالۋدىڭ جاي-جاپسارىمەن دە تانىستىرىپ ءوتتى. وبلىس باسشىسى بىرقاتار اۋدانداردىڭ اكىمدەرىن مىنبەرگە شىعارىپ, مال ازىعىن دايىنداۋدىڭ بارىسى تۋرالى ەسەپتەرىن تىڭدادى, كۇردەلى جاعدايدان شىعۋدىڭ جۇمىس جوسپارلارىن سارالادى. كەيبىر كۇماندى جايتەردى ناقتىلاپ, جەتكىلىكتى جەم-ءشوپ قورىن جاساۋدىڭ قوسىمشا مۇمكىندىكتەرىن ءوزارا اقىلداستى. وسى باعىتتاعى جۇمىستاردى ۇيىمداستىرۋدىڭ جولدارىن انىقتاپ, ناقتى تاپسىرما, كەشەندى كەڭەس بەردى. جوسپارلارعا تۇزەتۋ ەنگىزىپ, مال ازىعىن قالاي دايىن­دايتىندىقتارىن, جەمدى قايدان الاتىن-دىقتارىن, جالپى قازىرگى جاعدايدى ەجەلەي سۇرادى. جوبا-جوسپارلارى ناقتى­لانباعان كەيبىر اكىمدەردىڭ ەسەپتەرى اراعا ءبىر-ەكى اپتا سالىپ تىڭدالاتىن بولدى. ءوڭىر باسشىسى استىق ماسەلەسىنە دە كەڭىرەك توقتالدى. وبلىستا 65 مىڭ توننا استىق جاتقانىن, ۇكىمەتتەن تاعى 122 مىڭ توننا استىق سۇراعانىن جەتكىزدى. مۇنىڭ تەك وبلىس حالقىن ۇن جانە نان ونىمدەرىمەن قامتاماسىز ەتىپ قانا قويماي, وڭدەۋ كاسىپورنىنىڭ جۇمىستارىن توقتاتپاۋعا جەتەتىنىنە باسا نازار اۋداردى. سەبەبى, كوپتەگەن وڭدەۋ كاسىپ­ورىن­دارى ءوز ونىمدەرىن ەكسپورتقا شىعارا­دى. سونداي-اق, وبلىستا ۇن جانە نان ونىمدەرىنىڭ باعالارى تۇراقتى بولاتىنىنا سەندىردى. ناننىڭ باعاسىن وزگەلەردەن گورى قىمباتتاۋ ۇسىنىپ تۇرعان “اقتوبەنان” كاسىپورنىنىڭ جۇمىس ءستيلىن سىنعا الدى. ال جەمدىك استىق تۋرالى سولتۇستىك وبلىستارداعى ارىپتەستەرىمەن حابارلاسقانىن, كەلىسىمگە كەلۋدىڭ العىشارت­تارى بار ەكەنىن, ونى تۇرعىندارعا ارزانداۋ باعامەن وتكىزۋدىڭ مۇمكىندىكتەرى قاراستى­رى­­لاتىنىن جەتكىزدى. دەگەنمەن اۋدان اكىمدەرىنە دە وسى شارۋالاردى جۇيەلەي تۇسۋلەرى قاجەتتىگىن ەسكەرتتى. اۋداندارعا بەكىتىلگەن وكىلدەردىڭ ات سابىلتىپ بوس ۋاقىت وتكىزىپ قايتپاي, تۇيتكىلدى ماسەلەلەردى سول جەردە شەشۋگە, كومەكتەسۋگە تاپسىرما بەردى. اۋىلدىڭ ءار تۇرعىنىنىڭ قوراسىنداعى مالى جەممەن جانە پىشەنمەن قامتاماسىز ەتىلۋى باستى نازاردا بولاتىنداي جۇمىستار جۇرگىزىلۋى قاجەتتىگىن قاداپ ايتتى. ءىرى شارۋاشىلىق قۇرىلىمدارى مەن باسشى ازاماتتاردى از قامتىلعان وتباسىلارىنا تەگىن جەم-ءشوپ ءتۇسىرىپ بەرۋگە كومەكتەسۋگە شاقىردى. سونداي-اق, ءشوپ شىعىمى ءتاۋىر اۋدانداردان ارزان پىشەندى جەتكىزۋدە ىلكىمدىلىك جوقتىعىن دا جاسىرمادى. بۇل ماسەلەنىڭ اسىرەسە, اقتوبە قالاسىندا شەشىمىن تاپپاي وتىرعانىن سىنعا الدى. مال سانىن كەمىتۋگە جول بەرىلمەيتىنىن قاداپ ايتتى. مۇنداي باسشىلاردان قاتاڭ سۇرالاتىن بولادى دەپ ءتۇيدى ءوز ويىن. ءوڭىر باسشىسى مال ازىعىنىڭ, جەمنىڭ جانە ازىق-ت ۇلىكتىك استىقتىڭ جەتكىلىكتى قورىن جاساۋ ءۇشىن الىنىپ جاتقان شارالاردى, اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستاردى تاراتىپ ايتىپ, وبلىستاعى قالىپتاسقان جاعدايدان تولىق حاباردار ەتتى. وبلىستا ونداي جاعدايلاردى بولدىرماۋدىڭ بارلىق مۇمكىندىگى قاراستىرىلىپ, شارالار الىنعانىنا ناقتى مىسالدار كەلتىرگەن وبلىس اكىمى ەلەۋسىن ساعىندىقوۆ بۇل باعىتتا ۇكىمەتتىڭ دە قولداۋ كورسەتىپ جاتقانىن مالىمدەدى. اكتيۆ ءماجىلىسىنىڭ ىسكەرلىك جاعدايدا وتكەنى سونشالىق لاۋازىمدى ازاماتتار باسشى بولۋدىڭ جەڭىل ەمەس ەكەنىن كادىمگىدەي سەزىنىپ قالدى.ناعىز ىسكەرلىك پەن ىلكىمدىلىك كورسەتەتىن سىندارلى ساتتەن كىم قالاي شىعادى, ونى الداعى ۋاقىت كورسەتپەك. ساتىبالدى ءساۋىرباي, اقتوبە وبلىسى.