وبلىس ورتالىعىنداعى «رۋحانيات» مۋزەيىندە وبلىستىق مادەنيەت, مۇراعاتتار جانە قۇجاتتاما باسقارماسىنىڭ جانە وبلىستىق تاريحي-ولكەتانۋ مۋزەيىنىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن قر پرەزيدەنتى ن.نازارباەۆتىڭ «نۇرلى جول – بولاشاققا باستار جول» اتتى قازاقستان حالقىنا جولداۋىنان تۋىندايتىن مىندەتتەردى ناسيحاتتاۋ ماقساتىندا جانە قازاق حاندىعىنىڭ 550 جىلدىعىن مەرەكەلەۋ شارالارى اياسىندا «نۇرلى جول – ۇلتتىق تاريحقا باستار جول» دەگەن تاقىرىپتا اكتسيا وتكىزىلدى.
قازاق-ورىس حالىقارالىق ۋنيۆەرسيتەتى قازاقستان تاريحى كافەدراسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى, تاريح عىلىمدارىنىڭ كانديداتى داۋلەت ابەنوۆ ەلىمىزدەگى مۇراجاي ءىسىنىڭ قالىپتاسۋىن ورىستىڭ ەتنوگراف-عالىمى ۆلاديمير ءدالدىڭ 1831 جىلى ورىنبوردا قازاق ولكەسىنىڭ تاريحى مەن ەتنوگرافياسىنا ارنالعان مۋزەي اشۋىمەن ساباقتاستىردى. ول كەڭەس وداعى كەزىندە كونە تاريحىمىزعا قاتىستى كوپتەگەن ساۋلەت ونەرى نىساندارىنىڭ تىڭدى يگەرۋ جىلدارى تۇرەننىڭ تىسىنە ءىلىنىپ, جويىلعانىن ايتا كەلىپ, بۇل اكتسيانى ءالى كوزدەن جاسىرىن جاتقان كونە ەكسپوناتتاردى ساقتاپ قالۋعا دەگەن ءساتتى قادام رەتىندە باعالادى. ال, ەڭبەك ارداگەرى اعىباي بەكنازاروۆ اكتسيانى باعالى باستاما دەي كەلىپ, تاريحىمىزدى تۇگەندەۋ, حالقىمىزعا قاتىستى جادىگەرلەردى جيناۋ, قازاق حالقىنىڭ بەلگىلى تۇلعالارىن جاس ۇرپاقتىڭ جادىندا جاڭعىرتۋ كەلەشەككە قىزمەت ەتۋدىڭ ۇلگىسى ەكەنىن, جاس ۇرپاقتى اتا-بابا وتكەن جولمەن تانىستىرۋ, ولاردى ەلىن سۇيۋگە, بويلارىندا ەلجاندىلىق قاسيەت قالىپتاستىرۋعا ىقپال ەتەتىنىن اڭگىمە وزەگىنە اينالدىردى. قازاقتىڭ تاريحي تۇلعالارىن جادىدا جاڭعىرتۋ ارقىلى ۇلتىمىزدى ۇلىقتاۋعا بولاتىنىنا توقتالدى. حالقىمىزدى وزگەلەرگە تانىتۋدىڭ مۋزەيلەردەن باستاۋ الاتىنىن, سوندىقتان بۇل باعىتتا اركىمنىڭ ۇلەس قوسۋى قاجەتتىگىن جەتكىزدى.
اكتسياعا قاتىسۋلار اراسىنان وڭىرىمىزگە قاتىستى زاتتار مەن بۇيىمدار, وڭىردە تۋىپ-ءوسكەن قازاقتىڭ ءبىرتۋار تۇلعالارى جايلى كىتاپتار, قۇندى دەرەكتەر مەن قۇجاتتار تاپسىرۋ ءراسىمى بولدى. بۇل جولى وبلىستىق تاريحي-ولكەتانۋ مۋزەيى 50-گە جۋىق جادىگەرلەرمەن تولىقتى.
اكتسياعا قاتىسۋشىلار وبلىستىق تاريحي-ولكەتانۋ مۋزەيىنىڭ ەكسپوناتتار قورىنان جاساقتالعان كوشپەلى كورمەنى تاماشالادى. مۋزەيدىڭ ارحەولوگيا جانە ەتنوگرافيا ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى اينۇر ماقساتقىزى اكتسيانىڭ تۇساۋكەسەرىنە قاتىسۋشىلارعا كوشپەلى كورمەگە قويىلعان قۇرباندىق ىدىسى, وتە ەرتە كەزدەگى قىش قۇمىرالار, قارۋ-جاراقتار مەن جەبەنىڭ ۇشتارى, سارمات قىز-كەلىنشەكتەرىنىڭ التىن اشەكەي بۇيىمدارى, سۇيەك قاسىقتار, باسقا جادىگەرلەر تاريحىنا بايلانىستى اڭگىمەلەپ, تەرەڭىرەك تانىستىردى.
– اكتسيا بارىسىندا اقتوبەلىكتەر قازاق حاندىعىنىڭ 550 جىلدىعى مەن ۇلى جەڭىستىڭ 70 جىلدىعى اياسىندا ۇلى وتان سوعىسىنىڭ سۇراپىل جىلدارىنان سىر شەرتەتىن فوتو-بەينە ماتەريالدارىن, سارعايعان حاتتارىن, تىڭ يگەرۋشىلەرگە قاتىستى تاريحي ماڭىزدى قۇجاتتاردى نەمەسە كوشىرمەلەرىن, سونىمەن قاتار وزدەرىنىڭ وتباسىندا ساقتالعان ەستەلىككە تولى مۋزەيلىك جادىگەرلىككە سۇرانىپ تۇرعان اتا-بابالارىنىڭ مۇراسىن, اۋىزشا-جازباشا دەرەكتەرىن, تۇتىنعان تۇرمىستىق بۇيىمدارىن, كۇي, ءسوز ونەرىن ورىنداۋشىلار حاقىنداعى ماعلۇماتتارىن نەمەسە كوشىرمەلەرىن تاپسىرا الادى, – دەيدى وبلىستىق تاريحي-ولكەتانۋ مۋزەيىنىڭ عىلىمي قىزمەتكەرى ورال وتەپوۆا.
سونىمەن, وبلىستا تاريحىمىزدى تۇگەندەۋگە بايلانىستى تاعى ءبىر تاعىلىمدى شارا باستالىپ كەتتى.
ساتىبالدى ءساۋىرباي,
«ەگەمەن قازاقستان».
اقتوبە وبلىسى.
قازاق-ورىس حالىقارالىق ۋنيۆەرسيتەتى قازاقستان تاريحى كافەدراسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى, تاريح عىلىمدارىنىڭ كانديداتى داۋلەت ابەنوۆ ەلىمىزدەگى مۇراجاي ءىسىنىڭ قالىپتاسۋىن ورىستىڭ ەتنوگراف-عالىمى ۆلاديمير ءدالدىڭ 1831 جىلى ورىنبوردا قازاق ولكەسىنىڭ تاريحى مەن ەتنوگرافياسىنا ارنالعان مۋزەي اشۋىمەن ساباقتاستىردى. ول كەڭەس وداعى كەزىندە كونە تاريحىمىزعا قاتىستى كوپتەگەن ساۋلەت ونەرى نىساندارىنىڭ تىڭدى يگەرۋ جىلدارى تۇرەننىڭ تىسىنە ءىلىنىپ, جويىلعانىن ايتا كەلىپ, بۇل اكتسيانى ءالى كوزدەن جاسىرىن جاتقان كونە ەكسپوناتتاردى ساقتاپ قالۋعا دەگەن ءساتتى قادام رەتىندە باعالادى. ال, ەڭبەك ارداگەرى اعىباي بەكنازاروۆ اكتسيانى باعالى باستاما دەي كەلىپ, تاريحىمىزدى تۇگەندەۋ, حالقىمىزعا قاتىستى جادىگەرلەردى جيناۋ, قازاق حالقىنىڭ بەلگىلى تۇلعالارىن جاس ۇرپاقتىڭ جادىندا جاڭعىرتۋ كەلەشەككە قىزمەت ەتۋدىڭ ۇلگىسى ەكەنىن, جاس ۇرپاقتى اتا-بابا وتكەن جولمەن تانىستىرۋ, ولاردى ەلىن سۇيۋگە, بويلارىندا ەلجاندىلىق قاسيەت قالىپتاستىرۋعا ىقپال ەتەتىنىن اڭگىمە وزەگىنە اينالدىردى. قازاقتىڭ تاريحي تۇلعالارىن جادىدا جاڭعىرتۋ ارقىلى ۇلتىمىزدى ۇلىقتاۋعا بولاتىنىنا توقتالدى. حالقىمىزدى وزگەلەرگە تانىتۋدىڭ مۋزەيلەردەن باستاۋ الاتىنىن, سوندىقتان بۇل باعىتتا اركىمنىڭ ۇلەس قوسۋى قاجەتتىگىن جەتكىزدى.
اكتسياعا قاتىسۋلار اراسىنان وڭىرىمىزگە قاتىستى زاتتار مەن بۇيىمدار, وڭىردە تۋىپ-ءوسكەن قازاقتىڭ ءبىرتۋار تۇلعالارى جايلى كىتاپتار, قۇندى دەرەكتەر مەن قۇجاتتار تاپسىرۋ ءراسىمى بولدى. بۇل جولى وبلىستىق تاريحي-ولكەتانۋ مۋزەيى 50-گە جۋىق جادىگەرلەرمەن تولىقتى.
اكتسياعا قاتىسۋشىلار وبلىستىق تاريحي-ولكەتانۋ مۋزەيىنىڭ ەكسپوناتتار قورىنان جاساقتالعان كوشپەلى كورمەنى تاماشالادى. مۋزەيدىڭ ارحەولوگيا جانە ەتنوگرافيا ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى اينۇر ماقساتقىزى اكتسيانىڭ تۇساۋكەسەرىنە قاتىسۋشىلارعا كوشپەلى كورمەگە قويىلعان قۇرباندىق ىدىسى, وتە ەرتە كەزدەگى قىش قۇمىرالار, قارۋ-جاراقتار مەن جەبەنىڭ ۇشتارى, سارمات قىز-كەلىنشەكتەرىنىڭ التىن اشەكەي بۇيىمدارى, سۇيەك قاسىقتار, باسقا جادىگەرلەر تاريحىنا بايلانىستى اڭگىمەلەپ, تەرەڭىرەك تانىستىردى.
– اكتسيا بارىسىندا اقتوبەلىكتەر قازاق حاندىعىنىڭ 550 جىلدىعى مەن ۇلى جەڭىستىڭ 70 جىلدىعى اياسىندا ۇلى وتان سوعىسىنىڭ سۇراپىل جىلدارىنان سىر شەرتەتىن فوتو-بەينە ماتەريالدارىن, سارعايعان حاتتارىن, تىڭ يگەرۋشىلەرگە قاتىستى تاريحي ماڭىزدى قۇجاتتاردى نەمەسە كوشىرمەلەرىن, سونىمەن قاتار وزدەرىنىڭ وتباسىندا ساقتالعان ەستەلىككە تولى مۋزەيلىك جادىگەرلىككە سۇرانىپ تۇرعان اتا-بابالارىنىڭ مۇراسىن, اۋىزشا-جازباشا دەرەكتەرىن, تۇتىنعان تۇرمىستىق بۇيىمدارىن, كۇي, ءسوز ونەرىن ورىنداۋشىلار حاقىنداعى ماعلۇماتتارىن نەمەسە كوشىرمەلەرىن تاپسىرا الادى, – دەيدى وبلىستىق تاريحي-ولكەتانۋ مۋزەيىنىڭ عىلىمي قىزمەتكەرى ورال وتەپوۆا.
سونىمەن, وبلىستا تاريحىمىزدى تۇگەندەۋگە بايلانىستى تاعى ءبىر تاعىلىمدى شارا باستالىپ كەتتى.
ساتىبالدى ءساۋىرباي,
«ەگەمەن قازاقستان».
اقتوبە وبلىسى.
