قارتتارىن قادىرلەگەن ەل ارداقتى

قازاق قاشاندا قازىنالى قارتىن قۇرمەتتەگەن. تۋعان ەلىنىڭ تۋىن بيىك ۇستاۋدى ماقسات تۇتقان ەلباسى ءار­قا­شان ەڭبەكتەگەن بالادان, ەڭكەيگەن قار­تىنا دەيىن ۇلىقتاۋدى ۇلى داستۇرگە اينالدىرىپ, وسكەلەڭ بۋىنعا ۇلاعات ەتىپ كەلەدى. “قارتتارىن ارداقتاي بىلگەن ەلدىڭ رۋحى ۇستەم, شاڭىراعى بيىك”, دەپ اتاپ كورسەتەدى ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ. شىن­دى­عىندا دا وسەتىن ەلدىڭ ونەگەلى ۇر­پاعى داريا تەڭىز قارياسىن قۇر­مەتتەپ, كەيۋاناسىن سىيلاۋدى ءار­قاشان ومىرلىك قاعيدا تۇتقان. ەندەشە “ۇيدەگى قارياڭ – جازىپ قويعان حات­پەن تەڭ”, دەمەكشى قارتتارىن قۇر­مەتتەگەن ەلدىڭ ەرتەڭى بيىك, مەرەيى ۇستەم. وسىنداي ءداستۇرلى تاجىريبەدەن ءتالىم العان ەگەمەن ەلىمىز العاشقى كۇننەن قارتتارىن قادىرلەپ, ۇلكەنىن قۇرمەتتەۋدى دامۋ باسپالداقتارىندا باسىمدىققا اينالدىرىپ كەلەدى. بۇگىندە ەلوردامىزدا دامىعان ەل­دەر­دىڭ كەز كەلگەنىنىڭ قولى جەتە بەر­مەي­تىن الەۋمەتتىك قامقورلىق شا­ڭى­راق­تارى بار. سونىڭ ءبىرى – استانا قالا­سىنىڭ “قارتتار مەن مۇگەدەكتەرگە ار­نالعان مەديتسينالىق-الەۋمەتتىك مەكە­مەسى”. بۇل مەكەمەدە قازىر 320 الەۋمەتتىك كومەككە ءزارۋ قورعانسىز ادام تۇرىپ جاتىر. ونىڭ 98-ءى ءى جانە ءىى توپتاعى مۇگەدەك جاندار, 8-ءى سوعىس ارداگەرى جانە 15 ادام سولارعا تەڭەس­تىرىلگەندەر. قالعاندارى زەينەتكەرلەر. ارتىق ايتقاندىق ەمەس, ەل­وردالىق “قارتتار مەن مۇگەدەكتەرگە ارنالعان مەديتسينالىق-الەۋمەتتىك مەكەمەسى” قامقورلىق جانە قىزمەت كورسەتۋى جاعىنان تمد مەم­لە­كەت­تەرىنىڭ ىشىندە تەڭدەسى جوق. بۇل مەكەمە قارتتار مەن مۇگەدەكتەرگە مەديتسينالىق جانە الەۋمەتتىك قىزمەت كورسەتۋ تۇر­عى­سىنان بۇگىنگى حالىقارالىق ستاندارتتارعا تولىق ساي كەلەدى. جوعارىدا اتاپ ءوت­كەنىمىزدەي قارتتار مەن مۇگەدەكتەرگە ار­نالعان مەديتسينالىق-الەۋمەتتىك ور­تالىقتىڭ ءاربىر تۇرعىنىنا مەملەكەت جىلىنا 1 ملن. 200 مىڭ تەڭگە قارجى بولەدى. سونىمەن بىرگە بۇل مەكەمەنىڭ تۇر­عىن­دارىنا تۇراقتى ترانسفەرت رەتىندە تاماقتانۋعا رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن 50 ملن. تەڭگە قارجى بولىنەدى. تاعى ءبىر ايتا كەتەتىن ماسەلە, بۇل مەكەمەدە تۇراتىن ادامدارعا مەملەكەت تاراپىنان بولىنەتىن زەينەتاقى مەن جاردەماقىلار تولىق كولەمدە ولاردىڭ وزدەرىنىڭ قولىنا بەرىلەدى. بۇل قارجىنى مۇگەدەكتەر مەن قارتتار ءوز قالاۋلارى بويىنشا كەرەگىنە جاراتادى. ەندى وسى مەكەمەنىڭ تاريحى تۋرالى بىرەر ءسوز ايتا كەتكەن ءجون بولار. استانا قالاسىنداعى قارتتار مەن مۇگەدەكتەرگە ارنالعان مەديتسينالىق-الەۋمەتتىك مەكە­مە­سى (بۇرىنعى تسەلينو-گرادتا) 1989 جىلى 15 اق­پاندا اشىلعان بولاتىن. مەكەمەنىڭ نەگىزگى عيماراتى مولودەجنىي شاعىن اۋدانى (قازىرگى تاشەنوۆ كوشەسى) 48-ۇيدە ورنالاسقان ەدى. سول جىلدان باستاپ ۇلى وتان سوعىسىنىڭ ارداگەرلەرى مەن مۇگەدەكتەرى وسى مەكەمەگە قابىلدانا باستادى. سول كەزدەگى تەحنولوگيالىق وزىق ۇلگىلەردى پايدالانعان بۇل عيمارات وتە ىڭعايلى دا قولايلى بولاتىن. مەديتسينالىق مەكەمە رەتىندە قۇرىلعان بۇل عيماراتتا 250 ادام, ءارى تۇرمىستىق جاعدايىن تۇزەپ, ءارى مەديتسينالىق ەمىن قابىلدايتىن. 1998 جىلى ناۋرىز ايىندا ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ باس قالامىزداعى وسى قارتتار مەن مۇگەدەكتەرگە ارنالعان ينتەرنات ۇيىندە بولىپ, مەكەمە تۇرعىندارىن كوكتەمگى مەرەكەلەرىمەن قۇتتىقتاعان بولاتىن. ەلباسى مەكەمەدەگى ءاربىر قارتتىڭ حال-جاعدايىمەن تەرەڭ تانىسىپ, مەملەكەت تاراپىنان قانداي قولداۋ كەرەكتىگىن سۇرادى. سول كۇنى العاش رەت مەملەكەت باسشىسى قارتتارعا بۇدان دا جاقسى, بۇدان دا ىڭعايلى, كەڭ دە قولايلى جاڭا عيمارات سالىپ بەرۋگە ۋادە ەتكەن بولاتىن. ءسويتىپ, ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ تىكەلەي تاپسىرماسىمەن 2004 جىلى وسى عيماراتتىڭ ىرگەتاسى قالانىپ, مەملەكەت باسشىسىنىڭ تىكەلەي باقىلاۋىمەن 2007 جىلى تولىق ىسكە قوسىلدى.سول جىلدىڭ ماۋسىم ايىندا قارتتار جاڭا قونىسقا كوشتى. جاڭا عيماراتتىڭ كەڭ دە جارىق بولمەلەرى, وزىق تەحنولوگيالارمەن جاراقتاندىرىلعان كينوزال, كىتاپحانا, اسحانا جانە زاماناۋي مەديتسينالىق قۇرالدارمەن جاراقتان­دىرىلعان مەكەمەنىڭ جەكە ەمحاناسى قارتتاردىڭ كوڭىلىنەن شىقتى. ال شىلدە ايىنىڭ باسىندا تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىز ءوزى ارنايى كەلىپ, جاڭادان سالىنعان عيماراتتىڭ تۇساۋىن كەستى. تۇساۋكەسەر سالتاناتقا قاتىسقان گرۋزيا مەملەكەتىنىڭ استاناسى ءتبيليسيدىڭ مەرى گيگي ۋگلاۆا ەرەكشە تاڭدانىسىن جاسىرا الماي: “نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى, مىناۋ قارتتار ءۇيى ەمەس, سالتاناتتى اكىمشىلىك عيماراتىنداي عوي...”, – دەگەنى ءالى كۇنگە ەسىمدە. ۇلى وتان سوعىسىنىڭ ارداگەرلەرى مەن مۇگەدەك جاندار ەلباسىنىڭ ۋادەسىن بۇلجىتپاي قامكوڭىل جاندارعا وسىنداي شىنايى قامقورلىق جاساپ, جۇماق سارايىنداي عيمارات سالىپ بەرگەنى ءۇشىن, مەملەكەت تاراپىنان كورسەتىلىپ وتىرعان شەكسىز كومەكتەرى ءۇشىن شىن جۇرەكتەن شىققان اق العىستارىن اقتاردى. ءيا, مەملەكەتىمىزدىڭ قارتتار مەن جارىمجان جاندارعا جاساپ وتىرعان جان-جاقتى شىنايى قامقورلىقتارى – الەم ەلدەرىنە ۇلگى بولىپ وتىر دەسەم, ارتىق ايتقانىم بولماس. سونىڭ ءبىر عانا مىسالى, جاھاندىق قارجى داعدارىسى قىسپاققا الىپ, الەمنىڭ ەڭ وزىق دامىعان ەلدەرىنىڭ ءوزى الەۋمەتتىك سالاعا بولىنەتىن قارجىلارىن “شومىشتەن قىسىپ” جاتقان كەزدە, مەملەكەت بىزگە بولىنگەن قارجىنىڭ ءبىر تەڭگەسىن قىسقارتپاي, قايتا قوسىمشا ترانسفەرتتەر بەرگەنىن اتاپ ايتار ەدىم. مەن استانا قالاسىنىڭ “قارتتار مەن مۇگەدەكتەرگە ارنالعان مەديتسينالىق-الەۋمەتتىك مەكەمەسىن” جەتى جىل­دان بەرى باسقارىپ كەلە­مىن. مۇنداعى ءاربىر جان مەملەكەتتىڭ شىنايى مەيىرىمىن مولىنان كورىپ وتىرسا دا, ولاردىڭ ارقايسىسىنىڭ وزىندىك تاعدىرى, جازىلمايتىن جاراسى, جان كۇيزەلتەر قايعىسى مەن قاسىرەتى بار. سوندىقتان ولاردىڭ جۇرەگى نازىك, كوڭىلدەرى كىرپياز. ءسال نارسەدەن رەنجىپ, مۇقالا مۇڭايىپ قالادى. وسىعان بايلانىستى ءبىز بۇكىل ۇجىمىمىز بولىپ سول جارىم كوڭىلدەردىڭ جايىن تابۋعا تىرىسامىز. بۇل رەتتە مەكەمەدە 20 جىلدان استام ۋاقىتتان بەرى تابان اۋدارماي ەڭبەك ەتىپ, قارتتار مەن مۇگەدەكتەرگە “قاناتىمەن سۋ سەپكەن قارلىعاشتاي” قىزمەت ەتىپ كەلە جاتقان مەيىربيكە ساۋلە ساعىندىقوۆانىڭ, كۇتۋشىلەر ناعيما جانپەيىسوۆا مەن گۇلنار اسايىنوۆانىڭ, دارىگەرلەر سۇلۋشاش ءماجيتوۆا مەن ليليا اسمۋستاردىڭ جانقيارلىق جۇمىسىن ەرەكشە اتاپ وتكىم كەلەدى. ۇجىمنىڭ الداعى ۋاقىتتا دا قامكوڭىل جانداردىڭ تاعدىر تالايىمىن جەڭىلدەتۋ جولىندا قولدان كەلگەننىڭ ءبارىن جاسايتىنىنا سەنىم مول. كەنجەبولات باپىشەۆ, استانا قالاسىنىڭ “قارتتار مەن مۇگەدەكتەرگە ارنالعان مەديتسينالىق-الەۋمەتتىك مەكەمەسىنىڭ ديرەكتورى.