سىر ساندىق

سارىاعاش سۋى ءتۇپسىز كول ەمەس قوي... ءار ءىستىڭ ءوز جاناشىر ادامدارى بولادى. ورتاق ىسكە جانى كۇيىپ, كولدى قورىعان قىزعىشتاي شىرىلداپ ءجۇ­رەدى. سارىاعاشتا اراسان سۋىن حالىققا ۇسىنىپ وتىرعان “كۋرورت-بارىس-2030” جشس پرەزيدەنتى ءمولدالى قولداسوۆ وسىنداي جان. ايگىلى ەمدىك سۋىمەن داڭقى قازاقستاننان اسقان سارىاعاش كۇنىنە مىڭ قاۋعا سالساڭ كەنەۋى كەتىلمەيتىن ءتۇپسىز تەڭىزدىڭ ۇستىندە وتىرعان جوق. سوناۋ 80-90-جىلدارى تاۋلىگىنە 4 مىڭ تەكشە مەتردەي سۋ الىنىپ كەلسە, ەندىگى پايدالانىپ وتىرعانى 3-4 ەسەگە ارتقان. “كۋرورت-بارىس” سەرىكتەستىگى بۇ­­رىندارى قۇ­بى­رىنان سەكۋندىنا 5 تەكشە مەتردەن سۋ الىپ كەلسە, قازىر 1,7 ليتر عانا شىعادى. بۇل دەگەنىڭىز, سۋدىڭ ۇشتەن ەكىسى جوعالعاندىعىن بايقات­قانداي. اراسان سۋىن جاۋاپ­سىز پايدالانۋ جالعاسا بەر­سە, ونداعان جىلداردان سوڭ ماقتاۋلى كۋرورتتار جابى­لىپ, الىپ عيماراتتارى مال قامايتىن قورا-قوپسىعا اينالۋى مۇمكىن. بۇل – مولدەكەڭنىڭ قاۋپى. الاي­­دا, گيدرولوگ ما­ماندار ولاي دەمەيدى. تەڭىز قۇرعاعان جوق, گاپ باسقادا. سارىاعاش – وزبەك­ستان­مەن شەكتەس اۋدان. اراسان كولى ورتاق. سۋ باسسەي­نىنىڭ 70 پايىزى قازاقستان جاعىندا بولعانىمەن, ۋاقىتىندا قارجى شى­عارىپ, بارلاۋ جۇمىستارىن جۇرگىزگەن, كۋرورت, پرو­فيلاك­تيكالاردى كوبەيتىپ العان وزبەكستان جاعى سۋدى كوبىرەك تۇتىنادى ەكەن. كەزىندە ءمان بەرىلمەگ­ەن­دىكتەن ونىڭ قۇبىرلارىنىڭ اۋزىندا وتىرعاندار جان القىمعا تايانعاندا عانا ەس جيعان سىڭايلارى بار. جاقىندا ولاردىڭ قاتىسۋىمەن القالى جيىن ءوتتى. ەكى ماسەلە قويىلدى. سۋ قۇبىرلارى بارلار سۋ قورىن بارلاۋ, ساراپتاۋ جۇمىستارى ءۇشىن ورتادان قارجى شىعارۋى قاجەت. ۋاقىتىندا گيدرولوگ, گەولوگ مامان­دار دايىنداۋعا قازاقستاننىڭ موينى جار بەرمەگەنگە ۇقسايدى. بۇرىنعى كاسىبي مامانداردىڭ دەنى ومىردەن وتكەن, ءبىرازى باسقا مەملەكەتتەرگە قونىس اۋدارعان. سوندىقتان وزبەكستاننىڭ وسى سالاداعى اتاقتى عالىمدارى بىرلەسە جۇمىس جاساۋعا شاقىرىلعان. بۇگىندە سارىاعاش اۋدانىندا 44 سكۆاجينا بار. ونىڭ 10-ىندا باس يە جوق. ياعني, ودان شىققان سۋ اۋىل-اۋىلدا كۇندىز-ءتۇنى سارىلداپ اعىپ تۇر. ماسەلەن, “قاراقالپاق” اۋىلىندا از عانا ءتۇتىن بار. تۇتىنىپ وتىرعان سۋى سەكۋندىنا 12 ليتر. ال ۇلكەن كەڭشارلارعا ۋاقىتىندا سەكۋندىنا 5 ليتر سۋ مەيلىنشە جەتكەنىن ەسكەرسەك, ەسىل اراسان سۋ اياعى قۇردىم بولعانى ەمەي نەمەنە؟! “وشاقتى” اۋىلى سەكۋندىنا 10 ليتر سۋ الادى. مۇنداي اۋىلداردان بارلاۋ, ساراپتاما جاساتۋ جۇمىستارى ءۇشىن اقشا الۋ مۇمكىن ەمەس, ورتاق قوجايىن جوق. تولەم تولەۋگە سيىرىنىڭ سۇتىنە قاراپ وتىرعان وتباسىلاردىڭ جاعدايى كوتەرمەيدى. وسىندايدان اراسان قۇدىعىنان پايدا ايىرىپ وتىرعان اعايىنعا سالماق تۇسەدى. جانە از ەمەس. ءار قۇبىردىڭ بارلاۋ جۇمىستارىنا 25 مىڭ دوللار جۇمسالادى. بۇل ءبىر مەزەتتىك جۇمىس. تولىق جاساتقان سوڭ 25-26 جىلعا دەيىن توقتاۋسىز پايدالانۋعا بولا بەرەتىندىگىن ەسەپتەسەك, كوپ تە اقشا ەمەس. اينالىپ كەلگەندە 44 قۇبىردىڭ 25-ءى تولەم تولەۋگە قابىلەتتى ەكەندىگى بايقالدى. بىراق, ولاردىڭ دا داۋىسى بىركەلكى ەمەس. جيىندا: “مەن قۇبىردان ايىنا 100 مىڭ تەڭگە تابامىن, بىرەۋ 1 ملن. تەڭگە تابادى. نەگە بىردەي تولەۋىمىز كەرەك؟” دەپ كەڭىردەك جىرتىپ شىققاندار دا بولدى. “الەكس” جشس اتقارۋشى ديرەكتورى سەرعازى قانات وزدەرىندەگى ەكى قۇبىر ءۇشىن 50 مىڭ دوللاردى قازىر تولەۋگە دايىن ەكەندىگىن ايتتى. “ەگەر تابىس تاپپايتىن بولساڭىزدار سكۆاجيناڭىزدى ۇكىمەتكە قايتارىپ بەرىڭىز”, دەگەندى دە ەسكەرتتى. الايدا, ءلابباي تاقسىر, الا قويىڭىز دەيتىن ەشكىم بولا قويعان جوق. قۇدايدىڭ ءوزى بەرىپ جاتقان تەگىن سۋىنان, كۇلشەلى ورىننان قالاي ايىرىلسىن. ءاۋ باستا وسى ىستەلىپ جاتقان جۇمىستارعا كۇماندانىپ, بالكىم, پەندەشىلىگى دە تارتقان شىعار, قۇبىر يەلەرىنىڭ ءبىرى وسى جۇمىستاردى اتقارۋ ءۇشىن الماتىلىق فيرماعا ءوتىنىش ايتقان ەكەن. “ماقۇل” دەپتى. ء“ار قۇبىر ءۇشىن 9 ميلليون تەڭگەدەن تولەسەڭىزدەر جاساپ بەرەمىز”. بۇل, ارينە, اسا قىمبات قىزمەتاقى. جيىن بارىسىندا ءارى تارت پەن بەرى تارت بايقالعانىمەن, نەسىبەسىن اراسان سۋىنان ايىرىپ وتىرعاندار كەلىستى. ال ءالىپتىڭ ارتىن باعىپ, كەيىن تولەيمىن دەگەن­دەردىڭ قۋلىعى ىسكە اسپايدى. مينيسترلىككە ناقتى قۇجات وتكىزىلگەننەن سوڭ بارلاۋ جاساتپاعاندارمەن كەلىسىم-شارت ۇزىلەدى. ويتكەنى, بۇل قىزمەتتى كەلىسىم-شارتتا كورسەتىلگەندەي فيرمانىڭ ءوز قارجىسىنا جاساتۋى كەرەك. گيدرولوگ نۇرمۇحامەت بايزاقوۆتى سوزگە تارتتىق. وڭتۇستىكتە وسى سالادا ونىڭ الدىنا تۇسەتىن مامان جوق بولعاندىقتان جاۋاپكەرشىلىكتىڭ ۇلكەن جۇگىن ارقالاپ وتىرعان جىگىت “شىعاسىعا يەسى باسشى” بولعاندىعىن ايتادى. جەر استى اراسان سۋى قورىن قايتا ەسەپتەۋ ءالى شەشىلمەي كەلەدى. قايتا ەسەپتەۋ عى­لى­مي تۇرعىدا نەگىزدە­لەدى. ەرتەڭگى ۇرپاققا قالدىراتىن مۇ­را­نىڭ ين­جەنەرلىك ەسە­بى قامتاماسىز ەتىلۋى قاجەت. بۇگىن­دەرى دالا جۇمىس­تارى تولىق جاسال­عان, ەندىگىسى ناق­­تى عىلىمي تۇرعىدا ءجۇر­گىزىلەدى. نۇرمۇحامەت باي­­زاقوۆ سۋ قورى ءتۇ­گە­­سىلىپ بارادى دە­گەن­گە كەلىس­پەي­دى. ءما­سەلە, قۇبىردان سو­راپ­­­پەن سۋ تار­تىپ وتىرعان جان­دار­دىڭ ءبى­لىك­سىزدىگىندە. سارىاعاش­تا ال­­عاشقى بۇر­عى­لاۋ 1947 جىلى باس­تا­لىپتى. ودان كەي­­ىن 1950-1970 جىل­­­دا­رى بۇر­عىلانعان. دۇرىس پايدا­لان­باۋ اسە­­­رىنەن جەر استى سۋى كوتە­رىل­گەندە قۇم پايدا بو­لا­دى, سۋ سور­عى­نىڭ تۇتىك­تە­رى­نىڭ قاپ­تال­دا­­رىنا ۇساق تاس بەرىش بولىپ قاتىپ قالادى. مامان جوق بولعاننان كەيىن ول تازالان­بايدى. سۋ تاۋسىلۋعا اينالدى دەگەن ويبايدىڭ شىعۋ توركىنى مىنە, وسىدان. قۇبىرلاردىڭ ءوزى بارلاۋ جانە ەكسپلۋتاتسيالىق دەپ بولىنەدى. شيپاجاي بارلاۋ كەزىندە قازىلعان قۇبىردى پايدالانىپ وتىر ەكەن. نەگىزگىسىنە تاپسىرىس بەرمەگەن. ال اراسان سۋىنىڭ ەسەپسىزدىگى, ءراسۋا بولۋى جۇرەك اۋىرتاتىن جاعداي. ماسەلەن, سەكۋندىنا 128-129 تەكشە مەتر سۋ الىناتىن بولسا, سونىڭ 15-20 پايىزى عانا كادەگە اسادى دا قالعانى بوسقا اعادى. گيدرولوگ جەر استىنان قايناپ شىعاتىن سۋدى ىسىراپ قىلماي, ءتۇرلى ماقساتتارعا جۇمساۋدىڭ ءجونىن ايتادى. ءۇي جىلىت, جىلىجايعا پايدالان. سۋ قورى مول بولسا, بالىق وسىرەتىن بوگەت جاسا. سارىاعاش سۋى – قاسيەتتى سۋ. اسحانالىق. ۇنەمى ىشۋگە بولادى. ماكروكومپونەنتتى. قۇرامىندا گيد­رو­كاربونات, حلوريد, سۋلفات بار. مينەرالدى جا­عى­نان ناتري, كالي, كالتسي, ماگني قوسىلادى. ياعني, ءبىر ليتر سۋعا جارتى اس قاسىق سودا جانە ءبىر ءشو­­كىم تۇز سالعان سياقتى. مولشەرى وسىنداي. سارى­اعاشتا 18-20 مەتردەن سۋ شىعا بەرەدى. بۇل – تۇزدى سۋ, قاجەتىنە جارامايدى. ال اراسان سۋىنىڭ تەرەڭدىگى 1 مىڭ مەتردەن ءارى باستالادى. جەر استىنان قايناپ شىعىپ جاتقان اراساندى التىننان ارتىق دەيتىنى وسى. نۇرمۇحامەت بايزاقوۆ: ء“بىزدىڭ قازاققا اۋىلىنىڭ ىرگەسىنەن اساۋ وزەن ارقىراپ اعىپ جاتسا دا سۋ جەتپەي­دى”, دەپ ەدى. قۇرساي ەلدى مەكەنىنە كەلگەندە وسىعان كوزىمىز جەتتى. اراسان قۇبىرىنان اقتارىلعان سۋدا توقتاۋ جوق, جىڭىشكە جىلعا بولىپ دالاعا اعىپ جاتىر. شاعىن اۋىل. ەسەك اربامەن كەلگەن بالالار بوشكەمەن سۋ اكەتىپ بارادى. اۋىلدىڭ مالى وسى جەردەن سۋ ىشەدى. وبلىستا “تازا سۋ” باعدارلاماسى ءجۇرىپ جاتىر. ءار ءۇي ءبىر-ءبىر قويىنىڭ قۇنىن قيسا, ءار ۇيگە قۇبىر تارتىپ, ءار وتباسى راقاتتانىپ وتىرار ەدى. بەس-التى مالىن ورىسكە ايداپ سالىپ, اۋىلعا سىرتتان ماشينا, بوتەن كىسىلەر كەلسە تاياعىن بەلىنە قىستىرىپ “نە اڭگىمە ايتار ەكەن” دەپ بۇكشەڭدەپ جەتەر قاريالار باسقا ءوڭىردىڭ ادامدارى ءبىر كەسەسىن ىشسە ءزامزام سۋىن ىشكەندەي راقاتتانىپ قالاتىن اراسانعا وبال جاسادىق-اۋ دەگەندى ويلامايدى. “كەدەيدىڭ كۇنى كىجىنۋمەن وتەدى”, دەگەندەي, قۇنى التىننان ارتىق سۋدىڭ قادىرىن بىلمەگەن وسىلاي بولار. تاعى دا بىرەر اۋىلعا, قۇبىر ۇستاپ وتىرعاندارعا جو­­­لىمىز ءتۇستى. ءبىرى مونشا اشقان, ءبىرى دارىگەرى جوق بولسا دا قوناق ءۇي سالىپ, ۆانناعا كىسى قابىلداپ جاتىر. قۇدايدىڭ قازاققا كەلگەندە پەيىلى كەڭ. قۇنتتاي الماي وتىرعان ءوزىمىز. اراسان سۋلارى تەك سارىاعاشتا عانا ەمەس, ماقتاارال, ارىس, تۇركىستان, بايدىبەك, ور­داباسى اۋداندارىندا دا بار. كوبىسى مونشا اشىپ, سو­دان تۇسكەن اقشاعا قاناعات ەتىپ وتىر. نەمىس پەن ەۆرەي ۇلتىنىڭ قولىنا تيسە, وسى اراساننىڭ سۋىن ال­تىن بۇلاققا اينالدىرىپ جىبەرەر ەدى. سۋدىڭ ورنى تو­لادى دەپ داتكە قۋات ەتكەنىمىزبەن, اراسان ءتۇپسىز كول ەمەس. كول قورىعان قىزعىشتاي ءمولداالى اعام نەگە شىرىلدايدى دەيسىڭ؟!. باقتيار تايجان. وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى, سارىاعاش اۋدانى. * * * قىزىلاعاش جانە قارلىعاش (قاز-قالپىندا) ءومىردىڭ بىزگە بەيمالىم تۇستارى كوپ. تىرشىلىكتە ونى سەزىنۋمەن بىرگە, سىرىنا قانىعۋعا ۇمتىلادى ەكەنسىڭ. ونى كوكتەمنىڭ قارا سۋىعىنداعى سۋ تاسقىنىنان زارداپ شەككەن قى­زىل­اعاشتا بيىل اق قاۋىرسىندى, ادامعا دوس, جاقىن قارلىعاشتىڭ كوپتىگىمەن بايلانىستىردىم. جالپى, ەكولو­گيا­لىق جاعدايدان با, كوبىنە قۇس اتاۋلىنى قازىر كوپ كەزدەستىرمەيتىن بولدىق. ولاردىڭ قاتارىندا كوكتەم حابارشىسى كوكەك پەن قارلىعاش, تورعايدىڭ تۇرلەرى دە بار. تاسقىننان زارداپ شەككەن قى­­زىلاعاش اۋىلىن قالپىنا كەلتىرۋدەگى ەلباسىنىڭ ەرەكشە قامقورلىعى مەن جەدەل بەرىلگەن تاپسىرماسىنان كەيىن قۇرىلىس جۇمىستارى قولعا الىنعانى ايان. قىسقا مەرزىمدە اۋىل تانىماس­تاي وزگەردى. جاڭا عاسىرداعى جاڭا ەلدى مەكەن ساۋلەتتەندى. تۇرعىندارعا بارلىق جاعداي جاسالىپ, الەۋمەتتىك ماسەلەلەرى وڭ شەشىلۋدە. وسىدان بو­لار, حالىقتىڭ كوڭىل-كۇيى كوتەرىڭكى. كوكتەمنەن بەرى قىزىلاعاشقا سان مارتە جول ءتۇستى. سول كەزدەردە جاقسى­لىقتىڭ جارشىسىنداي الدىمىزدان ءاردايىم اق قاۋىرسىندى قارلىعاش توبى ارى-بەرى اينالىپ, قارسى الادى. ەسىمە “قارلىعاشتىڭ قۇيرىعى نەگە ايىر؟” دەگەن بالالارعا ارنالعان مۋلتفيلم ءتۇستى. ءاردايىم ادام بالاسىنا دوستىعىن ۇسىناتىن قانات­تىنىڭ ورالۋى بەكەر ەمەس. مىنا كەرەمەتتى قاراڭىز. يمان­دىلىق وتاۋى – اللانىڭ ءۇيىن الاپات تاسقىن اينالىپ وتكەن. ءدىن امان. كۇردەلى جوندەۋدەن كەيىن عيمارات ءتىپتى جاڭاردى. مەشىتتىڭ اشىلۋ سال­تاناتىنا كەلگەندەر توردەگى بۇرىشتا قارلىعاشتىڭ ۇقىپتى سوعىلعان ۇياسىن, ونداعى قارا قاناتتانعان بالاپانداردى كورىپ, جاقسى ىرىم رەتىندە قابىلدادى. قۇران وقىلعاندا بالاپاندار شىقىلىقتاعانىن قويىپ, “ۇيىپ تىڭداعانداي” كورىندى. بۇدان كەيىن ۇلكەن-كىشى جوندەۋ­دەن وتكەن مادەنيەت ۇيىندە باسقوستى. وسى كۇنى قىزىلاعاشتىق 122 وتباسى جاڭا ۇيلەردىڭ كىلتىن الدى. وسى مە­رەي­دە دە ءبىر توپ, سۇيرىك تۇم­سىقتى, الا قاۋىرسىندى سۇيكىمدى قارلى­عاش­تار عيمارات ىشىندە اينالىپ ۇشىپ ءجۇردى... كوپشىلىك بىرەسە ساحنانى, بىردە قۇستاردى تاماشالادى. حالىققا كىلتتى تاپسىرىپ تۇرعان وبلىس اكىمى سەرىك ۇمبەتوۆ: “كور­دى­ڭىزدەر مە, كوكتەمنىڭ جارشىسى – قارلىعاشتار دا سىزدەردىڭ قۋانىش­تارىڭىزعا ورتاقتاسىپ ءجۇر. بۇل – جاقسىلىقتىڭ, ىزگىلىكتىڭ نىشانى. قىزىلاعاشتىڭ ەرتەڭى جارقىن, كەلەشەگى زور بولادى”, دەپ ءتۇيدى ءسو­زىن. كوپشىلىك قاۋىم بۇل ءسوزدى جىلى قابىلدادى. بۇگىن مەشىتتەگى بالاپاندار ۇيا­سىنان ۇشقان. كوشەلەردەگى قاي ءۇي­دىڭ شاڭىراعىندا بولماسىن ىزگىلىكتىڭ بەلگىسىندەي قارلىعاش قاپتاپ ءجۇر. قازاق – قاشاننان ىرىمشىل حالىق. ايتايىن دەگەنىم, قىزىل­اعاش­تىقتار مەن قارلىعاشتىڭ دوستىعى تەگىن ەمەس. اۋىلدا ءالى تالاي جاق­سىل­ىقتار بولىپ, حالىق مەرەيلەنەدى. ۋاقىت ەمشى دەگەن, جاماندىق اتاۋلى دا ۇمىتىلار. ينشاللا, سولاي بولسىن دەپ تىلەدىم. كۇمىسجان بايجان. الماتى وبلىسى. * * * مەرەكەلى قازاعىم ءسوزى مەن ءانى: قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى قادىر دوسىمجانوۆتىكى. مەرەكەلى قازاعىم, جۇرەكتەن جىر جازامىن. مىڭ بۇرالىپ ءيىلدىڭ, مىڭ ءولىپ, مىڭ ءتىرىلدىڭ. جارقىن بولىپ ءومىرىڭ, كەشەگىدەن بۇگىنگىڭ, كوگىلدىر اسپان سەكىلدى, كوك تۋ بولىپ تىگىلدىڭ, قايىرماسى: جانىپ جارىق جۇلدىزى, شاڭىراعىن تۇرعىزدى. ەگەمەندىك ەلدىگىن, مويىندادى جەر ءجۇزى. بىلىمدىگە ءمان بەرگەن, ونەرلىگە ءنار بەرگەن. بىرىككەن ۇلت ەلدەرمەن, تەرەزەسى تەڭ كەلگەن. جارقىراپ قايتا تۇلەدىڭ, قابىل بولىپ تىلەگىڭ, ەركىندىكتى, ەلدىكتى, ۇرپاعىڭا تىلەدىڭ. مەرەكەلى جىر ەلىم, تۇعىرىڭ بيىك دەر ەدىم, ۇستەم بولسىن مەرەيىڭ, بايتاق ەلىم – تىرەگىم. قايىرماسى: ادەت-عۇرىپ تىلىڭمەن, دومبىرانىڭ ۇنىمەن, كەمەلدەنىپ ءورىسىڭ, بابالاردىڭ ىزىمەن. جاقسىلىققا دەم بەرگەن, جاڭالىقتى مەڭگەرگەن, قازاق وسى بۇگىنگى, تانىماستاي وزگەرگەن. قايىرماسى. * * * “كوكەك انالار” كوبەيىپ كەتتى جۋىردا پوليتسياعا اقتوبە قالاسىندا پاتەر جالداپ تۇراتىن ستۋدەنتتەر حابارلاسىپ, بەيتانىس بويجەتكەننىڭ جاڭا تۋىلعان ءسابيىن تاستاپ كەتكەندىگىن ايتتى. پوليتسيا قىزمەتكەرلەرى قاراۋسىز قالعان بەيكۇنا نارەستەنى ء“ۇمىت” بالالار ۇيىنە جەتكىزدى. وبلىس ورتالىعىندا ءبىلىم الىپ جاتقان ستۋدەنتتەردىڭ جالدامالى پاتەرىنە كىشكەنتاي ءسابيىن كوتەرگەن بويجەتكەن كەلىپ, ۋاقىتشا وسى باسپانادا جاتا تۇرۋعا رۇقسات سۇراعان. سول پاتەردەگى قىزدار بويجەتكەننىڭ جاعدايىن ءتۇسىنىپ, بىرگە تۇرۋعا كەلىسىم بەرەدى. ارادا ءبىر اپتاداي ۋاقىت وتكەندە بەيتانىس بويجەتكەن تۋعان بالاسىن تاستاپ, “نارەستەنى باعا المايتىندىعى” جونىندە تىلدەي قاعازعا امانات قالدىرىپتى. ستۋدەنت قىزدار بۇل وقيعانى پوليتسيا قىزمەتكەرلەرىنە حابارلاعان. قىزداردىڭ ايتۋىنا سەنسەك, بەلگىسىز بويجەتكەننىڭ جاسى 19-دا كورىنەدى. جانە جاس انا ءوزىنىڭ اقتوبە وبلىسىنا قاراستى ايتەكە بي اۋدانىنىڭ تۇرعىنى ەكەنىن دە ستۋدەنت قىزدارعا جاسىرماي ايتىپ بەرگەن كورىنەدى. قازىر اناسىنان تىرىدەي ايىرىلعان ءسابي ء“ۇمىت” بالالار ۇيىندە. بالالار ءۇيىنىڭ تاربيەشىسىنىڭ ايتۋىنشا, ءسابيدىڭ دەنساۋلىعى بىرقالىپتى ەكەن. ءبىر قىنجىلارلىعى, سوڭعى جىلدارى ءوز نارەستەسىن دالاعا تاستاپ كەتەتىن “كوكەك انالار” كوبەيىپ كەلەدى. جىل باسىنان بەرى وسىنداي بىرنەشە دەرەك تىركەلگەن. وسىدان ءۇش اي بۇرىن تاستاپ كەتكەن بالاسىن الىپ كەتۋگە ءبىر جاس انانىڭ كەلگەندىگىن دە بالالار ءۇيىنىڭ قىزمەتكەرلەرى ايتىپ وتىر. ىشكى ىستەر ورگانى جاس انانىڭ كىم ەكەندىگىن انىقتاۋ ءۇشىن شۇعىل جۇمىستار جۇرگىزىپ جاتىر. ءمادي قۋانىش ۇلى. اقتوبە. * * * شىعىس قازاقستان وبلىسىنان ءتىلشىمىز وڭداسىن ەلۋباي حابارلايدى تۋعان جەرگە تاعزىم تولەۋباي راحىپبەكوۆ دەنساۋ­لىق ساقتاۋ ءمينيسترى, پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى قىزمەتتەرىن ابىرويمەن اتقارعان ازامات. قازىر ول سەمەي مەملەكەتتىك مەديتسينا اكادەمياسىنىڭ رەكتورى قىزمەتىن جەمىستى اتقارۋدا. جاقىندا ول ءوزى تۋعان اتامە­كە­نىنە قايىرىمدىلىق قولىن سوزدى. قاراسۋ اۋىلىنداعى چكالوۆ اتىن­داعى ورتا مەكتەپتىڭ ماتەماتيكا كابينەتىن بارلىق قاجەتتى جابدىق­تارمەن قامتاماسىز ەتىپ, ءىشى-سىر­تىن جوندەپ بەردى. اۋىل تۇرعىن­دارى ازاماتتىڭ بۇل يگىلىكتى ىسىنە ريزاشىلىق ءبىلدىرىپ, اتالمىش كابينەتكە ۇلى وتان سوعىسىنىڭ ارداگەرى, ۇستاز-ماتەماتيك, ەلىنە سىيلى ازامات ق.راحىپبەكوۆتىڭ ەسىمىن بەرۋدى ۇيعاردى. سول كۇنى ارداگەر ۇستازدى ەسكە الۋعا ارنالعان ۆولەيبولدان جارىس ءوتىپ, قۇران-قاتىم ءتۇسىرىلدى. بۇل كۇندەرى سە­مەي­دەن كەلگەن 19 دارىگەر ايماق تۇر­عىندارىنا تەگىن پروفيلاكتيكالىق-دارىگەرلىك تەكسەرۋ جۇرگىزدى. ءتو­كەڭنىڭ بۇل جۇعىستى باستاماسى باسقالارعا دا ۇلگى بولعاي!.. ماڭىراقتاعى مادەنيەت ءۇيى تارباعاتاي اۋدانىنداعى ما­ڭىراق اۋىلىندا مادەنيەت ءۇيى قاتتى سوققان داۋىلدان قيراپ, مۇلدەم جارامسىز بولىپ قالعان ەدى. ونى جوندەۋ ءۇشىن بيۋدجەتتەن 11,8 ميلليون تەڭگە قاراستىرىلعان. جاقىندا وسى مادەنيەت ءۇيى قاي­تادان اشىلدى. ب.قۇناپيانوۆ جەتەكشىلىك ەتە­تىن “ايزات قۇرىلىس” جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىگىنىڭ قۇرىلىس­شىلارى مادەنيەت ءۇيىنىڭ شاتىرىن قالپىنا كەلتىرىپ, ءىشى-سىرتىن ادەمى ەتىپ جوندەپ بەردى. اقاناي نۇر­پەيىسوۆتىڭ بريگاداسى جىلۋ جۇيەسى مەن ەسىك-تەرەزەلەردى دە قالپىنا كەلتىردى. اۋداندا مادەنيەت ۇيلەرى جۇمىس ىستەپ, تۇرعىنداردىڭ ءساندى دە ءماندى دەمالۋلارىنا بارلىق جاعداي جاسالۋدا. اۋدان اكىمىنىڭ ورىنباسارى ساۋمەن جاقاەۆتىڭ ايتۋىنشا, الداعى ۋاقىتتا دا بۇل سالاعا كوڭىل بولىنبەك. وقۋشى جازى كوڭىلدى بيىل شىعىس قازاقستان وب­لىسىندا مەكتەپ وقۋشىلارىنىڭ دەمالىسى كوڭىلدى ءوتىپ جاتىر. وبلىس ورتالىعىنداعى بالالاردى بىلاي قويعاندا, شالعايداعى زايسان, تارباعاتاي, ءۇرجار, اياگوز, كاتونقاراعاي جانە باسقا دا اۋدان مەكتەپتەرىنىڭ شاكىرتتەرى ارنايى ۇيىمداستىرىلعان بالالار ۇيىندە دەمالىپ جاتىر. زايساننىڭ شىلىكتى وڭىرىندە, تابيعاتى تاماشا جەردە 150 بالاعا ارنالعان دەمالىس بازاسى قايتادان اشىلسا, ۇرجارداعى الاكول ماڭىنداعى ء“ۇرجارايىم” بالالار ۇيىندە دە جاز بويى مىڭعا تارتا وقۋشىلار دەمالىپ قايتپاق. قالالىق وقۋ ءبولىمىنىڭ باستىعى ا.كۋزنەتسوۆتىڭ ايتۋىنشا, وسكە­مەننىڭ ەلۋدەن استام مەكتەپتەرىنىڭ بالالارى دا جازدى ءتيىمدى پايدا­لا­نۋدا. تۇرمىسى ناشار اتا-انالار­دىڭ ءبىر مىڭعا تارتا بالالارى تەگىن دەمالۋدا. تابيعاتى تاماشا ريددەر, زىريان تاۋ بازالارىندا دا مىڭ­داعان وقۋشى سەرگەك دەمالىپ, جاڭا وقۋ جىلىنا تىڭ جىگەرمەن كەلمەك...