قۇلشىنىس

قازاقستان رەسپۋبليكاسى پارلامەنتى ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى داۋىلباي قۇسايىنوۆتىڭ ۋاقىتى قالت ەتكەندە سايلاۋشىلارمەن كەزدەسۋگە اسىعاتىن ادەتىن جاقسى بىلەمىز. وسى جولى دا پارلامەنتشىلەر كانيكۋلعا شىققان بەتتە استانادان ەل ىشىنە دەرەۋ اتتانعان ساپارى ءوزى سايلانعان ايماقتىڭ وساكاروۆ اۋدانىنان باستالىپ, جاڭاارقا, بۇقار جىراۋ وڭىرلەرىندە جالعاسقان. دەپۋتاتتىققا دەيىن دە بۇكىل ءىس-قىزمەتى قالىڭ قاۋىممەن قايناستى, مۇقتاج-مۇددەلەرىن قولداپ-قورعاۋعا قاتىستى بولعان ازاماتتىڭ سول ورتاعا ەتەنە جاقىندىعى بايقالدى. بۇل جۇزدەسۋلەردەن كوڭىلگە نە ءتۇيىلدى؟ وسى جونىندە وي ءبولىسۋدى وتىنگەن ەدىك. – داۋىلباي مەي­رام­ ۇلى, ءوزىڭىز ۇزاق جىل اۋدان اكىمى مىندەتىن ات­قارعان كەزىڭىزدەن ەل ءىشى جاعدايىنا جاقسى قا­نىق­سىز. دەگەنمەن, قازىر بۇرىنعىداي كۇنبە-كۇن بەل ور­تا­سىندا جۇرگەن جوقسىز. سوندىقتان ون­داعى وزگەرىس-جاڭالىق­تار­دىڭ وزىندىك ەرەكشە­لىك­تەرىن بىردەن اڭ­دايتىن شىعارسىز. – شىنىندا سولاي. بۇعان دەيىن تىكەلەي ارا­لاسىپ, كورىپ جۇرەتىن­دىك­تەن كوزگە ۇيرەنشىكتى بولىپ كەت­كەن­دىكتەن بە ونشالىقتى كوڭىل اۋدا­­رىل­مايتىن. ەندى اينالاداعى­نىڭ ءبارى وزگەشە قۇبى­لىس­تاي كورىنەدى. مۇنى اسىرەسە, جا­ڭا­ارقا اۋدانىنا كەلگەن سايىن سەزى­نە­مىن. ارادا وتكەن ەكى-ءۇش ايداي ۋاقىت­تىڭ وزىندە ءاردايىم ەلەڭ ەتەر­لىك جاڭالىقتار تولى بولىپ جاتادى. ناقتى ءبىر مىسال. بىلتىر اۋدان­نىڭ 80 جىلدىعىنا وراي بەل­گىلەن­گەن 8 يگى ءىس-شارا ءساتتى ورىن­دالسا, بيىل ونىڭ اياسى ودان دا كە­ڭەيگەن. اتاپ ايتقاندا, اتا زاڭى­مىز­دىڭ 15 جىلدىعىنا وراي ات­قا­رىلاتىنى 20-عا ۇلاسىپتى. ءوڭىر الەۋەتىنىڭ قالاي ءوسىپ كەلە جات­قان­دىعىن, دامۋ مەن وركەندەۋگە دەگەن قۇلشىنىستىڭ قاندايلىق ەكەنىن وسىدان-اق باعامداۋعا بولادى. سولاردىڭ بىرازىمەن كوزبە-كوز تانىسىپ, ارالاپ كوردىم. وسىنىڭ الدىندا جول تۇسكەندە ىرگەتاسى قالانۋ ۇستىندەگى 16 پاتەرلى ەكى قا­بات­تى تۇرعىن ءۇيدىڭ قۇرىلىسى اياق­تالىپ قالىپتى. جالپى, بۇل جاقتا مەملەكەت كومەگىنەن تىسقارى ءار­كىم­نىڭ ءوز كۇشىمەن جەكە باسپانالى بولۋعا ۇمتىلىسى جۇرتتىڭ جاي-كۇيىن اڭعارتارلىقتاي. تالداۋ , زەرت­تەۋ ارقىلى سونى زەردەلەي ءبىل­گەن اۋداندىق اكىمدىكتىڭ سارىسۋ كوشەسى بويىنان ءۇي سالۋشىلارعا جەر ءبولۋى, وعان ينجەنەرلىك-كوم­مۋنيكاتسيالىق ينفراقۇرىلىم جاساپ جاتۋى تۇرعىندارمەن قاتار بىزگە دە قۋانىشتى حابار بولدى. “جالىن” جاڭا كەنىشىنەن كومىر وندىرىلە باستاۋى, قۇس فابريكاسى­نىڭ, بەنزين شىعاراتىن, مۇناي وڭدەۋ زاۋىتى قۇرىلىستارىنىڭ قول­عا الىنۋى اۋدان كەلەشەگىنە ءۇمىتتى ۇلكەيتە ءتۇسىپتى. ءار ساپارىم­داعىداي, ەلدى مەكەندەردى ارالاعا­نىم­دا باستى نازار “جول كارتاسى” باعدارلاماسى شەڭبە­رىن­دە اتقارىلۋ ۇستىندەگى جۇ­مىستارعا اۋدارىلدى. بايدالى بي, بيدايىق اۋىل­دا­رىن­دا­عى مەك­تەپ­تە­گى, مەديتسينالىق پۋنكت­­تەگى جوندەۋ ىستە­رىنە نەگىزىنەن جەرگىلىكتى جاستاردىڭ تارتىلۋىنا, وزدەرى ايتقانداي ريزا­لىق­تارى زور ەكەن. سو­لاردىڭ ءبىرى – ىبراحىم وسپانوۆ دەگەن ازامات­تىڭ اتالعان شارا ارقا­سىندا اۋىلدارىنىڭ شى­رايى كىرىپ قالعانىن, جاز بويى بوس سەندەلىپ جۇرەتىن زا­مان­داس­تا­رى­نا پايدالى ءىس تابىلعا­نىن, وسى باعدارلامانىڭ الداعى ۋاقىتتا جال­عاسا بەرۋىن كوپشىلىك كولداپ, پار­لامەنتكە جەتكىزۋگە وتىنگەنىن اتاپ كەتكىم كەلىپ وتىر. جاڭاارقاداعى جارقىن ىستەر جاڭعىرىعى جان-جاققا جايىلىپ, ۇلگىگە اينالۋى بۇقار جىراۋ اۋدا­نىنان كورىندى. جالپى بايقاسانىز, وڭىرلەردە بۇگىندە ىشتەي تاماشا ءبىر باسەكەلەستىك بار سياقتى. كوشەلەر­دى, اۋلالاردى اباتتاندىرۋ, كەنت, اۋىل اجارىن اشۋ, جۇرتقا مەدي­تسي­نالىق, مادەني قىزمەت كورسەتۋ ءتۇر­لەرىن جەتىلدىرۋ, الەۋمەتتىك قولداۋدى كوتەرۋ باعىتىندا كوشتەن وزۋعا ۇمتىلىس جاراستى ۇردىسكە قالىپ­تا­سىپ بارادى ەكەن. بوتاقارا كەنتى­نەن باياناۋىل, قارقارالىعا قاراي اينالىم بەتكەيىنەن تومەن ءمول­دىرەگەن “كاسكاد” سۋ قۇلاماسى كەش­كىلىك جاستار سۇيسىنە دەمالاتىن ورىن بولىپتى. ال بۇل تۇس بىلتىر تاسى تابان تەسكەن جەر ەدى. عابيدەن مۇس­تافين اتىنداعى كەنتتەگى ء“ومىر” مەيىرىمدىلىك ۇيىنە كۇتىمگە الىنعان قارت سايلاۋشىلارمەن كەزدەسۋدىڭ سوڭى وسىندا جاڭا بالالار كىتاپحاناسى اشىلۋىنا قا­تىسۋمەن ورايلاس كەلدى. ولار بىرەۋى سىرقاۋلى, بىرەۋى جالعىزىلىكتى ءوز­دەرىندەي جاندارعا مەملەكەت تارا­پىنان كورسەتىلىپ جاتقان قامقور­لىق ءۇشىن ەلباسىعا اق العىستارىن ايتتى. ەل ءىشى ءومىرىنىڭ جارقىن كورى­نىسىنە نۇرا اۋدانىنداعى ششەربا­كوۆ, يزەندى اۋىلدارى بەينەسىنەن دە كۋاگەر بولدىق. ءبىزدىڭ الدىمىز­دا جەرگىلىكتى تۇرعىندارعا جاسالعان الەۋمەتتىك-تۇرمىستىق شارالار شا­راپاتىن كورۋگە, يگىلىكتى ىستەردى ءۇي­رە­نۋگە كەلگەن اۋدان باسشىلارى, شارۋاشىلىقتار جەتەكشىلەرى كو­ڭىل­دەرىنە كوپ جايدى ءتۇيىپ قايتتى دەپ ويلايمىز. – داۋكە, ەندى اڭگىمە كەزەگىندە سايلاۋشىلارمەن كەزدەسۋلەردە كوتە­رىل­گەن ماسەلەلەرگە توقتالساڭىز. جۇرت­تى نە تولعاندىراتىنى باي­قالدى؟ – جاسىراتىنى جوق, بۇرىندا­رى ءسوز اكىمدەرگە, مەكەمەلەر باس­شى­لارىنا شاعىم ايتۋدان, كۇندە­لىكتى تۇرمىستاعى كەمىستىكتەرگە وكپە-رەنىش بىلدىرۋدەن, اركىمنىڭ جەكە جاي-كۇيىن كۇيتتەۋدەن باستا­لا­تىن. بۇگىندە ونداي سالعىلاسۋ سيرەك. ازاماتتار مادەنيەتتىلىگى, وي-تولعامى, كوزقاراسى وسكەن. تاعى ءبىر قۋانتارلىعى, پارلامەنت جۇ­مىسى قالاي ءجۇرىپ وتىرعاندىعىن ءبىرازى جاقسى بىلەدى. ءبىرىنشى كەزەك­تە تالقىلانۋعا ءتيىستى زاڭ جوبالارى دايىندالۋىنا وي سالادى. ماسەلەن, جاڭاارقا اۋدانى اۋماعىندا كەيىن­گى كەزدە بىرنەشە كەنىشتەر اشىلعان. ارينە, وڭىرلىك ەكونوميكا دامۋىنا وتە ۇلكەن سەپ. الايدا, تۇرعىلىقتى حالىقتىڭ الاڭداۋشىلىعىن تۋعىز­عان جاعى دا بار. ەجەلدەن مال ءوسى­رۋ­گە جاراتىلعانداي ايماق اجارى توزىپ, جۇدەۋ ۇستىندە ەكەنى مازا­لاي­دى. مارگانەتس پەن كومىر شىعارىلا باستاعان قىزىلجار ستانساسى جانە ەراليەۆ سەلولىق وكرۋگىندەگى بۇ­رىنعى ءشوبى شۇيگىن, سۋى مول شۇ­رايلى جەرلەر قازىر شاڭ-توزاڭعا باتقان. كەندى قورشاعان ورتاعا زا­لا­لى تيمەس­تەي ەتىپ الۋعا كوڭىل بولىنبەۋدە. مۇنداي ارەكەتتەر باس­قا وڭىرلەردە دە كەزدەسەدى. زاڭ ار­قى­لى شەكتەۋ قويىل­ماسا, توقتاۋ بول­مايتىندىعى تۇسىنىك­تى. جاڭاارقا­لىق­­تاردىڭ وسى ورايداعى وي-ۇسىنىستارىن ارىپتەستەرىم الدىن­دا كوتەرمەكپىن. سايلاۋشىلارمەن اشىق اڭگىمە­لەسۋ, پىكىر الىسۋلاردا اڭعارىل­عان­داي دەنساۋلىق سالاسىندا ەنگىزىلىپ جاتقان جاڭا رەفورما توڭىرەگىندە جەتى رەت ولشەنىپ , ءبىر رەت پىشىلەتىن جايدىڭ ءبىرى – اۋىلدىق اۋرۋحا­نالار كەلەشەگى. تالاپقا سايكەس سىر­­قات قاي اۋرۋحانادا ەم قابىل­داسا, قاراجات سوعان اۋدارىلادى. ال ناۋقاستىڭ ءبارى قالا جاقتى قالاپ كەتسە, اۋىلداعى اۋرۋحانالار جابى­لۋى مۇمكىن, بۇل مەديتسينالىق قىز­مەتكەرلەردىڭ جۇمىسسىز قالۋىنا سوقتىرادى. سوندىقتان جەرگىلىكتى ءدا­رىگەرلەردىڭ ءوز مۇددەلەرى قورعا­لۋى تۋرالى تىلەكتەرى تۇسىنىستىكپەن قابىلداندى. ەلدى مەكەندەردىڭ اۋىز سۋمەن قامتاماسىز ەتىلۋ جايى, اسىرەسە, كوپ كوزعالعان اڭگىمە بولدى. بۇل باع­دارلاما كەيبىر جەرلەردە تيا­ناق­تى ورىندالماعانى ايتىلدى. جۇم­سالعان قارجىنىڭ قايتارىمى وسى سالادا جەكەمەنشىك قۇرىلىم­دار قۇرۋ ارقىلى الىنسا دەگەن ءپى­كىر­لەر قۇلاق ءتۇردىردى. اتالعان ءما­سە­لە جونىندە “بوتاقارا سۋ قوجا­لىعى” قمك ۇجىمى مۇشەلەرىنىڭ ورتاعا سالعان كەلەلى كەڭەس-ۇسى­نىستارى دەپۋتاتتىق ءىس-جوسپارىما وي تولىقتىردى. ەل ىشىنە بۇل جولعى جۇمىس ساپارىمنان كوكەيگە تۇيگەنىم كوپ. سايلاۋشىلار ءۇنىن پارلامەنت قابىرعاسىندا ەستىرتۋگە دايىنمىن. – اڭگىمەڭىزگە راحمەت. اڭگىمەلەسكەن ايقىن نەسىپباي. قاراعاندى وبلىسى.