جاقسىلار قاشاندا مامىلەگە كەلە الادى

قازىرگى زامان سولاي ما, نىعىزدالعان ۋاقىت سولاي ما, ايتەۋىر, كۇن سايىن ءبىر جاڭالىق حا­بار جەتەدى دە تۇرادى. جاڭالىقتار كوپ قوي, البەت­تە, ەڭسەمىزدى كوتەرەتىن, كوكىرەكتە, سانا­مىز­دا ەل ءۇشىن, حالىق ءۇشىن, ەلباسى ءۇشىن ماق­تانىش سەزىمىن تۋعىزاتىن جاڭالىقتىڭ ورنى قاشاندا بولەك. ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنا مۇشە مەملەكەتتەر سىرتقى ىستەر مينيسترلەرىنىڭ بەيرەسمي كەز­دەسۋىندە قول جەتكەن ۋاعدالاستىققا سايكەس 56 ەلدىڭ باسشىلارى باس قوساتىن سامميت, ەقىۇ-نىڭ جاڭا مىڭجىلدىقتاعى, ءححى عاسىرداعى العاشقى ءسامميتى قازاقستاندا, استانادا وتكىزىلمەك. بۇل نە دەگەن جاڭالىق! بۇل نە دەگەن شەشىم! وسى ەمەس پە ەلىمىزدىڭ دۇنيە جۇزىندەگى بەدەلى مەن سالماعى! وسى ەمەس پە ەلىمىزدى باسقارىپ وتىرعان ەلباسىنىڭ مەرەيى! اڭگىمە قازاق حالقىنىڭ كەڭپەيىلدىلىگى مەن قوناقجايلىلىعىندا ەمەس. مۇنى دا جوققا شى­عارۋعا بولمايدى. دەگەنمەن, اڭگىمە ءبىرىنشى كەزەكتە بۇكىل ەۋروپا ەلدەرىنە توراعالىق ەتىپ وتىرعان قازاقستاننىڭ دۇنيە جۇزىندە تۇسىنىستىك پەن تاتۋلىق, كەلىسىم مەن ۇيلەسىم بولۋىن قالايتىن ساياساتىندا بولىپ وتىر. تاعى دا ءتانتى بولىپ وتىرمىز – ەلبا­سى­نىڭ العا تارتقان تاڭعاجايىپ يدەيالارى, باستا­ما­لارى بىرىنەن سوڭ ءبىرى بىرتە-بىرتە جۇزەگە اسىپ, شىندىققا اينالىپ كەلەدى: 2030 جىلى قازاقستان قاي جاعىنان دا مۇلدەم جاڭا قازاق­ستانعا اينالادى – العاشقىدا ۋتوپيا, قيال بولىپ كورىنگەن وسى يدەيانىڭ شىندىققا جا­قىندىعى كوزى اشىق ءاربىر قازاقستاندىق ءۇشىن كۇننەن كۇنگە ايقىن بولا باستادى. تاۋەلسىز, جاڭا قازاقستان ون شاقتى جىل­دىڭ ىشىندە دۇنيە ءجۇزى تانىعان جاڭا استاناعا يە بولادى. بۇدان نەبارى ون ءۇش جىل بۇرىن ايتىلعان وسى اقيقاتقا بۇگىندە ءبىز عانا ەمەس, بۇكىل دۇنيە ءجۇزى كۋا. سونداي-اق قازاقستان ءبۇ­گىندە بۇكىل تۇركى ەلدەرىنىڭ, تمد ەلدەرىنىڭ ارا­سىنان العاشقى بولىپ ەقىۇ-عا توراعالىق ەتۋدە. مىنە, بۇل مەرزىمنىڭ العاشقى جارتىسى دا ارتتا قالدى. جىل باسىندا, ياعني قاڭتار ايىندا ۆەنادا وتكەن ەقىۇ تۇراقتى كەڭەسىنىڭ وتىرىسىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ەقىۇ-عا توراعالىق قىزمەتىنە كىرىسۋىنە وراي پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ارناۋى جاريالانىپ ەدى. وندا ەلباسى 2010 جىلى ەقىۇ-عا مۇشە ەلدەردىڭ, جوعارى دەڭگەيدەگى كەز­­دەسۋىن شاقىرۋ تۋرالى قازاقستاننىڭ باس­تا­ماسىن ۇسىنعان بولاتىن. مىنە, كەشەگى كۇنى اقبۇلاقتا وتكىزىلگەن ەقىۇ-عا مۇشە ەلدەر سىرت­قى ىستەر مينيسترلەرىنىڭ بەيرەسمي كەزدە­سۋىندە مۇنداي ءسامميتتى وسى جىلدىڭ اياعىنا تا­مان استانادا وتكىزۋ تۋرالى شەشىم قابىلداندى. ءسويتىپ, ەلىمىز تورتكۇل دۇنيەنى ەلەڭ ەتكىزگەن وقي­عالار مەن باستامالاردىڭ ۇيىتقىسىنا اي­نالدى. ءبارىن تۇپتەپ, تالداپ جاتپاي-اق, كەي­بى­رەۋلەرىن اتاساق تا جەتكىلىكتى. ەلباسى حالقى­نىڭ باسىم كوپشىلىگى مۇسىلمان بولىپ تابى­لاتىن قازاق ەلىنە الەمدەگى كاتوليكتەردىڭ ءدىنباسى, ريم پاپاسى يوانن پاۆەل ءىى-ءنى شاقىرىپ, قوناق قىلدى. سەكسەننىڭ سەڭگىرىنە شىققان, دەنساۋلىعى سىر بەرگەن اۋليە ەلىمىزگە ەرىككەننەن كەلگەن جوق. ءوزى ايتقانداي, ۇلى دالانىڭ تاتۋلىعى مەن كەلىسىمىنە تاڭدانىپ, كوپۇلتتى مەملەكەتتە بەيبىتشىلىكتى ساقتاۋعا بولاتىنىن ءوز كوزىمەن كورگىسى كەلدى. قازاق دالاسىنا, ياساۋي مەن ابايعا تاعزىم ەتىپ, ەلىمىزگە: “ساعان قۇدايدىڭ راقىمى جاۋ­سىن, قازاقستان! سەن كەلەشەكتە قارىشتاپ دا­ميتىن ەل بولاسىڭ!” دەپ, اق باتاسىن بەردى. الەمنىڭ جۇزدەن استام ەلدەرىنەن كەلگەن باق وكىلد­ەرى پاپانىڭ بۇل سوزدەرىن دۇنيە جۇزىنە جايدى. ەلباسىنىڭ قولداۋىمەن استانا قا­لاسىندا الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر ليدەر­لەرى­نىڭ ءۇش قۇرىلتايى وتكىزىلىپ, بۇكىل الەم قازاقستانداعى ۇلتارالىق تاتۋلىق پەن ءتۇسىنىس­تىكتىڭ, رۋحاني كەلىسىم مەن ءوزارا ۇيلەسىمنىڭ كۋاسى بولدى. تاعى ءبىر باستاما, تاعى ءبىر جۇزەگە اسقان يدەيا – بۇرىنعى كەڭەستىك كەڭىستىكتەگى رەسپۋب­ليكالاردىڭ ينتەگراتسياسى – وتكەن عاسىردىڭ 90-جىلدارىنىڭ باسىندا الماتىدا تاۋەلسىز مەملەكەتتەر دوستاستىعى (تمد), 2000 جىلى اس­تانادا ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق قوعام­داس­تىق (ەۋرازەق) قۇرىلسا, ون جىلدان كەيىن – تاعى دا استانادا كەدەن وداعى دۇنيەگە كەلدى. وسى باستامالاردىڭ بارلىعىنا ۇيىتقى بولعان ەلباسى – قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭ­عىش پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ. تاتۋلىق پەن كەلىسىم و باستان حالقىمىزدىڭ قانىنا سىڭگەن قاسيەت ەكەنى بەلگىلى. قازاقتار ەشقاشان باسقا ەلدەرگە شابۋىل جاساپ, باسىپ كىرگەن ەمەس. سونىمەن بىرگە كوكىرەكتەرىن ەشكىمگە باستىرماي, قازاق جەرىنە كوزدەرىنىڭ سۇعىن قاداعان باسقىنشىلارعا دا لايىقتى تويتارىس تا بەرە ءبىلدى. ءحىح عاسىردا ءومىر سۇرگەن مايلىقوجا اقىن ءوزىنىڭ ءبىر تولعاۋىندا: وڭكەي جاقسى قوسىلسا, بىتىرەدى كەڭەستى. وڭكەي جامان قوسىلسا, شىعارادى ەگەستى. مامىلەمەن ءىس بىتەر باس قوسىپ قالسا كوپ ەستى, – دەيدى. جاقسىلار, ەستىلەر ارقاشان دا مامىلەگە, كەلىسىمگە كەلە الادى. ويتكەنى ولار وزدەرىنىڭ قا­مىن, مارتەبەسىن ويلامايدى, حالىقتىڭ قا­مىن ويلايدى. قازىر دە دۇنيە جۇزىندە وسىنداي كەلىسىم, تۇسىنىستىك, توزىمدىلىك جەتىسپەي جاتىر. جوعارىدا ايتىلعان ارناۋىندا نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى قازاقستاندىق توراعالىقتىڭ ۇرانى رەتىندە ءتورت “ت”-نى اتاپ وتكەن بولاتىن: “تراست” (سەنىم), “تراديشين” ء(داستۇر), “ترانس­پارەنسي” (ترانسپارەنتتىك, ياعني اشىقتىق) جانە “تولەرانس” (توزىمدىلىك). بۇل ارادا ءبىز ەلباسىنىڭ ادەتتەگىدەي ءومىر جانە تاريح تاجىريبەسىنە ارقا سۇيەگەنىن كورىپ وتىرمىز. ەقىۇ-عا مۇشە مەملەكەتتەر سىرتقى ىستەر مينيسترلەرىنىڭ بەيرەسمي كەزدەسۋىندە سويلەگەن سوزىندە پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆ اتالعان ءتورت تۇعىرلار نەگىزىندە ەقىۇ-داعى ءىس­تە­لىپ جاتقان ءار الۋان جۇمىستارعا تالداۋ جاسا­دى. اتاپ ايتقاندا, “سوزىلمالى” قاقتىعىس­تار­دى رەتتەۋ ماقساتىندا ارناۋلى وكىل بەلسەندى جۇ­مىس ىستەۋدە. ءازىربايجان جانە ارمەنيا پرەزيدەنتتەرىمەن تاۋلى قاراباق پروبلەما­لارى بويىنشا بىرقاتار كەزدەسۋلەر وتكىزىلدى. قازاقستان ەقىۇ-نىڭ ءىس باسىنداعى توراعاسى رەتىندە قىرعىزستانداعى ساياسي داعدارىستى شەشۋدىڭ ءارتۇرلى شارالارىن ويلاستىرىپ, ءجۇ­زەگە اسىرۋدا. قازاقستان پرەزيدەنتى ەقىۇ-نىڭ اۋعانستانعا قاتىستى جاڭا ستراتەگياسىن قۇرۋ قاجەتتىگىن اتاپ ءوتتى. وسى باعىتتا قازاقستاندا اۋعان ازاماتتارىن وقىتۋ جونىندەگى قۇنى 50 ميلليون دوللارلىق ءبىلىم باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋ باستالدى. سوعان سايكەس 2010-2018 جىل­دارى قازاقستاندا 1000 اۋعان ستۋدەنتى وقى­تىلادى, دەدى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى. قاراپ تۇرساق, ەقىۇ-عا توراعالىق ەتە باستاعان جارتى جىلدىڭ ىشىندە قازاقستان تاراپىنان اتقارىلعان ىستەر سان الۋان ەكەن. بۇعان ەقىۇ-عا مۇشە ەلۋ التى مەملەكەتتىڭ ءبارى كۋا بولىپ وتىرعانى انىق. قازىباي بوزىموۆ, جاڭگىر حان اتىنداعى باتىس قازاقستان اگرارلىق-تەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى, اۋىل شارۋاشىلىعى عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور. باتىس قازاقستان وبلىسى.