ۇلتتىق ورلەۋدەن – جاھاندىق جاۋاپكەرشىلىككە

ادامزات قوعامى ۇدايى دامۋ ۇدەرىسىندە بولادى. بىراق دامۋ كەيدە باياۋ, كەيدە جىلدامداۋ بولۋمەن عانا پارىقتالادى. سول بارىستا قوعامدىق ورلەۋ دە, قۇلدىراۋ دا بولىپ تۇرادى. بۇل قالىپتى قوعامدىق قۇبىلىس. دەگەنمەن, ورلەۋدىڭ اتى – ورلەۋ, ۇلتتىق ساپاداعى ورلەۋ – ماڭگىلىك دامۋدىڭ كەپىلى. ويتكەنى, تاريحي تاجىريبەلەر وسى ءبىر اكسيومانى ۇدايى ايعاقتاي بەرەدى. ورلەگەن, دامىعان ەلدەر دە كەيدە قاتەلەسەدى. ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستى قوزعاعان دا, سول سوعىستا كۇيرەگەن دە نەمىستەر مەن جاپوندار بولدى. بىراق ولار وزدەرىنىڭ ورلەپ كەتكەن ۇلتتىق ساپاسىمەن قازىرگى الەمدىك دامۋىنىڭ الدىڭعى قاتارىندا كەلە جاتقان جوق پا؟! قوعامدىق دامۋدا اۋىق-اۋىق ورلەۋدىڭ بولىپ تۇرعانى ابزال. اسىرەسە, قازاقستان ءۇشىن. قازاقستان ءدال قازىر كوسىلىپ ءبىر ورلەۋدىڭ قارساڭىندا تۇرعانى پرەزيدەنت جولداۋىندا باياندالدى. جولداۋدا الداعى ونجىلدىقتا جاڭا ەكونومي­كالىق ورلەۋدىڭ بولاتىنى, سونداي-اق ونىڭ قازاقستاننىڭ جان-جاقتى دامۋىنا جاڭا مۇمكىندىكتەر اشا­تى­نى ن­اقتىلى قارجىلىق دايىن­دىقتار نەگىزىندە ناقتىلانعانى ادامعا سەنىم مەن شابىت ۇيالاتادى. پرەزيدەنت جولداۋىندا مىندەت­تى تۇردە باسشىلىققا الاتىن قاعي­داتتار كورسەتىلدى: “بىرىنشىدەن, ءبىز­دىڭ ەڭ باستى قۇندىلىعىمىز – ول وتانىمىز. تاۋەلسىز قازاقستان! ەكىنشىدەن, مەملەكەت جانە ونىڭ ءاربىر ازاماتى قاي جەردە دە قوعام­نىڭ تۇراقتىلىعى مەن ەلدىڭ ءال-اۋقاتىنا كەرى اسەرىن تيگىزۋى ىقتي­مال كەز كەلگەن قادامعا بارماۋى ءتيىس. ۇشىنشىدەن, ەكونوميكالىق ءور­لەۋ – ارقاي­سىمىزعا قاتىستى بۇكىلحالىقتىق ءىس. بۇل – قوعامنىڭ الەۋمەتتىك ماسە­لەلەرىن شەشۋدىڭ جانە بارشامىزدى تابىسقا باس­تاۋدىڭ كىلتى. تورتىنشىدەن, وڭىرلىك جانە الەمدىك نارىققا ينتە­گرا­تسيالانۋ – دامۋدىڭ اسا ماڭىزدى شارتى”. مىنە, وسىدان بولاشاق دامۋدا مەملەكەتىمىزدىڭ ەڭ باستى قۇن­دى­لىعى قازاقستاننىڭ تاۋەلسىزدىگى  ەكەندىگىن انىق اڭعارامىز. ولاي بولسا, رەسپۋبليكاداعى بارلىق ءىس-شارالار قازاقستان رەسپۋبليكا­سى­نىڭ تاۋەلسىزدىگى سىندى باستى قۇندىلىق ءۇشىن قىزمەت اتقارۋعا ءتيىستى. قازاقستاننىڭ تاۋەلسىزدىگى دەگەن قۇندىلىق جالاڭ ۇعىم ەمەس, ول – مەملەكەت اۋماعىنىڭ تۇتاس­تىعىمەن, ىشكى-سىرتقى ساياساتىنىڭ دەربەستىگىمەن جانە مەملەكەتتىك ءتىل-جازۋدىڭ ءوز فۋنكتسياسىن اتقارۋى­مەن ناقتىلاناتىن كۇردەلى دۇنيە دەپ بىلەمىن.  سوندىقتان پرەزيدەنت اتاپ كورسەتكەن باستى قۇندىلىقتى ساقتاۋ ءۇشىن قىزمەت ەتۋ – ءاربىر ازاماتتىڭ بورىشى. ارينە, ەل تاۋەلسىزدىگىن بەرىك ساقتاۋ ءۇشىن الدىمەن الەۋمەتتىك ەكو­نوميكانى دامىتۋ قاجەت. ال ەكو­نوميكانى دامىتۋ ۇلتتىق ءبىلىم بەرۋ مەن عىلىمي تەحنيكانىڭ دامۋ دەڭگەيىنە تىكەلەي بايلانىستى. وسىنداي ءوزارا بايلانىستى ماسە­لە­لەردىڭ ارا قاتىناستارى مەن شە­شىمدى جولدارى پرەزيدەنت جول­داۋ­ىندا  ديالەكتيكالىق تۇردە بايان­دا­لىپ, ءاربىر سالانىڭ اتقارار ءمىن­دەت­تەرى مەن جاۋاپكەرشىلىكتەرى ناقتىلانعان. ەلباسى جولداۋىنىڭ التىنشى ءبولىمى سىرتقى ساياساتقا ارنالعان. سىرتقى ساياسات ەلدىڭ ىشكى ماقساتىن جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن قولدانىلاتىن امال-تاسىلدەر بولىپ تابىلادى. پرە­زيدەنت  ەلىمىزدىڭ سىرتقى ساياسا­تىنا توقتالعاندا: “ۇلتتىق مۇددە­لەر­دى قامتاماسىز ەتۋگە, ەلدىڭ حا­لىق­ارالىق بەدەلىن ارتتىرىپ, ۇلت­تىق, وڭىرلىك جانە جاھاندىق قاۋىپ­سىزدىكتى نىعايتۋعا باعىتتالعان بەل­سەندى, پراگماتيكالىق تەڭدەستى­رىل­گەن سىرتقى ساياسات جۇرگىزىلەتىن بو­لا­دى” دەپ اتاپ كورسەتتى. بۇدان ەلى­مىزدىڭ سىرتقى ساياساتى ۇلتتىق مۇددەلەردى قامتاماسىز ەتۋ العى- شارتىندا, تەڭدەستىرىلگەن, ياعني تەپە-تەڭدىك نەگىزدەگى سىرتقى ساياسات جۇرگىزەتىن بولادى دەگەن ءسوز. ەلباسى قازاقستاننىڭ ەقىۇ-عا توراعالىق قىزمەتىنە توقتال­عان­دا: ء“بىزدىڭ ەقىۇ-داعى توراعالى­عى­مىز بۇكىل الەم حالىقتارىنىڭ قاۋىپسىزدىگىن دامىتۋ مەن وركەن­دەتۋگە باعىتتالاتىن بولادى”, – دەپ  اتاپ كورسەتتى. بۇل ءسوزدىڭ ءمانى وتە زور. ويتكەنى, ەلباسىنىڭ وسى ءسوزى قازىرگى تاڭدا قازاقستان رەس­پۋب­ليكاسى تاۋەلسىز ەل رەتىندە ءوزىنىڭ عانا ەمەس, جالپىالەمدىك دامۋ ءما­سەلەلەرىنە دە جاۋاپتى بولا الا­تىن­دىعىن اڭعارتادى. سونداي-اق ول ەلىمىز ۇلتتىق ورلەۋدەن جاھاندىق جاۋاپكەرشىلىككە كوتەرىلگەنىن ءتۇ­سىندىرەدى. جاڭا ونجىلدىقتاعى ەكو­نوميكالىق ورلەۋ – ۇلتىمىزدىڭ جاڭاشا كەلبەتى مەن مىنەزىن قا­لىپتاستىرۋعا دا زور مۇمكىندىك بەرەتىنى ءسوزسىز. باعدارلامانىڭ تۇپكى ماقساتى – ەلىمىزدىڭ تاۋەلسىزدىگىن باياندى ەتۋ, قازاقتىڭ ۇلت بولىپ وركەن­دەۋىنە جول اشۋ, ونىڭ ءتىلى مەن مادەنيەتىنىڭ كەڭ قۇلاش جايۋىنا مۇمكىندىك جاساۋ. كەلەر ۇرپاقتىڭ ءجۇزىن جارقىن ەتەتىن بۇل ماقساتقا ءبىز اسقان تاباندىلىقپەن ەل بىرلىگىن ساقتاي وتىرىپ قانا قول جەتكىزە الامىز. ول جالعىز پرە­زيدەنتتىڭ عانا نەمەسە پارلامەنت پەن ۇكىمەتتىڭ عانا شارۋاسى ەمەس. ءبىز بولاشاعىمىزدىڭ جارقىن بولۋىن كورگىمىز كەلەدى. ەلباسىمىز ايتقانداي, ىنتىماعى جاراسقان ەلىمىزدىڭ باعىن اسىراتىن, مەرەيىن تاسىتاتىن ۇلكەن ءىس بارشامىزعا ءساتتى بولعاي. ءنابيجان مۇقامەتحان ۇلى, تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى. الماتى.