تازالىق تابالدىرىقتان باستالادى

ءسىز نە دەيسىز؟ اڭگىمەنىڭ اشىعىن ايتساق, سىر ءوڭىرى – ەلىمىزدىڭ وزگە ءوڭىر­لەرىنە قا­راعاندا ەكولوگيالىق احۋا­لى الاڭ­د­اتارلىق ايماق. ءشى­لىڭگىر شىلدەنىڭ اپتاپ ىس­تى­عىندا ءشوپ باسى قوز­عالسا بولدى, اق شاڭ­داق بۇرق كوتە­رى­لىپ, قالا كوشەلەرىن كەزىپ كەتە با­رادى. سون­داي-اق قىزىلوردا قالاسى كوشە­لەرىنىڭ تا­زالىعى دا تۇر­عىن­داردى الاڭ­دا­تۋدا. قالانىڭ شەت اي­ماق­تا­رىنداعى قوقىستاردان كوز سۇرىنەدى. قوقىس جاشىكتەرى كۇن قۇرعاتپاي قوقىس­تار­عا تولىپ,  اسىپ-توگىلىپ جاتا­تىنى تاعى بار. دەسەك تە سوڭعى كەزدەرى ءبىر جاڭالىق بايقالادى. قىزىلوردا قالاسىنىڭ اكىم­دىك تاعىنا وتىرعانىنا ازعان­تاي عانا ۋاقىت بولعان مار­حا­بات جايىم­بەتوۆ قالا تازالى­عى­نا بەل شەشە, بىلەك تۇرە كىرىسىپ كەت­كەن سىڭايلى. “ەگەمەن قازاقستان” گازەتىنىڭ قىزىلوردا وبلىسىنداعى مەنشىكتى ءتىلشىسى ەركىن ءابىل قىزىلوردا قالاسىنىڭ اكىمى مارحابات جايىمبەتوۆكە: – ءسىز بۇعان نە دەيسىز؟ – ول راس. قالا اكىمى قىزمە­تى­نە كەلگەنىمە كوپ ۋاقىت بولا قوي­عان جوق. مەنىڭ باستى ۇستا­نىمىم: “قىزىل­وردا قالاسىن ءححى عاسىردىڭ قالاسى ەتۋ – بار­شامىزعا مىندەت”. اتاپ ايت­قان­دا, قا­لادا يندۋستريالىق-يننوۆاتسيا­لىق سالانى عانا دامىتىپ قوي­ماي, قالا كەلبەتىن كورىكتەندىرۋ, ياعني اجارلاندىرۋ, تۇرعىنداردىڭ قالا تازالىعىنا دەگەن كوزقاراسىن ءتۇبىرلى وزگەرتۋ بولىپ وتىر. “تازالىق تابالدىرىقتان باس­تالادى”, دەپ اتام قازاق بەكەر ايت­پاسا كەرەك. دەمەك, قالا تازا­لىعى ءبىر بيلىكتىڭ قولىندا عانا ەمەس, تۇرعىنداردىڭ قولىندا. جو­عارىدا ءوزىڭىز ايتقانداي, قوقىس­تارىن كوشەگە قالاي بولسا سولاي توگە سا­لۋ­شىلار جوق ەمەس. ولارعا ء“اي” دەيتىن اجە, “قوي” دەي­تىن قوجا جوق. ەندى قالا تازا­لى­عى باعىتىندا قولعا الىنىپ جاتقان شارالارعا جۇگىنەلىك. قىزىلوردا قالاسىندا 230 مىڭنان استام ادام تۇراتىنىن ەسكەرسەك, قالادان كۇن سايىن 800 تەكشە مەتر قوقىس شىعارىلۋى ءتيىس. جاسىراتىنى جوق, بۇگىندە بۇل كورسەتكىش 300-350 تەكشە مەتردەن اسپاي كەلگەن. ونىڭ ءۇستى­نە قالادان جينالعان قوقىس ارنايى پوليگونعا جەتكىزىلمەي, قالا سىرتىنداعى, داريا جاعا­سىن­داعى, ەسكى ونەركاسىپ ورىن­دا­رىنا اپارىپ توگىلۋدە ەكەن. بۇل دەگەنىڭىز, ونسىز دا قيىن ەكو­لوگيالىق جاعدايدى ۋشىق­تى­رىپ جىبەرەتىنى ايتپاسا دا ءتۇ­سى­نىكتى. وسى ءبىر كەلەڭسىز ىسكە تىيىم جاسالىپ, قالا قوقىسىنىڭ ارنايى پوليگونعا جىبەرىلۋى قاتاڭ باقىلاۋعا الىنۋدا. قالامىزدا 400-گە جۋىق كوشە بار. بولىنگەن قارجىعا سايكەس تازالىق جۇمىستارىمەن 8 مەكەمە اينالىسۋدا. وسى مەكە­مە­لەردىڭ اتقارىلعان جۇمىس­تا­رى­نا تولەنە­­تىن قارجىنىڭ ولشەمدەرىن قايتا قاراۋعا تاپ­سىر­ما دا بەردىم. ءسوز ورايى كەلگەندە ايتا كەتەيىن, وزگە ەل­دەر­دە كوشەگە قوقىس تاس­تا­دى ەكەن­سىڭ, ايىپپۇل تولەيسىڭ. بىزگە دە وسىنداي وركەنيەتتى ەلدەر ءتا­جىريبەسىنەن ۇلگى الۋ كەرەك شى­عار. بۇگىنگى قالا تازالىعىن قا­لىپقا كەلتىرۋدى كۇندەلىكتى قاتاڭ باقى­لاۋعا الىپ وتىرمىز. كۇل-قو­قىستاردى ءجيى جيناپ اكەتۋ, كو­شە­لەردى سىپىرۋ, قاتتى قال­دىق­تاردى جيناۋ, كوشەلەرگە سۋ سەبۋ, ارام شوپتەردى ورىپ تاس­تاپ, كو­گال­د­ار مەن گۇلزارلاردى سۋلان­دى­رۋعا ءبىر كىسىدەي  كىرىسىپ جاتىر. مەنىڭ پايىمداۋىمشا, تازا­لىقتى جاسامايدى, قايتا ونى ۇستاپ تۇرادى. دەمەك, قالا تازا­لى­عىن ۇستاپ تۇرۋ ءۇشىن اكىمنىڭ نۇسقاۋى مىندەتتى تۇردە قاجەت پە؟ تازا قالانى بيلىك قانا ەمەس, قالا تۇرعىندارى دا جاساپ بەرەدى. قىزىلوردا.