زيالى

قوستاناي قالاسىنداعى ءال-فارابي بابامىز اتىنداعى كوشە سوزىلىپ بارىپ, تو­بىل وزەنىنە جەتىپ قۇلايدى. قوستاناي­دىڭ شىبىنسىز جازىندا كوشەنىڭ بويىمەن توبىل جاقتان سوققان قوڭىر سالقىن سا­مال­­مەن ەركىن تىنىستاپ كەلە جاتقان اردا­گەر كەنجەبەك ۋكيندى وسى قالانىڭ ورىس-قازاعى بىردەن تانىر ەدى. “تانىماعاندا شە, كەشەگى 90-شى جىلدارى وبلىستى باسقارعان كىسى ەمەس پە؟” دەر. بيلىكتىڭ اينالاسىندا بولعانداردىڭ ۋاقتىسىندا تۇكىرىگى جەرگە تۇسپەي, ال بيلىكتەن كەتكەننەن سوڭ كوپتىڭ اراسىنان بىلىنبەي, كوڭىلدەن تەز وشەتىندەرى قانشاما؟ قاتارلاسىپ قالعان كارى-جاس ەڭسەسى ەڭكىش تارتپاعان, التايدىڭ بيىگىنە شىققان شىنارداي سىمباتتى كەنجەكەڭە قۇرمەتتىڭ بەلگىسىندەي ك ۇلىمسىرەپ, ءبىر بۇرى­لىپ قارايتىنىن وزدەرى دە بايقاماي قالا­دى. ال جۇرت نازارىن وزىنەن جىبەرمەيتىن ونىڭ بويىنداعى يمان تازالىعى مەن زيالىلىق ەكەنىن بۇل دا بايقاماس, بالكىم. بىراق راسى سولاي. كەنجەكەڭ توبىلدىڭ جاعاسىندا تۇرىپ ويعا شومادى. ءار ادام – ءبىر وزەن. ونىڭ باس­تاۋ الار تۇسى, ەكپىندى اعىسى, قۇيار ساعا­سى بولادى. قازاق جەرىنىڭ القاسى اتانعان التايداعى كىشكەنتاي عانا قويتاس اۋىلى – كەنجەبەك جۇرەگىنىڭ جەز قوڭىراۋى. ءومىر­دىڭ جەتى بەلەسىنە شىعىپ تۇرعان ازا­مات­تىڭ ەسىنە قويتاس تۇسسە الىستا قالعان كۇس تابان, جالاڭ اياق بالالىق شاق الدىنان شىعادى. مايدانعا اتتانعان ءار ازاماتتىڭ ارتىنان كەلگەن “قارا قاعاز” اۋىلدا جوق­تاۋدى كوبەيتكەن. ونداي جىلاپ-سىقتاۋدان ۇكىنىڭ ءۇيى دە شەت قالمادى, ءبىر انادان تۋ­عان التاۋدىڭ ەرەسەكتەرى قۇسىمان مەن مۇ­حيت­قان سوعىسقا كەتىپ, قايتىپ ورالمادى. قۇ­سىمان اعاسىنان ءىشى كىتاپقا تولى اعاش ساندىق, مۇحيتقاننان قارا دومبىرا قالدى. جاس قۇراقتاي جەلكىلدەپ ءوسىپ كەلە جاتقان قىزىعىنىڭ الدى – ەكى ۇلىنان بىردەي ايى­رىلعان اتا-انا مىنا كۇيىكتى كوتەرە المادى, كوپ ۇزاماي وزدەرى دە و دۇنيەلىك بولدى. انادان 9 جاسىندا, اكەدەن 12 جاسىندا جەتىم قالعان بالا اپايى بيعايشا مەن جەزدەسى سولتاننىڭ ون بالاسىنىڭ ۇستىنە ون ءبىرىنشى بولىپ قوسىلىپ, سولاردىڭ قامقورلىعىمەن جەتىلىپ كەتتى. – مەن وسكەن ىشجارعىش ءوڭىرىنىڭ ساي-سالاسى, ءار تاسى, قىزىل شاتىرلى مەكتەپ, اۋىل­دى ورتاسىنان ەكىگە ءبولىپ اعاتىن بۇلاق... ءبارى دە كوز الدىمدا. وسى جەردە بالالىق بال داۋرەنىم ءوتتى. اتتەڭ ءتىلى جوق, ۋاقىت كوشىنەن كورگەنىنىڭ ءبارىن دە ىشتە ساقتايدى. ەگەر سول قۇپيانىڭ پەردەسىن كوتەرسە, تۇنىپ تۇرعان شەجىرە. قويتاستىڭ شەجىرەسى – وزىنە جەتەرلىك تۇتاس تاريح, – دەپ ەسكە الادى كەنجەكەڭ تۋعان جەرىن.سول اۋىلداعى قازىعۇمار باقسى قازاق دالاسىنداعى قۇپياسى اشىلماي كەتكەن قۇبىلىستىڭ ءبىرى, ال ءارىن دومبىراشىنىڭ تارتقان كۇيلەرى جەردىڭ تاريحى, ەلدىڭ مۇڭى ەكەن. كوڭىلى شەرلى قازاقتىڭ ءبارى اقىن ەكەن-اۋ. سوعىس جىلدارى قويتاس اۋىلىنان مايدانعا اتتانعانداردىڭ بارلىعى دەرلىك وتىزىنشى جىلداردىڭ ويرانىنان, اش­تى­عىنان, قۋعىنىنان باۋىرىن ەندى كوتەردىم بە دەگەن ەلدىڭ بالالارى ەمەس پە ەدى. ولاردىڭ دەنى ءبىر-ەكى كلاسس بىتىرگەن شالا ساۋاتتى, قوي سوڭىنان ەرىپ, كۇنىن كورىپ جۇرگەن شارۋا ادامدار بولاتىن. سولاردان كەلەتىن ءۇشبۋ حاتتار ولەڭمەن جازىلار ەدى. وشاقباەۆ سادۋاقاس دەگەن اعاسىنىڭ حاتىنداعى: “بەساتار يىعىما ءىلىپ ءجۇرمىن, سۇر شينەل, سارى شالبار كيىپ ءجۇرمىن, الىستا, ارتتا قالعان ەل-جۇرتىمنىڭ قادىرىن ەندى عانا ءبىلىپ ءجۇرمىن”, – دەگەن ءبىر شۋماق ۇلكەن-كىشىنىڭ اۋزىنان تۇسپەيتىن. قازىر ايتقان سايىن ازايىپ بارا جاتقانداي كورىنەتىن ادامدار اراسىنداعى مەيىرىم-شاپاعات تا قويتاس اۋىلىنىڭ ەرەكشەلىگى سياقتاناتىن. سوعىس كەزىندە اۋىلدىڭ ۇلكەندەرى بوزداقتىڭ ارتىنان كەلگەن “قارا قاعازدى” ونىڭ ايەلىن, اتا-اناسىن اياعاننان تىعىپ, قارالى حاباردى ەستىرتپەي, ءۇمىتىن جالعاي تۇراتىن. سوعىستان كەيىنگى جىلدارى كوتەرەم مالدىڭ جاسىق ەتىن تالعاجاۋ ەتكەن ەل بارعا قاناعات تۇتىپ, العا ۇمتىلاتىن. كەمپىر-شالدار اتا-اناسىنان جەتىم قالعان كەنجەبەكتىڭ تە ماڭدايىنان سيپاپ, “كەشەگى ۇكىنىڭ بالاسى عوي” دەپ ارقاسىنان قاعار ەدى. قاراپ وتىرسا, اۋىلىنىڭ وسى سۋرەتىنىڭ بارلىعى دا ات جالىن تارتىپ مىنگەن كەنجەبەككە تاعىلىمدى تاربيە, كوكىرەگىنە نۇر بولىپ قۇيىلعان ەكەن. قاعىلەز بالا سوعىستان كەيىنگى زامانداستارى, تۇستاستارى سياقتى وقۋعا ىنتىق, بىلىمگە زەرەك بولىپ ءوستى. اپاسى مەن جەزدەسى تۇراتىن ماراليحا اۋىلىنا بارعان سوڭ, 6-7 كلاستاردا-اق ورىس ءتىلىن ۇيرەنىپ الدى. كىتاپتان باس المادى. ول الداعى ۇلكەن ومىرگە تۋعان جەردىڭ تۇعىرىنان تالماس قانات بايلاپ ۇشقان ەدى. كەنجەبەك ۋكيننىڭ ءبىر باقىتى ونىڭ ءومىر جولىندا جاقسى ادامداردىڭ كەزدەسۋى ەدى. قىدىر سياقتى سول جاندار ونىڭ تاع­دىرىنا, قىزمەتتەگى ءوسۋ جولىنا دا ىقپال ەتتى. جوعارى وقۋ ورنىن ءبىتىرىپ, اسكەر قاتارىندا بورىشىن وتەپ قايتقان سوڭ, ماراليحا اۋىلىنا كەلىپ, وسىندا ورتا مەك­تەپتە فيزيكادان ساباق بەرەدى. اسكەر قاتا­رىندا پارتيا مۇشەلىگىنە كانديداتتىققا وتكەن بولاتىن. ەندى اۋداننان مۇشەلىككە ءوتتى. مۇشەلىك بيلەتكە قول قويعان كۇرشىم اۋداندىق پارتيا كوميتەتىنىڭ سول كەزدەگى ءبىرىنشى حاتشىسى اقاش يبەجانوۆ التاي­دىڭ قياسىنا شىققان قاراعايداي سۇڭعاق, كەلبەتىنەن ىشكى رۋحاني قۋاتى, وزىنە دەگەن سەنىمدىلىگى ءبىلىنىپ تۇراتىن جىگىتتى بايقاپ, “مىنا جىگىتتەن بىردەڭە شىعار, كوزىنىڭ وتى بار ەكەن” دەسە كەرەك. سول اقاڭ قاناتىنىڭ اس­تىنا العان جاس مامانداردىڭ بەل ور­تاسىندا كەنجەبەك ۋكين دە ءجۇردى. اۋ­دان­دىق كومسومول كوميتەتىنىڭ حاتشىلىعىنان وبلىستىق پارتيا كوميتەتىنىڭ ءبىرىنشى حاتشىلىعىنا, تاۋەلسىزدىگىمىزدى العان جىلدارى وبلىس اكىمىنە دەيىنگى ءوسۋ جولدارىنان ءوتتى. اقاش جاقىپبەك ۇلىن تەك باسشى عانا ەمەس, ومىردەگى ۇستازى, اعا تۇتتى. ۇستاز وسيەتىمەن, ونىڭ ۇستانعان تازا جولىمەن ءجۇردى. تازا جولمەن ءجۇرۋ دەگەن نە ەدى؟ كۇرشىم اۋدانىن ون جەتى جىل باس­قارىپ, ءىزباسارلارى – جاس كادرلاردى ءتار­بيەلەپ شىعارعان ۇستازى اقاش يبەجانوۆ ايتقانداي ەلىنە, جەرىنە قىزمەت ەتۋ, ادال­دىق, قانداي جۇمىس باستاسا دا حالىقتىڭ كادەسىنە جارايتىن ەتىپ ىستەۋ بولاتىن.وسى ۇستانىم ونىڭ جۇرەگىندە جاتتالدى. ايت­قانىنداي, 32 جاسىندا شىعىس قازاق­ستان­داعى زايسان اۋداندىق اتقارۋ كوميتەتىنىڭ توراعاسى بولىپ تاعايىندالعان جىگىت ىسكە قۇلشىنا كىرىستى. جاس توراعا ءىس­تى الدىمەن جول سالۋدان باستادى. جول قاسيەتتى نارسە, جول تۇزەلسە حالىقتىڭ دا كو­ڭىلى وسەدى, ءىس العا باسادى دە­گەن تۇجىرىمعا كەلگەن. اۋدان ىشىندەگى تاس جول قابىرعاتال, ءساتباي, اقارال ارقىلى قيان­­داعىداي الىس كورىنەتىن زاي­ساندى وب­لىس ور­تالى­عى­مەن قوستى. اۋ­دانداعى ەلدى مە­كەندەرگە ءبىرىن قالدىرماي ەلەكتر جارىعىن اپاردى, ءتىپتى بۇل وركەنيەتتەن مالشىلار قو­نىسىن دا قالىس قالدىر­ماي­دى. مۇنان كەيىن كەن­جە­كەڭ وسى وبلىستاعى گلۋ­­بوكوە اۋداندىق اتقارۋ كو­­­ميتەتىنە توراعا بولىپ بار­عاندا دا وسى ءىستى جالعاس­تىر­دى. وتكەن عا­سىردىڭ جەتپى­سىن­شى جىلدارى ەلىمىزدىڭ شى­عىس بۇيىرىندە جاتقان ەلدى مە­كەندەر اسا كور­كەيىپ كەتە قوي­ماعان ەدى. كەن­جەبەك ۇكى­ ۇلىنىڭ باس­شى­لىعىمەن تا­لاي قونىس ادام تانىماستاي تۇلەدى. ال ءوزىنىڭ تۋعان كۇرشىمىنە حاتشى بولىپ كەلگەندە بۇگىندە كولىك بىتكەن اعىلىپ جاتاتىن ماراليحا تاس جولىن, اساۋ كۇرشىم وزەنىنە ەكى كوپىر سالدىردى, توتە قاتىناس جولىن اشتى. بۇل سول ءوڭىردىڭ ەكو­نوميكالىق-الەۋمەتتىك دامۋى ءۇشىن ما­ڭىز­دى بولاتىن. التايدىڭ كوركەيۋىنە جاستىق جالىنى, ءبىلىمى مەن ەڭبەگىن بەرگەن جيىرما جىلىنا كەنجەكەڭ بۇگىندە ريزا. 1987 جىلى ول قوستاناي وبلىستىق اتقارۋ كوميتەتىنىڭ توراعاسى بولىپ اۋىستى. بۇل كەزدە قازاق كسر مينيسترلەر كەڭەسىن نۇرسۇلتان نازارباەۆ باسقاردى, ونىڭ باسشىلىعىمەن تالاي ءتۇيىندى ىستەردى اقىلداسىپ شەشتى, بىرلەسىپ اتقاردى. سول سەكسەنىنشى جىلداردىڭ اياق كەزىندە تورعاي وبلىسى تاراتىلىپ, ءوزىمىزدىڭ اعايىندار شوعىرلانعان جانگەلدين, امانگەلدى, ارقالىق اۋداندارى قوستاناي وبلىسىنا قارادى. قازاقتىڭ قۇت مەكەنى تورعايدىڭ دابىسى الىستان گۇرىلدەپ ەستىلەتىن. ول ۋاقىتتىڭ سيپاتىنا ساي “رەۆوليۋتسيا بەسىگى”, “قازاقتىڭ لەنينگرادى” دەپ اسپەتتەلگەن تورعاي اۋماعىنىڭ ورتالىعى تورعاي سەلوسىنىڭ تىم جۇپىنىلىعىنا تاڭقالعان. توبىل بويىنداعى تىڭ كوتە­­­­رىلگەن ەلدى مەكەندەردە ۇيلەر ورتالىقتان جىلىتىلىپ, ايەلدەر وت جاعۋ مەن نان ءپىسىرۋدى ۇمىتا باستاعان كەزدە, تورعايدىڭ حالقى توبەسىنەن توپىراعى سۋسىعان شىم ۇيلەردە تۇرىپ جاتقان ەدى. بۇل جەردە وبلىس باسشىسىنىڭ ءبىرى رەتىندە دە مىنا كورى­نىسكە ءۇنسىز قالۋدىڭ رەتى كەلمەيتىن ەدى, ءارى قانى دا ويناپ كەتتى. دەرەۋ نۇرسۇلتان ءابىش­­ ۇلىنا تەلەفون شالىپ, پىكىر بىلدىرگەن. سوسىن وبلىستىق پارتيا كوميتەتىنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى ن.كنيازەۆ ەكەۋى شۇعىل شەشىمگە بەل بۋىپ, وبلىستاعى 240 كەڭشار­دىڭ ديرەكتورلارىنا ارقايسىسى تورعاي كەنتىنە ءبىر-ءبىر ۇيدەن سالىپ بەرۋدى وتىنگەن. سول جينالىستى وتكىزگەن دە ءوزى بولاتىن. تورعايدىڭ ەڭسەسىن وسىلاي ءبىر كوتەرگەن ەدى. ەلىمىز تاۋەلسىزدىگىن العان جىلدارى كەنجەبەك ۋكين قوستاناي-تورعاي وڭىرىندە باسشىلىق قىزمەتتە بولدى.حالقىمىزدىڭ ادەبيەتىن, مادەنيەتىن, ەڭ باستىسى تاريحىن جەتىك بىلەتىن بىلىمدارلىعى كەنجەبەك ۇكى ۇلىنا ۇلتىمىزعا قاتىستى كوپ ماسەلەگە كوزجۇمباي قاراتقىزبادى. ال تاۋەلسىز­دىكپەن بىرگە نارىقتىڭ قىسپاققا العانىن, اۋىل شارۋاشىلىعىنداعى قايتا قۇرۋلارعا بايلانىستى اۋىلدىڭ توز-توزى شىققانىن, ەلدىڭ ۇدەرە كوشكەنىن كوڭىلى وياۋ جۇرت ۇمىتا قويماعان بولار. ءدال سونداي ءولارا شاقتى ۇلتىمىزدىڭ تاريحى مەن مادەنيە­تىنە قاتىستى ماسەلەلەردى شەشۋ وتە ۇلكەن ۇيىمداستىرۋ جۇمىستارىن, توزىمدىلىكتى قاجەت ەتەتىن ەدى. سونىڭ بارلىعى دا تاپ­شىلىققا بايلانىستى بولاتىن. ال بىتكەن ءىس ادامداردىڭ رۋحىن كوتەردى. قوستاناي توپىراعىندا قازاقتىڭ ماڭدايىنا بىتكەن ءۇش بايتەرەگىنىڭ ەكەۋى – شوقان مەن ىبى­راي تۋعان. قالادان 7 شاقىرىم جەردەگى ۇلى اعارتۋشىنىڭ زيراتىنا ورناتىلعان بيىكتىگى ەكى مەتردەي بەتوننان قۇيىلعان قۇلپىتاستى بىرەۋلەر مىلتىقپەن اتقىلاپ, جازۋىن ءوشى­رىپ تاستاعان ەكەن. سونى كورگەندە كەن­جە­بەك ۇكى ۇلىنىڭ جۇرەگى قان جىلادى. وبلىس­تىق بيۋدجەتتەن تام-تۇمداپ قارجى بولگىزىپ, اعارتۋشى بەيىتىنىڭ باسىنا قىزىل كىرپىش­تەن كۇمبەز, باسىنا قارا ءمارمار تاس ورنا­تىلدى. كەسەنەگە اپاراتىن ءبىر شاقىرىم­داي جول اسفالتتاندى. ىبىراي التىن­ساريننىڭ مەموريالدىق مۋزەيى سالىندى. ال شوقاننىڭ كىندىك قانى تامعان جەر تاريحشىلار مەن زەرتتەۋشىلەر اراسىندا داۋلى بولىپ, ءبىرى قۇسمۇرىن كولىنىڭ جاعاسىنداعى ورتابۇلاق, ءبىرى سارىكول اۋدانىنداعى كۇنتيمەس دەپ ەكىگە جارىلعان. پىكىر تالاستىردى. – مەن سول كەزدە وسى ماسەلەنى تياناق­تاۋ ءۇشىن اكادەميك, تاريحشى اعامىز ما­ناش قوزىباەۆقا ارنايى حات جازىپ, جاۋاپ الدىم. ول كىسى شوقان دۇنيە ەسىگىن كۇن­تي­مەستە اشقان دەپ جاۋاپ بەردى. كۇنتيمەس “كراس­نودون” كەڭشارىنىڭ بولىمشەسى بولىپ سانالاتىن. سول جەرگە تاس جول ءتو­سەپ, 8 جىلدىق قازاق مەكتەبىن تۇرعىزىپ بەر­دىك. مەنىڭ ارمانىم شوقان تۋعان قوس­تانايدا ونىڭ ەڭسەلى ەسكەرتكىشىن ورناتۋ ەدى, ونى مەنىڭ ماڭدايىما جازبادى, – دەپ ەسكە الادى بۇگىندە كەنجەبەك ۇكى ۇلى. ال رەپرەسسيا قۇربانى بەيىمبەت ماي­ليننىڭ 100 جىلدىق مەرەيتويى قارساڭىندا ونىڭ تۋعان جەرى تاران اۋدانىنىڭ جالشى اۋىلىنا بىرنەشە تۇرعىن ءۇي جانە مەشىت تۇرعىزىپ بەردى. مەشىت دەمەكشى, جەتپىس جىل بويى ءتىل مەن ءدىن ەسىكتەن قاراپ قالعان قوستانايدا وسىدان عاسىردان استام ۋاقىت بۇرىن قازاقتاردىڭ قارجىسىنا سالىنعان مەشىت ءۇيى اتقورا دا, كينو تەاتر دا بولىپ اقىرىندا وعان فيلارمونيا ورنالاسقان ەدى. كەنجەكەڭ وبلىس باسقارىپ تۇرعان كەزدە مەشىتتىڭ حالىققا قايتارىلۋىنا دا مۇرىندىق بولدى. ال 1992 جىلى مادەنيەت ءمينيسترى قۋانىش سۇلتانوۆپەن كەلىسە وتىرىپ, قوستاناي وبلىسىندا ءبىرىنشى رەت تەلەستۋديا اشتى. بۇل وركەنيەت جەتىستىگى قوستانايداي ۇلكەن, ءارى ءوندىرىسى دە, اۋىل شارۋاشىلىعى دا دامىعان ولكەگە وتە كەرەك دۇنيە ەكەنى داۋسىز-تىن. ال 1993 جىلى وبلىسقا كونسەرۆاتوريا مەن ونەر ينستي­­تۋتىن بىتىرگەن ون بەس جاس ماماندى شاقىر­­تىپ, “اق جەلەڭ” ۇلت-اسپاپتار ءانسامبلىن قۇردى. شاقىرتىلعان جاس مۋزىكا مامان­دارىنىڭ بارلىعىن پاتەرمەن قامتاماسىز ەتتى. ونەر ۇجىمىنىڭ رەسپۋبليكاعا اتى شىقتى, حالىقارالىق بايقاۋلاردان جۇلدەلەر الىپ كەلدى. وسى ءانسامبلدىڭ نەگىزىندە وتكەن جىلى قازاق ۇلت-اسپاپتار وركەسترى قۇرىلدى. تورعاي وبلىسى قايتادان اشىلعان كەزدە كەنجەبەك ۋكين وبلىستىق پارتيا كوميتە­تى­نىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى بولىپ تاعايىن­دالدى. تورعايدىڭ باي شەجىرەسى, الىستان قايىرىلاتىن تاريحى وبلىس باسشىسىن تەرەڭ تولعانىسقا تۇسىرەتىن. – وتانىمىزدىڭ قايماعى بۇزىلماعان ءبىر پۇشپاعى – تورعاي. ۇلىتاۋ قويناۋ­ى­­نان باسىن الاتىن قاراتورعاي, سارىتورعاي وزەندەرى جازىققا شىعا ءتۇيىسىپ, تورعاي بولىپ اعادى. اقكول, اققۇم, توسىنقۇم, جىلانشىق وزەنى, قىزبەل جوتالارى ارىدەن الساق شاقشاق جانىبەك, بەرىدەن ايتساق احمەت پەن مىرجاقىپتى ومىرگە اكەلگەن ۇلىلار ولكەسى. جىلانشىق بويىن ون جىل بويى حان كەنە دە جايلاعان. باراقتىڭ قولىنان قازا تاپقان ابىلقايىر حان دا ولكەيەك وزەنىنىڭ بويىندا جاتىر, – دەپ شەجىرە شەرتەدى كەنجەكەڭ. وسىنداي قازاق تاريحى تۇنعان ولكەدە نارىق قىلبۇراۋ سالىپ تۇرعان كۇننىڭ وزىندە كەنجەبەك ۇكى ۇلى حالىقتىڭ رۋحىن كوتەرۋگە تىرىستى. احمەت پەن مىرجاقىپتىڭ اقتالۋ تويىن تورعاي وزەنىنىڭ جاعاسىنا اق شاتىرداي 300 ءۇي تىگىپ, دۇرىلدەتىپ وتكىزگەن ەدى. “تويدىڭ بولعانىنان بولادىسى قىزىعى” تاعى بار, مەرەكەگە دايىندىق كەزىندە تورعاي كەنتى قايتا تۇلەدى, جولدار, ۇيلەر, سپورت كەشەنى جوندەلدى. بۇگىندە سونىڭ بارلىعى دا حالىقتىڭ ىرىزدىعىنا جاراپ جاتىر, كەنجەكەڭنىڭ كوڭىلى سوعان توق. قىزمەت بابىمەن بيلىك باسىندا جۇرگەن كەنجەبەك ۇكى ۇلىنا نۇسقاۋدى عانا ورىن­داپ, قاعازدان بەتىن الماي, تسيفر ساناپ وتى­راتىن قاساڭدىق جات بولاتىن. حالقىمىز­دىڭ تاريحىن تەرەڭ بىلەتىن جانە ءوزى دە ونەردەن قۇرالاقان ەمەس, داۋلەسكەر كۇيشى, ء“بىرجان-سارا ايتىسىن” جاتقا ايتاتىن ادەبيەتشى كەنجەكەڭە قازاقتىڭ مادەنيەتى مەن ونەرىندەگى, عىلىمداعى دارا تۇلعالار جاقىن ءجۇردى. شىعىسقا گاسترولدىك ساپا­رىندا قازاق ونەرى تۋرالى سىرداي-جىرداي اڭگىمە شەرتىسىپ, اقىرىندا التايدىڭ قوڭىر ايۋىنىڭ تەرىسىن سىيلاعان نۇرعيسا اعاسىمەن, اقتاڭگەر تاريحشى ماناش قا­باش­ ۇلىمەن, الەمدىك دەڭگەيدەگى عالىم ءومىر­زاق سۇلتان­عازينمەن, كوركەمسوز شە­بەرى, ويشىل ءابىش كەكىلباەۆپەن, اقىندار سىرباي, عافۋلار­مەن, اتاقتى ۇستاز, قايىن اتاسى حۇسايىن ابۋشاەۆپەن بىرگە وتكىزگەن كۇندەردىڭ ارقايسىسى وزىنە ءبىر جاس قوسقانداي ەكەن. جوسپارلى ەكونوميكا مەن نارىقتىڭ توعىسقان ءولارا تۇسىندا جۇمىس ىستەۋ ەش­كىمگە دە وڭاي تيگەن جوق. كەنجەبەك ۇكى ۇلى سول جىلدارى قوستاناي وبلىسىندا شارۋا­نى شايقالتپاۋعا بار قاجىر-قايراتىن سالدى, ىسىلعان ۇيىمداستىرۋشى ەكەنىن كورسەتتى. جالپى ەكونوميكا, اسىرەسە, اۋىل شارۋاشىلىعى 90-شى جىلدارى ىشىندە قاتتى داعداردى. 1993 جىلى “ەگەمەن قازاقستان” گازەتىنىڭ وبلىستاعى مەنشىكتى ءتىلشىسى, مارقۇم بايتۇرسىن ىلياسقا بەرگەن سۇحباتىندا قوستاناي وبلىسىنىڭ سول كەزدەگى اكىمى كەنجەبەك ۋكين: “قازىر ءدۇ­نيەجۇزىندە استىق ساتىپ المايتىن ەل جوق. ءبىز استىق ءوسىرۋ تەحنولوگياسىن جاقسى بىلەمىز, ۇيرەندىك. قولىمىزدان كەلىپ تۇر. ارينە, ءبىزدىڭ قولىمىزدا اقش فەرمە­ر­لەرىنىكىندەي تەحنيكا بولسا, 15 مىڭنىڭ ور­نىنا 4 مىڭ كومباين, 4 ميلليوننىڭ ورنىنا 2 ميلليون گەكتار جەرگە ەگىن سالىپ, وراقتىڭ مەرزىمىن قىسقارتۋ ەسەبىنەن دە قازىرگى الىپ جۇرگەنىمىزدەن ارتىق استىق وندىرۋگە مۇمكىندىك تۋار ەدى”, – دەيدى. كوپ ۇزاماي كەنجەكەڭنىڭ ايتقانى كەلدى. قازىر وبلىستا پالەنباي مىڭ گەكتار جەردى شەتەلدىك قۋاتتى تەحنيكالاردىڭ ارقاسىندا شارۋالار ساناۋلى كۇندە ەگىپ, ساناۋلى كۇندە جيناپ الادى. سول جىلدارى كەنجەبەك ۇكى ۇلىنىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن قۇرىلعان “التىن ءدان” استىق ساۋداسى ءۇيى” اكتسيونەرلىك قوعامى شارۋالاردى نارىق قاتىناسىنا ۇيرەتكەن ءارى قيىن ۋاقىتتا جەڭىلدىك, جاعداي جاساعان قۇرىلىم بولدى. ول بيداي ەككەندەردىڭ استىعىن ءبىر جەردەن ساتۋعا جاعداي جاسادى. ال مۇنى مىسە تۇتپاي, استىعىن ءوز بەتىنشە ساتقىسى كەلگەندەر ونى ارتاتىن تەمىر جول تۇيىعىنا قول جەتكىزە الماي, ۋاقىتتان دا, اقشادان دا ۇتىلىپ قالىپ ءجۇردى.سونىمەن قاتار, ءولارا شاقتا بەرگەن وسى سۇحباتىندا: “جەكەشەلەندىرۋ – ساياسي-الەۋمەتتىك ۇعىم. ەرتە مە, كەش پە مەنشىك ماسەلەسى ءبىرجولاتا شەشىلەدى. ماسەلە, كەڭشارلارىمىزدىڭ قالاي رەفورمالاناتىنىندا. ولاردى جەكەشەلەندىرۋ تاراتىپ جىبەرۋ ەمەس دەپ ويلامايمىن” دەيدى. ءسويتىپ, ولاردىڭ اكتسيونەرلىك قوعام قۇرىپ, ۇجىم كۇيىنشە قالۋىن قالايتىنىن بىلدىرەدى. ونىڭ ءسو­زىنىڭ دۇرىستىعىن ۋاقىت كەيىنىرەك ءدا­لەل­دەدى. قازىر وبلىستا كەڭشار كەزدەگى شا­رۋا­نى بولمەي-جارماي ءبۇتىن ۇستاپ قالعاندار قارجىنى ورالىمعا كەلتىرىپ, ۇتتى. بۇل اۋىل ادامدارىنا دا قولايلى. قاي كەزدە دە بىرىككەن وزعان. كەنجەبەك ۋكين بۇگىندە جوسپارلى ەكونوميكانى ىسىرا كەلگەن نارىقتىڭ قيىندىعىن دا, تاۋەلسىزدىكتىڭ قۋانىشىندا بىرگە بولىسكەن, ونىڭ دامۋىنا اتسالىسقان قوستانايدا تامىر جايعان. حالقىنا, مەملەكەتىنە ەتكەن ەڭبەگى دە ەلەۋسىز قالعان جوق. تاۋەلسىز مەملەكەتتىڭ “قۇرمەت” وردە­نىن كەۋدەسىنە تاقتى. ال تاعدىردىڭ, ءومىردىڭ قۇرمەتى دە جەتەرلىك. بالالارى, قۇدا-جەگ­جات­تارى قاسىندا. بايبىشەسى سارا حۇساي­ىن­قىزى ءومىر بويى ۇستازدىق ەتتى, قازىر زەي­نەتتە. ۇلى سىمبات عىلىمدا ءجۇر, قىزدارى ءالفيا مەن ءنايلانىڭ ءبىرى دارىگەر, ءبىرى بانكير, كۇيەۋ بالالارى سامات پەن ەرجان دا بىلىكتى ماماندار. نەمەرەلەرى ءوسىپ كەلەدى. ءىرى لاۋازىمدى قىزمەتتەر اتقارسا دا كەنجەكەڭ دۇنيە قۋعان جوق. بايلىعى –بالالارى مەن نەمەرەلەرى, دوستارى. ۇيدەگى كىتاپحاناسىن, توردە ءىلۋلى تۇرعان قوڭىر دوم­­­بىراسىن, ەلىنىڭ ازاتتىعىن, ءوزى كەۋدە­سىنە توقىعان حالقىنىڭ تاريحىن, مادەني-ادەبي جاۋھارلارىن تاعى ءبىر بايلىعىم دەپ سانايدى. ادەتتە, اتقا مىنگەن باي-ماناپ­تىڭ ءبارى زيالى بولماۋى مۇمكىن, ال زيالى ادام – باي ادام, ءارى حالقىنىڭ قازىناسى. كەنجەبەك اعا وسى قاتاردان. ءنازيرا جارىمبەتوۆا, قوستاناي.