بيىلعى جىلدىڭ 26 ساۋىرىندە ەلىمىزدە ەلەۋلى وقيعا بولدى. قازاقستان حالقى ءوز بولاشاعى ءۇشىن اسا ماڭىزدى دا تاريحي ءمانى زور تاڭداۋىن جاسادى. تاڭداۋ دەگەن – حالىقتىڭ ەركى, قالاۋى. ال دەموكراتيالىق قوعامدا حالىقتىڭ تاڭداۋىنان, حالىقتىڭ ەركىنەن جوعارى قانداي قۇندىلىق بولۋى مۇمكىن. بۇل تۇرعىدان العاندا, ەلباسىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆ – زاماننىڭ دا, حالىقتىڭ دا, ۋاقىتتىڭ دا تاڭداۋى تۇسكەن تۇلعا!
سايلاۋالدى باعدارلاماسىندا ەلباسىمىز 5 ينستيتۋتتىق رەفورما جاساۋ قاجەتتىگىن نەگىزگى باعدار ەتىپ الدى. بۇلار وتە ماڭىزدى رەفورمالار, جاڭارۋعا باستار جاڭا قادامدار دەپ ويلايمىن.
مەن ۇنەمى ءبىر نارسەگە كوز جەتكىزىپ كەلەمىن. ول – ەلباسىمىزدىڭ قوعام الدىنا قانداي باعدارلاما, قانداي ءىرى ماقساتتار قويسا دا سونى ۋاقتىلى ورىنداپ كەلە جاتقانى. ن.نازارباەۆ «نۇر وتان» پارتياسىنىڭ ءحVى سەزىندە بەس ينستيتۋتتىق رەفورما جاساۋ قاجەتتىگىن ايتىپ, ەل پرەزيدەنتى جانىنان ۇلتتىق جاڭعىرتۋ جونىندەگى كوميسسيا قۇرۋ تاپسىرىلدى. ال ەندى كەشە عانا سايلاۋ ءوتتى, ەلباسىمىز سايلانا سالىسىمەن ۇلتتىق جاڭعىرتۋ جونىندەگى كوميسسيا قۇرىلىپ, جۇمىسقا كىرىسىپ تە كەتتى. ۋاقىت وزدىرىلماي جوعارىدا ايتىلعان رەفورمالار قولعا الىنىپ جاتىر.
اباي اتامىزدىڭ ءبىر جاقسى ءسوزى بار, «ءىستى قالاي اياقتالعانىنان ەمەس, قالاي باستالعانىنان تانيسىڭ» دەگەن, ياعني بۇل ءبىر ءىس قولعا الىنعاندا قانداي ستراتەگيالىق ماقسات قويىلعانى, وعان دەگەن كۇش-جىگەردىڭ, نيەتتىڭ قانشالىقتى بولعانىنان-اق تانىلادى دەگەنگە سايادى. سول ايتىلعانىنداي, از كۇن ىشىندە-اق جوسپارعا الىنعان وسى رەفورمالاردى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن كوپتەگەن ءىس-شارالار جاسالىپ جاتىر. پرەزيدەنت جانىنان ۇلتتىق جاڭعىرتۋ جونىندەگى كوميسسيانىڭ قۇرىلۋى, ۇكىمەتتىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىسىندا اتالعان رەفورمالاردى جۇزەگە اسىرۋعا قاراي جاسالاتىن ءجۇز قادام تۋرالى ناقتى شەشىمدەر وسىنىڭ ايقىن دالەلى بولا الادى. سوندىقتان مەن بۇل رەفورمالاردىڭ تولىقتاي جۇزەگە اساتىنىنا سەنەمىن. تەك ءار ازامات سوعان تامشىداي بولسا دا ۇلەسىن قوسسا, بۇل ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ ورتاق جەڭىسى بولار ەدى.
ەندى وسى بەس ينستيتۋتتىق رەفورمانىڭ ەلىمىز ءۇشىن ماڭىزدىلىعىنا توقتالسام, الدىمەن ايتا كەتەتىن نارسە – مەملەكەتتىڭ ىرگەسىن نىعايتىپ, جاڭارۋلارعا جەتەلەيتىن بۇل رەفورمالار كەزەڭ-كەزەڭىمەن جۇزەگە اسىرىلۋى ءتيىس ەكەندىگى.
العاشقى رەفورما – بارشاعا ورتاق زاماناۋي مەملەكەت قۇرۋ. مۇنداعى نەگىزگى باعدار زاماناۋي, كاسىبي, اۆتونومدى مەملەكەتتىك اپپارات قۇرۋعا نەگىزدەلەدى. بۇل جۇزەگە اسىرىلعان جاعدايدا مەملەكەتتىك اپپاراتتا بەلگىلى ءبىر ادامنىڭ ىقپالىمەن كوماندا قۇرۋ دەگەنگە جول بەرىلمەيدى. مەملەكەتتىك اپپاراتتا بەلگىلى ءبىر ادامنىڭ سۇيەۋىمەن كوماندا قۇرۋدىڭ جەمقورلىق, كادرلىق الەۋەتتىڭ تومەندەۋى ءتارىزدى فاكتورلارعا اكەلەتىنى بەلگىلى. وسى رەفورمانىڭ نەگىزگى ماقساتى – مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەردىڭ كورپۋسىن كاسىبي جانە اۆتونومدى دارەجەگە جەتكىزۋ.
مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەر كورپۋسىنىڭ, اسىرەسە, اكىمشىلىك مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەردىڭ اۆتونومدى بولۋى دەگەنىمىز, سايلاۋ, مينيسترلەر مەن اكىمدەردىڭ جانە باسقا دا جەتەكشىلەردىڭ اۋىسۋى كەزىندە مۇنىڭ ولاردىڭ جۇمىسىنا اسەر ەتپەۋى بولىپ سانالادى. سونىمەن قاتار, مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردىڭ مانساپتىق وسۋىندە ولاردىڭ كاسىپتىك دارەجەلەردەن ءوتىپ, كاسىبي بىلىكتىلىگىن ناقتى تاجىريبەدە جيناقتاۋىنا كوڭىل ءبولۋ دە وسى رەفورمانىڭ مازمۇنىنا كىرەدى.
بىزدە, جاسىراتىنى جوق, مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەر اراسىندا بۇرىن بيزنەستە بولعان ادامدار بار. مۇندايدا مۇددەلى بولۋ دەگەن ماسەلەنىڭ دە بوي كورسەتەتىنى جاسىرىن ەمەس. بولاشاقتا ءبىز ونداي ادامداردى مەملەكەتتىك قىزمەت سالاسىندا ازايتۋىمىز كەرەك. سونىمەن قاتار, مەنىڭ ويىمشا, مەملەكەتتىك قىزمەتتە كاسىبي ورىنداۋشىلار عانا ەمەس, مەملەكەتشىل ازاماتتار كوبىرەك بولعانى دۇرىس. مەملەكەتىمىزدىڭ بولاشاعىن, وتكەنى مەن كەلەشەگىن بولجاي الاتىن ستراتەگ مەملەكەتشىل ادامدار مەملەكەتتىك قىزمەتتە كوبەيەتىن بولسا, مەملەكەتتىك اپپاراتتىڭ دا الەۋەتى ارتا تۇسەدى.
رەفورمالاردى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن بىزدە قاراجات تا, كادر دا بار. قازاقستاننىڭ التىن-ۆاليۋتا قورى, 2015 جىلدىڭ اقپان ايىنداعى كورسەتكىش بويىنشا, 100,783 ملرد. اقش دوللارىن قۇرادى. قارجى ماسەلەسىن ۇلتتىق قور ارقىلى شەشۋگە بولادى دەپ ويلايمىن. ال كادر ماسەلەسىنە كەلسەك, بيىل نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتتى 400-ءدىڭ ۇستىندە باكالاۆر, 100-دەن استام ماگيسترانت بىتىرمەكشى.
سونىمەن قوسا, قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ «بولاشاق» ستيپەندياسى بويىنشا ءبىزدىڭ جاستارىمىز الەمدەگى دامىعان مەملەكەتتەردىڭ تانىمال وقۋ ورىندارىندا ءبىلىم الۋدا. ولاردىڭ كوپشىلىگى قازىر ەلگە كەلىپ, مەملەكەتتىك اپپاراتتا جۇمىس ىستەيدى. بۇگىنگى كۇنى «بولاشاق» باعدارلاماسىمەن شەتەلدە ءبىلىم العان تۇلەكتەردىڭ سانى 7929-دى قۇراپ وتىر. وقىپ جۇرگەندەرى 4000-عا جۋىق. بۇعان ۇلتتىق كومپانيالار مەن كاسىپورىندارىمىزدىڭ ءوز قاراجاتىنا شەتەلدەردە وقىپ جاتقان ازاماتتارىمىزدى قوسىڭىز. سونىمەن قاتار, رەسپۋبليكامىزداعى وبلىس ورتالىقتارىندا نازارباەۆ زياتكەرلىك مەكتەپتەرى دە بار. ولاردا وقىپ جاتقان بالالار كەلەشەكتەگى ءبىزدىڭ زور ءۇمىتىمىزدى اقتايتىن ناعىز مەملەكەتشىل ازاماتتار بولىپ قالىپتاسادى دەگەن سەنىمدەمىن. قىسقاسى, ءبىزدىڭ كادرلىق الەۋەتىمىزدى جوعارىلاتۋعا بارلىق جاعىنان مۇمكىندىك مول.
ەكىنشى – ينستيتۋتتىق رەفورماعا كەلەر بولساق, بۇل قوعامداعى زاڭنىڭ ۇستەمدىگىن ارتتىرۋ بولىپ تابىلادى. زاڭدار ازاماتتىق قوعامداعى باستى قۇندىلىقتاردى قالىپتاستىرۋشى بىردەن-ءبىر ءابسوليۋتتى ماڭىزدى سيپاتقا يە كۇش بولۋى ءتيىس. وسى ەكىنشى رەفورمانىڭ مازمۇنىنا سوت جۇيەسىن جەتىلدىرۋ, پوليتسيانىڭ قوعامنىڭ سەنىمىنە يە بولاتىنداي دارەجەدە جۇمىس جاساۋىنا قول جەتكىزۋ ەلدىڭ ءادىل زاڭعا دەگەن سەنىمىن ارتتىرۋ ەنەدى. مۇنىڭ ەڭ باستى ارتىقشىلىعى الەۋمەتتىك ادىلەتسىزدىكتەرگە جول بەرمەۋ ەكەندىگىن ايتىپ وتكىم كەلەدى.
دەموكراتيالىق قوعامداعى ەڭ باستى قۇندىلىق ادامنىڭ قۇقىعى مەن ەركىندىگى بولسا, ونى جۇزەگە اسىرۋشى بىردەن-ءبىر تەتىك – وسى ءادىل زاڭ مەن قۇقىق ساقشىلارى. سوندىقتان دا بۇل رەفورمانىڭ ەلىمىزدىڭ ءاربىر ازاماتىنا بەرەرى مول. مۇنىڭ ەلىمىزدەگى قۇقىقتىڭ مادەنيەتتى, قۇقىقتىق سانانى دامىعان مەملەكەتتەردەگىدەي دارەجەگە كوتەرىپ, مەملەكەتىمىزدى ءارى قاراي دەموكراتيالاندىرا تۇسۋدەگى ماڭىزى زور دەر ەدىم. قۇقىقتىق مەملەكەتتە ادام زاڭعا سەنۋى ءتيىس. سوندىقتان زاڭداردىڭ ۇستەمدىگىنىڭ ارتۋى – ادام قۇقىقتارىنىڭ نەگىزگى ورىنعا شىعۋى دەگەن ءسوز. قۇقىقتىڭ مەملەكەت تەورياسىنا ەرەكشە ۇلەس قوسقان فرانتسۋز ويشىلى جان جاك رۋسسو: «ەڭكەيگەن قارياسىنان, ەڭبەكتەگەن بالاسىنا دەيىن زاڭدار دەپ اتالاتىن قاسيەتتى قامىتقا مويىنسۇنىپ ءومىر سۇرەتىن قوعامدا عۇمىر كەشۋ ادام ءومىرىنىڭ جارتى باقىتى», دەپ تەكتەن-تەك ايتپاسا كەرەك. بۇل رەفورما دەموكراتيالىق قوعامنىڭ جوعارى تالاپتارىنا قاراي كوشەتىنىمىزدى بىلدىرەدى.
قازىر ءبىز ساپالى زاڭدار قابىلداپ جاتىرمىز. مەن تمد ەلدەرىنىڭ پارلامەنتارالىق اسسامبلەياسىنىڭ مۇشەسىمىن. ءبىز وسى ۇيىمعا مۇشە تمد ەلدەرىنىڭ وزگە دە دەپۋتاتتارىمەن جىلدا كەزدەسىپ تۇرامىز. سوندا سالىستىرا قاراعاندا, ارىپتەستەرىمىز ءبىزدىڭ قابىلداپ جاتقان زاڭداردىڭ ساپاسى مەن ەرەكشەلىكتەرىنە ۇنەمى قىزىعۋشىلىقپەن قارايتىنىنا كۋا بولىپ ءجۇرمىن.
مەنىڭ زاڭنىڭ ۇستەمدىگىن ارتتىرۋ رەفورماسىنا بايلانىستى ايتارىم, مۇندا زاڭداردىڭ ورىندالۋى ماسەلەسىنە تىڭعىلىقتى كوڭىل اۋدارۋ كەرەك. زاڭداردىڭ ورىندالۋىن اشىق بايقاپ وتىرعان قوعامدا زاڭدارعا دەگەن سەنىم مەن قۇرمەت پايدا بولادى.
ءۇشىنشى رەفورما – ورنىقتى ەكونوميكانى باعدار ەتكەن يندۋستريالاندىرۋ مەن ەكونوميكالىق ءوسۋ. ەلباسىمىز ايتىپ وتكەندەي, «كاسىبي مەملەكەتتىك قىزمەت پەن زاڭداردىڭ ۇستەمدىگى ەكونوميكالىق رەفورمالار كەشەنىن جۇزەگە اسىرۋعا مۇمكىندىك تۋعىزباق». مۇندا ءونىم وڭدەۋ سەكتورىن دامىتىپ, ونى ەكونوميكالىق ءوسۋدىڭ تەتىگىنە اينالدىرۋ قولعا الىنباق. يندۋستريالاندىرۋ ەلىمىزدىڭ ەكونوميكالىق الەۋەتىن ارتتىرۋعا دا جاعداي تۋعىزاتىن بولادى. بۇعان بىزدە بارلىق مۇمكىندىكتەر بار. ناقتى ناتيجەگە قول جەتكىزۋدى كوزدەگەن ينفراقۇرىلىمدىق باعدارلامالار, بولاشاققا باستايتىن نۇرلى جولىمىز دا بۇعان ايتارلىقتاي سەپتىگىن تيگىزەدى دەگەن پىكىردەمىن.
ەلىمىزدىڭ يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋى قاجەتتىگىن ەلباسى «نۇرلى جول – بولاشاققا باستار جول» اتتى ءوز جولداۋىندا دا ايقىن اتاپ كورسەتكەن بولاتىن. قازىر ەلىمىزدە 2015-2019 جىلدارعا ارنالعان يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق باعدارلامانىڭ ەكىنشى كەزەڭى جۇزەگە اسىرىلۋدا. ونىڭ ءبىرىنشى كەزەڭى 2010-2014 جىلدارى جۇرگىزىلدى. سول ءبىرىنشى كەزەڭنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا وڭدەۋ ونەركاسىبىنىڭ التى سالاسى تاڭداپ الىنعان-دى. ولار: مەتاللۋرگيا, حيميا, ماشينا جاساۋ, قۇرىلىس ماتەريالدارى جانە تاماق ونەركاسىبى. باعدارلامانىڭ ەكىنشى كەزەڭىندە 2015-2017 جىلدارعا ارنالعان وڭتايلاندىرىلعان رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتە ەلىمىزدىڭ يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋى تۋرالى مەملەكەتتىك باعدارلاماعا 230,2 ميلليارد تەڭگە كوزدەلگەن. ونىڭ ىشىندە 2015 جىلعا 102 ميلليارد تەڭگە قاراستىرىلسا, 2016 جىلعا – 52 ميلليارد, ال 2017 جىلعا 45 ميلليارد تەڭگە بولىنەتىن بولادى. ەگەر ءبىرىنشى كەزەڭدى قاراستىرىپ كورەتىن بولساق, ەلباسى ايتقانداي, باعدارلاما جۇزەگە اسىرىلعان بەس جىلدىڭ ىشىندە بىزدە 400 بۇرىن-سوڭدى قازاقستاندا بولماعان جاڭا ونىمدەر شىعارىلۋدا. بۇعان سالىنعان قاراجاتتىڭ 70 پايىزى شەتەلدىك ينۆەستيتسيا ەكەندىگىن دە رەتى كەلگەندە ايتا كەتۋ كەرەك. بۇل كاپيتال قازاقستان ەكونوميكاسىن نىعايتۋعا, جاڭا ءوندىرىس ورىندارىن اشۋعا باعىتتالعان.
ەلىمىزدە 770 كاسىپورىن اشىلعانىن دا ءتىلگە تيەك ەتە كەتكەن ءجون. بۇل رەتتە 75 مىڭ ادام بۇرىن-سوڭدى بولماعان ماماندىقتار بويىنشا جاڭا جۇمىس ورىندارىنا ورنالاستى.
ەندى ەلىمىزدە جۇرگىزىلمەكشى وسى ينستيتۋتتىق رەفورمالاردىڭ يدەولوگيالىق قىرىنا توقتالا كەتەر بولساق, ەلباسىمىز ۇنەمى ايتىپ جۇرگەن ەلدىك مۇراتقا اينالعان ورتاق يدەيا – «ماڭگىلىك ەل» يدەياسى. وسى يدەيا ەلىمىزدى بىرىكتىرۋشى يدەولوگيالىق ساناعا اينالۋى كەرەك دەپ ويلايمىن.
قولعا الىنعان رەفورمالاردىڭ ءتورتىنشىسى بولاشاعى ءبىرتۇتاس ۇلت ماسەلەسىنە ارنالعان. «ماڭگىلىك ەل» يدەياسى دا وسى مۇراتتارمەن ۇندەس. ءبىزدىڭ ەلىمىز – 140-قا تارتا ۇلتتار مەن ۇلىستاردىڭ وكىلدەرى تاتۋ-ءتاتتى, بەرەكە-بىرلىگى بۇزىلماي ءومىر ءسۇرىپ جاتقان بىردەن-ءبىر مەملەكەت. بۇل ءبىزدىڭ قوعامدىق سانامىزداعى باستى يدەولوگياعا اينالىپ كەلە جاتقان جاڭاشا سانا دەۋ كەرەك. وسى ءتورتىنشى رەفورمانىڭ ەڭ نەگىزگى مازمۇنى – «ماڭگىلىك ەل» يدەياسىنىڭ اياسىندا بىرىكتىرۋشى قۇندىلىقتاردى نەگىز ەتكەن قوعامدىق جاڭاشا يدەولوگيالىق سانا قالىپتاستىرۋ جاتىر.
ەلدى بىرىكتىرۋشى قۇندىلىقتار – ادىلدىككە نەگىزدەلگەن ازاماتتىق قوعام قۇرۋ, ءبىلىم الۋ, ەڭبەكسۇيگىشتىك, زايىرلىلىق جانە توزىمدىلىك, ادامشىلىق, يماندىلىق دەر ەدىم. وسى تۇستا ەلباسىمىزدىڭ ايتقان كەتكەن جاقسى ءسوزى بار: «ەلدى بىرىكتىرۋشى ورتاق قۇندىلىقتاردى ەتنوستىق مىنەز-ق ۇلىق مودەلدەرىنەن جوعارى قويۋعا قول جەتكىزۋىمىز كەرەك», دەگەن. ازاماتتىق قوعام قاشاندا ەتنوستىق مىنەز-ق ۇلىق مودەلدەرىنە ەمەس, ورتاق ادامزاتتىق قۇندىلىقتارعا نەگىزدەلە قۇرىلۋى ءتيىس. «ادامزاتتىڭ ءبارىن ءسۇي, باۋىرىم دەپ», دەگەن اباي اتامىزدىڭ دانىشپان وي تۇجىرىمى وسى ءتورتىنشى رەفورمانىڭ مازمۇنىن بىزگە ءدال اشىپ بەرەدى دەپ ويلايمىن.
ءتورتىنشى رەفورما – بولاشاعى ءبىرتۇتاس ۇلت. بۇل جەردە جاڭادان ۇلت قالىپتاستىرۋ دەگەن وي جوق. بۇل جەردەگى باستى يدەيا ەلىمىزدەگى ۇلتتاردى بىرىكتىرەتىن ورتاق, ءبىرتۇتاس بولاشاق جايىندا ايتىلىپ تۇر. ياعني, ءبىز تاريحىمىزدا سان عاسىرلىق ءدۇربەلەڭدى كەشىرگەن حالىقپىز. ءبىزدىڭ جەرىمىزگە ۋاقىتتىڭ جازۋىمەن باسقا ۇلتتار كەلىپ, ارالاسىپ ءومىر ءسۇرىپ كەتتى. ول دا ءوزىمىز سياقتى ادامنىڭ بالاسى. قازاق حالقىنىڭ ۇلىلىعى سوندا, سولاردىڭ بارلىعىن جاتىرقاماي اعايىنشىلدىعىن, ادامشىلىق, باۋىرمالدىق قاسيەتىن تانىتتى. ولار بىزبەن تاعدىرلاس بولىپ كەتتى. ەشكىم دە ءوز تاريحىن سۇراپ العان جوق. ولاي بولسا ەندى ءبىزدى ءبىرتۇتاس بولاشاق قانا كۇتەدى. سوندىقتان ەلباسىمىز ۇسىنىپ وتىرعان قوعامدىق بىرىكتىرۋگە باعىتتالعان بولاشاعى ءبىرتۇتاس ەل بولىپ قالۋ – اسا ماڭىزدى شارۋا.
قازاق مەملەكەتىنىڭ نەگىزىن قۇراۋشى – قازاق حالقى. وعان ەشكىم كۇمان كەلتىرىپ, داۋ تۋدىرىپ جاتقان جوق. ەندى وسى مەملەكەتتى ءتۇزۋشى قازاق ۇلتىنىڭ اينالاسىندا ەلىمىزدە تۇرىپ جاتقان باسقا ۇلتتار بىرىگىپ, ورتاق بولاشاق تۋرالى ويلاسا, مۇددە دە, بىرتۇتاستىقتى كوزدەگەن يدەولوگيالىق سانامىز دا كۇشەيە تۇسەر ەدى. قازاقتا «جولى بولەك جوسپارىن بىرگە جاسامايدى» دەگەن تاعىلىمدى ءسوز بار. ال جاڭارۋدىڭ ءتورتىنشى رەفورماسى سانالاتىن بولاشاعى ءبىرتۇتاس ۇلت دەگەن ۇعىم جولىمىزدىڭ دا, جوسپارىمىزدىڭ دا ءبىر ەكەنىن اڭعارتىپ تۇرسا مۇنى كورە الماعان تۇز جالاسىن دەگەننەن باسقا نە ايتاسىڭ. سوندىقتان ەلدى بىرىكتىرۋدە مۇنىڭ ماڭىزى وتە زور. پرەزيدەنت ايتقانداي, مۇنى جۇزەگە اسىرۋدا «قازاقتارعا مەملەكەتتى قۇراۋشى ۇلت رەتىندە ەرەكشە جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەلەدى». ءبىز قازاق حالقى مەملەكەتتى قۇراۋشى ۇلت رەتىندە «ءبىرتۇتاس بولاشاق» دەگەن يدەيانىڭ اياسىندا باسقا ۇلت وكىلدەرىن ءوز اينالامىزعا توپتاستىرىپ, بىرلىككە شاقىرساق, ولار دا جولىمىز ءبىر ەكەنىن تانىپ, جوسپارىن بىرگە قۇرماق.
جالپى, «ماڭگىلىك ەلدى» جاسايتىن ول – ءبىزدىڭ جاستارىمىز. ءبىزدىڭ قوعامداعى 50-60 جاس اراسىنداعىلار بۇرىنعى ەسكى جۇيەنى كورگەن, سول يدەولوگيامەن تاربيە الىپ قالعان ادامدار. جاڭارۋدىڭ باستاۋ نەگىزى – جاستاردا. بىزدە قانشا جاستارىمىز «بولاشاق» باعدارلاماسىمەن شەتەلدەردە ءبىلىم الىپ, ەلگە كەلىپ جاتىر. «ونەردى ۇيرەن دە جيرەن» دەگەن بار. ولار شەتەلدەردىڭ ارتىقشىلىقتارى مەن كەمشىن تۇستارىن كوزىمەن كورىپ, ساناسىنا ءتۇيىپ كەلگەن ماماندار. سونىمەن قاتار, جاستار جاعى يماندىلىققا جاقىن. ولاردىڭ ساناسى, جانى تازا. ولار ەسكى يدەولوگيانى كورمەگەندەر. سوندىقتان «ماڭگىلىك ەل» يدەياسىن جاستارعا ارنالعان جاڭا يدەولوگيا دەپ ءبىلۋىمىز كەرەك.
بەسىنشى رەفورما اشىق, ترانسپارەنتتى مەملەكەت قۇرۋ. مۇنداعى باستى يدەيا مەملەكەتتىك ۇيىمدار مەن قاراپايىم حالىقتى جاقىنداستىرۋ. مەملەكەتتىك ۇيىمدار مەن قۇرىلىمداردىڭ جۇمىسى ەلگە تۇسىنىكتى بولۋى, ايقىن بولۋىنا قول جەتكىزۋ رەفورمانىڭ باستى مازمۇنىنا كىرەدى. حالىققا ەسەپ بەرۋشى, حالىقتىڭ الدىندا تىكەلەي جاۋاپتى مەملەكەت قالىپتاستىرۋ. بارلىق مەملەكەتتىك ىستەر, قىزمەتتەر كىم ءۇشىن, ارينە, حالىق ءۇشىن. مۇنى شىنىمەن جۇزەگە اسىرساق, ەلدەگى ءاربىر ازامات قوعامداعى ىستەرگە بەلسەنە ارالاسىپ, سول مەملەكەتتى جاساۋداعى ءوزىنىڭ ءرولىن سەزىنبەك.
سوندىقتان ەلباسىمىز وسى تۇستا ازاماتتىق قوعام وكىلدەرىنىڭ بيۋدجەت قارجىسىن بولۋگە قاتىسۋىن, قوعامنىڭ ءوزىن ءوزى رەتتەۋىن ەنگىزۋدى, بيلىك وكىلەتتىلىكتەرىن ازاماتتىق قوعام ينستيتۋتتارىنا بەرە وتىرىپ, مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ ارالاسۋ ايماعىن قىسقارتۋ, مەملەكەتتىك ورگاندار مەن اكىمدەر جانىنداعى قوعامدىق كەڭەستەردىڭ ءرولىن كۇشەيتۋ تۋرالى ايتۋىنىڭ ماڭىزى زور. مۇنىڭ ءبارى بىرتە-بىرتە جەرگىلىكتى ءوزىن-ءوزى باسقارۋ ينستيتۋتتارىنىڭ كۇشەيۋىنە اكەلەدى. ال بۇل – اسا دامىعان دەموكراتيالىق مەملەكەتتەرگە ءتان كورىنىس.
قورىتا ايتقاندا, بۇل رەفورما مەملەكەتتىك قۇرىلىمدار جۇمىسىنىڭ حالىققا تۇسىنىكتى بولۋى, ولاردىڭ ەل الدىندا ءجيى ەسەپ بەرىپ, شەشىم قابىلداۋدىڭ ايقىندىلىعىنا قول جەتكىزۋ جانە ەلدىڭ شاعىمدانا الۋ جۇيەسىن دە جەتىلدىرۋ, ياعني ەلدىڭ ءۇنى مەن تالاپ-تىلەگىنىڭ دە ەسكەرۋسىز قالماۋىن جۇزەگە اسىرۋ.
مىنە, بۇل بەس ينستيتۋتتىق رەفورمانىڭ ءمان-مازمۇنى دا وسىندا. ول نەگىزىنەن «قازاقستان-2050» ستراتەگياسىن جۇزەگە اسىرۋ, دامىعان 30 ەلدىڭ قاتارىنا ەنۋگە ناقتى ناتيجەلى كورسەتكىشتەر ارقىلى قول جەتكىزۋ ماقساتىنان تىس ەمەس, سوعان ساي جاسالاتىن رەفورمالار دەپ بىلەمىن. جانە ەلباسىمىز ايتىپ وتكەندەي, «ۇسىنىلىپ وتىرعان شارالار قوعامدىق قاتىناستار جۇيەسىن تۇبەگەيلى وزگەرتپەك».
ەربولات مۇقاەۆ, پارلامەنت سەناتىنىڭ دەپۋتاتى.
