زاڭدىلىق ساقتالماي, ءتارتىپ ورنامايدى

كەشە ىشكى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ ەسىرتكى بيزنەسىنە قارسى كۇرەس جانە ەسىرتكى اينالىمىن باقىلاۋ كوميتەتىنىڭ بۇرىنعى توراعاسى اسقار يساعاليەۆ قر باس پروكۋراتۋراسى مەن ءىىم ينتەرپول ۇلتتىق ورتالىق بيۋروسى قىزمەتكەرلەرىنىڭ قاتىسۋىمەن ەلىمىزگە جەتكىزىلىپ, استانا قالاسىنىڭ ۋاقىتشا ۇستاۋ اباقتىسىنا قامالدى, دەپ حابارلادى باس پروكۋراتۋرانىڭ رەسمي وكىلى نۇرداۋلەت سۇيىندىكوۆ.قىزمەتتىك وكىلەتتىگىن تەرىس پايدالانعانى ءۇشىن ىزدەۋدە جۇرگەن ا. يساعاليۆ وسى جىلدىڭ 9 قاڭتارىندا ءتۇر­كيا­نىڭ انتاليا قالاسىندا ۇستال­عان بولاتىن. باس پرو­كۋراتۋرا تۇركيانىڭ قۇقىق قور­عاۋ ورگاندارى تاراپىنا يسا­عاليەۆتى قازاقستانعا ەكس­ترا­ديتسيالاۋ تۋرالى قولداۋحات جولداعان ەدى. وسى قولداۋحاتتى قاراۋ ناتيجەسىندە تۇركيانىڭ مينيسترلەر كەڭەسى ونى قا­زاق­ستانعا بەرۋ تۋرالى شەشىم قابىلدادى. ودان ءارى رەسمي وكىل پروكۋراتۋرا ورگاندارى زاڭدىلىقتىڭ ساقتالۋىن تۇراقتى تۇردە قاداعالاۋدى جۇزەگە اسىرىپ كەلە جاتقانىن ايتتى. ولاردىڭ تەكسەرۋلەرى ناتيجەسىندە زاڭداردىڭ بۇ­زىلۋىنىڭ كوپتەگەن دەرەك­تەرى دە اشىلىپ جاتىر. ءما­سەلەن, شىعىس قازاقستان, جام­بىل, پاۆلودار, قوستاناي جانە سولتۇستىك قازاقستان وبلى­س­تارىندا مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ راسىمدەرىن وتكىزۋ كەزىندە زاڭ تالاپتارىن بۇزۋ فاكتىلەرى انىقتالعان. وسى وڭىرلەردە سۋ جابدىقتاۋ وبەكتىلەرى قۇ­رىلىسىن سالۋ جونىندەگى كون­كۋرستارعا قاتىسۋعا كون­كۋرس­تىق ءوتىنىمدى قولدانۋ مەر­زىمدەرى ءوتىپ كەتكەن, بىلىكتىلىك تالاپتارىنا سايكەس كەلمەيتىن كومپانيالار جىبەرىلىپ, ولار كونكۋرس جەڭىمپازدارى بولىپ تانىلعان. جەرگىلىكتى اتقارۋشى ور­گاندار كەيبىر جاعدايلاردا جۇمىستى اياقتاۋ مەرزىمدەرىن بۇزعان مەردىگەرلەردەن ايىپ­پۇل سانكتسيالارىن ءون­دىرىپ الۋ جونىندەگى شارالاردى قول­دانبايدى. وڭتۇستىك قا­زاقستان وبلىسىنىڭ قوجاتوعاي اۋى­لىندا سۋ قۇبىرى قۇرىلىسىن سالۋ مەرزىمىن 300 كۇنگە جۋىق مەرزىمگە كەشىكتىرگەن “يۋكاز-قۇرىلىس” جشس-نەن 17 ملن. تەڭگە مولشەرىندە ايىپپۇل ءوندىرىپ الۋ تۋرالى شەشىم پروكۋرور قولدانعان شارالار ناتيجەسىندە عانا قابىلداندى. جۇمىسى ورىندالماعان نەمەسە ونىڭ كولەمى اسىرا كور­سەتىلگەن سۋ قۇبىرى توراپتارى نىساندارىن بارماق باستى, كوز قىستىلىق جاعدايمەن قابىلداۋ دا ورىن الىپ وتىر. سونىڭ ءبىرى جامبىل وبلىسىنىڭ مەركە اۋدانىنداعى سۇرات اۋىلىنىڭ سۋ جابدىقتاۋ جۇيەسى قايتا سالىنعاننان كەيىن پايدالانۋعا قابىلداندى. سويتسە, قابىلداۋ اكتىلەرىندە كورسەتىلگەن جۇ­مىس­تار كولەمى 8,8 ملن. تەڭگەگە اسىرا كورسەتىلگەن. سول سياقتى اقتوبە وبلىسىنداعى حرومتاۋ اۋدانى اباي اۋىلىنىڭ سۋ قۇ­بىرى توراپتارىن قايتا سالۋعا 110 ملن. تەڭگەدەن استام بيۋدجەت قاراجاتى جۇمسالعان, قاعاز جۇزىندە نىسان پايدالانۋعا بەرىلگەن. الايدا, تەكسەرۋ كەزىندە سۋ قۇبىرى جۇمىس ىستە­مە­گەن, جارتىلاي بولشەكتەنىپ جاتقان. اۋىلدى سۋمەن جاب­دىق­تاۋ رەزەرۆۋاردان جۇرگىزىلگەن, ال وندا سۋ حرومتاۋ قالاسىنان اۆتو­كولىكپەن جەتكىزىلىپ وتىر­عان. وسىنداي وقيعالار باسقا جەرلەردە دە كەزدەسەدى. اقمولا, شىعىس قازاقستان, جامبىل, قاراعاندى, سولتۇستىك قا­زاقستان وبلىستارىندا سا­لىنعان سۋ جابدىقتاۋ نى­سان­دارىن زاڭدى تۇردە بەكىتۋ, ولاردى كۇتۋ جانە حالىققا سۋ بەرۋ جونىندەگى جۇمىس ءتيىستى دەڭگەيدە ۇيىمداستىرىلماعان. ناتيجەسىندە بىرقاتار نىساندار يەسىز قالعان. اقمولا وبلىسى اتباسار اۋدانىنداعى 15 سۋ جابدىقتاۋ توراپتارىنىڭ 13-ءى يەسىز جاتىر. جامبىل وبلى­سىنىڭ تالاس اۋدانىندا “اۋىز سۋ” باعدارلاماسى بويىنشا 684 ملن. تەڭگە تۇراتىن 8 سۋ تارتۋ نىساندارى سالىنعان. قىزمەت كورسەتەتىن كاسىپورىننىڭ بول­ماۋىنا بايلانىستى ءىس جۇزىندە ولاردىڭ بارلىعى جۇمىس ىستەمەيدى. سۋ جابدىقتاۋ نىسان­دا­رى­نىڭ سانيتارلىق-ەپي­دە­ميو­لو­گيالىق تالاپتارعا سايكەس كەلمەۋ فاكتىلەرى انىقتالدى. پاۆلودار وبلىسىنىڭ 71 اۋى­لىن­دا اۋىز سۋ ساپاسى ساني­تار­لىق نورمالارعا ساي كەل­مەيدى. وڭتۇستىك قازاقستان وبلى­سىنىڭ ورداباسى اۋدا­نىندا 2009 جىلى ورناتىلعان 17 سۋ تازارتۋ قون­دىر­عى­لارى­نىڭ 15-ءى جۇمىس ىستەمەيدى. سونداي-اق ونەركاسىپ جەر­لە­رىندە سانيتارلىق-قور­عاۋ­شىلىق ايماقتارىن بەل­گى­لەۋدىڭ زاڭدىلىعىنا تالداۋ ءجۇر­گىزىلگەندە كوپتەگەن كاسىپ­ورىن­داردا زاڭ بويىنشا ونەر­كاسىپتىك جەرلەردى الەۋمەتتىك نىسانداردان بولەتىن جانە تيىسىنشە حالىقتىڭ ءومىرى مەن دەنساۋلىعىنا, سونداي-اق قورشاعان ورتاعا ولاردىڭ زياندى اسەرىن بولدىرماۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن مىندەتتى بولىپ تابىلاتىن سانيتارلىق-قورعاۋشىلىق ايماقتارى جوق ەكەندىگى انىقتالعان. جەر­گىلىكتى جەرلەردەگى ۋاكىلەتتى ورگاندار ءتيىستى بەلسەندىلىك پەن تاباندىلىق تانىتپايدى, اكىم­دىكتەر سانيتارلىق-قور­عاۋشىلىق ايماقتارىن ورناتۋ قاجەتتىلىگى تۋرالى سەس قو­رىتىندىلارىنا نازار اۋدار­مايدى. ناتيجەسىندە كوپتەگەن وڭىرلەردە وسىنداي جەرلەردە اۋرۋحانالار, مەكتەپتەر جانە شاعىن اۋداندار تۇعىزىلعان. اتاپ ايتقاندا, قوستاناي جانە الماتى وبلىستارىندا ليكەر-اراق, كىرپىش جانە تسە­مەنت زاۋىتتارىنىڭ جان­دارىندا بىرنەشە اۋرۋحانا مەن مەكتەپتەر سالىنعان. جەزقاز­عان قالاسىندا 5-شاعىن اۋدان اسا قاۋىپتى وندىرىستىك نىسان­دارىنا جاتاتىن مىس بالقىتۋ زاۋىتىنىڭ سانيتارلىق-قورعاۋ اۋماعىندا ورنالاسقان. باتىس قازاق­ستان, سولتۇستىك قازاق­ستان, اقتوبە, قوستاناي, اقمولا وبلىستارىنىڭ 500-دەن استام ونەركاسىپتىك كاسىپ­ورىندارىنىڭ سانيتارلىق-قورعاۋ ايماقتارى مۇلدەم بەلگىلەنبەگەن. وسىلايشا, جەكەلەگەن مەملەكەتتىك ورگان­داردىڭ ءتيىستى جۇمىس ىستە­مەۋى ازاماتتاردىڭ الەۋمەتتىك قۇقىقتارىنا تەرىس اسەر ەتىپ وتىر دەيدى رەسمي وكىل. الەكساندر تاسبولاتوۆ. كءول جاعاسىنان تابىلعان گراناتا وتكەن دۇيسەنبى كۇنى  سقو ءىىد-ءنىڭ “ارلان” ارنايى ماقساتتاعى ءبولىمىنىڭ جاۋىنگەرلەرى مامليۋت اۋدانىنىڭ دۋبروۆنوە سەلوسىنان الىس ەمەس جەردە  ف-1  گراناتاسىن جويدى. شىلدەنىڭ 12-ءى كۇنى  مامليۋت اۋداندىق ىشكى ىستەر ءبولىمىنىڭ كەزەكشى بولىمىنە دۋبروۆنوە سەلولىق وكرۋگىنىڭ ۋچاسكەلىك پوليتسيا ينسپەكتورى تەلەفون سوعىپ, سەلودان الىس ەمەس جەردە ورنالاسقان كولدىڭ جاعاسىندا گراناتاعا ۇقساس تەمىر زاتتىڭ تابىلعانىن حابارلادى. بۇل قاۋىپتى زاتتى  13 جاستاعى بالا تاۋىپ العان ەكەن. حابار تۇسىسىمەن وقيعا ورنىنا ءاىىب جەدەل تەرگەۋ توبى, توتەنشە جاعداي دەپارتامەنتىنىڭ قىزمەتكەرلەرى, “ارلان” ارنايى ماقساتتاعى ءبولىمىنىڭ جاۋىنگەرلەرى شىقتى. گراناتانى تاۋىپ العان جەتىنشى سىنىپ وقۋشىسى ءتارتىپ ساقشىلارىنا جارىلعىش زاتتى تاپقان كەزدە قورىقپاي, اكەسىنە حابارلاعانىن ايتتى. توت باسقان گراناتانى ساراپتاماعا جىبەرۋ ءۇشىن تاسىمالداۋ وتە قاۋىپتى بولدى. سول سەبەپتى پوليتسيا قىزمەتكەرلەرى بارلىق قاۋىپسىزدىك شا­رالارىن قولدانىپ, گراناتانى وقيعا ور­نى­ن­دا جارىپ, جويدى.  “ارلان” ارنايى ماقساتتاعى ءبولىمىنىڭ ساپەرلەرى گراناتا تابىلعان جەردى  ارنايى قۇرالدارمەن تولىعىمەن تەكسەرىپ شىقتى. باسقا جارىلعىش زاتتار تابىلعان جوق. سقو ءىىد-ءنىڭ “ارلان” ارنايى ماقساتتاعى ءبولىم كومانديرىنىڭ ورىنباسارى پوليتسيا كاپيتانى امانتاي قيساتوۆتىڭ ايتۋىنشا, قاۋىپتى گراناتانى تروتيل شاشكاسىن قولدانۋ ارقىلى جارىپ, جويۋعا شەشىم قابىلداندى. گراناتانى جويۋ بارىسىندا بارلىق قاۋىپسىزدىك شارالارى قولدانىلىپ, وقيعا بولعان جەر ءتارتىپ ساقشىلارىمەن قورشاۋعا الىندى. گراناتا ويداعىداي جويىلدى. ءتارتىپ ساقشىلارىنىڭ ارنايى ماقساتتاعى جاۋىنگەرلەرى جىل باسىنان جارىلعىش زاتىن جويۋعا ءتورتىنشى رەت شىعىپ وتىر. ال گراناتانى جويۋ شاراسى ءبىرىنشى رەت تىركەلدى, قالعان ءۇش وقيعادا جارىلعىش زاتى تابىلدى دەگەن اقپارات ءوز دالەلىن تاپقان جوق ەدى.  پوليتسيا قىزمەتكەرلەرى وبلىس تۇرعىندارىن وق-ءدارىنى نەمەسە باسقا دا كۇدىكتى زاتتاردى تاپقان كەزدە قاجەتتى قاۋىپسىزدىك شارالارىن قولدانۋ ماقساتىندا  بىردەن ىشكى ىستەر ورگاندارىنا حابارلاۋ قاجەتتىگىن ايتادى. سقو ءىىد-ءنىڭ ءباسپاسوز قىزمەتى.