كوپتەن كۇتكەن وقۋلىق

قازاقستاننىڭ مەملەكەتتىك تاۋەلسىزدىگىن جاريالاعانىنا 20 جىلعا جۋىق ۋاقىت ءوتتى. تاريح ءۇشىن قاس قاعىم ءسات. وسىناۋ ۋاقىت اياسىندا قازاق ەلى بۇرىن-سوڭدى كوز كورىپ, قۇلاق ەستىمەگەن تولاعاي تابىستارعا جەتكەنىن بۇگىندە الەم مويىندادى. ارينە, ىركىلىستەر دە بولماي قالعان جوق. تاۋەلسىزدىك تاريحىن عىلىمي وي-سانامەن قورىتۋ قاجەتتىگىن قالىڭ جۇرتشىلىق كوپتەن بەرى ايتىپ جۇرگەن ەدى. قۇرىلعانىنا كوپ بولا قويماعان مەملەكەت تاريحى ينستي­تۋ­تى­نىڭ عالىمدارى ب.اياعان, ح.ءابجانوۆ, د.ماحات دايارلاعان “قازىرگى قازاقستان تا­ريحى” وقۋلىعى جاقىندا جارىق كورىپ, كوپ­تىڭ كۇتكەن ۇدەسىنەن شىقتى. وقۋلىقتى قولعا الا وتىرىپ, ونداعى بىرنەشە ۇتىمدى تۇس­تاردى بايقادىق. بىرىنشىدەن, قازاقستان تاريحىنىڭ بار­لىق داۋىرلەرىنىڭ قامتىلعانى. العاشقى ادام بالاسىنىڭ قازاق جەرىندە پايدا بول­عا­نىنان تاۋەلسىز ەلىمىزدىڭ 2010 جىلى ەقىۇ توراعالىعىنا كىرىسكەنگە دەيىنگى ارا­لىعىنداعى ىرگەلى وقيعالار مەن ۇدەرىستەر, كۇ­رەس پەن جەڭىس, تاپقانىمىز بەن جوعالت­قا­نىمىز مول دەرەكتىك نەگىزدە باياندالىپتى. ەكىنشىدەن, وقۋلىق مازمۇنىنىڭ جانە كولەمىنىڭ نەگىزگى دەنىن ازاتتىق تاريحى الىپ جاتىر. ازاتتىقتىڭ باستاۋ بۇلاعى تەرەڭدە جاتقانىن جاقسى ۇعىنعان اۆتور­لار گورباچەۆتىك “قايتا قۇرۋ” ناۋقانىنا ايرىقشا ءمان بەرىپتى. شىنتۋايتىنا كەلگەندە, حالىق­تىڭ ازاتتىقتى اڭساعان الدەنەشە عا­سىرلىق ارمانى مەن ارپا­لىسىنىڭ دىتتەگەن ماقساتقا جەتەر شاعى قايتا قۇرۋعا ءدوپ كەلگەنى راس. دەمەك, قايتا قۇرۋ جىلدارىن تاۋەلسىزدىكتىڭ قارساڭى رەتىندە ايشىقتاۋ قاي تۇرعىدان قاراساق تا كۇرمەۋى كۇردەلى ماسەلەنىڭ بولمىس-ءبىتىمىن ءدال كورسەتەدى. ازاتتىق تۇسىنا ارنالعان ءار تاراۋدىڭ نەگىزگى وي-تۇيىندەرىنە توقتالساق, ولار مىناداي: ساياسي-مەملەكەتتىك دامۋ­دىڭ باستى قورىتىندىسى قازاقستاندىق مەم­لەكەتتىلىكتىڭ قالىپتاسۋىمەن كومكەرى­لۋىن­دە; نارىقتىق قاتىناستارعا كوشۋدىڭ باس­تى تاعىلىمى-ەكونوميكانىڭ قازاق­ستاندىق ۇلگىسىنىڭ دۇنيەگە كەلۋىندە; الەۋمەتتىك-مادەني ۇدەرىستەردىڭ تۇپكى كوزدەگەنى – ادامداردىڭ ءال-اۋقاتىن كوتەرۋ مەن جاسامپازدىق قا­بىلەتىن اشۋعا سەپتەس­كە­نىن­دە; سىرتقى ساياسات پەن ساياسي باستامالاردىڭ ماق­سات-مۇددەسى ۇلتتىق قاۋىپ­سىز­دىك پەن ەلدىڭ تۇتاستىعىن قام­تاماسىز ەتۋگە قىزمەت ەتىپ تۇر. قازاقستان رەسپۋبلي­كا­سىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى ن.ءا. نازارباەۆتىڭ تاريحي ميسسياسىن دايەكتەۋگە ار­نال­عان تاراۋدىڭ ارقالاپ تۇرعان جۇگى ەرەكشە. تاۋەلسىز قازاق ەلىندەگى ىرگەلى وزگەرىستەردىڭ قايسى­سىندا بولماسىن پرەزيدەنتتىڭ قايتالانباس قولتاڭباسى بار. وقۋلىق اۆتورلارى وسىلاردىڭ ىشىنەن جاڭا ەلوردا – استانانى قالىپتاستىرۋداعى, مەملەكەتتىك-سترا­تە­گيا­لىق باسىمدىقتاردى ايقىنداۋداعى ن.ءا. نازارباەۆتىڭ كورەگەندىگىن, كەمەڭگەرلىگىن, ماقساتقا جەتۋ جولىنداعى تاباندىلىعىن ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىكپەن ءارى بىلىكتىلىكپەن اشقان ەكەن. تاريح – تابيعي-ىرعاقتى ءجۇرىپ جاتقان ۇدەرىس عانا ەمەس. ول ناقتى ۋاقىت پەن كەڭىس­تىكتەگى ناقتى ادامدار مەن تۇلعالاردىڭ ءىس-ارەكەتى, ۇمتىلىسى, قۋانىشى مەن كۇيىنىشى. ءسوز قىلىپ وتىرعان وقۋلىقتا تاۋەلسىزدىك تاعدىرى مەن تاعىلىمىنداعى ادام فاك­تورىنا مەتودولوگيالىق ءمان بەرىلگەنىن اتاپ وتكەن ءجون. كونستيتۋتسيا قابىلداۋ جانە كونستيتۋتسيالىق رەفورمالار, جوسپارلى ەكونوميكادان نارىققا كوشۋ, مادەني-رۋحاني جاڭعىرۋ, حالىقارالىق قاتىناستار مەن سىرتقى ساياساتتا لايىقتى ورىن تابۋ – ءبارى ادام قىزمەتى ارقىلى باياندالعان. بۇل – جاڭا بۋىن وقۋلىقتىڭ, ءبىزدىڭ ويىمىزشا, ەڭ ءبىر ۇتىمدى ەرەكشەلىگى. وقۋلىق جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ تا­ريحشى ەمەس ماماندىقتارىندا (باكالا­ۆريات) وقيتىن ستۋدەنتتەرىنە ارنالعان. قو­سىم­شاسى رەتىندە “حرەستوماتيا”, تيپتىك وقۋ باعدارلاماسى دايارلاندى. ەندەشە, تاۋەلسىز قازاقستان تاريحىن جوعارى وقۋ ورىن­دا­رىن­دا دەربەس ءپان رەتىندە وقىتۋعا نەگىز قالاندى دە­گەن ءسوز. ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى وسى ماسەلەنى شەشە السا, نۇر ۇستىنە نۇر بولار ەدى. زيابەك قابىلدينوۆ,  تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور.