وپتيميست بولا بىلەيىك

قازىر نە كوپ؟ ءبىر-بىرىنە سىن ايتۋشىلار كوپ. تىرناق استىنان كىر ىزدەگەندەي ۇساق-تۇيەكشىلەر كوپ. تاعى نە كوپ دەپ ويلايسىز؟ بىرەۋدىڭ جاقسىلىعىن كورە ال­مايتىن ءىشى تار, قايدا جۇرسە دە بىقسىق اڭگىمەگە اۋەس, وسەك دەسە ىشكەن اسىن جەرگە قوياتىن, قان­داي دا ءبىر ءىس شىن مانىسىندە ءجۇ­زەگە اسىپ جاتسا, ونىڭ جاقسى­لىعىنان گورى كەمشىلىگىن ىزدەۋگە قۇمارلار كوپ. بىراق, ءبىر جاعىنان ويلاپ قاراساڭىز, مۇنداي ادام­دار­دىڭ قىزۋ تالقىسىنا تۇسكە­نىڭىز, ءوزىڭىزدىڭ ەرەكشە نازاردا ەكەندىگىڭىزدى بىلدىرتەدى. سونىمەن قاتار, مۇنداي جاعدايدىڭ تاعى ەكىنشى جاعى بار. مۇنى, ارينە, ادامنىڭ ءوز-ءوزىن قامشىلاۋعا بەرىلگەن زور مۇمكىندىك دەپ ءبىلۋ كە­رەك. باسەكەلەستىككە دەگەن بەيى­مىڭىز, جاسامپازدىققا دەگەن جىگەرىڭىز وسىندايدا بىلىنەدى. مەملەكەتتىك دەڭگەيدە ات­قا­رى­لىپ جاتقان جۇمىستاردىڭ سا­نى ۇشان-تەڭىز. وسۆالد شپەن­گلەر: ء“ومىر ءسۇرۋ دەگەنىمىز – ىشكى مۇمكىندىكتەردى جۇزەگە اسىرۋ”, دەپ ايتقانىنداي, ءومىردىڭ جاڭا تالاپ­تارىنا, جاڭا كوشىنە ىلەسۋ ءۇشىن, مەملەكەتتىڭ ابىرويىن اس­قاقتاتۋ ءۇشىن البەتتە تىنباي ەڭ­بەك ەتىپ, جۇمىس جاساۋ قاجەت. الەم الد­ىن­دا: “سەن كىمسىڭ؟” دەگەن سۇ­راق تۋىن­داعاندا, وزگە مەملە­كەت­تىڭ الدىندا ۇيالماي جاۋاپ بەرۋ ءۇشىن دە اۋقىمدى ءىس-شارالاردىڭ ءناتي­جەسىمەن سويلەۋ كەرەك ەمەس پە؟! ەلدىڭ ساياساتىنا سىني كوزقا­راسپەن قاراۋ دا قانىمىزعا ابدەن ءسىڭىستى بولىپ بارا جاتقانداي. قاندايدا ءبىر كەمشىلىك باي­قال­عان جاعدايدا وعان سىني تۇر­عىدان قاراعاننان گورى جاناشىر­لىق نيەتتەگى ۇسىنىس ايتقان ءال­دەقايدا ءتيىمدى بولار ەدى-اۋ. باسىمىزدان سان الۋان قيىن­دىقتى وتكەرىپ, ەندى عانا كەزىن­دەگى بەينەتتىڭ زەينەتىن كورەيىك دەگەندە “اناۋ انانداي ەكەن, مى­ناۋ مىنانداي ەكەن” دەپ اۋزى­مىزعا نە كەلسە سونى ايتىپ ءجۇر­مىز. ء“وزىڭ سۋ ىشكەن قۇدىققا ءتۇ­كىر­مە”, دەگەن دانالىق ءسوز بار. قي­ىندىق اتاۋلىنىڭ ءبارىن جە­ڭىپ, ەندى ەڭسەمىزدى تىكتەپ كەلە جات­قاندا, جولىڭا كەسە-كولدەنەڭ تۇ­رىپ الاتىنداردى, شىن ءما­نىندە, ءتۇسىنۋ قيىن. جاقسىلىق­تان گورى جاماندىققا ءۇيىر, قاندايدا ءبىر كەمشىلىكتى مەرگەن سياقتى ءدال كوزدەۋگە شەبەر ادام­داردان وڭ پىكىر كۇتۋ, ارينە, قي­ىن. “اسىق­ساڭ, جاقسىلىققا اسىق”, دەيدى اتام قازاق. جاق­سى­لىق­قا بەيىم ادامنىڭ ءومىرى دە نۇرلى بولا­تىنى كۇمانسىز. كوبىمىز وسى اقيقاتتى ويلاي بەرمەيتىندەيمىز. مەملەكەتتىڭ ساياساتىنا كۇ­مان­­مەن قاراۋدىڭ, بيلىككە قي­سىن­سىز تالاپتار قويۋدىڭ سوڭى نە­گە اكەلىپ سوعاتىنىن قازىرگى الەم­­دە بولىپ جاتقان ءتۇرلى وقي­عا­­لاردان كورىپ ءجۇرمىز. وسىنداي­لار بىزگە ساباق بولۋى ءتيىس. اۋىز­بىرشىلىك, تۇسىنىستىك جوق جەردە بە­رەكە بولمايتىنىن ەسىمىزدەن استە شىعارماعانىمىز ءجون. “باتىس ەۋروپا – باتىس قى­تاي” حالىقارالىق كولىك ءدالىزىنىڭ سالىنۋى ەلىمىزدىڭ الەم الدىن­داعى ءيميدجىن كوتەرىپ تاستاي­تىنى انىق. ال وسى اۋقىمدى جو­بادا شەشىمى دۇرىس تابىلماي جات­قان جايتتەر دە جوق ەمەس ەكە­نىن كوزىمىز كوردى. مۇنى ءبىز سىن تۇر­عىسىندا ايتقالى وتىرعان جوق­پىز. وسى ماسەلەلەر وڭ شە­شىلسە ەكەن, وعان سەبەپشى بولساق ەكەن دەيمىز. جۋىردا كولىك جانە كوممۋ­ني­كاتسيا مينيسترلىگى ۇيىمداس­تىرعان “باتىس ەۋروپا – باتىس قىتاي” ءباسپاسوز شەرۋى كەزىندە بەل ورتا­دان وسەك ايتقىش, “جوق­تى بارداي, باردى قۇداي ۇر­عان­داي” ەتىپ كورسەتۋگە قۇمار ءبىراز باق وكىل­دەرى دە ارامىزدا بولدى. ولار جول قۇرىلىسىنداعى ازدى-كوپتى كەم­شىلىكتەردى تۇيەدەي ەتىپ كورسەتۋگە تىرىستى. كەمشىلىكسىز ءدۇ­نيە بولمايتىنى تۇسىنىكتى. ءبى­راق وعان ءمان بەرىپ جاتقان ولار جوق. ەلىمىزدىڭ 5 وبلىسى ايما­عى­نان وتەتىن حالىقارالىق كولىك ءدا­لىزى قۇرىلىسىنداعى كەيبىر كەم­شىلىكتەردى ماسەلەنىڭ ءمان-جايىن جاقسى بىلەتىن جول قۇرىلىسىنىڭ كاسىبي ماماندارى دا جاسىر­ماي­دى. سولاردىڭ ءبىرى – ككم اجك توراعاسىنىڭ ورىنباسارى ەرۇلان ءجۇنىسوۆ. ونىڭ ايتۋىنا قارا­عاندا, جول قۇرىلىسىنداعى ەڭ وزەكتى ماسەلەلەردىڭ ءبىرى لا­بو­را­توريالاردا لابورانتتاردىڭ جە­تىسپەۋشىلىگى. مامانداردىڭ ايتۋ­لارىنشا, قازاقستاننىڭ بارلىق 14 وب­لى­سى­نىڭ كولەمىندە جول قۇ­رىلى­سىنا قولدانىلاتىن ماتە­ريال­­دار­دى ارنايى تەكسەرەتىن لا­بورا­تو­ريالار جۇمىس جاسايتىن كو­رىنەدى. سونىمەن قاتار, مۇنداي لابوراتوريالار جىلجىمالى تۇردە جۇمىس اتقارادى. ماسەلەن, قاندايدا ءبىر جول ۋچاسكەسى ما­تە­ريالىنىڭ ساپاسىن تەكسەرۋ كەرەك بولسا, سول ايماققا بارىپ, بار­لىق لابوراتوريالىق تەكسەرىس­تەر­دى جۇزەگە اسىرادى. ال “باتىس ەۋروپا – باتىس قىتاي” كولىك دالىزىندەگى لابوراتوريالارعا كەل­سەك, ءاربىر مەردىگەر كومپانيادا وزدەرىنىڭ لابوراتوريالارى بولۋى شارت ەكەن. مۇنداي قاداعالاۋ جۇ­مىستارى كولىك جانە كوممۋ­ني­كاتسيا مينيسترلىگىنىڭ تىكەلەي با­قىلاۋىنا الىنعان. ءاربىر مەر­دىگەر كومپانيانىڭ قۇرامىنداعى لابوراتوريالار سول مەردىگەر پاي­دالاناتىن بارلىق ماتەريالدى تەكسەرەدى. سوعان وراي ماتەريال­داردىڭ پايداعا اساتىندىعى نەمەسە اسپايتىندىعى تۋرالى شەشىم قابىلدانادى. اۋقىمدى جوباعا بايلانىستى كوپتەگەن لابوراتوريالار اشى­لىپ جاتىر ەكەن. الايدا, شىنىن ايتۋ كەرەك, لابورانتتار جەتكىلىك­سىز. قول­دارىندا ديپلومدارى بار كوپ­تەگەن جاس مامان مۇنداي جۇ­مىس­تارعا ءالى بەيىمدەلمەگەن. نەگە دەسەڭىز, ولاردىڭ كوبى قۇرىلىس ماتەريالدارىن قولدارىمەن تو­لىق ۇستاپ كورمەگەن. وقۋ ءۇردى­سى­نىڭ ءبارى تەك تەوريا تۇرىندە وتكەن دە, ال ناعىز پراكتيكاعا كەلگەندە قۇرىلىس ماتەريالدارىن وسىعان دەيىن ۇستاپ كورمەگەندىكتەن, ولارمەن قالاي جۇمىس ىستەۋ كە­رەكتىگىن بىلمەيدى. تاعى ءبىر وزەكتى ماسەلە, ار­ناۋلى كاسىبي وقۋ ورىندارى مەن كەيبىر جوعارى وقۋ ورىندارىندا زاماناۋي قۇرىلعىلارمەن جاب­دىق­تالعان لابوراتوريالار جوق كورىنەدى. جاڭا تەحنيكانىڭ ءتىلىن بىلمەگەندىكەن, ارينە, ونىمەن جۇمىس ىستەۋ كوپتەگەن قيىندىق­تار تۋعىزادى. ەندى وسى ماسەلە­لەردى شەشۋ كەرەك ەمەس پە! وسى­عان بايلانىستى جول قۇرىلىسى وتەتىن 4 ايماقتا سالالىق مينيس­تر­لىك ارنايى وقۋ ورتالىقتارىن اشقان. بۇل ورتالىقتاردا تەك لابورانتتار عانا ەمەس, جول قۇرىلىسىنا قاتىستى بارلىق ماماندار قايتا دايارلانادى. جۇمىلا كوتەرگەن جۇك جەڭىل دە­مەكشى, وزەكتى ماسەلەگە ارنال­عان جاۋاپتى قادامدار دا ءوزىنىڭ ناتيجەسىن بەرەتىنى انىق. ەگەر لابورانتتاردىڭ جۇمىستارى دۇ­رىس جولعا قويىلسا, وندا الىپ جو­باداعى قۇرىلىستىڭ ساپاسىنا دا ەش الاڭداۋشىلىق بولماي­تى­نى تۇسىنىكتى ءجايت. قىسقاسى, وپتيميست بولايىق, قۇرمەتتى قاۋىم. اراي ۇيرەنىشبەكقىزى.