قايشىلىق قۇرساۋىنداعى قۇرلىقتار
[caption id="attachment_74111" align="aligncenter" width="503"]
Confused man and question marks. 3d rendered illustration.[/caption]
الەمدە قالىپتاسقان بۇگىنگى ەكونوميكالىق, ساياسي جانە الەۋمەتتىك تاۋەكەلدەردى ەسكەرە كەلىپ, Economist Intelligence Unit (EIU) ۇيىمى «تاياۋ اراداعى ەكى جىل ىشىندە الەمدىك ەكونوميكا جانە بيزنەس احۋالىن ەلەۋلى وزگەرىسكە ۇشىراتۋى مۇمكىن» بەس باستى قاتەردىڭ ءتىزىمىن جاريالادى.
بۇل قاتەرلەردىڭ ارقايسىسى ەڭ جوعارعى – 25 بالل باعامەن بەلگىلەندى. ءسويتىپ, EIU بولجامى بويىنشا الەمدىك ەكونوميكاعا باستى قاتەر مىنالار بولىپ بەلگىلەندى:
– 5. الەمدىك ەكونوميكانى تۇراقسىزداندىراتىن لاڭكەستىك قاتەرى.
بۇل قاتەردىڭ دەڭگەيى: 12
سيريا جانە يراك اۋماعىندا قۇرىلعان «يسلام مەملەكەتى» بۇكىل الەم بويىنشا ادامداردى لاڭكەستىك وقيعالارعا تارتۋدا. «ەگەر لاڭكەستىك شابۋىلدار ودان ءارى كۇشەيەتىن بولسا, ول تۇتىنۋشىلارعا جانە بيزنەسكە ەرەكشە ىقپال ەتىپ, امەريكالىق جانە ەۋروپالىق رىنوكتاردى ەلەۋلى كۇيزەلىسكە ۇرىندىرۋى مۇمكىن» دەپ اتاپ كورسەتىلگەن EIU ەسەبىندە.
– 4. حالىقارالىق قارجى ساياساتىنداعى ارتەكتىلىك ۆاليۋتا رىنوگىنىڭ تۇراقسىزدىعىنا اكەلىپ سوعادى.
بۇل قاتەردىڭ دەڭگەيى: 16.
فەدەرالدىق قور جۇيەسى بيىلعى جىلى نەگىزگى ستاۆكانى كوتەرمەك. وسىنىڭ سالدارىنان قارجىلىق جاعدايى ءالسىز ەلدەر جوعارى بيۋدجەت تاپشىلىعىن كورەتىن بولادى. سونىمەن بىرگە, ولاردىڭ قاتارىنا بيۋدجەتى شيكىزات تاۋارلارىنىڭ ەكسپورتىنا تىكەلەي بايلانىستى ەلدەر دە قوسىلادى. وعان تۇركيا, وار, رەسەي جانە ۆەنەسۋەلا مەملەكەتتەرى كىرەدى.
– 3. رەسەي جانە ۋكراينا اراسىنداعى احۋالدىڭ شيەلەنىسۋى, «قىرعيقاباق سوعىس» الەگىنىڭ كۇشەيۋى.
بۇل قاتەردىڭ دەڭگەيى: 16.
قازىرگى باتىس ەلدەرى مەن رەسەي اراسىنداعى جاعداي «قىرعيقاباق سوعىس» كەزەڭىن ەسكە تۇسىرەدى. جاقىندا ەۋروپالىق وداق شىلدە ايىندا اياقتالۋعا ءتيىس سانكتسيانى ودان ءارى ۇزارتتى. وعان قارسى رەسەي ەكونوميكالىق جاۋاپ شارالارىن قولدانعان جوق. ال مۇنداي شارالاردىڭ بولاتىندىعى ءسوزسىز. «ونىڭ ۇستىنە ساۋدا سانكتسياسى جاسالماعان كۇننىڭ وزىندە, ساۋدا قارىم-قاتىناسىنىڭ السىرەۋى رەسەي ەكونوميكاسىنا كەرى اسەر ەتەدى. ال بۇل ءوز كەزەگىندە ورتالىق جانە شىعىس ەۋروپانىڭ ونەركاسىپ ءوندىرىسىنىڭ قۇلدىراۋىنا اكەپ سوعادى» دەلىنگەن EIU ەسەبىندە.
– 2. شيكىزات باعاسىنىڭ كۇرت قۇلدىراۋى جانە قىتاي رىنوگىنىڭ قۇلاۋى دامۋشى رىنوكتاردىڭ ءوسىمىنىڭ تومەندەۋىنە اكەلىپ سوعادى.
بۇل قاتەردىڭ دەڭگەيى: 20.
قازىر الەم ەكونوميكاسى قىتاي ەكونوميكاسى ءوسىمىنىڭ تومەندەۋىنە, سونداي-اق, جاقىن ارادا بولعان قىتاي رىنوگىنىڭ كۇيرەۋىنە جانە ءيۋاننىڭ قۇنسىزدانۋىنا وتە الاڭداۋشىلىق تانىتۋدا. «دامۋشى الەمنىڭ سۇرانىسىنا تاۋەلدى باتىستىق ءونىم وندىرۋشىلەر مەن ريتەيلەردى ەسكەرگەندە, دامۋشى رىنوك ءوسىمى قارقىنىنىڭ ۇزاق ۋاقىت تومەندەۋى ەۋروپالىق وداق جانە اقش ەلدەرى ءۇشىن ەلەۋلى تۇردە كەرى اسەر ەتەدى» دەپ اتاپ كورسەتىلگەن ەسەپتە.
– 1. گرەكياداعى قالىپتاسقان احۋال ەۋروايماقتىڭ ىدىراۋىنا اكەپ سوعۋى مۇمكىن.
بۇل قاتەردىڭ دەڭگەيى: 20.
«ءبىزدىڭ ويىمىزشا, مۇنداي قاۋىپ 2016 جىلى ودان ءارى كۇشەيە تۇسپەك. سيريزا پارتياسى تاپ بولعان كۇردەلى جاعدايدى ەسكەرە كەلگەندە, نەسيە بەرۋشىلەرمەن جاسالاتىن جاڭا كەلىسىمدەردىڭ دە ۇلكەن قيىندىققا تاپ بولاتىندىعى ءسوزسىز» دەپ اتاپ كورسەتىلگەن ەسەپتە.
ەگەر گرەكيا شىن مانىندە ەۋروايماقتان شىعاتىن بولسا, وندا ەۋروپالىق وداق قۇرامىنداعى ەلدەردىڭ اراسىندا ۇلكەن قوبالجۋشىلىق تۋىندايدى. بىرقاتار مەملەكەتتەر گرەكيانىڭ جولىن قۋى مۇمكىن. ەۋروپالىق وداقتا مۇنداي كەلەڭسىز جاعداي ورىن الاتىن بولسا, ونىڭ الەمدىك ەكونوميكاعا تيگىزەتىن كەسىرى زور بولماق. «الەمدىك قارجى جۇيەسى تىعىرىققا تىرەلىپ, الەمدىك ەكونوميكا تەرەڭ رەتسەسسياعا ۇرىنادى» دەيدى ساراپشىلار. سونىمەن بىرگە, EIU الەمدىك ەكونوميكاعا جانە الەمدىك رىنوكقا ۇلكەن قاتەرلەردىڭ ءبىرى رەتىندە سولتۇستىك جانە وڭتۇستىك كورەيا اراسىندا ورىن العان جانجالدى دا اتاپ كورسەتكەن.
ەۋروپالىق وداقتا بىراۋىزدىلىق جوق
گەرمانيانىڭ ۆيتسە-كانتسلەرى زيگمار گابريەل ەۋروپالىق وداققا مۇشە مەملەكەتتەردىڭ كوپشىلىگىنىڭ «كەلىسىلگەن كۆوتا» بويىنشا بوسقىنداردى قابىلداۋدان باس تارتۋىن «ۇلكەن ماسقارالىق» دەپ اتاپ كورسەتتى.
ARD تەلەارناسىنا بەرگەن سۇحباتىندا زيگمار گابريەل ەۋروپالىق وداققا كىرەتىن ءۇش مەملەكەت قانا – گەرمانيا, شۆەتسيا, اۆستريا بوسقىنداردىڭ باسىم بولىگىن قابىلداپ وتىر. قالعان مەملەكەتتەر بۇل ماسەلەدە نەمقۇرايلىلىق تانىتۋدا. ولار سوعىستان قاشقان ادامدار ءۇشىن شەكارالارىن جاۋىپ, ەۋروپالىق وداقتىڭ اشىق شەكارا جونىندەگى ىشكى ساياساتىنا قاۋىپ ءتوندىرىپ وتىر. «مەنىڭ ويىمشا, بلوگقا كىرەتىن مۇشە-مەملەكەتتەردىڭ كوپشىلىگى «بۇل بىزگە قاتىستى ەمەس» دەپ ىرگەسىن اۋلاق سالعاندىعى, ۇلكەن ماسقارالىق بولىپ تابىلادى. ەۋروپانى قايتادان جابىق شەكارا جاعدايىنا اكەلۋ ءتۇپتىڭ-تۇبىندە كۇردەلى ەكونوميكالىق, ساياسي جانە مادەني كەلەڭسىزدىككە ۇرىندىرۋى مۇمكىن», – دەپ اتاپ كورسەتتى ول.
زيگمار گابريەلدىڭ اتاپ كورسەتكەنىندەي, گەرمانيا بيىلعى جىلى ادەتتەگىدەن ءتورت ەسە كوپ, ياعني 800 مىڭ بوسقىندى قابىلداعالى وتىر. الايدا, گەرمانيا شەكسىز ەمەس قوي, دەيدى ول.
فرانتسيا سىرتقى ىستەر مينيسترى لوران فابيۋس بەرليندە وتەتىن كەزەكتى كەزدەسۋگە انگەلا مەركەل مەن فرانسۋا ولاند بوسقىندارعا قاتىستى كۆوتا ماسەلەلەرىن تالقىلايتىن بولادى, دەپ اتاپ كورسەتتى. بۇدان بۇرىن ەۋروپالىق وداق مۇشە-مەملەكەتتەردىڭ ارقايسىسى قابىلداۋعا ءتيىس بوسقىنداردىڭ كۆوتاسىن بەلگىلەگەن ەدى. الايدا, بۇل قادام جۇزەگە اسپاي قالدى. سەبەبى, وداققا قاراستى مەملەكەتتەردىڭ كوپشىلىگى بۇل يدەياعا قوسىلۋدان باس تارتتى.
ۆەنگريا ەلگە بوسقىنداردى كىرگىزبەۋ ءۇشىن سەربيا مەملەكەتىمەن اراداعى شەكارا بويىنشا قورعان تۇرعىزۋدا. شىلدە ايىندا دانيا مەملەكەتى تاياۋ شىعىس جانە سولتۇستىك افريكا ەلدەرىنەن كەلەتىن ميگرانتتار تاسقىنىن ازايتۋ ءۇشىن بوسقىندار ستاتۋسى بويىنشا بەرىلەتىن كومەك قارجىنى قىسقارتاتىندىعىن مالىمدەدى. ەستونيا ەكى جىل ىشىندە تەك قانا 150-200 بوسقىن قابىلدايتىندىعىن اتاپ كورسەتتى. ال ۇلىبريتانيا پرەمەر-ءمينيسترى دەۆيد كەمەرون بوسقىنداردى ۇلىبريتانيا اۋماعىنا زاڭسىز كىرۋگە ۇمتىلعان «ارالار ءۇيىرى» دەپ مىسقىلدادى.
ەۋروكوميسسيا يتاليا مەن گرەكياعا 40 مىڭنان استام بوسقىندار جينالىپ قالعاننان كەيىن مۇشە-مەملەكەتتەردى كۆوتا بويىنشا تەڭ دارەجەدە ادامداردى قابىلداۋعا شاقىردى. شىلدە ايىندا وداق مەملەكەتتەرى 32 256 بوسقىندى قابىلداۋعا شەشىم قابىلدادى. ال بۇل رەتتە ۇستىمىزدەگى جىلى گەرمانيادان باسپانا سۇراپ ءوتىنىش بىلدىرگەن بوسقىندار سانى 800 مىڭنان اسىپ كەتكەن. گەرمانيا بيلىگى ۇستىمىزدەگى جىلى ەلگە بۇرىن-سوڭدى بولىپ كورمەگەن بوسقىندار تاسقىنى قاپتايتىندىعىن كۇتۋدە. بيىل گەرمانياعا كەلەتىن بوسقىندار سانى 2014 جىلى بۇكىل ەۋروپالىق وداق مەملەكەتتەرىنەن باسپانا سۇراپ, ءوتىنىش بىلدىرگەن بوسقىندار سانىنان اسىپ كەتەيىن دەپ تۇر. وتكەن جىلى ەۋروپالىق وداق ەلدەرىنەن باسپانا سۇراعان زاڭسىز ميگرانتتار سانى 626 مىڭ ادامدى قۇراسا, ونىڭ 202 مىڭى گەرمانيانىڭ ۇلەسىنە تيگەن ەدى.
قازىردىڭ وزىندە سيريا, كوسوۆو جانە البانيا ەلدەرىنەن كەلگەن بوسقىندار تاسقىنى گەرمانيادا الەۋمەتتىك كۇردەلى جاعداي قالىپتاستىرىپ وتىر. جەرگىلىكتى تۇرعىندار ەل اۋماعىندا قۇرىلىپ جاتقان ۋاقىتشا قابىلداۋ ورىندارى مەن بوسقىندار لاگەرلەرىنە ءجيى-ءجيى شابۋىل جاسايتىن بولدى. جاقىندا حايدەناۋ قالاسىندا پوليتسيا مەن جەرگىلىكتى تۇرعىندار اراسىندا ۇلكەن قاقتىعىس بولدى. گەرمانيا بۇگىندە كارى قۇرلىق تاپ بولىپ وتىرعان كۇردەلى ماسەلەدە وداققا مۇشە مەملەكەتتەر كورەگەندىك تانىتادى دەپ سەنەدى. 27 تامىزدا وسى ماسەلە بويىنشا ۆەنادا وتەتىن سامميتتە بۇل كۇردەلى پروبلەمانىڭ الدىن الۋ ماقساتىندا ءتيىمدى شەشىمدەر قابىلدانۋعا ءتيىس.
ازيالىق رىنوكتاعى «قارا دۇيسەنبى»
تامىز ايىنىڭ وسى اپتاداعى دۇيسەنبىسى ازيالىق رىنوك ءۇشىن ناعىز «قارا دۇيسەنبىگە» اينالدى. ازيالىق رىنوكتا قىتاي اكتسيالارى قۇلدىراپ كەتتى. سول-اق ەكەن وڭىردەگى باسقا رىنوكتارداعى احۋال دا شيەلەنىستى.
توكيو بيرجاسى دۇيسەنبى كۇنى 2,44 پايىزعا تومەندەسە, گونكونگ بيرجاسى 3 پايىزعا دەيىن قۇلدىرادى. دۇيسەنبى كۇنى بيرجا جۇمىس ىستەي باستاعان العاشقى بىرنەشە مينۋتتىڭ ىشىندە جاپونيانىڭ Nikkei يندەكسى سوڭعى 5 اي ىشىندەگى ەڭ تومەنگى دەڭگەيگە قۇلدىراسا, Shanghai Composite شانحايلىق يندەكسى 8 پايىزدان استام دەڭگەيگە دەيىن تومەندەدى.
ينۆەستورلار ەرەكشە الاڭداۋشىلىق تانىتۋدا. «بۇل نە دەگەن سۇمدىق؟ كوتيروۆكالاردىڭ ۇنەمى توقتاۋسىز قۇلاعانىن بۇرىن-سوڭدى كىم كورگەن؟ ءبىر كۇن قۇلادى, ەكى, ءۇش, ءتورت كۇن قۇلادى, بەس كۇن قاتارىنان... مىنە, بەسىنشى كۇن قاتارىنان قۇلدىراۋدا, كوتەرىلەتىن ءتۇرى جوق. ادەتتە, قۇلدىراۋدان كەيىن قايتادان كوتەرىلۋ بولۋشى ەدى. بۇل جولى ونىڭ ەشبىر نىشانى بايقالمايدى. مۇنداي جاعدايدا ينۆەستورلار قايتىپ جۇمىس ىستەمەك؟ ەندىگى ارەكەتتىڭ ءبارى تەك شىعىنعا باتىرۋدا! ءبىز قازىردىڭ وزىندە وسى ۋاقىتقا دەيىن تاپقان تابىسىمىزدان ايىرىلدىق» دەيدى ولار.
ينۆەستورلاردىڭ الاڭدايتىن-اق ءجونى بار. سوڭعى كۇندەرى قىتاي ەكونوميكاسىندا قالىپتاسقان احۋال جانە سوڭعى 6 جىل ىشىندە بولىپ كورمەگەن ەڭ تومەنگى دەڭگەيگە دەيىن قۇلاعان مۇناي باعاسى الەم ەكونوميكاسىن شىن مانىندە تەرەڭ تىعىرىققا تىرەدى. ساراپشىلاردىڭ بولجامى بويىنشا, قىتاي الداعى ۋاقىتتا دا يۋاندى قۇنسىزداندىرۋ باعىتىن ۇستانادى. ال بۇل الەمدىك ەكونوميكا ءۇشىن تاعى دا ۇلكەن سوققى بولماق.
ماكەدونيا بوسقىندار تاسقىنىنا توتەپ بەرە الا ما؟
ماكەدونيا ۇكىمەتى ەل اۋماعىندا توپتالىپ قالعان زاڭسىز ميگرانتتاردى ەۋروپالىق وداق شەكاراسىنا جەتكىزۋ ءۇشىن ارناۋلى كولىكتەر ۇيىمداستىرۋدا. ۇكىمەت بولگەن اۆتوبۋس جانە پويىزدارمەن مىڭداعان بوسقىندار سەربيا شەكاراسىنا ساپار شەگۋدە.
ماكەدونيا مەملەكەتى ەۋروپالىق وداق مەملەكەتتەرىنە اعىلعان بوسقىنداردىڭ ورتالىعىنا اينالۋدا. الاقانداي مەملەكەت ونداعان مىڭ بوسقىن تاسقىنىنان كۇردەلى ەكونوميكالىق جانە الەۋمەتتىك قيىندىقتارعا ۇشىراۋدا. ونداعان مىڭ ادامدى تاسۋعا قاجەتتى كولىك تە جوق. الايدا, ماكەدونيا قالىپتاسقان جاعدايدى ودان ءارى ۋشىقتىرماۋ ءۇشىن قولدان كەلگەننىڭ ءبارىن جاساۋدا.
«احۋالدى تولىق باقىلاۋدا ۇستاپ كەلەمىز. ءبىز سولتۇستىككە قاراي ساپار شەگەتىن ادامداردى تىركەۋ ءۇشىن ورتالىق قۇردىق. ازىرگە ءبارى رەت-رەتىمەن جۇرگىزىلۋدە», – دەيدى ماكەدونيا قورعانىس ءمينيسترى زوران يولەۆسكي.
گرەكيا, ماكەدونيا جانە سەربيا ارقىلى باتىس ەۋروپاعا جەتۋگە ۇمتىلعان زاڭسىز ميگرانتتار قاتارى كۇننەن-كۇنگە كوبەيىپ بارادى. «بالقان ءدالىزى» اتالاتىن وسى جولمەن ەۋروپاداعى «جۇماققا» ۇمتىلعان ادامدار قاتارى سيرەيتىن ەمەس. ەۋروپا شەكاراسىنا شوعىرلانعان بوسقىندار سانى سوعىس ءورتى لاۋلاعان سيريا, يراك جانە اۋعانستاننان قاشقان بوسقىندارمەن تولىعۋدا. تەك سوڭعى ايدىڭ وزىندە عانا بۇل «ءدالىز» ارقىلى 40 مىڭ ادام شەكارادان اسۋعا نيەتتەنىپ وتىر. وتكەن اپتادا ماكەدونيا مەملەكەتى گرەكيا مەملەكەتىمەن اراداعى شەكارادا توتەنشە جاعداي جاريالاۋعا ءماجبۇر بولدى. توپان سۋداي قاپتاعان بوسقىنداردى كۇشپەن عانا توقتاتىپ وتىر. تۇبەگەيلى شەشىم قابىلداماسا, بۇل ماسەلەنىڭ ودان ءارى ۋشىعىپ, كارى قۇرلىقتى كۇردەلى قاقتىعىسقا سوقتىرۋى ابدەن مۇمكىن.
تۋۆالۋ مەملەكەتى حالقىن كوشىرمەك
تىنىق مۇحيتىنداعى تۋۆالۋ مەملەكەتىنىڭ ۇكىمەتى اۆستراليا جانە جاڭا زەلانديا ەلدەرى اۋماعىنان اۋىل شارۋاشىلىعى داقىلدارىن وسىرەتىن, الداعى ۋاقىتتا ءوز ادامدارىن كوشىرەتىن جەر ساتىپ الۋدى ويلاستىرۋدا.
بۇل تۋرالى جاڭا زەلانديا راديوسىنا بەرگەن سۇحباتىندا تۋۆالۋ پرەمەر-ءمينيسترى ەنەلە سوپواگا مالىمدەدى. ونىڭ ايتۋىنشا, تۋۆالۋ حالقىن تۋعان جەرىنەن ۇدەرە قونىس اۋدارۋعا ماجبۇرلەيتىن سوڭعى كەزدە بەلەڭ العان جاھاندىق جىلىنۋ ۇدەرىسى بولىپ وتىر. جاھاندىق جىلىنۋ ۇدەرىسى بويىنشا تەك سوڭعى 60 جىلدىڭ ىشىندە بۇل مەملەكەت ورنالاسقان ەكۆاتور سىزىعىنىڭ ماڭىندا الەمدىك مۇحيت دەڭگەيى 30 سانتيمەتر كوتەرىلىپتى. ال تۋۆالۋ مەملەكەتى ورنالاسقان ارالداردىڭ ەڭ جوعارعى نۇكتەسى تەڭىز سۋى دەڭگەيىنەن 4,6 مەتر بيىكتىكتە قونىس تەپكەن. وسىعان وراي جاقىن اراداعى ونداعان جىلدىڭ ىشىندە تۋۆالۋ مەملەكەتى جانە باسقا شاعىن ارالداردا ورنالاسقان – كيريباتي مەملەكەتتەرى تۇگەلدەي دەرلىك سۋ استىندا قالاتىن ءتۇرى بار.
تۋۆالۋ پرەمەر-ءمينيسترى پاريج قالاسىندا جاھاندىق اۋا رايى وزگەرىستەرىنە بايلانىستى جەلتوقسان ايىندا وتەتىن سامميتكە قاتىسۋشىلارعا شىنايى جانايقايىن اشىق جەتكىزدى. ول الەمدىك جەتەكشى مەملەكەتتەردىڭ باسشىلارىن «جاھاندىق جىلىنۋ ۇدەرىسىن تەجەۋگە ىقپال ەتەتىن كەشەندى شارالار قابىلداۋ ءۇشىن شەشىم قابىلداۋعا» شاقىردى. ول ءوز سوزىندە پاريج ءسامميتى قانداي شەشىم قابىلداسا دا, تۋۆالۋ حالقىن كوشىرۋ باستاماسى توقتامايتىندىعىن مالىمدەدى. ويتكەنى, تۋعان جەرلەرى جىلدان-جىلعا سۋ استىندا قالۋ قاۋپى كۇشەيىپ كەلە جاتقان تۋۆالۋلىقتار ءۇشىن باسقا امال قالماعان.
بۇل مەملەكەت تۋرالى ايتا كەتەتىن بولساق, تۋۆالۋ ەكۆاتور سىزىعىنان وڭتۇستىككە قاراي تىنىق مۇحيتتا ورنالاسقان مارجان ارالدارى مەن شاعىن ارالداردا قونىستانعان مەملەكەت. تۋۆالۋ مەملەكەتى قونىستانعان ارالداردىڭ جالپى كولەمى 26 شارشى شاقىرىمدى قۇرايدى. حالقىنىڭ سانى 11 مىڭ ادامنان اسادى. تۋۆالۋ الەمدەگى ەڭ شاعىن مەملەكەتتەر ىشىندە (ۆاتيكان, موناكو جانە ناۋرۋدان كەيىنگى) ءتورتىنشى ورىندى يەلەنەدى.
ۇستىمىزدەگى جىلعى ناۋرىز ايىندا تۋۆالۋ «پۋم» تروپيكالىق داۋىلىنان ۇلكەن زارداپ شەكتى. داۋىل ارالداردى الىپ تولقىندار سوققىسىنا الىپ, تۇرعىنداردىڭ 40 پايىزى باسپاناسىز قالدى.
يران مۇناي ءوندىرۋدى ارتتىرادى
مۇناي رىنوگىنداعى ءوز ەلىنىڭ ۇلەسىن قورعاپ قالۋ ءۇشىن يران قانداي جاعداي بولسا دا مۇناي ءوندىرۋ كولەمىن ارتتىراتىن بولادى, دەپ مالىمدەدى مەملەكەتتىڭ مۇناي ءمينيسترى بيدجان نامدار زانگانە.
Bloomberg اگەنتتىگىنىڭ حابارلاۋىنشا, يران مەملەكەتى وپەك ەلدەرى تاراپىنان مۇناي باعاسىنىڭ تومەندەۋىنە بايلانىستى شارالار قابىلداۋ جونىندەگى شۇعىل وتىرىس شاقىرۋ شەشىمىن قولدايدى. «يران وپەك تاراپىنان شۇعىل وتىرىس شاقىرۋ شەشىمىن قولدايدى», دەدى زانگانە. ونىڭ ويىنشا, بۇل باسقوسۋ مۇناي نارىعىنداعى باعانىڭ تۇراقتانۋىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن ءتيىمدى شەشىمدەر ىزدەستىرۋى ءتيىس.
بۇدان بۇرىن ءمالىم بولعانداي, مۇناي نارىعىنداعى باعانىڭ قۇلدىراۋىن توقتاتۋدىڭ امالىن ىزدەستىرۋ ءۇشىن وپەك ءماجىلىسىن شاقىرۋ تۋرالى الجير مەملەكەتى باستاما كوتەرگەن بولاتىن. بۇل شاقىرۋدى ليۆيا جانە ۆەنەسۋەلا مەملەكەتتەرى قولدادى. ەندى وسى شاقىرۋعا يران دا ءوز كەلىسىمىن بەرىپ وتىر. مۇناي باعاسىنىڭ بۇرىن-سوڭدى بولماعان دەڭگەيگە دەيىن قۇلدىراۋىنا قاراماستان وپەك مۇناي ءوندىرۋ كولەمىن تومەندەتپەي كەلەدى. قازىر الەمدىك رىنوكتا مۇناي ءونىمىنىڭ سۇرانىستان ەداۋىر اسىپ كەتكەندىگى بەلگىلى. شىلدە ايىندا وپەك تاراپىنان وندىرىلەتىن مۇناي كولەمى تاۋلىگىنە 32,1 ميلليارد باررەلدى قۇرادى. ال الەمدىك رىنوكتاعى مۇناي باعاسى كۇننەن-كۇنگە تومەندەپ بارادى. دۇيسەنبىدە WTI ماركالى مۇنايدىڭ ءاربىر باررەلىنىڭ باعاسى 40 دوللاردان تومەندەپ كەتسە, Brent مۇنايىنىڭ ءاربىر باررەلى 45 دوللاردان تومەندەگەن.
14 كۇدىكتى ۇستالدى
يسپانيا جانە ماروككودا «يسلام مەملەكەتى» جاعىنان يراكتا جانە سيريادا بولىپ جاتقان سوعىس قيمىلدارىنا قاتىسۋ ءۇشىن ەرىكتىلەر تارتقان 14 كۇدىكتى ۇستالدى.
ەكى مەملەكەتتىڭ ارناۋلى قىزمەتتەرى مادريد قالاسىنىڭ شەتىندەگى سان-مارتين-دە-لا-ۆەگا شاعىن اۋدانىندا جانە ماروككونىڭ فەس, كاسابلانكا, نادور, ەل-حوسەيم جانە دريۋش قالالارىندا بىرىككەن ىزدەستىرۋ شارالارىن جۇرگىزدى. وسى شۇعىل جۇرگىزىلگەن شارالاردىڭ بارىسىندا تۇرعىندار اراسىندا ۇگىت-ناسيحات جۇرگىزىپ جۇرگەن 14 كۇدىكتى ۇستالدى. ولار جەرگىلىكتى تۇرعىنداردى, نەگىزىنەن جاستاردى يراك پەن سيريادا بولىپ جاتقان سوعىس قيمىلدارىنا قاتىسۋعا تارتىپ جۇرگەن «يگيل» جانسىزدارى بولىپ شىقتى.
بارلاۋ مەكەمەلەرىنىڭ مالىمەتى بويىنشا, «يسلام مەملەكەتى» اسكەرىنىڭ قۇرامىنا بۇگىندە الەمنىڭ 80 مەملەكەتىنىڭ ادامدارى تارتىلعان. ولاردىڭ قاتارىندا فرانتسيا, ۇلىبريتانيا, گەرمانيا, ساۋد ارابياسى, اقش, كانادا جانە رەسەي ازاماتتارى بار.
ۇشاق اپاتىنان 11 ادام وپات بولدى
انگلياداعى شورحەمە اۆياشوۋى كەزىندەگى ۇشاق اپاتى سالدارىنان 11 ادام وپات بولدى.
تامىز ايىنىڭ 22 جۇلدىزىندا باتىس ساسسەكس گرافستۆوسىنداعى شوسسە بويىنشا ءجۇرىپ كەلە جاتقان ءبىر توپ اۆتوموبيلدىڭ ۇستىنە اپاتقا ۇشىراعان ۇشاق قۇلاپ, 11 ادام قازا تاۋىپ, 15 ادام اۋىر جاراقات الدى. اۆياتسيالىق شوۋ كەزىندە اپاتقا ۇشىراعان ۇشاقتىڭ ۇشقىشى ءتىرى قالعان. 1950 جىلى شىعارىلعان يسترەبيتەل-بومبالاۋشىنىڭ ۇشقىشى اۆياتسيالىق شوۋ كەزىندە «اجال تۇزاعىن» جاساۋعا ۇلگەرە الماي اۆتوموبيلدەر اعىلىپ جاتقان تراسساعا قۇلاعان. بۇل اپاتقا اۆياتسيالىق ويىنداردى تاماشالاۋعا كەلگەن 20 مىڭنان استام كورەرمەن تۇگەلدەي كۋا بولعان. كۋالەردىڭ ايتۋىنشا, اپات سالدارىنان ەكى ۇلكەن جارىلىس ورىن العان. سونىڭ سالدارىنان بىرقاتار اۆتوموبيلدەر جارىلىپ, كوپتەگەن ادامدار زارداپ شەكتى. قازىرگى كەزدە ۇشاق اپاتى ورىن العان تراسسا جابىق.
جاڭا ۇكىمەت جاساقتاۋ مۇمكىندىگى بەرىلدى
گرەكيا پرەزيدەنتى پروكوپيس پاۆلوپۋلوس جاڭا ۇكىمەت قۇرۋ مانداتىن – «سيريز» پارتياسىنان ءبولىنىپ شىققان «حالىق بىرلىگى» قوزعالىسىنىڭ كوسەمى پانايوتيس لافازانيسكە بەردى.
گرەكيادا بۇرىن-سوڭدى بولماعان ناعىز ساياسي داعدارىس ورىن الۋدا. وسىدان بۇرىن جاڭا ۇكىمەت قۇرۋ مانداتىن العان وپپوزيتسيا سەركەسى ۆانگەليس مەيماراكيس كوپشىلىكتى اۋرە-سارساڭعا سالىپ, جاڭا ۇكىمەت قۇرۋ مۇمكىندىگىن ءىس جۇزىنە اسىرا المادى.
ساياسي ساراپشىلاردىڭ ايتۋىنشا, لافازانيستىڭ الەكسيس تسيپراستان ايىرماشىلىعى, ول نەسيە بەرۋشىلەرمەن قانداي دا بولسىن كەلىسىم جاساۋعا ءۇزىلدى-كەسىلدى قارسى. «ءبىز بۇل مانداتتى ەلىمىز ءۇشىن بۇگىندە ەڭ قاجەتتى ءبىر ماسەلە – ۇنەمدەۋ ساياساتىنا تۇراقتى تۇردە قارسىلىق بىلدىرەتىن جاڭا پارلامەنت قۇرۋ ءۇشىن پايدالانامىز», دەيدى ول.
تامىز ايىنىڭ باسىندا «ءۇشىنشى كومەك باعدارلاماسى» تۋرالى شارتقا داۋىس بەرۋدەن پرەمەر-مينيستر الەكسيس تسيپراستىڭ كوپتەگەن جاقتاستارى باس تارتقان بولاتىن. وسىنىڭ سالدارىنان بۇل كواليتسيا پارلامەنتتەگى كوپشىلىك داۋىستان ايىرىلدى. ونىڭ قۇرامىنان «حالىق بىرلىگى» قوزعالىسى ءبولىنىپ شىقتى. ال تسيپراس وتستاۆكاعا كەتۋگە ءماجبۇر بولدى.
ساراپشىلاردىڭ ايتۋىنشا, لافازانيستىڭ جاڭا مينيسترلەر كابينەتىن قۇرۋ ءجونىندەگى تالپىنىسى ەڭ سوڭعى ءمۇمكىندىك بولىپ وتىر. ەگەر ءۇش كۇن ءىشىندە ول جاڭا ۇكىمەت جاساقتاي المايتىن بولسا, تەحنيكالىق ۇكىمەت جاساقتاۋعا ءماجبۇر بولادى. ال بۇل ساياسي داعدارىس مەرزىمىنەن بۇرىن سايلاۋ جۇرگىزۋگە الىپ كەلەدى.
بوسقىندار اراسىندا اتا-اناسىز قالعان بالالار كوپ
يتاليا مەملەكەتىنىڭ توتەنشە جاعدايلار جونىندەگى مينيسترلىگى ەلگە كەلىپ جاتقان زاڭسىز ميگرانتتاردىڭ اراسىندا كامەلەتكە تولماعان جاستاردىڭ كوپ ەكەندىگىنە الاڭداۋشىلىق ءبىلدىردى.
وسى اپتانىڭ باسىندا سيتسيلياداعى پالەرمو تەڭىز ايلاعىنا جەرورتا تەڭىزىندەگى اپاتتان قۇتقارىلعان 550 بوسقىن جەتكىزىلدى. ولاردىڭ 130-ى اتا-اناسى جوق 14-17 جاس ارالىعىنداعى بالالار بولىپ شىقتى. اپاتتان قۇتقارىلعان جەتكىنشەكتەر قاۋىپتى «تەڭىز ساپارىنا» ەشكىمنىڭ باقىلاۋىنسىز شىققانى ءمالىم بولدى. بۇل بالالار شۇعىل تۇردە ساۋىقتىرۋ ورتالىقتارىنا جونەلتىلدى.
سول كۇنى ساردينيا ارالىنا 963 زاڭسىز ميگرانتتى تيەگەن نورۆەگيا كەمەسى كەلدى. ولاردىڭ باسىم كوپشىلىگى سيرياداعى سوعىستان باس ساۋعالاعان بوسقىندار بولىپ شىقتى. بوسقىندار اراسىندا اتا-اناسىنان ايىرىلعان بالالار شوعىرى دا كوپ. سيتسيليا بۇعازىندا كۇن سايىن اپاتقا ۇشىراعان مىڭداعان ميگرانتتارعا كومەك كورسەتىلۋدە. تەڭىز اپاتىنا ۇشىراعان بوسقىنداردى قۇتقارۋ شارالارىنا يتاليانىڭ اسكەري كەمەلەرى كوپتەپ تارتىلۋدا.
سۋ تاسقىنى ورىن الدى
فرانتسيانىڭ وڭتۇستىك شىعىسىندا ورىن العان سۋ تاسقىنىنان 3 ادام قۇربان بولدى. توتەنشە جاعدايعا سەبەپ بولعان نوسەر جاڭبىردىڭ ءالى
باسىلاتىن ءتۇرى جوق.
مونپەلە ەلدى مەكەنىندە ەرلى-زايىپتىلار ماشينامەن سۋ تاسقىنىنىڭ استىندا قالعان. قالا ورتاسىن كەسىپ وتەتىن لەز وزەنى بار بولعانى 40 مينۋتتىڭ ىشىندە ەرنەۋىنەن شىعىپ تاسىعان.
توقتاۋسىز جاۋعان جاڭبىردىڭ سالدارىنان بىرقاتار وڭىرلەردە توپىراق كوشكىنى ورىن العان. وسىنىڭ سالدارىنان وڭتۇستىك فرانتسيانىڭ ماڭىزدى باعىتتارىندا تەمىرجول بايلانىسى توقتاعان. توپىراق كوشكىنىنىڭ قاۋپى ورىن العان ايماقتا جولاۋشىلار پويىزىنان 250 ادام قۇتقارىلدى. اۋا رايىنىڭ قاۋپى ءالى باسىلماي تۇر. اسىرەسە, ەرو جانە گار دەپارتامەنتتەرىندە جاعداي ۋشىعىپ كەتكەن. ال كانتار دەپارتامەنتى قاتتى داۋىلدىڭ قۇرساۋىندا قالعان. وندا داۋىلدان قۇلاعان اعاش استىندا قالىپ 71 جاستاعى تۋريست قازا تاپقان.
ايقارما بەتتىڭ ماتەريالدارىن دايىنداعان جىلقىباي جاعىپار ۇلى, «ەگەمەن قازاقستان».
