ورتا بيزنەستەن وزىپ شىققاندار

 

وسىدان ءبىراز بۇرىن اقوردادا وتكەن ۇكىمەتتىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىسىندا مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ «ورتا بيزنەستىڭ جەتەكشى كومپانيالارىنا قولداۋ كورسەتۋ ءۇشىن ءبىز «ۇلتتىق چەمپيون» بەلسەندىلىگىن ىسكە قوسۋ جونىندە كوپتەن بەرى ايتىپ كەلەمىز. بۇل جونىندەگى جۇمىس قالاي العا باسۋدا؟ قازىر ماعان تىم قۇرىعاندا ءبىر كومپانيانى اتاپ بەرىڭىزدەرشى» دەگەن بولاتىن.

ەلباسىنىڭ وسى سۇراعىنا بەرگەن جاۋابىندا «بايتەرەك» ۇبك» اق باسقارما توراعاسى قۋاندىق بيشىمباەۆ قازىردىڭ وزىندە ماشينا جاساۋ, تاعام ونەركاسىبى, كولىك پەن لوگيستيكا سالاسىندا جۇمىس ىستەپ جاتقان 30 كوشباسشى كومپانيانىڭ ايقىندالعاندىعىن مالىمدەگەن ەدى. كەشە استانادا بولىپ وتكەن «باسەكەگە قابىلەتتى كوشباس­شىلار – ۇلتتىق چەمپيوندار» باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋ جونىندەگى باسقارۋشى كوميتەتتىڭ وتىرىسىندا وسى ايتىلعان جۇمىستىڭ العاشقى قادامدارى تۇيىندەلدى. «بايتەرەك» ۇلتتىق باسقارۋشى حولدينگى» اق باسقار­ماسىنىڭ توراعاسى قۋاندىق بيشىمباەۆ جەتەكشىلىك ەتكەن بۇل شاراعا ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ ءمينيسترى اسەت يسەكەشەۆ قاتىسىپ, جينالعاندارعا ارناپ قۇتتىقتاۋ ءسوز سويلەدى. قازىرگى كۇنى باعدارلاماعا قاتىسۋشىلارعا كورسەتىلەتىن قولداۋ قۇرالدارى مەن تەتىكتەرىنىڭ ناقتى ايقىندالۋ ۇستىندە ەكەندىگىن اتاپ ءوتتى. ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالا­تاسىنىڭ تورالقا توراعاسى تي­مۋر ق ۇلىباەۆ وتاندىق ورتا بيزنەستى دامىتۋ ماسەلەسىندە بۇل باع­دارلامانىڭ پايداسى مول ەكەندىگىن جەتكىزدى. قۋاندىق بيشىمباەۆ باعدار­لامانى ىسكە اسىرۋ اياسىندا سوڭعى ەكى ايدا McKinsey&Company حا­لىقارالىق كومپانياسى­مەن بىرلەسە وتىرىپ, وعان قاتى­سۋشىلار اراسىندا ىرىكتەۋ جۇمىس­تارىنىڭ ءجۇر­گىزىلگەندىگىن, بۇگىنگى كۇنى بۇل جۇمىس اياقتالىپ, 300-دەن استام كاسىپورىندار اراسىنان 32 كومپانيانىڭ تاڭداپ الىنعاندىعىن, ولاردىڭ 20-سى اگروونەركاسىپتىك كەشەن سالاسىنداعى, 7-ەۋى ماشينا جاساۋ, 5-ەۋى قۇرىلىس ماتەريالدارى ءوندىرىسى سالاسىنداعى كومپانيالار ەكەندىگىن حابارلادى. بۇگىنگى كۇنى قاتىسۋشى كوم­پانيالارعا دياگنوستي­كا ءجۇر­گىزىلۋدە. ونىڭ قورىتىندى­سىندا ءار كومپانياعا لايىقتى جەكە جوسپار ازىرلەنىپ, ءارى قاراي دامۋىنا قاتىستى ءتيىستى ۇسىنىستار بەرىلەدى. ىرىكتەلگەن كومپانيالار باس­قارۋ سالاسىنداعى الدىڭعى قاتارلى تاجىريبەمەن تانىسىپ, باسقارۋ كونسالتينگى سالاسىندا قىزمەت كورسەتەتىن جەتەك­شى حالىقارالىق كومپانيالاردان وزدەرىنە قاجەتتى ناقتى پراك­تيكالىق نۇسقاۋلىقتاردى الا الاتىن بولادى. باعدارلاماعا قاتىسۋشىلارعا كورسەتىلەتىن قولداۋ قۇرالىنىڭ تاعى ءبىر ءتۇرى – مەملەكەتتىك ورگان­داردىڭ جالپى سالاعا ءتان اكىم­شىلىك كەدەرگىلەردى جويۋ بولىگىندە ولاردىڭ قىزمەتتەرىن ۇيلەستىرۋى بولىپ تابىلادى. «ءبىزدىڭ بۇل جاڭا باعدار­لامامىز شيكىزاتتىق ەمەس ەكسپورتتى دامىتۋ, ونەركاسىپتىك ءوندىرىس كولەمىن ارتتىرۋ, جوعارى جالاقى الاتىن جاڭا جۇمىس ورىندارىن قۇرۋ جانە يمپورتتىق ونىمدەردى وتان­دىق ونىمدەرمەن الماستىرۋ سەكىلدى كۇردەلى مىندەتتەردى شەشۋگە باعىتتالىپ وتىر. ورتا بيزنەستى قولداۋدىڭ بۇل باعدارلاماسى ءساتتى جۇزەگە اسقان جاعدايدا, ءبىز وعان ىرىكتەپ الىنعان كومپانيالار وزدەرىندەگى ەڭبەك ونىمدىلىگىن ورتا ەسەپپەن جىلىنا 10 پايىزعا ءوسىرىپ, ەكسپورتتىق ونىمدەرىنىڭ كولەمىن قازىرگىدەن 30 پايىزعا دەيىن ارت­تىرادى دەپ كۇتەمىز. بۇلار ەلىمىزدىڭ ىشكى جالپى ءونىمىنىڭ كولەمىن وسىرۋگە, ەكونوميكانى ارتاراپتاندىرۋعا, قازاقستاندىق ەكسپورت كولەمىن ارتتىرۋعا, ونىمدىلىك پەن رەنتابەلدىلىكتى نىعايتۋعا ۇلەس قوسا الاتىن جانە جاڭا رىنوكتارعا شىعا الاتىن باسەكەلەستىك قابىلەتى مىعىم كومپانيالارعا اينالۋى ءتيىس. ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ بيزنەسى ءۇشىن ايتىلعان ماقساتتارعا قول جەتكىزۋ وتە وزەكتى بولىپ وتىر», دەدى وتىرىس بارىسىنداعى سوزىندە «بايتەرەك» ۇلتتىق باسقارۋشى حولدينگى» اق باسقارماسىنىڭ توراعاسى قۋاندىق بيشىمباەۆ. وتىرىسقا قاتىسقان كومپانيالار وكىلدەرى ءسوز الىپ, باعدارلامانى قولدايتىندىقتارىن جەتكىزدى. – ءبىز ەلباسىنىڭ باستاماسى­مەن بۇل باعدارلامانىڭ قابىل­دانعانىنا قۋانىشتىمىز. ءبىزدىڭ كومپانيا وسى ىستە بەلسەندىلىك تانىتقانداردىڭ ءبىرى بولدى. باع­دارلاما ورتا بيزنەس سالاسىندا باسەكەلەستىك قابىلەتى مول كوشباسشىلاردىڭ شىعۋىنا ۇلكەن ىقپال ەتەتىن بولادى, – دەدى بىزبەن اڭگىمەسىندە «الاگەۋم گرۋپ» جشس ديرەكتورلار كەڭەسىنىڭ توراعاسى ەركەبۇلان ءىلياسوۆ. – باعدارلاماداعى «بايتەرەك» حول­دينگىنىڭ ءرولىن قالاي باعا­لايسىز؟ – مۇنداعى «بايتەرەكتىڭ» ءرولى وتە زور. ويتكەنى, بۇل باسقارۋشى كومپانيا ءوزىنىڭ قارجى ينستيتۋتتارى جانە اگەنتتىكتەرىمەن بىزگە كومەككە كەلىپ, باعدارلاماعا مەم­لەكەتتىك قولداۋ شارالارىن قامتاماسىز ەتەتىن بولادى. قولداۋ شارالارىنىڭ «بايتەرەك» ارقىلى ءبىر تەرەزە قاعيداتىمەن جۇزەگە اسىرىلاتىندىعى ءبىزدىڭ جۇمىسىمىزدى جەڭىلدەتە ءتۇسىپ, مەملەكەتتىك قولداۋدىڭ تيىمدىلىگىن دە ارتتىرا تۇسەتىندىگى انىق. ال ەلىمىزدەگى قۇس ەتى ءوندىرىسىنىڭ 20 پايىزعا جۋىعىن قامتاماسىز ەتىپ وتىرعان «الەل اگرو» اق قارجى ديرەكتورى نايم تۇرديەۆ قازىرگى كۇنى وزدەرىنىڭ كومپانياسى ەلىمىزدىڭ ىشكى رىنوگىندا باسەكەلەستىك قابىلەتكە يە بولعانىمەن سىرتقى رىنوكقا شىعۋدىڭ قيىندىقتارى بار ەكەندىگىن, مىنە, وسى پروبلەمانى ەڭسەرۋدە بۇل باعدارلاما وزدەرىنە ۇلكەن جاردەمشى بولا الاتىندىعىن, سەبەبى, وندا كور­سەتىلگەن قولداۋ شارالارى مەن قۇرالدارى كومپانيالارىنىڭ مۇددەسىنە سايكەس كەلەتىندىگىن جەتكىزدى. شارا اياقتالعاننان كەيىن جۋر­ناليستەرگە بەرگەن شاعىن سۇح­باتىندا «بايتەرەكتىڭ» باسشىسى قۋاندىق بيشىمباەۆ ەلباسىنىڭ بەرگەن تاپسىرماسىنا سايكەس ءبۇ­گىنگى كۇنى اۋىل شارۋاشىلىعى مەن تاعام ونەركاسىبى, ماشينا جاساۋ جانە قۇرىلىس سالالارى بويىن­شا بولاشاقتا حالىقارالىق نارىقتارعا بەلسەندى شىعا الاتىن 32 كومپانيانىڭ انىقتالعاندىعىن, ولار شىعاراتىن ونىمدەردىڭ جالپى كولەمى 340 ميلليارد تەڭگەنى قۇرايتىندىعىن, ەكسپورتتىق اي­نالىم كورسەتكىشى 40 ميلليارد تەڭگەگە جۋىق ەكەندىگىن جانە ولار­دىڭ 23 مىڭ ادامدى جۇمىسپەن قام­تىپ وتىرعاندىعىن جەتكىزدى. – بۇل كومپانيالار قازىردىڭ وزىندە ەكسپورت باعىتىندا جۇمىس ىستەپ كەلەدى. ولاردىڭ ەكسپورتتىق ونىمدەرىنىڭ كولەمى جىلىنا ورتا ەسەپپەن 12,2 پايىزعا ارتۋدا. بۇل – ەلىمىزدىڭ جالپى ەكونوميكالىق وسىمىنەن جوعارى. مىنە, وسىنداي سەبەپتەرمەن بۇل كومپانيالار تاڭداۋعا ىلىگىپ وتىر. ەندىگى كەزەكتە ءبىز ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ مينيسترلىگى, كاسىپكەرلەردىڭ ۇلتتىق پالاتاسىمەن بىرىگە وتىرىپ, ولاردى نەعۇرلىم جىلدام دامىتۋعا لايىقتالعان باعدار­لامالىق قولداۋ شارالارىن جۇزەگە اسىرا باستايمىز, – دەدى. ەگەر ءوزىمىزدىڭ قازاقى ءتۇ­سىنىگىمىزگە لايىقتاپ, مىسالمەن ايتاتىن بولساق, بۇگىنگى وتكەن بۇل شارا وتاندىق ورتا بيزنەستىڭ ۇلى بايگەسىنە تۇسەتىن جۇيرىكتەردى انىقتاعانمەن بىردەي. كۇنى ەرتەڭ ولار بابى كەلىسكەن جاراۋ اتتاي سايلانىپ, سول بايگەگە تۇسەتىن بولادى. «جۇيرىكتەن جۇيرىك وزار جارىسقاندا» دەگەندەي سول كەزدە ولاردىڭ اراسىنداعى ناعىز تۇلپارلار – وتاندىق بيزنەستىڭ چەمپيوندارى انىقتالادى. بۇل – ءومىردىڭ بايگەسى, تىرشىلىكتىڭ تۇتقاسى سانالاتىن ەكونوميكانىڭ ناعىز بايگەسى. حالىقارالىق دەڭگەيدە شابۋعا لايىقتالىپ وتىرعان ولارعا ىسكە ءسات دەمەكپىز. سۇڭعات ءالىپباي, «ەگەمەن قازاقستان».