گاستروەنتەرولوگ

...كوزدەن كەتسە دە, كوڭىلدەن كەتپەيتىن قيماس جاندار بولادى عوي. جاقىندا وزىممەن بىرگە التى جىل ءبىر پارتادا وتىرعان زايسان اۋدانىنان كەلگەن ەسكى دوستى كەزدەستىرىپ قالدىم. ارسالاڭداپ كەلىپ قۇشاقتاي العان ودان ءمان-جايدى سۇراستىرسام, باۋىرى اۋىرىپ, وسكەمەندەگى ءبىرىنشى قالالىق اۋرۋحانانىڭ گاستروەنتەرولوگيا بولىمشەسىندە ەمدەلىپ شىققان بەتى ەكەن. – سوزىلمالى ۆ گەپاتيتىن جۇق­تىرىپ العانىمدى بىلگەنىمدە قاتتى قورىقتىم. ال اۋدان ورتالىقتارىندا قاۋىپتى باۋىر سىرقاتىن ەمدەي قوياتىن دارىگەرلەر جوقتىڭ قاسى. اۋدان جولداماسىن الىپ, وسكەمەندەگى قالالىق اۋرۋحانانىڭ كۇندىزگى بولىمىندە ەم قابىلداۋ ءۇشىن كەزەككە جازىلۋدى كوزدەپ پورتالعا تۇردىم. جولىم بولدى, ءوز ءىسىنىڭ بىلگىر مامانى, №1-ءشى قالالىق اۋرۋحانانىڭ گاستروەنتەرولوگيا بولىمشەسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى, مەديتسينا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى, سەمەي مەملەكەتتىك مەديتسينا ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى حاديشا سادريقىزى مەنى قابىلداعان سوڭ, ءوزى ەمدەي­تىنىن ايتتى. قولى شيپالى, كوپ­شىلىكتىڭ العىسىنا بولەنگەن حاديشا حاكيموۆا وبلىستىڭ باس گاستروەنتەرولوگى قىزمەتىن قوسا اتقارادى ەكەن. ەكى اپتا جاتىپ, ەم الدىم. قازىر جاعدايىم جاقسى, – دەپ ول اعىنان جارىلدى. وتىز جەتى جىل ادام جانىنىڭ اراشاسى بولىپ قىزمەت ەتىپ كەلە جاتقان ءبىلىمدى دە بىلىكتى, جوعارى ساناتتى دارىگەر حاديشا سادريقىزىمەن اڭگىمەلەسكەندە, كوپ ماعلۇمات الدىق. قاراپايىم, از سويلەپ, كوپ تىڭدايتىن كەيىپ­كەرى­مىز 1971 جىلى تارباعاتاي اۋدا­نىنىڭ اقجار اۋىلىنداعى اباي اتىنداعى ورتا مەكتەپتى «التىن مەدالعا» ءبىتىرىپ, سە­مەي قالاسىنداعى مەديتسينا ينس­تيتۋتىنىڭ ەمدەۋ فاكۋلتەتىنە ءبىر پاننەن عانا ەمتيحان تاپسىرىپ, وقۋعا ءتۇسىپتى. ول جوعارى وقۋ ورنىن ۇزدىك بىتىرگەن سوڭ جول­داما بويىنشا وسكەمەنگە كەلىپ, وبلىستىق اۋرۋحانادا ين­تەرناتۋرادان وتەدى. سودان كەيىن بەس جىل قالالىق №-2-ءشى اۋرۋ­حانادا تەراپەۆت ماماندىعى بوي­ىنشا قىزمەت ەتەدى. بۇل كۇن­دەرى №1-ءشى قالالىق اۋرۋحانادا دارىگەر-ورديناتور, بولىمشە مەڭگەرۋشىسى قىزمەتىن ابىرويمەن اتقارىپ كەلەدى. قازىر وبلىس تۇرعىندارى ارا­سىندا اسقازان, ۇيقى بەزى, ىشەك, باۋىر سىرقاتى ءورشىپ تۇر. ونىڭ سەبەبىن قورشاعان ورتانىڭ كۇردەلىلىگى, ادامداردىڭ ءوز دەنساۋلىعىنا نەمقۇرايلى قاراۋى, دۇرىس تاماقتانباۋ, جۇيكەگە تۇسكەن اۋىر سالماقتان ىزدەگەن ءجون شىعار, اسىرەسە, سوزىلمالى ۆ.س. ۆيرۋستى گەپاتيتىن جۇقتىرىپ العاندار جىل سايىن كوبەيىپ كەلەدى. سىرقات نەدەن جۇعادى؟ اراق پەن شىلىم شەگۋ, اعزاعا زياندى مايلى تاعامدى ءجيى قولدانۋ اسا قاۋىپتى. سونداي-اق, ۇيقى بەزى اۋرۋىن ەمدەۋ دە قيىن. بۇل سىرقاتتى اۋرۋحانادا جاتىپ, ەمدەۋگە كوپشىلىكتىڭ جاعدايى كەلە بەرمەيدى. ءبىر عانا مىسال. سوڭعى ءبىر-ەكى جىلدان بەرى سكرينينگتى تەكسەرۋ ناتيجەسىندە وبلىستا ەكى مىڭ ادامنىڭ سوزىلمالى ۆ.س. گەپاتيتىن جۇقتىرعانى بەلگىلى بولدى. ونى دەر كەزىندە ەمدەمەسە باۋىر تسيرروزىنا اينالىپ كەتۋى عاجاپ ەمەس. ماسەلەن, وڭىردە جىل سايىن 300-350 ادام تسيرروز سىرقاتىمەن اۋىر حالدە ەمحاناعا تۇسسە, كوبىن جۇيەلى ەمدەۋ ناتيجەسىندە امان الىپ قالامىز. ادام ءۇشىن ەڭ قىمبات دەنساۋلىق قوي. وعان نازار اۋدارعانىمىز ءجون. سىرقات مەڭدەمەي تۇرىپ, دارىگەرگە كورىنسەڭىز, بارلىق قيىندىقتى جەڭە الاسىز, – دەپ وبلىستىڭ باس گاستروەنتەرولوگى ءبىراز جايدان ماعلۇمات بەرە كەتتى. – وسىدان ءۇش جىل بۇرىن ۇكى­مەتتىڭ قاۋلىسى بويىن­شا اسا قاۋىپتى دەرتتىڭ الدىن الۋ ماقساتىندا سىرقاتقا شالدىق­قان­داردى ەمدەۋ ءۇشىن مول قارجى ءبولىندى. ماسەلەن, بۇرىن سىرقات جاندار بۇل دەرتتەن ەمدەلۋ ءۇشىن ءوز قالتالارىنان 6-12 مىڭ اقش دوللارى مولشەرىندە قارجى شىعارىپ, جانىن امان ساقتاپ قالۋ ءۇشىن ەمدەلەتىن. ەلباسى ن.نازارباەۆ قازاقستان حالقىنا جولداۋىندا ادامداردى مەديتسينالىق جاعىنان قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن جىل سايىن مول قارجى بولىنەتىنىن, قازىرگى كەزدە اسا كۇردەلى جۇرەك, باۋىر, بۇيرەككە ءساتتى وپەراتسيالاردىڭ ءوز ەلىمىزدە جاسالا باستاعانىن ايتقان. ءبىزدىڭ بولىمشەدە دە ادام­داردى ەمدەۋ ءۇشىن قاجەتتى قۇرال-جابدىقتاردىڭ ءبارى بار, – دەيدى ح.حاكيموۆا. اسقازان, ۇيقى بەزى, ىشەك, باۋىر سىرقاتىنا شالدىققانداردى گاستروەنتەرولوگتىڭ ەمدەيتىنى بەلگىلى. حاديشا ساديرقىزىنىڭ ايتۋىنشا, بۇل ماماندىقتى مەڭگەرگەن ماماندار تاپشى. سوندىقتان دا وبلىستىڭ باس دارىگەرى قالالار مەن اۋداندارعا ىسساپارعا شىعىپ, سىرقات جاندارعا كومەك كورسەتەدى, اۋرۋى مەڭدەپ بارا جاتسا وسكەمەنگە كەلىپ ەمدەلۋگە كەڭەس بەرەدى. گاستروەنتەرولوگيا بولىمىندە ەمدەلىپ جاتقاندارعا ءوزىنىڭ مول تاجىريبەسىنە سۇيەنە وتىرىپ اقىل-كەڭەس بەرۋ, سىرقاتتارعا ەم-دومىنا قاجەت ءدارى-دارمەك پەن ۆيتاميندەردى قان تامىرى ارقىلى جىبەرۋ, قاراماعىنداعى جاس دارىگەرلەردى ۇيرەتۋگە, ءجيى-ءجيى الماتى مەن استانادا, ماسكەۋ, ەۋروپانىڭ ۇلكەن قالالارىندا ءوتىپ جاتاتىن پايدالى سيمپوزيۋمدار مەن كونفەرەنتسيالارعا قاتىسۋ, تاعى باسقا ءىس-شارالارعا حاديشا ساديرقىزىنىڭ ۋاقىتتى قالاي تاباتىنىنا ارىپتەستەرى تاڭ قالادى. بولىمدە قازىر 18 ادام قىز­مەت ەتەدى. دارىگەرلەر شىنار ءاشى­موۆا, مارجان جاناسباەۆا جاس بولسا دا بىلىمدەرىن جەتىلدىرۋگە نازار اۋدارادى. شىنار سەمەي مەديتسينالىق ۋنيۆەرسيتەتىندە ماگيستراتۋرانى اياقتاپ, دوكتورانتۋرادا وقىپ ءجۇر. مارجان ءبىلىمىن جەتىلدىرۋگە ازىرلەنۋدە, بيىل ماگيستراتۋراعا بارماق. مەدبيكەلەر, ۇجىمنىڭ اردا­گەرلەرى گۇليا جەكسەنباەۆا, ءما­ريا قايرانوۆا, ءبيبىنۇر ماريا­نوۆا, گۇلجان ايتقازينا, سۆەت­لانا سيتراكوۆا, نۇرگۇل ءتۇس­تىكباەۆا ساپالى قىزمەتىمەن كوپ­شىلىكتىڭ العىسىنا بولەنگەن ابزال جاندار. ولاردىڭ بارلىعىنىڭ حاديشا ساديرقىزىنىڭ ىسكەر دە شەبەر ۇيىمداستىرۋى مەن شيرەك عاسىرداي ءبىر جەردە تاپجىلماي قىزمەت ەتىپ كەلە جاتقانى دا كوپ جايدى اڭعارتسا كەرەك. شيپالى قولىمەن مىڭداعان ادامدى ەمدەپ, عيبراتتى عۇمىرىمەن ەل العىسىنا بولەنگەن عالىم, قولى شي­پالى دارىگەر, سەمەي مەديتسينا ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى, «قازاقستان دەنساۋلىق ساقتاۋ سا­لاسىنىڭ ۇزدىگى» حاديشا حاكي­موۆا الداعى ۋاقىتتا دا ادام جانىنىڭ اراشاشىسى بولا بەرمەك. وڭداسىن ەلۋباي, جۋرناليست. وسكەمەن.