تارتۋ

ۇلتتىڭ مارتەبەسىن كوتەرىپ, جۇرتتىڭ بەدەلىن ارتتىراتىن قازاق حاندىعىنىڭ 550 جىلدىعى وتانىمىزدا ۇلكەن ۇردىسكە يە بولىپ, ۇرپاقتىڭ رۋحىن وياتىپ, توڭىرەگىن تۇگەندەي قاراۋعا مۇمكىندىك بەرىپ وتىر. «وتاندى ءسۇيۋ – بابالاردان ميراس بولعان ۇلى مۇرانى قادىرلەۋ, ونى كوزدىڭ قاراشىعىنداي ساقتاۋ, ءوز ۇلەسىڭدى قوسىپ, دامىتۋ جانە كەيىنگى ۇرپاققا امانات ەتىپ, تابىستاۋ دەگەن ءسوز. بارشا قازاقستاندىقتاردىڭ جۇمىسىنىڭ تۇپكى ءمانى – وسى!» دەگەن ەلباسى نۇرسۇل­تان نازارباەۆتىڭ ءسوزى الداعى ويىمىزعا ارقاۋ بولدى. «جەتى جارعى» جانە قو­جابەرگەن جىراۋ» حالىق­ارالىق قوعامدىق قورى ايتۋلى مەرەكەگە تارتۋ رەتىن­دە, قازاق تاريحىن حاتقا ءتۇ­سىرىپ كەتكەن قوجابەرگەن جىراۋدىڭ «اللا ءوزى السىن ءبىزدى پاناسىنا, دۇشپاننىڭ قول جەتكىزسىن جاعاسىنا. مايداندا ەرلەرىمە قۋات بەرىپ, كورشى ەلدىڭ قال­دىر­ماسىن تاباسىنا. الاشتىڭ التى ۇلىنىڭ ءبىرى-قازاق, جۇرت ەدى قايىرىمدى سالتى عاجاپ. تىلەيمىن جالبا­رىنىپ جاراتقاننان, حال­قىمدى ەتكىزبە دەپ جاۋعا مازاق» دەپ باستالاتىن, «ەلىم-اي» داستانىن «زەردە» باسپاسىنان شىعارىپتى. ۇلت تاريحىن تانىپ بىلۋدە التىن ارقاۋلى ايعاق بولىپ ەسەپتەلەتىن, بۇل داستان تۋرالى اڭگىمەنىڭ الدىندا تاۋكە حان تۇسىنداعى قازاق حاندىعى جايلى مول دەرەكتەر كەلتىرىلىپ, جوبا جەتەكشىسى, اتالمىش قوعامدىق قوردىڭ توراعاسى, پروفەسسور بەكەت تۇرعاراەۆتىڭ كولەمدى ماقالاسى جەلى تارتىپتى. ودان كەيىن بۇل كۇندە ارامىزدا جوق, بىراق ارتىنا ولمەس مۇرا قالدىرعان اكادەميكتەر ماناش قوزىباەۆ پەن سالىق زيمانوۆتىڭ جانە قازاق عالىمدارىنىڭ بۇگىنگى اقساقالى سەرىك قيراباەۆتىڭ, پروفەسسورلار امانگەلدى ايتالى مەن مەكەمتاس مىرزاحمەتوۆتىڭ قوجابەرگەننىڭ حالىق تاريحىنا قالدىرعان دەرەكتەرىن تالداعان زەرتتەۋ ماقالالارى ورىن الىپتى. الپىس ءبىر جاسىنىڭ 45 جىلىن جورىقتا وتكىزگەن جىراۋدىڭ بۇل داستانى «جۇرتىمنان نەگە ايايىن ونەرىمدى, جوعالتپان ءتىرى جۇرسەم بەدەلىمدى, حالقىمنىڭ اۋىر ءحالىن بايان ەتىپ, باستايىن «ەلىم-اي» دەپ ولەڭىمدى» دەپ ءوزى ايتقانداي, «اقتابان شۇبىرىندى, القاكول سۇلاما» زامانىنان مول دەرەك بەرەدى. ەلىمىزدىڭ ءتورت قۇبىلاسىن تۇگەل حاتقا تۇسىرگەنىن ءار شۋماقتان ايقىن اڭعاراسىڭ. قالماقپەن قاقتىعىستا ءسىبىر مەن سىر, ومبى مەن قاراتاۋ اراسى ولەڭ ورنەگىنە تۇسكەندە, سول وڭىرلەردە قازاقتىڭ تولىبايداي تولىسقان اقىلمانى, «قانجىعالى ارعىن بوگەنباي – التىندى توننىڭ جاعاسى. وسى كۇنگى سارداردىڭ, بارىنەن ارتىق باعاسى. بەس جاسى كىشى بوگەننەن, الباننىڭ ەرى حانگەلدى. بولىنسە دە جۇرتىنان, باستاۋعا جارار عاسكەردى», دەپ حاس باتىرلارىڭ كەسكىن كەلبەتىن, ءبىتىم-بولمىسىن ادەمى سۋرەتتەيدى. كىتاپ ساپالى قاعازعا باسىلىپ, قازاق جۇرتىنىڭ بايتاعىنداعى كەرەمەت تابيعات كورىنىستەرىمەن, كيەلى ورىندارىنىڭ سۋرەتتەرىمەن, قاسيەتتى سانالاتىن جادىگەرلەرمەن بەزەندىرىلگەن. بۇل جيناقتان قالىڭ وقىرمان حالقىمىزدىڭ تاسقا باسقان تاريحىن ءدال تانىپ بىلەرى ءسوزسىز. «قاراتاۋ, سىر, سارىارقا, ەدىل-جايىق, تۇراقتى قازاق جۇرتى قونىسى دەپ. ساناڭدار ءتۇپ قازاققا سونى لايىق, اۋەلدەن مال جايىلىپ, ءورىسى دەپ», مۇندا جەر تۇتاستىعى دا جاقسى تياناقتالعان. سۇلەيمەن مامەت, «ەگەمەن قازاقستان».