ەلباسى تاپسىرماسىنىڭ ورىندالۋى – ۇكىمەت قىزمەتىنىڭ نەگىزى

پرەمەر-مينيستر كارىم ءماسىموۆ كەشە ماڭعىستاۋ وبلىسىنداعى ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق باعدارلامانىڭ ورىندالۋ بارىسىمەن تانىسۋىن جالعاستىردى. قازاقستاننىڭ باتىسىنداعى وبلىستاردى ارالاۋ جانە ماڭىزدى نىسانداردىڭ قۇرىلىسىمەن, ولار­دىڭ جۇمىس بارىسىنداعى جاع­دايى­مەن تانىسۋ ۇكىمەت باسشىسىنا كوپ ماسەلەنى اشىپ بەرگەندەي. ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ الەۋمەت­تىك-ەكونوميكالىق دامۋدى ينتەن­سيۆتەندىرۋ جانە حالىقتىڭ تۇرمىس سا­پاسىن جاقسارتۋ جونىندەگى تاپ­سىرمالارىنىڭ ورىندالۋى كارىم ءماسىموۆ كابينەتى قىزمەتىنىڭ نەگىزى ەكەنىن ەسكەرسەك, اتقارۋعا ءتيىستى ىستەر دە, شەشىلۋى قاجەت ماسەلەلەر دە از ەمەس ەكەندىگى انىق. قازاقستاننىڭ يننوۆاتسيالىق دامۋىنداعى تابىستار مەن الەمدە جالعاسىپ جاتقان داعدارىس سالدا­رى­نىڭ كۇردەلى جاعدايىنداعى ەلى­مىزدەگى تۇراقتىلىقتىڭ ءمانى العا قويىلعان ماقساتتى ناقتى ايقىن­داپ, ولاردىڭ ورىندالۋىنا كۇش-جىگەردىڭ شوعىرلاندىرىلۋىندا بولسا كەرەك. ادامدى جانە وعان جاسالاتىن مۇمكىندىكتى ۇدايى باستى نازاردا ۇستايتىن ەلباسى نۇر­سۇل­تان نازارباەۆ مەملەكەتتىڭ بۇكىل كۇش-جىگەرىن حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋعا جۇمىلدىرىپ وتىرعانى بەلگىلى. ۇكىمەتتەن مەملەكەت باس­شى­سى ناق وسىنى تالاپ ەتەدى. ۇكىمەت جۇمىسىنىڭ تابىستى بولۋى ەكونوميكانى دۇرىس باس­قا­رۋعا عانا بايلانىستى ەمەس. حا­لىق­تىڭ الەۋمەتتىك قورعالۋ شارالارىن جە­تىلدىرۋ, جۇمىسسىزدىق پروبلە­ما­لارىن كەشەندى شەشۋ, جاڭا جۇمىس ورىندارىن قۇرۋ, ەرتەڭگى كۇنگە دەگەن, اسىرەسە, جاستار اراسىندا سە­نىمدىلىك احۋالىن قالىپتاستىرۋ – پرەزيدەنت ساياساتىنىڭ شەشۋشى ولشەمدەرى. كارىم ءماسىموۆ ۇكىمەتىنىڭ جۇ­مىس ستيلىنە ادەتتە ءىس-ارەكەتتىڭ جەدەلدىگى مەن تيىمدىلىگى ءتان بولىپ تابىلادى. سوندىقتان دا جۇمىس ساپارىنا شىققان دەلەگاتسيانىڭ قۇرامىنا بىرقاتار مينيسترلىكتەر مەن ۆەدومستۆولاردىڭ باسشىلارى ەنگىزىلگەن. مۇنىڭ ءوزى جاعدايمەن تانىسۋ بارىسىندا قاجەتتى ۇيىم­دىق جانە ناقتى شەشىمدەردى سول ورىن­دا قابىلداۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ماڭعىستاۋ وبلىسىنا ساپارى­نىڭ ەكىنشى كۇنىن كارىم ءماسىموۆ بورانقۇل گاز وڭدەۋ زاۋىتىنىڭ قۇرىلىسىنان باستادى. زاۋىتتىڭ قۇ­رىلىسى 2005 جىلدىڭ ناۋرى­زىن­دا باستالسا دا, ونىڭ پايدالانۋعا بەرىلۋ مەرزىمى جىلجۋمەن كەلەدى. ال زاۋىت يندۋستريالىق-يننوۆاتسيا­لىق دامۋ ستراتەگياسى اياسىنداعى ەڭ ماڭىزدى نىسانداردىڭ ءبىرى بولىپ تابىلادى. وسىعان دەيىن قۇرىلىستى “تولقىنمۇنايگاز” جشس جۇرگىزگەن ەدى. 2010 جىلدىڭ 1 ماۋسىمىنا دەيىن 24,5 ملرد. تەڭگە جۇمسالىپتى. قارجىلىق پروبلە­ما­لارعا بايلانىستى قازىر قۇرىلىس توقتاپ تۇر. “ەرتەڭگى كۇننەن باستاپ زاڭ­نا­ما­عا سايكەس “قازمۇنايگاز” ۋا­قىت­شا باسقارۋعا كىرىسۋگە ءتيىس, كاسىپ­ورىن جۇمىس ىستەۋى كەرەك”, – دەپ تاپ­سىر­دى ۇكىمەت باسشىسى. “بۇگىن “تول­قىن­مۇنايگازبەن” كەلىسىم-شار­تتى بۇزۋ تۋرالى بۇيرىققا قول قويىلدى. ەرتەڭنەن باستاپ “قاز­مۇنايگاز” ۇك تاراپىنان ۋاقىتشا باسقارۋ ەنگىزىلەتىن بولادى”, – دەدى مۇناي جانە گاز ءمينيسترى ساۋات مىڭباەۆ. بەينەۋ – شالعاي اۋدانداردىڭ ءبىرى. شەكارادا ورنالاسقان اۋدان­نىڭ 50 مىڭعا تارتا حالقى ءۇشىن زاۋىت – ەڭ الدىمەن جاڭا جۇمىس ورىندارى سوندىقتان دا پرەمەر-مينيستر بورانقۇل زاۋىتىنىڭ تەزدەتىپ ىسكە قوسىلۋىن وتە جاۋاپتى دەپ اتادى. “بۇل ۇلكەن كاسىپورىن, جۇمىس ىستەيتىندەر كوپ بولادى, سوندىقتان دا مۇندا ءتارتىپ ورناتۋ كەرەك”, – دەدى ك.ءماسىموۆ. ۋاقىتشا باسقارۋدى ەنگىزۋدىڭ ءوزى ۋاقىتشا شارا ەكەنى بەلگىلى. سون­دىقتان دا مۇنداي الىپ قۇرى­لىس­تاردى سالۋعا تەندەر وتكىزگەندە ونى ۇتقان زاڭدى نەمەسە جەكە تۇل­عانىڭ ادال بولاتىندىعى كەپىلدەن­دىرىلگەنى ءجون. ال ماسەلەنىڭ تۇپكى شەشىمىن ۇكىمەتتىك دەڭگەيدە “تول­قىن­مۇنايگاز” جانە “قازپولمۇ­ناي” جشس اكتيۆتەرىن بورانقۇل گاز وڭدەۋ زاۋىتى قۇرىلىسىن اياق­تاۋ شارتىمەن مەملەكەت نەمەسە جەكە الەۋەتتى ينۆەستوردىڭ ساتىپ الۋى بويىنشا سوڭعى شەشىم قابىلدانۋى كەرەك. ۇكىمەت باسشىسى سونداي-اق اتى­راۋ مەن ماڭعىستاۋ وبلىسى اراسىنداعى كولىك قاتىناسىن تۇبەگەيلى جاقسارتۋ, رەسەي فەدە­را­تسيا­سى مەن ەۋروپادان كەلەتىن جۇكتەر جەتكىزىلەتىن, ورتا ازيانىڭ كولىكتىك ءدالىزى قىزمەتىن اتقاراتىن اسا ماڭىزدى “اتىراۋ – اقتاۋ” اۆتو­ماگيسترالىنىڭ “بەينەۋ – اقتاۋ” جولىن قايتا جاڭارتۋ جو­با­سىمەن تانىسىپ, ونىڭ ۇستىمىزدەگى جىلى پايدالانۋعا بەرىلۋگە ءتيىس 40 شاقىرىمدىق “بەينەۋ – ماناشى بەكەتى” تەلىمى قۇرىلىسىنىڭ باس­تا­لۋىنا قاتىستى. پرەمەر-مينيستر بۇل جەردە دە ءوزىن ىستىق ىقى­لاسپەن قارسى العان جۇرتشىلىقپەن جارقىن امانداسىپ, اۋدان حالقىنا ەلباسىنىڭ سالەمىن جەتكىزدى. وبلىستاعى ەلدى-مەكەندەردىڭ ءبىر-بىرىنەن جانە وبلىس ورتالى­عى­نان شالعاي ورنالاسقاندىعى بۇل وڭىردە قاتىناس جولدارىن جاقسار­تۋ­دى تالاپ ەتەدى. قازىرگى كەزدە اتال­عان “بەينەۋ – اقتاۋ” اۆتوموبيل جولىن جوندەۋمەن بىرگە “بەينەۋ – جەزقازعان” جاڭا تەمىر جول جەلىسىن سالۋ جوسپارلانعان. بۇل جوبا ىسكە اساتىن بولسا, جولاۋشى جانە جۇك تاسىمالى الدەقايدا جاقسارماق. سول سەكىلدى “بەينەۋ – بوزواي – شىم­كەنت” ماگيسترالدىق گاز قۇبى­رى سالىنادى. ونىڭ ءبىرىنشى كەزەگى 2013 جىلى, ەكىنشى كەزەگى 2019 جىلى سالىنىپ بىتپەك. 1487 شاقى­رىمعا سوزىلاتىن قۇبىردىڭ جو­بالىق قىسىمى گازدى قاشىقتىققا جەتكىزۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. قازىر بۇل جوبالاردىڭ ازىرلىك جۇمىس­تارىن جۇرگىزۋ شارتتارى جاسالعان. ودان سوڭ ۇكىمەت باسشىسى بەي­نەۋ اۋىلىنداعى جاڭادان سالىنىپ بىتكەن كۇيكەن ورتا مەكتەبىندە بولىپ, اۋداننىڭ الەۋمەتتىك-ەكو­نوميكالىق دامۋ كورسەتكىشتەرىمەن تانىسىپ, جۇرتشىلىقپەن اڭگىمە­لەس­تى. اۋىل اقساقالدارى ۇكىمەت باس­شىسىنا ءسات ساپار تىلەپ, باتا بەردى. وبلىس ورتالىعىندا كارىم ءماسىموۆ “اقتاۋ حالىقارالىق تەڭىز-ساۋدا پورتىن سولتۇستىك باعىتتا كەڭەيتۋ” جوباسىنىڭ ءجۇ­زەگە اسىرىلۋ بارىسىمەن تانىستى. قازاقستان ۇكىمەتىنىڭ 2005 جىلعى 13 قىركۇيەكتەگى قاۋلىسىنا سايكەس 2006 جىلى جۇزەگە اسىرىلا باستاعان جوبانىڭ قۇنى 41 ملرد. 680 ملن. تەڭگە. اتالمىش جوبا اياسىندا جاعالاۋ سىزىعىن قورعاۋ جانە تولقىن قۇلاتۋعا ارنالعان گيدروتەحنيكالىق قۇرىلعىلار قۇرىلىسى, جاڭا اكۆاتوريا مەن سۋ استى ارنالارىن قالىپتاستىرۋ جونىندەگى تەڭىز تابانىن تەرەڭدەتۋ جۇمىستارى, قوسالقى ينفراقۇرى­لىمى بار ءتورت مۇناي قۇيۋ جانە ءۇش قۇرعاق جۇككە ارنالعان ايلاقتار سالۋ جوبالارى قارالعان. بۇل اۋقىمدى جۇمىستار “قا­زاق­ستان دامۋ بانكى” اكتسيونەرلىك قوعامىنىڭ زايمدارى ەسەبىنەن قارجىلاندىرىلدى. ءوڭىردىڭ ەكونوميكالىق دامۋ جاعدايىن وڭ باعالاعان پرەمەر-مينيستر وركەندەپ جاتقان ءوندىرىس ورىندارىندا ماڭعىستاۋلىقتار ەڭبەك ەتىپ, يگىلىگىن كورۋى كەرەكتىگىن اتاپ ايتتى. پرەمەر-مينيستر وبلىستىق اۋرۋحانانىڭ بىلتىر كۇردەلى جوندەۋدەن وتكەن بلوگىندا بولىپ, بولىمشەلەردى ارالادى. وبلىستىق دەنساۋلىق ساقتاۋ باسقارماسىنىڭ باستىعى س.مۋسينوۆ ماڭعىستاۋدىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنىڭ جاي-جاپسارىمەن تانىستىردى. وبلىس­تىق اۋرۋحانا 460 توسەكتىك. 700-دەن استام مەديتسينالىق قىزمەتكەر مۇندا تۇسكەن سىرقاتتارعا قىزمەت كورسەتەدى. جىلىنا 14 مىڭ ادام ەمدەلىپ شىعۋىنا بولادى. وبلىس اكىمدىگى مەن قازاقستان رەسپۋبليكاسى دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنىڭ قولداۋى, وبلىستىق دەنساۋلىق ساقتاۋ باسقارماسى مەن مينيسترلىك كوميتەتتەرىنىڭ اۋماق­تىق دەپارتامەنتتەرى اراسىنداعى تىعىز قارىم-قاتىناس ارقاسىندا ۇلتتىق بىرىڭعاي دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىن ەنگىزۋگە قول جەتتى. جاڭا جۇيەنىڭ ەنگىزىلۋىمەن وبلىستىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىندا وڭ وزگەرىستەر بايقالۋدا. بيىلعى التى ايدا انا ءولىمى تىركەلگەن جوق. ال نارەستە شەتىنەۋى 18,6 كورسەتكىشىنە تومەندەدى. وتكەن جىلعى وسى كەزەڭدە بۇل كورسەتكىش 21,0 بولاتىن. سونداي-اق, تۋبەر­كۋ­لەز­بەن اۋرۋشىلىق تا ەداۋىر ازايعان. ياعني, وتكەن جىلعى جارتى جىلدا 100 مىڭ ادامعا شاققاندا 81,8 بولسا, بيىلعى التى ايدا 58,1 بو­لىپ, 29%-دى كورسەتىپ وتىر. وبلىستا دارىگەرلەردىڭ بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋ ماسەلەسى دە جاقسى جولعا قوي­ىلعان. ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ ال­عاشقى جارتى جىلىندا 146 دارىگەر, 29 ورتا مەديتسينالىق قىزمەتكەر قايتا دايارلىق كۋرسىنان ءوتتى. ۇلتتىق بىرىڭعاي جۇيەنىڭ ەن­گىزىلۋىمەن تۇرعىندارعا وبلىس تا­ريحىندا تۇڭعىش رەت مەديتسينالىق كومەكتىڭ جوعارى تەحنولوگيالىق تۇرلەرى كورسەتىلە باستادى. جىل باسىنان بەرى ەرەسەكتەرگە كارديو­حيرۋرگيالىق وتالار جاسالىپ كەلە جاتسا, ءساۋىر ايىندا بالالارعا دا وسىنداي وتا جاسالدى. سونداي-اق بۋىنداردى ەندوپروتەزدەۋ, ءتۇرلى وفتالمولوگيالىق, ۋرولوگيالىق, نەيروحيرۋرگيالىق وتالار دا جاسالدى. بۇل ماقساتتارعا قاجەتتى قۇرال-جابدىقتار وبلىستىق بيۋدجەت ەسەبىنەن ساتىپ الىندى. وسىنداي وڭ وزگەرىستەرگە وراي سالاىشىلىك باسەكە دامۋ ۇستىندە. جاڭا جۇيەدە كوزدەلگەن ماقسات تا وسى. وبلىس تۇرعىندارىنا كورسەتى­لەتىن مەديتسينالىق كومەك ساپاسىن جاقسارتا ءتۇسۋ ءۇشىن وبلىس ورتالىعى مەن اۋدان, قالالاردا جاڭا مەدي­تسينالىق نىساندار قۇرىلىستارى قارقىندى ءجۇرىپ جاتىر. دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنداعى جاعىمدى جاڭالىقتارمەن تانىس­قان­نان كەيىن كارىم ءماسىموۆ ەمدەۋ مەكەمەلەرى باسشىلارىمەن ءدوڭ­گە­لەك ۇستەل باسىندا كەزدەستى. قازاق­ستان رەسپۋبليكاسى دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىن دامىتۋدىڭ 2011-2015 جىلدارعا ارنالعان “سالا­ماتتى قازاقستان” مەملەكەتتىك باعدارلاماسىن تالقىلاۋعا ارنالعان باسقوسۋدا سەرىكبول مۋسينوۆ اتالمىش باعدارلامانىڭ جارتى جىلدان بەرى وبلىس ەمدەۋ مەكەمە­لەرىندە تالقىلانىپ كەلە جاتقانىن جانە دارىگەرلەردىڭ جاڭا باعدار­لا­مانى قولدايتىنىن ايتتى. سونداي-اق ول باعدارلامانىڭ سالاعا جاڭا­لىق ەنگىزگەن كەيبىر تۇستارىن ەرەكشە اتاپ ءوتتى. دوڭگەلەك ۇستەلدە ءسوز سويلەگەن دارىگەرلەر باعدارلامانى قولداي­تىن­دىقتارىن ءبىلدىرىپ, ءوز ويلارى مەن ۇسىنىستارىن دا جاسىرماي ايتىپ, سۇراقتار قويدى. پرەمەر-مينيستر ولاردىڭ ساۋالدارىنا جاۋاپ بەردى. دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترى جاقسىلىق دوسقاليەۆتىڭ ايتۋىن­شا, مەملەكەتتىك باعدارلامانىڭ ەلىمىزدىڭ بارلىق مەديتسينالىق ۇجىمدارىندا تالقىلانىپ, بۇگىنگى كۇنى دەنساۋلىق ساقشىلارىنان كەلىپ تۇسكەن ۇسىنىستاردىڭ ۇزىن سانى 600-گە جەتىپ, بۇلاردىڭ بارلىعى جان-جاقتى تالدانۋدا. مەديتسينا قىزمەتكەرلەرىمەن قاتار قاراپايىم حالىق اراسىندا دا قولداۋ تاپقان “سالاماتتى قازاق­ستان” مەملەكەتتىك باعدارلاماسىن تالقىلاۋ قازىر ءوز مارەسىنە جەتتى. وبلىس اكىمى قىرىمبەك كوشەر­باەۆ دارىگەرلەردىڭ قوعام ومىرىندە زور ورىن الاتىنىن اتاپ ءوتىپ, ولار­دىڭ قوعامداعى الەۋمەتتىك ورنىن قاي­تا قاراستىرىپ, ەڭبەككە دەگەن ىن­تاسىن ارتتىرۋ قاجەت دەگەن ويىن ايتتى. كۇننەن-كۇنگە الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جاعدايى جاقسارۋ ۇستىندەگى قازىنالى تۇبەكتە ۇكىمەت باسشىسىنا اۋىز تولتىرىپ ايتار جاڭالىقتار, ماقتانىشپەن كورسە­تەر ساۋلەتى مەن اجارى ايشىقتى نىساندار جەتكىلىكتى. سولاردىڭ ءبىرى ءارى بىرەگەيى – ش.ەسەنوۆ اتىنداعى كاسپي مەملەكەتتىك تەحنولوگيالار جانە ينجينيرينگ ۋنيۆەرسيتەتى. ەلباسىنىڭ تىكەلەي قولداۋىمەن تۇتاستاي قايتا سالىنىپ, زاماناۋي وزىق تەحنولوگيالارمەن تولىقتاي جابدىقتالىپ جاتقان ءبىلىم ورداسى بو­لاشاقتا الەمنىڭ ايتۋلى وقۋ ورىن­دارىمەن يىق تىرەسۋدى ماقسات تۇتۋدا. ۋنيۆەرسيتەتكە ات باسىن بۇرعان پرەمەر-مينيستر كارىم ءماسىموۆ­تى وقۋ ورنىنىڭ رەكتورى ءابدىمۇ­تالىپ ءابجاپپاروۆ ۋنيۆەرسيتەت قالاشىعىنىڭ دامۋ جوسپارىمەن, وقۋ ورنىنىڭ ءبىلىم بەرۋ جايىمەن تانىستىردى. مۇندا قازىر كۇندىزگى بولىمدە 2628, ال سىرتتاي وقۋ ءبو­لى­مىندە 4000 ستۋدەنت ءبىلىم الادى. وقۋ ورنى كاسپي ماڭى مەملەكەتتەرى ۋنيۆەرسيتەتتەر اسسوتسياتسياسىنىڭ مۇشەسى. قازىرگى كەزدە ۋنيۆەرسيتەت الىس جانە جاقىن شەتەلدەرمەن 54 مەموراندۋم مەن كەلىسىم-شارتتارعا قول قويعان. سودان كەيىن ۇكىمەت باسشىسى وبلىس ءبىلىم بەرۋ سالاسى باسشى­لا­رى­نىڭ قاتىسۋىمەن “قازاقستان رەس­پۋبليكاسىندا 2011-2020 جىل­دار­عا ارنالعان ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىن دامىتۋدىڭ مەملەكەتتىك باعدارلا­ما­سىنىڭ” جوباسىن تالقىلاۋعا ار­نالعان دوڭگەلەك ۇستەل وتكىزدى. ءدوڭ­گەلەك ۇستەلدى قىسقاشا كىرىسپە ءسوز­بەن اشقان ك.ءماسىموۆ بۇل كۇندەرى بۇكىل ەلىمىزدەگى بارلىق پەداگو­گي­كالىق ۇجىمداردا كەڭىنەن تالقى­لانىپ جاتقان باعدارلامانىڭ بو­لاشاقتا رەسپۋبليكامىزداعى ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىن الەمدىك تالاپقا ساي دامىتۋداعى ماڭىزىنا توقتالىپ, دوڭگەلەك ۇستەل باسىنا جينالعان پە­داگوگتاردىڭ ۇسىنىس-پىكىرلەرىن ءوز قۇلاعىمەن ەستىگىسى كەلەتىنىن ايتتى. دوڭگەلەك ۇستەلدە العاش ءسوز العان وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى ق.جۇماشەۆ ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنىڭ قازىرگى جاي-كۇيى مەن بولاشاقتاعى جۇمىس جوسپارلارى جونىندە قىس­قا­شا باياندادى. ول تالقىلانىپ وتىر­عان باعدارلامانىڭ ەرتەڭىن “كەلەشەككە – كەمەل بىلىممەن” دەگەن ەلباسى ءسوزىن كوكىرەكتەرىنە قۇيىپ, ماقساتىنىڭ تەمىرقازىعى ەتكەن ءبىلىمپاز ۇرپاقپەن تىعىز بايلانىستىرىپ وتىرعان ەلىمىزدە ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىن دامىتۋعا زور سەپتىگى تيەتىن قۇجات ەكەنىنە قوسىلا كەلە, قازىرگى كۇنگى اسا ءزارۋ جۇ­مىس­شى ماماندىقتارىنا وقىتاتىن ينجەنەر-پەداگوگتاردى دايارلاۋعا زور كوڭىل ءبولۋ قاجەت دەگەن ۇسى­نىسىن ءبىلدىردى. ش.ەسەنوۆ اتىنداعى كاسپي مەملەكەتتىك تەحنولوگيالار جانە ين­جينيرينگ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەك­تو­رى ءا.ءابجاپپاروۆ ءبىلىم بەرۋدە مەملەكەتتىك بيۋدجەتپەن قاتار نەسيەلىك جۇيەگە كوشكەن جوعارى وقۋ ورىندارىندا پەداگوگتاردىڭ ەڭبەكاقىسىنىڭ شەتەلدىك ارىپتەستەرىنەن ەداۋىر ازدىعى, ورىس تىلىندە وقىتاتىن مەكتەپتەردە مەملەكەتتىك ءتىلدى وقىتۋ دەڭگەيىنىڭ تومەندىگى جونىندە ويلارىن بولىسە كەلە باعدارلامانى قابىلداعاندا وسى ماسەلەلەرگە كوڭىل ءبولۋ قاجەتتىگىن ايتتى. دوڭگەلەك ۇستەلدى قورىتقان وبلىس اكىمى قىرىمبەك كوشەرباەۆ سوڭعى جىلدارى وبلىسىمىزدا ءبىلىم بەرۋ سالاسىنا زور كوڭىل ءبولىنىپ وتىرعانىن, سونىڭ ارقاسىندا ءبىلىم بەرۋ دەڭگەيىنىڭ جىل ساناپ ارتا تۇسكەنىن, وعان بيىلعى ۇبت-دا وبلىسىمىزدىڭ رەسپۋبليكا بوي­ىن­شا جوعارى كورسەتكىشكە جەتكەنى دالەل ەكەندىگىن ايتتى. ەلباسىمىز نۇرسۇلتان نازار­باەۆ حالىققا جولداۋىندا ۇكىمەتكە بالالاردى مەكتەپ جاسىنا دەيىنگى وقىتۋمەن جانە تاربيەمەن قام­تا­ماسىز ەتۋدى ارتتىرۋعا باعىتتالعان “بالاپان” باعدارلاماسىن ازىرلەپ, ىسكە اسىرۋدى تاپسىرعانى ءمالىم. وسىعان وراي وبلىستا دا اتالعان باعدارلاما نەگىزىندە ءىس-شارالار جوسپارى جاساقتالىپ, جۇزەگە اسى­رىلۋدا. اتالعان جوسپار بويىنشا 2014 جىلعا دەيىن 7101 ورىندىق 55 نىساندى ىسكە قوسۋ كوزدەلۋدە. بۇل كۇندەرى وبلىستا جۇمىس جاسايتىن 95 مەكتەپكە دەيىنگى مەكەمەنىڭ 24-ءى ۇستىمىزدەگى جىلى اشىلعان. ۇكىمەت باسشىسى سولاردىڭ ءبىرى – اقتاۋ قالاسىنداعى “بالداۋرەن” بالالار باقشاسىندا بولىپ, جۇمى­سىمەن تانىستى. 188 ملن. تەڭگەگە كۇردەلى جوندەۋدەن وتكەن بالالار مەكەمەسى 280 بالدىرعاندى ءتار­بيە­لەۋگە ارنالعان. قۇرمەتتى قوناق الدىمەن ء“وزىن ءوزى تانۋ” باعدارلاماسى بويىنشا ءتار­بيەلەنەتىن توپقا كىرىپ, ءبۇلدىر­شىندەرمەن امانداستى. توپ ءتار­بيەشىسى بالالاردى ادامگەرشىلىككە, جىگەرلىلىككە, وزگەنى سىيلاي وتى­رىپ, ءوزىن دە باسقاعا سىيلاتا بىلۋگە تاربيەلەيتىن باعدارلاما جونىندە اڭگىمەلەگەننەن كەيىن بالالار قوناقتارعا ونەرلەرىن كورسەتتى. وبلىستىق ءبىلىم باسقارماسى باستىعىنىڭ مىندەتىن اتقارۋشى ەسبولات ومىرزاق مەكتەپكە دەيىنگى ءبىلىم بەرۋ مەكەمەلەرى جەلىسىن كەڭەيتۋ باعىتىندا اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستار تۋرالى قىسقاشا اقپارات بەردى. ناقتىلاي ايتقاندا, جىل سوڭىنا دەيىن بالدىرعانداردى مەكتەپ جاسىنا دەيىنگى مەكەمە­لەرمەن قامتاماسىز ەتۋدى جەتپىس پايىزعا جەتكىزۋگە بەرىك نەگىز بار. كارىم ءماسىموۆ اقتاۋدا سوڭعى كەزدە اشىلعان “اقتاۋ” ويىن-ساۋىق كەشەنى مەن “ولجا” ساۋدا ورتالىعىندا بولدى. ۇكىمەت باسشىسى بۇلارداعى باعالارمەن, حالىققا كورسەتىلىپ جاتقان قىزمەت تۇرلەرىمەن تانىستى. “اقتاۋدا” تۇرعىنداردىڭ سپورت­پەن اينالىسىپ, كوڭىل كوتەرۋ­لە­رى­نە, بوس ۋاقىتتارىن ءتيىمدى وتكىزۋ­لە­رىنە وتە جاقسى جاعداي جاسالعان, بالالارعا ارنالعان باسسەين, سىرعاناق سەكىلدى ويىن الاڭدارىندا كورسەتىلەتىن قىزمەت ساپاسى جوعارى. “ولجادان” اقتاۋلىقتار وبلىس­تىق اۋىل شارۋاشىلىعى باسقارما­سى جانىنداعى “بەرەكەت” مكك باسقا ايماقتاردان ساتىپ الىپ, حا­لىققا ەڭ ارزان باعامەن ۇسىناتىن اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن ساتىپ الا الادى. از قامتىلعان جانە كوپ بالالى وتباسىلارعا ءتيىم­دى بولىپ تۇرعان بۇل مەكەمەگە تۇر­عىن­دار قاجەتىن وتەۋى ءۇشىن جەرگى­لىك­تى بيۋدجەتتەن مول قارجى بولىنۋدە. “بەرەكەت” جۇمىسىنا ريزاشى­لىق بىلدىرگەن ك.ءماسىموۆ ساۋدا ورىندارىندا نان, ەت, ءسۇت, ماي, قانت سياقتى ءبىرىنشى قاجەتتى ازىق-ت ۇلىك باعالارى تۇراقتىلىعىنىڭ قامتاماسىز ەتىلۋىنە نازار اۋداردى. مۇنان سوڭ ۇكىمەت باسشىسى وبلىستىڭ ىشكى ىستەر دەپارتامەنتى­نە سوعىپ, قوعامدىق ءتارتىپ ساق­شى­لارىنىڭ زاماناۋي تەحنيكالارمەن جاراقتاندىرىلۋىمەن تانىستى. جۇمىس ساپارىنىڭ سوڭىندا وبلىس اكىمدىگىنىڭ كىشى زالىندا وتكەن قورىتىندى ءماجىلىستى پرەمەر-مينيستر كارىم ءماسىموۆ اشىپ, جۇرگىزىپ وتىردى. وندا مۇناي جانە گاز ءمينيسترى ساۋات مىڭباەۆ ەلىمىزدىڭ ءوڭتۇس­تىگىنىڭ ەنەرگەتيكالىق قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا ىسكە اسى­رىلاتىن “بەينەۋ-بوزوي” قۇ­بىرى قۇرىلىسىنىڭ جاي-جاپسارى, “تولقىن”, “شاعىرلى-ءشومىشتى” كەن ورىندارىنىڭ يگەرىلۋىنە قاتىستى ماسەلەلەر جايىندا باياندادى. كولىك ءمينيسترى ابىلعازى قۇسايىنوۆ, دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترى جاقسىلىق دوسقاليەۆ, تاعى باسقالار شىعىپ سويلەدى. وبلىس اكىمى قىرىمبەك كوشەر­باەۆ ماڭعىستاۋ وبلىسىنىڭ الەۋ­مەت­تىك-ەكونوميكالىق دامۋىنا, ونىڭ ىشىندە “جاڭاوزەن قالاسىنىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق ماسە­لە­لە­رىن شەشۋ جونىندەگى كەشەندى جوس­پاردىڭ” ورىندالۋ بارىسى جانە وبلىستىڭ ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باعدارلاماسى اياسىندا جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقان جوبالار تۋرالى ايتا كەلىپ, اي­ماق­تىڭ ەكولوگيالىق پروبلەمالارى مەن وبلىستى اۋىز سۋمەن قامتاما­سى­ز ەتۋ ماسەلەلەرىنە دە توقتالىپ ءوتتى. پرەمەر-مينيستر ك.ءماسىموۆ وبلىستا بولعان ەكى كۇندىك جۇمىس ساپارىن قورىتىندىلاي كەلە, ءوڭىردىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جاعىنان تۇراقتى دامۋ ۇستىندە ەكەنىن اتاپ ءوتتى جانە “وزەن-تۇركىمەنستانمەن مەملەكەتتىك شەكارا” تەمىر جولى ءۇشىن جەرگىلىكتى كادرلاردى دايارلاۋ, اۋىز سۋمەن قامتۋ, ەكولوگيا, مۇناي-گاز سەكتورىن دامىتۋ ماسەلەسىنە توقتالىپ, ءتيىستى تاپسىرمالار بەردى. “ەگەمەن قازاقستان” گازەتىنىڭ ۇجىمدىق ءتىلشىسى – “ماڭعىستاۋ” وبلىستىق گازەتى. سۋرەتتى تۇسىرگەن سەرىك مايەمەروۆ.