قازاقستاننىڭ تاريحي ۇلى جەتىستىگى
ەقىۇ-عا توراعالىقتىڭ تاماشا تابىسى جايلى تولعانىس
ومىردە ءشۇباسىز ءبىر-اق باقىت بار,
ول – وزگەلەر ءۇشىن ءومىرىڭدى ارناۋ.
لەۆ تولستوي.
وسى كۇندەرى رەداكتسيا پوشتاسىنا ءتۇسىپ جاتقان حات-حابارلاردا ەلىمىزدىڭ ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنا توراعالىعىنىڭ العاشقى جارتى جىلدىعىندا اتقارعان جۇمىستارى تۋرالى جانە ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ەقىۇ-عا مۇشە مەملەكەتتەر سىرتقى ىستەر مينيسترلەرىنىڭ بەيرەسمي كەزدەسۋىندە سويلەگەن سوزىندەگى وي-تۇجىرىمدارى مەن ۇيىم ءسامميتىن وسى جىلدىڭ اياعىنا قاراي استانادا وتكىزۋ تۋرالى قازاقستان ۇسىنىسىنىڭ كەزدەسۋگە كەلگەن سىرتقى ىستەر مينيسترلەرى مەن ولاردىڭ مارتەبەلى وكىلدەرى تاراپىنان قولداۋ تاپقانى جونىندە كەڭىنەن ءسوز بولادى.
دۇنيەجۇزىلىك مادەنيەتكە “ماحابحاراتا” مەن ءتادجماھال سىندى ماڭگى ولمەس اسىل قازىنا قوسقان ءۇندى ەلىندە “مىنا جارىق دۇنيەدە ارەكەتسىز ءومىر سۇرۋگە بولمايدى” دەيتىن قاسيەتتى قاعيدا بار. قوعامدى العا سۇيرەيتىن دە, تۇلعانى ءوسىرەتىن دە, ادامدى قۋانىش, باقىتقا بولەيتىن دە ارەكەت, ياعني ەڭبەك. تاريحي قىسقا مەرزىمدە عاسىرعا جۇك بولار تابىستارعا جەتكەن ەلىمىزدىڭ ىرگەسىن بەكىتىپ, ەڭسەسىن تىكتەتكەن دە – ەڭبەك. ەڭبەكتىڭ ۇلىسى – ۇلىس ءۇشىن, ۇلت ءۇشىن, ەل ءۇشىن ىستەگەن ەڭبەك!
ەلباسى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆتىڭ العا قاراپ, الىسقا سامعايتىن كەمەل ويلى, كەڭ تىنىستى كورەگەندىگى مەن ەل ءۇشىن جاساعان كول-كوسىر ەڭبەگى حالقىمىزدىڭ باعىن اشىپ, قازاقستاننىڭ باقىتىن جاندىردى. جىل سايىن, اي سايىن عانا ەمەس, اپتا سايىن الەم نازارىن وزىنە اۋدارعان جاسامپاز جاڭا يدەيالاردى دا نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى ايتىپ ءجۇر. ايتىپ قانا قويماي, سول رۋحى بيىك ۇلى يدەيالاردى وزىنە ءتان تاباندىلىق, ەرىك-جىگەرمەن, اقىل-پاراساتپەن جۇزەگە اسىرىپ كەلەدى. سونىڭ كۇنى كەشەگى ايقىن دالەلى قازاقستاننىڭ ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنا توراعا بولىپ تورگە وزىپ, حالىقارالىق دەڭگەيدە توبە بي بولۋى دەسەك, تاعى ءبىر مىقتى مىسالى, توراعالىقتىڭ تاماشا تابىسى, تاريحي جەڭىسى – ەقىۇ ءسامميتىنىڭ قازاقستاندا وتەتىنى.
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى ن.ءا.نازارباەۆ ەقىۇ-عا مۇشە ەلدەر سىرتقى ىستەر مينيسترلەرىنىڭ بەيرەسمي كەزدەسۋىندە سويلەگەن سوزىندە ۇيىمنىڭ زامان تالابىنا ساي بولۋى اسا ماڭىزدى ەكەنىن اتاپ ايتتى. ەلباسىنىڭ: “مەن ەۋرازيا سۋبكونتينەنتىندە تەرەڭ دە دايەكتى ينتەگراتسيالىق ءۇردىستەردىڭ سەنىمدى جاقتاسىمىن جانە ەۋرازيالىق ينتەگراتسيانىڭ نەگىزگى قاعيداتتارى مەن باعىتتارىن بەينەلەيتىن ءبىرتۇتاس قۇجات ازىرلەۋ قاجەت دەپ سانايمىن” دەگەن ءسوزى الەمنىڭ ەلۋ التى ەلىنىڭ سىرتقى ىستەر مينيسترلەرى مەن ساياساتتىڭ سورپاسىندا قايناپ پىسكەن قايراتكەرلەردىڭ كوڭىلىنە الشى تۇسەر ساقاعا قۇيىلعان قورعاسىنداي قونا كەتتى. قازاقستان پرەزيدەنتى اقبۇلاقتا سويلەگەن تاريحي ءسوزىن: “بۇل ءسامميتتى وتكىزۋ يادرولىق پوليگوندى ءبىرىنشى بولىپ جاۋىپ, يادرولىق قارۋدان تولىق باس تارتقان ءبىزدىڭ حالقىمىزعا دەگەن قۇرمەتتىڭ كورىنىسى بولار ەدى. سونىمەن قاتار بۇل ەقىۇ-نىڭ ەۋروپالىق جانە ازيالىق بولىكتەرىن بىرىكتىرۋ فاكتورىنا اينالار ەدى”, دەپ اياقتادى.
جاقسى سويلەسە اۋزىنان نۇر توگىلەدى دەگەن. نۇرەكەمنىڭ دۋالى اۋزىمەن ايتىلعان داۋ تۋعىزباس دانالىق ەقىۇ-نىڭ ءححى عاسىرداعى العاشقى ءسامميتىن قازاقستاندا وتكىزۋگە جاسىل جارىق جاعىپ, جول اشىپ بەردى. ەڭسەلى ەلىمىزدىڭ ەۋروپاداعى توبە بيلىگىن تاڭداي قاققىزار تاماشا تابىسقا جەتكىزگەن نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ ەرلىگى مەن كەمەل ويلى كەمەڭگەرلىگىن, ەرىك-جىگەرى مەن كول-كوسىر ەڭبەگىن, اقبۇلاقتاعى تاريحي ءسوزىن كەلەر ۇرپاق اڭىز قىپ ايتارى انىق.
اسپاناستى ەلىنىڭ ۇلى ويشىلى كونفۋتسي ءبۇي دەپتى: “دەگدار ادام ءۇش نارسەدەن قايمىعادى: كوكتىڭ قۇدىرەتىنەن, ۇلىلاردىڭ بولمىسىنان, دانالاردىڭ سوزىنەن”. وسى ءسوزدەردى وقىعاندا ءبىزدىڭ ويىمىزعا تاعى دا نۇرەكەڭنىڭ اقبۇلاقتا ءسويلەگەن تاريحي ءسوزى ورالدى. سەبەبى, نۇرەكەڭنىڭ بولمىسى مەن داۋسىز دانالىق ءسوزى الەمنىڭ ەڭ بەدەلدى ساياساتكەرلەرىن سۇتتەي ۇيىتتى.
وڭىرلىك قانا ەمەس, ومىرلىك شيەلەنىستەردى دە شەشۋگە ءبىر ادىم باتىل قادام جاساعان ەقىۇ-عا ءمۇشە ەلدەر سىرتقى ىستەر مينيسترلەرىنىڭ الماتىداعى بەيرەسمي كەزدەسۋىنىڭ ءساتتى ءوتۋى ەڭ الدىمەن ەلباسى ن.ءا.نازارباەۆتىڭ سارا دا دانا ساياساتىنىڭ, ونىڭ حالىقارالىق بيىك بەدەلىنىڭ جەمىسى. ال ەندى نۇرسۇلتان نازارباەۆ تاربيەلەپ, شىڭداعان ەقىۇ-نىڭ ءىس باسىنداعى توراعاسى, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك حاتشىسى – سىرتقى ىستەر ءمينيسترى قانات ساۋداباەۆ حالىقارالىق ۇيىمداعى التى ايلىق قىزمەتىندە جارعاق قۇلاعى جاستىققا تيمەي ءجۇرىپ, جەمىستى ەڭبەك ەتىپ كەلەدى. تالاي سىننان سۇرىنبەي ءوتىپ جۇرگەن وسى اككى ساياساتكەر جايلى ويلاعاندا, مەنىڭ ويىما ەممانۋيل كانتتىڭ: “ويلى سۇراقتار قويا ءبىلۋدىڭ ءوزى اقىل مەن كورەگەندىكتىڭ بەلگىسى” دەگەن ءسوزى ورالدى. حالىقارالىق بيىك دەڭگەيدەگى كەزدەسۋلەردە كۇن ءتارتىبىنە كەلەلى ماسەلەلەردى قويۋمەن بىرگە ونىڭ ويداعىداي شەشىلۋىنە اسەر ەتە الاتىن ىقپالدى دا الىمدى قايراتكەر ەكەندىگىن قانات بەكمىرزا ۇلى وسى اقبۇلاقتاعى بەيرەسمي كەزدەسۋدە تاعى دا دالەلدەدى. بۇعان فرانتسيانىڭ سىرتقى ىستەر ءمينيسترى بەرنار كۋشنەردىڭ, ليتۆا سىرتقى ىستەر ءمينيسترى اۋدرونيۋس ءاجۋباليستىڭ, ەقىۇ-نىڭ باق بوستاندىعى ماسەلەلەرى جونىندەگى وكىلى دۋنيا ءمياتوۆيچتىڭ, رەسەي مەملەكەتتىك دۋماسى حالىقارالىق كوميتەتىنىڭ توراعاسى كونستانتين كوساچەۆتىڭ, ەقىۇ-نىڭ قاقتىعىستاردىڭ الدىن الۋ ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى حەربەرت زالبەردىڭ, ەقىۇ-نىڭ باس حاتشىسى مارك پەررەن دە بريشامبونىڭ جانە تاعى باسقا دا اسا كورنەكتى ساياساتشىلاردىڭ قازاقستاننىڭ ەقىۇ-داعى جارتى جىلداعى جەمىستى دە جەڭىستى جۇمىسىن جوعارى باعالاۋمەن بىرگە “...بىزدەردىڭ قازاقستاننان ۇيرەنەرىمىز كوپ” دەپ اتاپ ايتۋى ەلىمىزدىڭ سارابدال سىرتقى ساياساتىنا بەرىلگەن لايىقتى باعا.
ەل گازەتى “ەگەمەن قازاقستاننان” ء“سۇيىنشى! ەلىمىزدىڭ ەۋروپاداعى توبە بيلىگى تاماشا تابىسقا جەتكىزدى: ەقىۇ-نىڭ جاڭا مىڭجىلدىقتاعى, ءححى عاسىرداعى العاشقى ءسامميتى قازاقستان توراعالىعى تۇسىندا وتەتىن بولىپ شەشىلدى” دەگەن جولداردى وقىعاندا, سانامىزدى ءوز ەلىمىز بەن ەلباسىمىزعا دەگەن سۇيىسپەنشىلىك پەن ماقتانىش سەزىمى بيلەدى. قيالدان وزعان شىندىق قوي بۇل! اڭىزدىڭ اقيقاتقا اينالۋى, ارماننىڭ ورىندالۋى دەگەن وسى ەمەس پە؟!
ەلباسىنىڭ سوزىمەن ايتساق: “بۇگىندە قازاقستان ەقىۇ-نىڭ ءىس باسىنداعى توراعاسى رەتىندە جانە سەرىكتەرىنىڭ بەلسەندى قولداۋىمەن قۇرلىقتار مەن وركەنيەتتەر اراسىنداعى دانەكەرلىك داستۇرلەرىن قايتا جاڭعىرتۋدا. ءبىزدىڭ ۇيىمىمىز قۇرىلعان 1975 جىلى, سول تۇستا ءالى الەمنىڭ ساياسي كارتاسىندا ورىن الماعان قازاقستان ءتارىزدى مەملەكەتتىڭ 35 جىلدان كەيىن ونى باسقاراتىنى, ءسىرا, ەشكىمنىڭ قيالىندا بولماعان شىعار”. ءيا, نۇرەكەڭ تاريح تامىرىن تاپ باسىپ تاماشا ايتىپ وتىر. ول ول ما؟ پاتشالىق رەسەيدىڭ وتارى بولعان تۇستا دا, قىزىل يمپەريانىڭ قىلىشىنان قان تامعان كەڭەستىك كەڭىستىكتە دە توراعا بولىپ, تورگە وزباق تۇرماق, دامىعان ەلدەردىڭ بوساعاسىنان سىعالاۋعا دا شامامىز كەلگەن جوق. ەندى, مىنە, قيالعا دا كەلمەگەن بيىككە سامعادىق. مۇنىڭ ءوزى ءتۇندى قۋعان تاڭداي عاجايىپ قوي. قازاقستان كەشە قانداي ەدى, بۇگىن قانداي؟!
وسى باقىتىمىزدى باعالاي بىلەيىك! “باقىت باعالاي بىلگەننىڭ عانا باسىندا تۇرادى”, دەپ ەلباسى تەگىن ايتتى دەيسىڭ بە. اسپانداعى اي مەن كۇندەي اينالاسىنا ساۋلە شاشقان ەلباسىنىڭ ەرلىگى مەن كورەگەندىگىن باعالاي بىلەيىك!
ءسابيت دوسانوۆ, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى, رەسەي ادەبيەت اكادەمياسىنىڭ اكادەميگى.
مەتاللۋرگتەر تولىق قولدايدى
ەقىۇ-عا مۇشە مەملەكەتتەر سىرتقى ىستەر مينيسترلەرىنىڭ بەيرەسمي كەزدەسۋىندە سويلەگەن سوزىندە ەلباسى ن.نازارباەۆ بۇكىل الەم حالىقتارىنىڭ كوكەيىندە جۇرگەن بەيبىتشىلىك ماسەلەلەرى جونىندە قۇندى ويلار مەن پىكىرلەرىن ورتاعا سالعانى بەلگىلى. “كازتسينك” جشس مەتاللۋرگتەرى كونفەرەنتسيا شەشىمدەرىن جانە ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ اياعىندا استانادا ەقىۇ-نىڭ ءۇلكەن ءسامميتىن وتكىزۋ تۋرالى شەشىمدى قۋانا قارسى الدى. سەبەبى, قازىر قازاقستاندى, ونىڭ جۇرەگى – استانانى بۇكىل الەم جۇرتشىلىعى بىلەدى دەسەك قاتەلەسپەيمىز. بۇگىندەرى تورتكۇل دۇنيە مەملەكەتتەرى ەكونوميكاسى قارىشتاپ دامىعان, سارابدال ساياساتى قاي جەردە دە جەمىسىن بەرىپ جاتقان قازاقستاندى, ونىڭ باسشىسى ن.نازارباەۆتى جاقسى ءبىلىپ قانا قويماي, سول ەرلىگى ءۇشىن قۇرمەت تۇتادى.
ءبىر عانا مىسال. سوناۋ نارىقتىڭ وتپەلى كەزىندە وسكەمەن قورعاسىن-مىرىش كومبيناتى جابىلۋدىڭ ءسال الدىندا تۇردى. سەبەبى, وداق تاراپ, بۇرىنعى دامىعان مەملەكەتتەرمەن ەكونوميكالىق قارىم-قاتىناس ءۇزىلىپ قالدى. ساپاسى ءجونىنەن الدىنا جان سالمايتىن وسكەمەننىڭ قورعاسىنى مەن مىرىشى, باسقا دا پوليمەتالل شيكىزاتى ەشكىمگە كەرەك بولماي قالدى. ونىڭ سەبەبى دە جوق ەمەس, سول قيىن-قىستاۋ كەزدە الىپ كومبيناتتىڭ ەكىنشى “تىنىسىن” اشۋ اۋاداي قاجەت بولاتىن. ەلباسى ن.نازارباەۆتىڭ كورەگەندىگى ناتيجەسىندە شەتەلدەردەن ينۆەستيتسيا تارتىلدى, شەتەلدىك بەلدى دە بەدەلدى كومپانيا ءبىزدىڭ كومبيناتتى قاناتىنىڭ استىنا الدى. ءسويتىپ, ومىرگە “كازتسينك” جشس كەلدى. سوڭعى ون جىلدان ءسال استام ۋاقىتتا اتالمىش كاسىپورىن قاناتىن كەڭەيتىپ, ساپالى مەتالداردى شىعارا باستادى. بۇل كۇندەرى 750 ميلليون اقش دوللارىنا ەكى بىردەي ءىرى قۋاتتار سالىنىپ جاتىر. ول ول ما, كاسىپورىن ءوز قارجىسىنا 250 ورىندىق بالاباقشا, التى تەننيس كورتىن سالىپ, ونى قالا تۇرعىندارى يگىلىگىنە بەرمەك. ەڭ باستىسى, مەتاللۋرگتەر دەمالىسى مەن دەنساۋلىعىنا كوڭىل بولىنەدى. كاسىپورىننىڭ دەمالىس بازالارى مەن ەمدەۋ ورتالىقتارىندا مىڭداعان جۇمىسشى دەنساۋلىقتارىن تۇزەپ قايتادى. مىنە, مۇنىڭ بارلىعى ەلىنە ەتەنە ەلباسىنىڭ ءبىزدىڭ كاسىپورىنعا دەگەن قۇرمەتىنىڭ جەمىسى ەمەس دەپ كىم ايتادى.
ەلباسى ن.نازارباەۆ ەقىۇ-عا مۇشە مەملەكەتتەر سىرتقى ىستەر مينيسترلەرىنىڭ بەيرەسمي كەزدەسۋىندە سويلەگەن سوزىندە بۇكىل الەم جۇرتشىلىعىن تولعاندىرىپ وتىرعان ماسەلەلەردى ورتاعا سالدى. بەيبىتشىلىك پەن تاتۋلىق, ىنتىماق بولعان جەردە تابىس تا بولادى. ءتىپتى اۋعانستان پروبلەماسى دا نازاردان تىس قالعان جوق. ەقىۇ-نىڭ اۋعانستانعا قاتىستى جاڭا ستراتەگياسىنىڭ قاجەت ەكەنىنە كۇمان جوق دەي كەلىپ, قىرعىزستانداعى جاعدايدى رەتتەۋدە باتىل قادامدار جاساپ وتىرعانىنا دا ەلباسى كەڭىنەن توقتالدى. ەلباسىنىڭ ايتقان قۇندى پىكىرلەرىن ءاربىر مەملەكەتتەن جينالعاندار قىزۋ قولدادى. دەمەك, قازاقستان سياقتى مەملەكەت, ونىڭ باسشىسى ەلباسى ساياساتى جەمىسىن بەرەدى دەگەن ويدامىز.
توقتاربەك مەيىرمانوۆ, “كازتسينك” جشس مەتاللۋرگى. وسكەمەن.
تۇراقتىلىق تامىرى – تاتۋلىقتا
تاۋەلسىزدىك العانىنا جيىرما جىلدىڭ دا ءجۇزى بولىپ ۇلگەرمەگەن ەگەمەندى ەلىمىزدىڭ الەمدىك دەڭگەيدەگى قول جەتكىزگەن بيىكتەرى كوڭىلگە قۋانىش سىيلايدى. جۇزدەن استام ەتنوس پەن ۇلىس تاتۋ-ءتاتتى ءومىر ءسۇرىپ جاتقان قازاقستاننىڭ ەكونوميكالىق دامۋداعى عانا ەمەس, قوعامدىق-ساياسي ىقپالداسۋداعى ءساتتى قادامدارىنا دامىعان ەلدەردىڭ ءوزى ءسۇيسىنىپ وتىرعانى شىندىق. ءارتۇرلى ساياسي ماسەلەلەرگە وزىندىك ۇستانىمىن ءبىلدىرىپ, كەرەك جەرىندە ءتۇيىندى جايتتەردى تارقاتۋعا اتسالىسىپ جۇرگەن قازاقستاننىڭ ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنا توراعالىق ەتۋى ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ۇستانعان سارابدال ساياساتتىڭ ناتيجەسى جانە ەلىمىزگە كورسەتىلگەن ۇلكەن سەنىم مەن كەرەمەت قۇرمەت دەر ەدىم. بۇل جالعىز مەنىڭ عانا پىكىرىم ەمەس, كوپتىڭ كوكەيىندەگى ورتاق وي ەكەنى ءسوزسىز. قازاقستان وسى ەقىۇ-عا ءتوراعالىق ەتكەن ازعانا ۋاقىت ءىشىندە تاتۋلىعى مەن بىرلىگى مىقتى, ەلدىكتىڭ سارا جولىنا تۇسكەن, باعىتى ايقىن مەملەكەت ەكەنىن كورسەتە ءبىلدى. سونىڭ ءبىر دالەلى رەتىندە ۇيىمنىڭ جاڭا مىڭجىلدىقتاعى, ءححى عاسىرداعى العاشقى ءسامميتىنىڭ استانادا وتەتىندىگى. بۇل ءجونىندە ەقىۇ-عا مۇشە ەلدەر سىرتقى ىستەر مينيسترلەرىنىڭ بەيرەسمي كەزدەسۋىندە مامىلە جاسالۋىنىڭ ءوزى ەلىمىزدىڭ الەم الدىنداعى بەدەلىن تاعى ءبىر كوتەرىپ تاستادى دەسەم ارتىق ايتقاندىق ەمەس. بۇل, ارينە, الەمدىك قارجى داعدارىسى جاعدايىندا دا ەلىمىزدى ەكونوميكالىق دامۋ مەن ساياسي تۇراقتىلىققا جەتكىزىپ وتىرعان ەلباسى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ كورەگەندىك ساياساتىنىڭ جەمىسى ەكەنى ءسوزسىز. الماتى وبلىسى, تالعار اۋدانىنداعى “اقبۇلاق” سپورتتىق-ساۋىقتىرۋ كەشەنىندە وتكەن وسى فورۋمعا ەقىۇ-عا قاتىسۋشى 56 ەلدىڭ سىرتقى ىستەر مينيسترلەرى مەن مارتەبەلى وكىلدەرىنىڭ جانە حالىقارالىق ۇيىمدار باسشىلارىنىڭ كەلۋى دە ءبىزدىڭ ەگەمەندى ەلىمىزدىڭ الەمدىك بەدەلىنىڭ كۇن ساناپ بيىكتەي تۇسكەنىن كورسەتسە كەرەك. مۇنداي بەدەلگە يە بولۋ ءبىر كۇننىڭ شارۋاسى ەمەس. ەلىمىزدىڭ جانە ونىڭ تىزگىنىن ۇستاپ وتىرعان ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ەكونوميكالىق جانە ساياسي باعىتتارىنىڭ, سارابدال ساياساتىنىڭ ۇتقىرلىعى وسىنداي مۇمكىندىك بەرىپ وتىر. ولاي دەيتىنىم, كۇنى كەشە كورشىلەس قىرعىزستانداعى ساياسي وقيعاعا سابىرلى دا سالماقتى ارااعايىندىق ءسوزىن ايتىپ, كەلىسىمگە شاقىرعان دا ءبىزدىڭ ەلباسىمىز. كورشى ەلگە ماتەريالدىق كومەك كورسەتۋدى باستاپ كەتكەن ءبىزدىڭ ەل.
سونداي-اق قازاقستان ەقىۇ-عا توراعالىق ەتكەننەن باستاپ “سوزىلمالى” قاقتىعىستاردى رەتتەۋگە ۇلكەن ءمان بەرىپ كەلەدى. “جىلى-جىلى سويلەسەڭ, جىلان ىنىنەن شىعادى” دەگەندەي, بەيبىتشىلىككە شاقىرعان كەلىسسوزدەردىڭ قايتارىمى كوپ بولاتىنىنا سەنىم مول. ەقىۇ-عا مۇشە ەلدەر سىرتقى ىستەر مينيسترلەرىنىڭ بەيرەسمي كەزدەسۋىندە سويلەگەن سوزىندە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى ن.نازارباەۆ: ء“بىز ەقىۇ-نىڭ جاۋاپكەرشىلىك ايماعىنداعى “سوزىلمالى” قاقتىعىستاردى رەتتەۋ جونىندەگى فورماتتارىن دايەكتىلىكپەن ىلگەرىلەتۋدەمىز. سوزىلمالى قاقتىعىستار ءجونىندەگى ارناۋلى وكىل جۇمىس ءىستەۋدە. ءازىربايجاننىڭ, ارمەنيانىڭ پرەزيدەنتتەرىمەن تاۋلى قاراباق پروبلەمالارى بويىنشا بىرقاتار كەزدەسۋلەر وتكىزىلدى”, – دەپ اتاپ وتە كەلىپ, فورۋم اياسىندا وسى ماسەلە بويىنشا وتەتىن مينسك توبى تەڭ توراعالارىنىڭ وتىرىسىنا تابىس تىلەدى. بۇل – بارلىق حالىقتارعا بەيبىت ءومىر تىلەيتىن قازاقستاننىڭ قاشاننان بەرگى ۇستانىمى. مەن ەلدەن جىراق جۇرسەم دە اتاجۇرتتاعى باۋىرلارىمنىڭ ءبىزدىڭ قازاقستانداعىداي بەيبىت ءومىر ءسۇرىپ, باقۋاتتى تۇرمىس قۇرۋىن قالايمىن. وعان ءوزىم اۋاسىن جۇتىپ, سۋىن ءىشىپ, جەرىندە تۇرىپ جاتقان قازاقستاننىڭ ۇيىتقى بولىپ وتىرعانىنا كوڭىلىم مارقايادى.
ەقىۇ-نىڭ ءسامميتىن استانادا وتكىزۋ تۋرالى شەشىم وتە دۇرىس بولدى. بۇل سامميتتە دە الەمدىك قوعامداستىقتىڭ وزەكتى ماسەلەلەرى شەشىمىن تابادى دەپ سەنەمىن. قازاقستاندا بۇل باعىتتا ونەگە بولارلىق ىستەر بارشىلىق. ەلباسى ءسوزىمەن ايتساق, استانادا وتەتىن سامميت ەقىۇ-نىڭ ەۋروپالىق جانە ازيالىق بولىكتەرىن بىرىكتىرۋ فاكتورىنا اينالۋى ءتيىس. بۇل قازاقستاننىڭ ەقىۇ-عا توراعالىق ەتۋشى مەملەكەت رەتىندەگى ۇستانعان سارا باعىتى ەكەنى وسىعان دەيىنگى ءىس-قيمىلدارىنان ايقىن اڭعارىلادى. ساياسي تۇراقتىلىق پەن ەكونوميكالىق دامۋدىڭ تامىرى ءوزارا ءتۇسىنىستىك پەن تاتۋلىققا تاۋەلدى ەكەنى دالەلدەۋدى قاجەت ەتپەيتىنىن الەمدىك قوعامداستىق ءتۇسىنىپ بولدى. لايىم دا وسى باعىت باياندى بولعاي.
شاحباز جامالوۆ, ء“ازىربايجاندار اسسوتسياتسياسى” رەسپۋبليكالىق قوعامدىق بىرلەستىگى اقتوبە وبلىستىق فيليالىنىڭ توراعاسى.
ءبارىمىز ءۇشىن مارتەبە
ەقىۇ ءسامميتىنىڭ 11 جىلدىق ۇزىلىستەن كەيىنگى قازاقستاندا وتەتىنىن ەستىپ, ەڭسەمىز كوتەرىلىپ, كوڭىلىمىز مارقايىپ قالدى. ول يدەيانى تاۋەلسىز ەلىمىزدىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ۇسىنعانى بەلگىلى. مۇنىڭ ءوزى ەقىۇ-عا توراعالىق ەتۋشى مەملەكەت باسشىسىنىڭ الەمدىك قاۋىمداستىق الدىنداعى زور بەدەلىن ايعاقتاسا كەرەك.
ءيا, ەقىۇ-عا مۇشە مەملەكەتتەر سىرتقى ىستەر مينيسترلەرى ۇيىم ءسامميتىن ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ اياعىندا استانادا وتكىزۋ جونىندە ايرىقشا ماڭىزدى شەشىم قابىلداۋى كەزدەيسوقتىق ەمەس. ونىڭ سەبەپتەرىن ەلباسى ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنا مۇشە ەلدەر سىرتقى ىستەر مينيسترلەرىنىڭ بەيرەسمي كەزدەسۋىندە سويلەگەن سوزىندە ايتىپ بەردى. ەقىۇ-عا قازاقستان توراعالىق ەتكەلى ءوز قۇزىرىنىڭ اياسىندا ناتيجەلى جۇمىستار اتقاردى. اسىرەسە, جاھاندىق قاۋىپسىزدىكتى نىعايتۋ, ۇلتارالىق, دىنارالىق قارىم-قاتىناستاردى جاڭارتۋ, الەمدىك داعدارىستىڭ الدىن الۋ, گەوساياسي احۋالدى جاقسارتۋ باعىتتارىندا ءوزارا سەنىمدىلىكتى قامتاماسىز ەتە ءبىلدى. دايەكتى دە سىندارلى كوزقاراسىن بەكەم ۇستاپ, ءوزارا بەيبىت ىقپالداستىقتى ارتتىرۋدىڭ, جانجالداردى ءتيىمدى دە ىلكىمدى رەتتەۋدىڭ جولدارىن تالماستان كورسەتىپ, اركەز ارىپتەستىك پيعىل تانىتىپ وتىردى.
دەسەك تە, مارتەبەلى ۇيىمنىڭ زامان تالابىنا ساي بولۋىنا ءبارىمىز دە مۇددەلىمىز. ويتكەنى, ۋاقىتتىڭ ءوزى كەز كەلگەن پروبلەمانى حالىقتاردىڭ مۇددەسى تۇرعىسىنان شەشۋدى قاجەت ەتىپ وتىر. “كەڭەسىپ پىشكەن تون كەلتە بولماس” دەگەندەي, كۇرمەۋى قيىن جاھاندىق ماسەلەلەردى بىرلەسىپ قولعا الساق, ءبىر-بىرىمىزگە دەگەن شىنايى قۇرمەت پەن سەنىمدىلىك ءتىپتى ارتا تۇسەر ەدى. مىنە, ەلباسى ءوز ءسوزىن وسى تۇرعىدان قوزعاپ, جاڭا ءسامميتتى وتكىزۋ جونىندەگى ءوز كوزقاراستارىن ۇسىندى. ول تىڭ ۇسىنىستارمەن ەرەكشەلەنىپ, ەشكىمدى دە بەيجاي قالدىرعان جوق. شىنىندا دا, داعدارىستان كەيىنگى الەمنىڭ قانداي باعىتتا دامي الاتىنى ءالى بەيمالىم. ەكولوگيالىق, كليماتتىق, ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگى سەيىلگەن جوق. ەتنوستىق جانە ءدىني توزىمدىلىك سالاسىندا دا پروبلەمالار جوق ەمەس. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, كۇن تارتىبىنەن ورىن الىپ وتىرعان وتكىر ماسەلەلەر بىرلەسە شەشۋدى تالاپ ەتەتىنى ايتپاسا دا تۇسىنىكتى. ەلباسىنىڭ حالىقارالىق قاتىناستار جۇيەسىندەگى داعدارىستى اتاپ كورسەتۋى تەگىن ەمەس. ودان شىعۋدىڭ ەكى جولىن ۇسىنىپ, جاڭاسىن سانالى تۇردە قالىپتاستىرۋعا ەرەكشە نازار اۋداردى. وسىلايشا, ءسامميتتىڭ ەقىۇ-نىڭ ەۋروپالىق جانە ازيالىق بولىكتەرىن بىرىكتىرۋ فاكتورىنا اينالۋ مۇمكىندىكتەرىن اتاپ كورسەتىپ, ورتاق قۇندىلىقتار مەن قاعيداتتار جولىندا قىزمەتىن بەلسەنە پايدالانۋعا شاقىردى.
سونىمەن ۇيىم ءسامميتى ەلوردا تورىندە وتەتىن بولدى. ەقىۇ-عا مۇشە ەلدەر سىرتقى ىستەر مينيسترلەرىنىڭ بەيرەسمي كەزدەسۋى وسىلاي شەشتى. ەلىمىزدىڭ ەۋروپاداعى توبەبيلىگى تاعى ءبىر قىرىنان جارقىراي كورىنىپ, الەم الدىنداعى بەدەل-ابىرويى اسقاقتاي ءتۇستى.
زياددەن مولداعاناپوۆ, اقجار اۋدانى اكىمىنىڭ ورىنباسارى. سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى.
توبەبيلىكتەگى ءساتتى تورەلىك
قازاقستان ەقىۇ-عا توراعالىق ەتكەن جارتى جىل ىشىندە تاماشا تابىسقا جەتكەنىن ۇيىمعا قاتىسۋشى ەلدەردىڭ سىرتقى ىستەر مينيسترلەرى ورىندى باعالاپ جاتىر. ويتكەنى, جىل باسىندا قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ەقىۇ-نىڭ توراعالىعى ۇيىمنىڭ ءۇش ولشەمىنە سايكەس ءتورت “ت”-دان تۇراتىن ۇران رۋحىندا اتقارىلاتىنىن ايتقان بولاتىن. توراعالىق تۇسىندا وزگە ەلدەر تاعىلىم الارلىق سەنىم مەن ءداستۇر, اشىقتىق پەن توزىمدىلىك قاعيداتتارى باستى نازاردا ۇستالدى. بۇل اسىرەسە, قىرعىزستانداعى ساياسي-الەۋمەتتىك احۋالدى ۋشىقتىرماۋ باعىتىنداعى قادامدا ايقىن بايقالدى.
نۇرسۇلتان نازارباەۆ قىرعىزستانداعى تۇراقسىزدىق باستالعان ساتتە الدىمەن كومەك قولىن سوزىپ, اعايىن ەلدىڭ الداعى كۇندەردىڭ جاقسى بولارىنا سەنىمىن قالىپتاستىرۋدى ويلادى. راس, قىرعىزستانداعى جاعدايدىڭ بىردەن جاقسارۋى مۇمكىن ەمەس-ءتى. دەگەنمەن, ەكى رەت باسشىسىن بيلىكتەن قۋىپ شىققان سول ەلدىڭ ەكونوميكاسىن تۇزەتۋ, تۇراقتىلىقتى ساقتاۋ ءۇشىن ۇلتتىق داستۇرگە ساي ۇلتتىڭ بولمىسىن تانىتاتىن ءتوزىمدىلىكتىڭ قاجەتتىگىن ءبىلدىردى. دەموكراتيا جولىندا ءتۇرلى ارانداتۋلارعا بوي الدىرماي, اشىقتىقتىڭ دا قاجەت بولارىنا, ءسويتىپ, ءتورت “ت”-دان تۇراتىن قاعيداتتار ساقتالعاندا عانا قىرعىزستاننىڭ قيىندىقتان ارىلاتىنىن سوزىمەن دە, ىسىمەن دە دالەلدەدى. مۇنداي بيىك ماقساتتاردى كوزدەگەن مۇراتتار اۋعانستانداعى احۋالدى رەتتەۋ, تاۋلى قاراباقتاعى پروبلەمالىق جاعدايدى شيەلەنىستىرمەۋ ورايىنداعى جاۋاپتى مىندەتتەردى جاۋاپكەرشىلىكپەن اتقارۋدا دا اڭعارىلىپ وتىر.
قازاقستاننىڭ توراعالىعى تۇسىندا وسىناۋ شەشىمى قيىن تۇيتكىلدەر ءبىرتىندەپ رەتتەلە باستاعانى الدىمەن ەلباسىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ كورەگەن ساياساتىنىڭ جەمىسى دەۋ كەرەك. مۇنى الماتىدا ۇيىمعا مۇشە ەلدەر سىرتقى ىستەر مينيسترلەرىنىڭ بەيرەسمي سامميتىنە قاتىسقان ساياساتكەرلەر دە ورىندى باعالادى. ەلباسىنىڭ ەقىۇ-نىڭ ءححى عاسىرداعى العاشقى ءسامميتىن استانانىڭ تورىندە بيىل وتكىزۋ ۇسىنىسىنىڭ قولداۋ تابۋى قازاقستاننىڭ, تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ الەم الدىنداعى بەدەلى مەن ابىرويىن كوتەردى. وسىنىڭ وزىنەن نۇرسۇلتان نازارباەۆتى الەم ەلدەرى تەك قازاقستاننىڭ ىشكى-سىرتقى ساياساتىن ورىندى جۇرگىزۋشى باسشى عانا ەمەس, الەمدىك اۋقىمدا ەڭ قيىن جانجالداردى رەتتەي, ءبىر-بىرىمەن ءدۇرداراز ەلدەردى تاتۋلاستىرا بىلەتىن كوشباسشى ساياساتكەر رەتىندە مويىنداعانىن پايىمدايمىز.
دەمەك, قازاقستاننىڭ ەقىۇ-عا توراعالىق ەتۋمەن شەكتەلمەي, توبەبيلىك تورىندە اقىلمان قارياداي تورەلىك ايتۋى وتە ءساتتى ءوتىپ جاتىر دەپ ايتۋىمىزعا تولىقتاي نەگىز بار.
شويىنباي وتەناليەۆ, كسرو قارجى قىزمەتىنىڭ ۇزدىگى.
اتىراۋ وبلىسى, يندەر اۋدانى.
ساياساتتىڭ شىڭى – بەيبىتشىلىك
اناسىنىڭ قۇرساعىنان ۋىسىنا قان شەڭگەلدەپ تۋعان بىرەۋلەر بولماسا, بارلىق ادامزات بالاسىنا بەيبىتشىلىك ىستىق. الەم تاتۋلىقتى قالايدى. ءبىزدىڭ مەملەكەتىمىزدىڭ ەقىۇ-نىڭ ءىس باسىنداعى توراعاسى رەتىندە ۇيىم سامميتىن استانادا وتكىزۋگە قول جەتكىزگەندىگى وسى شەتىن ماسەلەلەردى شەشۋگە ۇلكەن ۇلەسىن قوسادى دەپ ويلايمىز.
تەلەارنالاردان قىرعىزستانداعى وش وقيعاسىنان كەيىنگى جاعدايدى كوردىك. وزبەك ماحاللاسىندا وزبەك پەن قىرعىز تاتۋ تۇرىپ كەلگەن. قىرعىزستاندا جاپپاي بەرەكەسىزدىك ورىن الىپ, ەلدى بەرەكە-بىرلىككە ۇيىستىراتىن ءبيدىڭ دۋالى ءسوزىنىڭ ورنىنا اۆتوماتتار سويلەگەندە حالىق قىرعىنعا ۇشىرادى. ەكى جاق تا وڭباي قالدى.
بۇگىندە سول وزبەك سول كورشى قىرعىز وتباسىمەن ءالى دە قوڭسى تۇرىپ جاتىر. ء“بىز وشتاعى قىرعىز اعايىنداردى ءبىلەمىز, ولار بىزگە ازار بەرگەن جوق. ارانداتۋشىلار سىرتتان كەلدى”, دەيدى وزبەكتەر.
سولاي دەگەنىمەن قيراعان ءۇي, جىلدار بويى جيناعان ماتەريالدىق يگىلىكتەردەن ايىرىلۋمەن قاتار, جۇرەكتە شەمەن بولىپ قاتقان جارا قالدى. تۋىپ-وسكەن جەرى وسى جەر بولعانىمەن, كوڭىلدەرىندە ءالى دە قورقىنىشى بار. ارانداتۋشىلار جاققان وت ءالى دە بىقسىپ جاتىر.
قاراپايىم حالىقتى ۇلكەن ساياسات ءۇشىن وتقا سالۋ كىم ءۇشىن ءتيىمدى؟
وسىنداي حالىقارالىق ماسەلەلەردى شەشۋ – سامميت ءۇشىن ۇلكەن ساباق بولارى ءسوزسىز.
ەلباسىمىزدىڭ “قازىردىڭ وزىندە ەۋروپا ءۇشىن ءبىر ساياسات جانە ازيا ءۇشىن مۇلدەم باسقاسىن ازىرلەۋ مۇمكىن ەمەستىگىن مويىنداۋ قاجەت. ۇزاق مەرزىمدى جوسپاردا بۇل كەڭىستىكتەگى تۇراقتىلىقتى ترانسەۋرازيالىق قاۋىپسىزدىك جۇيەسىن قۇرۋ جولىمەن نىعايتۋعا بولادى” دەگەن پىكىرى ميلليونداعان ادامداردىڭ جۇرەگىنە جىلى تيەدى.
قاۋىپسىزدىك سالاسىندا ساياسات بىرەۋ بولۋى كەرەك. ول – ەلدىڭ تىنىشتىعى.
ۇلكەن ءسامميتتىڭ استانادا وتكىزىلۋىنەن وسىنداي جاقسىلىقتار كۇتەمىز.
راشكۇل وسپاناليەۆا, “بەرەكە” كورپوراتسياسىنىڭ پرەزيدەنتى, وقو ءماسليحاتىنىڭ دەپۋتاتى.
شىمكەنت.
ەگەمەندىكتىڭ ارقاسىندا قول جەتتى
ءبىزدىڭ حالقىمىزدا “جاقسى ءسوز – جارىم ىرىس” دەگەن سوزدەر بار عوي. قازاق جەرىندە بولىپ وتكەن ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنا قاتىسۋشى 56 ەلدىڭ مينيسترلەرى مەن مارتەبەلى وكىلدەرى باس قوسقان حالىقارالىق فورۋمنىڭ دا الماتى, اقبۇلاق دەگەن قازاققا ىستىق, ادەمى سوزدەرمەن بايلانىستى جەردە ءوتىپ جاتقانى دا اق پەيىل مەن نيەتتىڭ دۇرىس ەكەندىگىندە. وسى فورۋمدا سويلەگەن ءسوزىندە ەلباسى ء“بىر كەزدەرى وسى ىلە الاتاۋىنىڭ اسەم باۋرايى ارقىلى ۇلى جىبەك جولى وتەتىن, وسى جولدى جالعاعان كەرۋەندەر ەۋرازيا كەڭىستىگىندەگى ءتۇرلى ەلدەردى ءبىر-بىرىمەن ءوزارا بايلانىستىراتىن” دەپ اتاپ وتكەنى دە سوندىقتان. استانا مەن الماتى قازىر تىنىمسىز, كۇن سايىن ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ باستاعان ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ بولاشاعى مەن ەلدىگى, ەگەمەندىگى جولىنداعى ۇلكەن قىرۋار شارۋالار دەڭگەيى, مىنە, وسىلاي جالعاسۋدا. بەدەلدى, بەلدى ۇيىمنىڭ ءسامميتىن استانادا وتكىزۋ تۋرالى شەشىم قابىلداندى. قاسيەتتى اقبۇلاق جەرىنىڭ, قازاق ەلىنىڭ تىلەگى قابىل بولىپ, ۇلكەن دارەجەدەگى باس قوسار جيىلىستى ەلىمىزدىڭ تورىندە وتكىزۋدىڭ تاريحي تاڭداۋىنا قول جەتكىزدى. بۇل – الەمنىڭ مۇددەسىن كوزدەگەن يگىلىكتى ءىس. ءارى ءبىزدىڭ ەلىمىز ءۇشىن ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك بولىپ سانالادى. تاۋەلسىزدىك العانىمىزعا الداعى جىلى 20 جىل ۋاقىت بولادى. ەلىمىز ءوزىنىڭ تاۋەلسىزدىك العانىن, ەلدىككە قول جەتكىزگەن مۇرات-ماقساتتارىن الەمدىك دەڭگەيدە قولعا الىنعان وسىنداي مارتەبەلى, مۇددەسى زور ايقىن شارالارىمەن دالەلدەي الدى. قازاقستان سياقتى ەلدىڭ وسى ۇيىمدى باسقاراتىنى, ءسىرا, ەشكىمنىڭ قيالىندا بولماعان شىعار دەپ ەلباسى ايتقانداي, بۇگىنگى كۇنى بۇل بيىككە دە قول جەتكىزدىك, ەقىۇ-عا توراعالىققا قول جەتكىزىپ قانا قويماي, ەندى وسى ۇيىمنىڭ ءسامميتىن دە وتكىزۋ مارەسىنە جەتتىك. بۇل الداعى كەزدە بۇكىل الەم استاناعا, قازاق جەرىنە كوز تىگەدى دەگەن ءسوز. ەلباسى ءوز سوزىندە ايتقانداي, ەلىمىز ۇيىمعا توراعالىق جاساۋ ارقىلى ەقىۇ-نىڭ بۇۇ جانە ەۋروپا وداعىمەن قاجەتتى ءوزارا ىقپالداستىعىن قامتاماسىز ەتە الدى. وسى ءبىر ماقسات-مۇددە ارقىلى قازاق جەرىنىڭ تالعار اۋدانىنداعى اقبۇلاق اۋىلى الەمگە ەلىمىزدىڭ اتىن تانىتتى.
ايزادا قۇرمانوۆا, پاۆلودار وبلىستىق ىشكى ساياسات باسقارماسىنىڭ باستىعى.
كەلەلى كەڭەستەن ءۇمىت زور
ەگەمەن ەلىمىزدىڭ ەقىۇ سىندى مارتەبەلى ۇيىمنىڭ تىزگىنىن قولىنا العانىنا جارتى جىلداي ۋاقىت بولدى. مەملەكەتىمىزدىڭ سول ارالىقتاعى توراعالىق قىزمەتىنە لايىقتى باعا بەرىلىپ جاتىر. ەندى, مىنە, بيىلعى جىلى ەقىۇ-نىڭ ءسامميتىن استانادا وتكىزۋ جونىندە وسى ۇيىمعا مۇشە مەملەكەتتەردىڭ سىرتقى ىستەر مينيسترلەرى ءبىراۋىزدى شەشىمگە كەلىپ وتىر. ال بۇل دا الەمدىك قاۋىمداستىقتىڭ ءبىزدىڭ ەلگە دەگەن قۇرمەتىن اڭعارتسا كەرەك.
ەلباسىمىز وتكەن جۇمانىڭ سوڭىندا وتكەن بەيرەسمي كەزدەسۋدە سويلەگەن سىندارلى سوزىندە كوپتەگەن كەلەلى ماسەلەلەرگە توقتالدى. سونىڭ ىشىندە الەمدەگى قاۋىپسىزدىك ماسەلەسى دە تىلگە تيەك, ويعا وزەك بولدى. بۇل ەندى زاڭدىلىق دەپ بىلەمىز. ويتكەنى, كۇن وتكەن سايىن ايتۋلى وقيعا – سەمەي اتوم پوليگونى جابىلۋىنىڭ جيىرما جىلدىعى جاقىنداي ءتۇسىپ كەلەدى. بۇگىندە بۇل تۇرعىداعى تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ قاجىرلى قايراتىن الەم جۇرتشىلىعى مويىنداپ وتىرعاندىعى دا كوڭىلگە زور قۋانىش ۇيالاتادى.
ال بيىلعى جىلى استانادا وتەتىن القالى جيىندا الەمدە اتوم اجداھاسىن اۋىزدىقتاۋ ماسەلەسى كەڭىنەن تالقىلاناتىندىعىنا ەش كۇمان جوق. سونىڭ بارىنە ءبىزدىڭ ەلىمىز باستاماشى بولىپ وتىرعانى جانە كوڭىل سۇيسىنتەدى.
وسى ورايدا ءبىز ءوز جۇمىسىمىزدى شيراتا ءتۇسۋدى ويلاستىرىپ وتىرمىز. شىندىعىندا, مەملەكەت تاراپىنان قولعا الىنىپ وتىرعان وسىنداي تىڭ باستامالارعا جان-جاقتى قولداۋ ءبىلدىرۋ بارشا قوعامدىق ۇيىمداردىڭ ابزال مىندەتى بولۋى ءتيىس. ويتكەنى, بارلىعىمىزدىڭ يلەگەنىمىز ءبىر تەرىنىڭ پۇشپاعى ەمەس پە؟ 1989 جىلى قوزعالىسىمىز ەندى قۇرىلعان شاقتا مۇنداي اتاۋلى كۇن تۇسىمىزگە كىرىپ پە ەدى؟ سوندىقتان وسىنداي ەل مەرەيىن كوتەرەتىن ماڭىزى زور شارالاردىڭ كەزىندە اۋىزبىرلىككە نە جەتسىن!
سۇلتان كارتوەۆ, حالىقارالىق “نەۆادا – سەمەي” قوزعالىسىنىڭ ۆيتسە-پرەزيدەنتى.
سەمەي.
