تاۋارلار شىعارۋ تەتىگى – تۋريزمدە

ەلىمىزدىڭ يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق باعدارلاماسى قالاي جۇزەگە اسىپ جاتىر؟ بۇل ماسەلە بويىنشا ورتالىق كوممۋنيكاتسيالار قىزمەتىندە ءماجىلىس دەپۋتاتتارى ساميعوللا ورازوۆ پەن ەلەنا تاراسەنكو بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى وكىلدەرىمەن بولعان ءباسپاسوز بريفينگىندە جان-جاقتى ايتىپ, ولار تاراپىنان قويىلعان بىرقاتار سۇراقتارعا جاۋاپ بەردى. الدىمەن ءسوز العان س.ورازوۆ 2010-2014 جىلدارعا ارنالعان يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق باع­دارلاما ساتىمەن جۇزەگە اسىرىلىپ, قازاقستاندا العاش رەت ءونىمنىڭ 400-گە جۋىق ءتۇرىن تۇتىنۋشى­لارعا ۇسىنعان 770 كاسىپورىننىڭ اشىل­­عاندىعىن العا تارتتى. بۇل ورايدا,­ جالاقىسى جاقسى, جوعارى بىلىكتىلىكتى قاجەت ەتەتىن 75 مىڭ جۇمىس ورنى دا اشىلعانى ءمالىم. ەلىمىزدە جانە دە 4 مىڭ شاقىرىم اۆتوموبيل جولدارى سالىنىپ, 1700 شاقىرىمدىق تەمىرجول جە­لىسى تارتىلعانى دا اتالدى. قازىرگى تاڭدا ەكىنشى بەسجىلدىق جۇزەگە اسىرىلۋدا. اتاپ ايتقاندا, 2015-2019 جىلدارعا ارنالعان ين­دۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق باع­دارلامانى ىسكە اسىرۋ كەزىندە بۇرىنعى كەمشىلىكتەر بارىسى جان-جاقتى ەسكەرىلىپتى. «نۇرلى جول» باعدارلاماسى بويىنشا ايتقاندا, دەپۋتات­ تۇر­­عىن­ ءۇي-كوممۋنالدىق شار­ۋا­شى­­لىعى, اۆتوموبيل جولدا­رى,^­ تۋريزم جانە وزگە دە سالا­لار­ ينفراقۇرىلىمى جولعا قويى­لارىن ەرەكشە اتادى. اسىرەسە, اۆتوكولىك جولدارىن سالۋ بويىنشا 2020 جىلعا دەيىن 3 تريلليون تەڭگە قارجى قاراستىرىلعانىن, بۇل قوماقتى قارجى ەكەنىن جانە دە وعان 6,5 مىڭ شاقىرىم جول سالىنارىن نەمەسە قايتا جوندەۋدەن وتەرىن العا تارتتى. بۇل ءوز كەزەگىندە قازاقستان اۋماعى ارقىلى تاۋارلاردىڭ كوپتەپ تاسىمالدانۋىنا نەگىز قالايدى. ارىپتەسىنىڭ ءسوزىن تولىقتىرا تۇسكەن ەلەنا تاراسەنكو ين­دۋس­تريالىق-يننوۆاتسيالىق باع­دار­لامانى ءتيىمدى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن قولجەتىمدى قارجىلاندى­رۋ,­ لوگيستيكالىق, ەنەرگەتيكا­لىق­ جانە كوممۋنيكاتسيالىق ين­ف­را­­قۇرىلىمداردى دامىتۋ­ قا­جەتتىگىنە نازار اۋدارتتى. سونى­مەن قاتار, ساۋدا دەڭگەيىنىڭ قانشا­لىقتى دامىعاندىعى وزىندىك ىقپال جاسايتىنى, سوندىقتان ساپالى دا باسەكەگە قابىلەتتى ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرىن شىعارۋعا ەكپىن بەرىلگەنى ءجون ەكەنى ايتىلدى. دەپۋتاتتىڭ مالىمەتىنە قاراعاندا, ساۋدا سالاسى ەكونوميكانىڭ ماڭىزدى ءبىر بولىگى بولىپ تابىلادى جانە دە ونىڭ كولەمى بۇگىنگى تاڭدا 5,3 تريلليون تەڭگەنى قۇراپ وتىر. تاعى ءبىر بەلگىلى بولعانى, سوڭعى 5 جىلدا ساۋدا ءوسىمى 13-15 پايىزدى قۇراسا, ال بولشەك ساۋدا 1995-2014 جىلدار ارالىعىندا 40 ەسەگە ارتقان. ساۋدا ءوسىمىنىڭ قار­قىن ال­ۋى جاعدايىندا ساۋدانى قۇقىق­تىق رەتتەۋ ماسەلەسى وتكىر قويىلىپ كەلەدى, دەگەن ەلەنا يۆانوۆنا, بۇل تۇرعىدان كەلگەندە, وتاندىق تاۋار وندىرۋشىلەر­دىڭ تاۋارلارىن ساتۋ ماڭىزدى بولا تۇسەرىمەن دە بولىسە كەتتى. «نۇرلى جول» باعدارلاماسىنا وزگەرىستەر ەنگىزۋ جانە قازاقستان پرەزيدەنتى جانىنداعى شەتەل ينۆەستورلارى كەڭەسىندە بەرگەن تاپسىرمالارىنا وراي دەپۋتاتتار تاراپىنان «قازاقستان رەسپۋبليكاسى كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە ساۋدا-ساتتىقتى رەتتەۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسىنا كوپتەگەن ۇسىنىستار ەنگىزگەن. 2013 جىلى ستاتيستيكا كورسەت­كەندەي, ساۋدانىڭ زاماناۋي ءپى­شىمى قازاقستاندا 29 پايىز بولسا, رەسەيدە بۇل كورسەتكىش 61 پا­يىز, ال قىتايدا 64 پايىزعا جە­تەتىن كورىنەدى. بۇل رەتتە,­ ە.تارا­سەنكونىڭ پىكىرىنشە, 2015-2019 جىلدارعا ارنالعان يندۋس­تريالىق-يننوۆاتسيالىق باعدار­لاما بويىنشا «قازاقستاندا جاسالعان» دەگەن بەلگىسى بار تاۋارلاردى شىعارۋدى ءتۋريزمسىز جۇزەگە اسىرۋ مۇمكىن ەمەس. تارقاتىپ ايتقاندا, بۇل سالا وسى باعىتتاعى 32 سالانىڭ (بايلانىس, كولىك, اۋىل شارۋاشىلىعى جانە وزگەلەرىنىڭ) دامۋىنا وزىندىك ىقپالىن تيگىزەتىن بولادى. ازىرگە ىشكى تۋريزم بارلىق تۇسىمدەردىڭ تەك 3 پايىزىن عانا قۇرايدى ەكەن. وركەنيەتتى ەلدەردە بۇل كورسەتكىش 20-30 پايىزعا دەيىن جەتەتىنى دە كولدەنەڭ تارتىلدى. اسقار تۇراپباي ۇلى, «ەگەمەن قازاقستان».