1945 جىلدىڭ 24 ماۋسىمى كۇنى ماسكەۋدە وتكەن جەڭىس شەرۋىنە قاتىستى
ۇلى وتان سوعىسى كەزىندە جاۋعا قارسى قولدانىلعان ءارى گيتلەرشىلەردىڭ زارەسىن ۇشىرىپ, ەستەرىنەن تاندىرعان ەڭ جويقىن ءارى ەڭ وتتى قارۋ قايسىسى ەكەنىن بىلەسىز بە؟ مەڭجان اعا ماعان بۇل سۇراقتى قويعان كەزدە ءسال توسىلىپ قالعانىم راس ەدى. بۇل – امەريكالىق ستۋدەبەككەر ماشيناسىنا ورناتىلعان بم-13 قوندىرعىسى. بۇل اتاۋ كوپشىلىككە بەيمالىم بولعانىمەن, اتالعان قوندىرعى «كاتيۋشا» دەگەن اتپەن بارشا وتانداستارىمىزعا كەڭىنەن ءمالىم, دەپ جالعاستىردى مايدانگەر ءوز اڭگىمەسىن مەنىڭ جاۋابىمدى كۇتپەستەن.
مەڭجان ابدراحمانوۆ سوعىسقا 1944 جىلدىڭ اياعىندا شاقىرىلىپ, سولتۇستىك-باتىس مايدانى قۇرامىنداعى مارشال مەرەتسكوۆ قولباسشىلىق جاسايتىن 7-ارميانىڭ 52 گۆارديالىق مينومەتشىلەر پولكىندە جۇرگىزۋشى رەتىندە ۇرىستارعا قاتىسقان. ول كارەليا مەن بالتىق بويى مەملەكەتتەرىندە سوعىستىڭ اۋىر جۇگىن باسىنان وتكەرەدى. بم-13 قوندىرعىسىنىڭ ەرەكشەلىگى – مۇنىمەن جاۋ شەپتەرى مەن ەكيپاجدارىن اتقىلاعان كەزدە ءبىزدىڭ ءوزىمىزدىڭ ومىرىمىزگە دە قاۋىپ-قاتەر تونەدى. بۇل ساتتەردە قازىلعان وكوپتار مەن شۇڭقىرلارعا تىعىلىپ ۇلگەرمەسەك, «كاتيۋشا» ءبارىمىزدى جەرمەن-جەكسەن قىلا الادى, دەيدى وتتى كۇندەردى تاعى ءبىر وي ساناسىنان وتكىزگەن سوعىستىڭ قاراپايىم جۇرگىزۋشى جاۋىنگەرى.
مەڭجان عابۇل ۇلىنىڭ 52 گۆارديالىق مينومەتشىلەر پولكى بالتىق مەملەكەتتەرى ازات ەتىلگەننەن كەيىن, 1945 جىلدىڭ ءساۋىر ايىندا, كۇتپەگەن جەردەن ماسكەۋدىڭ تۇبىندەگى جەلەزنودوروجنوە ەلدى مەكەنىنە اۋىستىرىلادى. وسى كەزدە مينومەتشىلەرگە سۋ جاڭا ستۋدەبەككەر ماشينالارى بەرىلەدى. بۇل قالاي, دەپ بۇعان ءبارى اڭ-تاڭ قالىسادى. ويتكەنى, ولار مۇنىڭ ءبارى الداعى جەڭىس شەرۋىنە ازىرلىكتىڭ باسى ەكەنىن سول ساتتە بىلگەن جوق ەدى.
1945 جىل «كاتيۋشانىڭ» جۇرگىزۋشىسىنە ەكى بىردەي قۋانىشىن الا كەلەدى. الدىمەن وعان جەڭىس كۇنىن 9 مامىردا ماسكەۋدە قارسى الۋ باقىتى بۇيىردى. سول كۇندى ول بىلايشا ەسكە الادى. بىرەۋلەر قۋانىشتان جۇزدەرى جايراڭداپ ك ۇلىپ جۇرسە, ەكىنشى ءبىرى قورىققان مەن قۋانعان بىردەي دەگەندەي, ءدال وسى قۋانىشتان ەڭكىلدەپ جىلاپ ءجۇردى. ءۇشىنشى ءبىر اسكەري قۇرامالاردىڭ وكىلدەرى جەڭىستىڭ قۇرمەتىنە اسپانعا تارس-تۇرس ەتكىزىپ وق اتىپ جاتتى. تانىسىن, تانىماسىن ءبىرىن ءبىرى قۇشاقتاپ, ءبىرىن ءبىرى بەتتەرىنەن ءسۇيىپ جۇرگەن تۇرعىنداردىڭ سانىندا ەسەپ جوق ەدى.
مەڭجان ابدراحمانوۆتىڭ بۇدان تۇپ-تۋرا 70 جىل بۇرىنعى ەكىنشى ءبىر باقىتى – 1945 جىلدىڭ 24 ماۋسىمى كۇنى ماسكەۋدە, قىزىل الاڭدا وتكىزىلگەن جەڭىس شەرۋىنە قاتىسقانى.بۇل جاعىمدى حاباردى ولارعا ءدال سول جەڭىس كۇنى پولك كومانديرى, گۆارديا پودپولكوۆنيگى پۋشكارەۆ جەتكىزدى. ول ەڭ الدىمەن پولكتىڭ جەكە قۇرامىن كوپتەن كۇتكەن جەڭىس كۇنىمەن قۇتتىقتادى. سودان كەيىن پولك بولىمشەسىنە ايرىقشا قۇرمەت رەتىندە جەڭىمپازدار شەرۋىنە قاتىسۋ مۇمكىندىگى بەرىلگەنىن جەتكىزدى.
ۇرىستا – تۇرىس جوق دەگەندەي, كەلەسى كۇننەن باستاپ ماسكەۋدەگى اسكەري جاتتىعۋ جۇمىستارىن ءجۇرگىزەتىن ارنايى پلاتس – الاڭدا ازىرلىك باستالىپ كەتتى. بم-13 قوندىرعىلارى ورناتىلعان ستۋدەبەككەرلەر قىزىل الاڭنان ءجۇرىپ وتكەن كەزدە ءبىر-ءبىرىنىڭ اراسىنداعى بەلگىلى ءبىر قاشىقتىقپەن ارالىقتى ءدال ءارى مۇقيات ساقتاۋعا ءتيىس. شەرۋدىڭ ءتارتىبى وسىنداي. ءتۇيىپ ايتقاندا, «كاتيۋشالاردىڭ» اراسى ءبىر-ءبىرىنەن كوپ تە ەمەس, از دا ەمەس – بەس مەتر بولۋى قاجەت. ستۋدەبەككەر جۇرگىزۋشىلەرىنە قويىلعان ەكىنشى تالاپ – تازالىق. ەگەر قوندىرعىلارعا شاڭ قونىپ تۇرعانى بايقالسا, بۇل ءۇشىن بەرىلەتىن ەسكەرتۋدىڭ سالماعى وتە اۋىر بولدى.
اقىرى, 1945 جىلدىڭ 24 ماۋسىمى كەلىپ جەتتى. ءدال سول كۇنى مەڭجان ابدراحمانوۆتىڭ بولىمشەسى تاڭ سىبىرلەپ اتا باستاعاندا ساپ قۇرىپ, ءوز اياقتارىمەن قىزىل الاڭعا قاراي باعىت الدى. شەرۋ كۇندىزگى ساعات تۇپ-تۋرا 11.00-دە باستالدى, دەيدى توقساننىڭ تورىنە شىقسا دا ەڭكەيمەي, تاياق ۇستاپ كورمەگەن مايدانگەر اعا. رەاكتيۆتى قوندىرعى شەرۋىنىڭ الدىڭعى قورابى الىنىپ تاستالعان جەڭىل اۆتوكولىك ماشيناسىنىڭ ۇستىندە پودپولكوۆنيك پۋشكارەۆ كەلە جاتتى. ول بۇيرىق بەرۋ باعىتىنداعى ەرەكشە ەكپىنمەن مينومەتشىلەر بولىمشەسى جۇرگىزۋشىلەرىنە ءتيىستى باعىت-باعدار بەرۋىنەن ءبىر تانعان جوق. ونىڭ جان-جاقتارىنا, وڭدارىڭ مەن سولدارىڭا بۇرىلىپ الاڭداماڭدار, تەك الداعى جولدارىڭا قاراڭدار دەگەن بۇيرىق سوزدەرى بۇلارعا اپ-انىق ەستىلىپ تۇردى.
سول كۇنى ماسكەۋدىڭ اۋاسى بۇلىڭعىر تارتىپ تۇردى. ەندىگى ءبىر ساتتە جەڭىس شەرۋىنە قاتىسۋشىلاردىڭ بەت-جۇزدەرىنە جاڭبىردىڭ مايدا تامشىلارى ءتيىپ ءوتتى. وسىلايشا بىزگە ارقا تۇسىمىزدان جان-جاقتارىڭا بۇرىلماڭدار دەگەن ءتارتىپ ءتۇسىپ تۇرسا دا ءدال قىزىل الاڭنىڭ ورتاسىنا كەلگەندە لەنيننىڭ ماۆزولەيى جاعىنا كوزىمنىڭ قيىعىن تاستاپ ۇلگەردىم. ايتسە دە كوزدى اشىپ-جۇمعانداي بۇل قىسقا ساتتە كەڭەس وكىمەتى باسشىلارىنىڭ سۇلبالارىنان باسقا انىق ەشتەڭە بايقاي المادىم, دەپ ەسكە الادى 1945 جىلدىڭ 24 ءساۋىرى كۇنى ماسكەۋدەگى جەڭىس شەرۋىنە قاتىسقان قازاقستاندىق مايدانگەر م.ع.ابدراحمانوۆ.
كەلەسى كۇنى ولاردىڭ پولكى جاپون ميليتاريستەرىنە سوققى بەرۋ ءۇشىن قيىر شىعىسقا اتتانىپ كەتەدى. ءسويتىپ, ول مۇندا اسكەري قىزمەتىن ودان ءارى جالعاستىرىپ ءارى ەكىنشى رەت سوعىسقا قاتىسىپ, ەلگە تەك 1950 جىلى عانا ورالادى. مەڭجان اعا كۇنى بۇگىنگە دەيىن ءوڭىردىڭ قوعامدىق-ساياسي ومىرىنە بەلسەنە ارالاسىپ كەلەدى. ول قازىرگى كۇنى زايىبى شاكۋرا نۇرمۇحامبەتقىزىمەن بىرگە ون بالا, جيىرما نەمەرە, ون ەگىز ءشوبەرە ءسۇيىپ وتىرعان باقىتتى اۋلەتتىڭ باس يەسى.
تەمىر قۇسايىن,
«ەگەمەن قازاقستان».
ورال.
سۋرەتتەردە: t
مايدانگەر مەڭجان اعا. ورال. 2015 جىل. t
جۇرگىزۋشى م.ابدراحمانوۆ. پريبالتيكا. 1945 جىل.
