ادامزات ءۇشىن ەڭ ماڭىزدى سالا – ەكولوگيا

پرەزيدەنتتىككە كانديدات ابىلعازى قۇسايىنوۆ الماتىداعى «بەلكاميت» جشس كاسىپورنىندا بولىپ, №7 قالالىق بالالار ەمحاناسى جۇمىسشىلارىمەن كەزدەستى. كەزدەسۋ كەزىندە ابىلعازى قۇ­سايىنوۆ كەزدەسۋگە قاتىسۋشىلاردى ءوزىنىڭ سايلاۋالدى باعدارلاماسىنىڭ نەگىزگى باعىتتارىمەن تانىستىردى. كانديداتتىڭ باعدارلاماسىندا ەكولوگيا ماسەلەلەرىنە باسىمدىق بەرىلگەن. ءا.قۇسايىنوۆتىڭ سوزىنە قاراعاندا, بۇگىندە ادامزات بالاسىنىڭ ەڭ كوكەيكەستى پروبلەماسى جەر كليماتىنىڭ وزگەرۋى, اۋا باسسەينىنىڭ كىرلەۋى, وزون قاباتىنىڭ بۇزىلۋى, تۇششى سۋ قورىنىڭ ازايۋى مەن الەمنىڭ مۇحيت سۋلارىنىڭ لاستانۋى, جەردىڭ بىلعانۋى, توپىراق قاباتىنىڭ بۇزىلۋى, بيولوگيالىق ارتۇرلىلىكتىڭ ازايۋى, ت.ب. بولىپ تابىلادى. بۇل پروبلەمالاردى دەرەۋ شەشۋ – ادامزاتتىڭ قازىرگى كەزدەگى ەڭ باستى مىندەتى. ويتكەنى, بۇل – ودان ارعى ءومىر ءسۇرۋ مەن تابىستى دامۋ كەپىلى. ءا.قۇسايىنوۆتىڭ اتاپ وتكەنىندەي, حح عاسىردىڭ ەكىنشى جارتىسى مەن ءححى عاسىردىڭ باسى بۇعان دەيىن بولىپ كورمەگەن ەكونوميكالىق ءوسۋ كەزەڭى. الايدا, جەدەل ەكونوميكالىق ءوسىم قورشاعان ورتانىڭ مۇمكىندىگى ەسەپكە الىنباي جۇزەگە اسىرىلىپ جاتسا, بۇل ءوز كەزەگىندە تابيعاتقا اسا ۇلكەن سالماق سالۋدا. وسىنىڭ سالدارىنان قورشاعان تابيعات ورتاسى بارىنشا توزىپ بارادى. تابيعات بايلىعىن ورىنسىز پايدالانۋ, تابيعي ورتانى قالدىقتارمەن بىلعاۋ, گەنوفوند پەن بيولوگيالىق ارتۇرلىلىكتىڭ قارابايىرلانۋى قورشاعان تابيعي ورتا مەن ادام ءومىر سۇرەتىن ورتانىڭ توزۋىنا الىپ كەلۋدە. تابيعي بايلىقتاردى ءتيىمسىز پايدالانۋ سالدارىنان قورشاعان ورتانىڭ توزۋىنا مىسال رەتىندە ءا.قۇسايىنوۆ جەر رەسۋرستارىنىڭ اسا ازايىپ كەتۋىن كەل­تىردى. ءسويتىپ, جىل سا­يىن شامامەن 7 ميلليون گەكتار قۇنارلى جەر الەمدىك اۋىل شارۋاشىلىعى اينالىمىنان شىعىپ قالۋدا. بۇل ۇدەرىستىڭ نەگىزگى سەبەپتەرى وسە ءتۇسىپ وتىرعان ۋربانيزاتسيا, سۋ جانە جەر ەروزياسى, سونداي-اق, حيميالىق (اۋىر مەتالدارمەن, حيميالىق قوسىندىلارمەن بىلعانۋ) جانە فيزي­كالىق (تاۋ, قۇرىلىس جانە باسقا دا جۇمىستار كەزىندە جەر قىرتىسىنىڭ بۇزىلۋى) توزۋ بولىپ تابىلادى. ءا.قۇسايىنوۆتىڭ پىكىرىنشە, اۋا­نىڭ شاڭ جانە گاز تۇرىندەگى قالدىق­تارمەن بىلعانۋى ۇلكەن الاڭداتۋ­شىلىق تۋعىزادى. ويتكەنى, اتالعان شىعارىندىلار مينەرالدى وتىندار مەن بيوماسسانىڭ, سونداي-اق, تاۋلى جانە قۇرىلىس, سونىمەن قاتار, باسقا دا جەردەگى جۇمىستار كەزىندەگى تۇتانۋلارمەن تىكەلەي بايلانىستى. كانديدات قورشاعان ورتا پروب­لەمالارىنىڭ ەڭ باستى قىرلارىنىڭ ءبىرى رەتىندە بيولوگيالىق ارتۇرلىلىكتىڭ ازايۋىن اتادى. جەردىڭ بيولوگيالىق ارتۇرلىلىگى 10-20 ملن. تۇرمەن باعا­لانادى. اتالعان سالاعا زيان قازىردىڭ وزىندە ايقىن سەزىلىپ وتىر. حح عاسىردىڭ ەكىنشى جارتىسىندا گەنوفوندتىڭ قىسقارۋ ۇدەرىسى تەز جەدەلدەسە, وسى ءۇردىس ساقتالعان جاعدايدا ءححى عاسىردا بۇگىندە جەر پلانەتاسىندا تىرشىلىك ەتەتىن بارلىق ءتۇردىڭ بەستەن ءبىرى جويىلىپ كەتۋى ىقتيمال. ءا.قۇسايىنوۆتىڭ پىكىرىنشە, ءبۇ­گىندە ادام بالاسى, تۇتاستاي العاندا, پلا­نەتانىڭ ەكولوگيالىق دامۋىن باسقارۋ فۋنكتسياسىن تولىقتاي ءوز قولىنا الۋعا قابىلەتتى. كانديدات ەكولوگيالىق تەپە-تەڭدىكتى ساقتاۋعا العاشقى قادام رەتىندە جەر ساعاتى اكتسياسىن قابىلداۋ كەرەكتىگىن ۇسىندى. جەر ساعاتى اكتسياسىنىڭ ماقساتى بۇكىل پلانەتا بويىنشا جەكەلەگەن ەلەكتر كوزدەرىن ءبىر ساعاتقا ءسوندىرۋ بولىپ تابىلادى. بۇل اسا زور كولەمدەگى ەلەكتر قۋاتىن ۇنەمدەۋگە مۇمكىندىك بەرىپ قانا قويماي, تابيعاتتى ادامنىڭ شارۋاشىلىق قىزمەتىنىڭ زالالدى ىقپالىنان قورعاۋعا جاعداي تۋعىزادى. «ءبىزدىڭ كوماندا وسى اكتسياعا قوسىلۋعا دايىن», دەدى ءوزىنىڭ سوزىندە ءا.قۇسايىنوۆ. «بەلكاميت» جشس مەن №7 قا­لا­لىق بالالار ەمحاناسىنىڭ ەڭبەك ۇجىم­دارىمەن كەزدەسۋلەردە, سونداي-اق, ءا.قۇ­سايىنوۆتىڭ رەسپۋبليكالىق سايلاۋالدى شتابىنىڭ جەتەكشىسى رۇستەم جولامان ءسوز سويلەدى. ر.جولامان كانديداتتىڭ جوسپارلارىندا قازاقستاننىڭ بىرقاتار وڭىرلەرىندە بولىپ, سايلاۋشىلارمەن كەزدەسۋلەر وتكىزۋ جانە ولارعا ءوزىنىڭ سايلاۋالدى تۇعىرناماسىنىڭ نەگىزگى باعىتتارىن جەتكىزۋ بار ەكەنىن اتاپ كورسەتتى. «قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزي­دەنتتىگىنە كانديدات ابىلعازى قۇ­سايىنوۆتىڭ ادام ومىرىندەگى اسا ماڭىزدى ماسەلەلەرگە – ەكولوگيانى ساقتاۋ مەن پلانەتامىزداعى بيولوگيالىق ارتۇرلىلىك ماسەلەلەرىنە نازار اۋدارۋ نيەتى بار ەكەنىن تاعى دا قايتالاپ ايتقىم كەلەدى», دەدى ءوزىنىڭ قورىتىندى سوزىندە پرەزيدەنتتىككە كانديداتتىڭ رەسپۋبليكالىق سايلاۋالدى شتابىنىڭ جەتەكشىسى رۇستەم جولامانوۆ. ايناش ەسالي, «ەگەمەن قازاقستان». الماتى.