مىنە, بۇگىندە, ياعني 2015 جىلدىڭ تامىزىندا بابالار مۇراتىمەن استاسقان اتا زاڭىمىزعا جيىرما جىل تولدى. وسى نەگىزگى زاڭىمىزدىڭ ارقاسىندا تالاي بيىكتەرگە سامعادىق. نەبىر اسۋلاردان ءوتىپ, ەلباسى كورسەتكەن شىڭداردى باعىندىردىق. بۇل – اتا زاڭىمىزدىڭ اياسىنداعى تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ تورىمىزدە سالتانات قۇرۋىنىڭ كەپىلى. ەندەشە وسى جەتىستىكتەرىمىزگە تاۋبە دەي وتىرا, كەلەشەگىمىزدىڭ كەپىلى بولعان اتا زاڭىمىزدىڭ باياندىلىعى تۋرالى جوعارعى سوتتىڭ ازاماتتىق جانە اكىمشىلىك ىستەر جونىندەگى قاداعالاۋشى سوت القاسىنىڭ سۋدياسى اقىلتاي قاسىموۆقا جولىعىپ, بىرقاتار سۇراقتارىمىزعا جاۋاپ الدىق.
– اقىلتاي احمەتجان ۇلى, زاڭدىلىق پەن ادالدىقتى, وعان قوسا ادىلدىك پەن ورتاق ءتارتىپتى جوعارى قوياتىن, ونى قۇرمەتتەيتىن, وعان مويىنسۇناتىن كوپشىلىك اتا زاڭىمىزدىڭ جيىرما جىلدىق تورقالى تويىن اسىعا دا, قۋانا دا, تولعانا دا كۇتكەنى ءسوزسىز. ويتكەنى, 20 جىل بۇرىن قابىلدانعان كونستيتۋتسيا – مەملەكەتىمىزدىڭ ستراتەگيالىق دامۋ باعىتىندا زاڭدىلىق پەن تاۋەلسىزدىكتىڭ نەگىزىن بەكىتكەن تەك ساياسي-قۇقىقتىق قۇجات قانا ەمەس, سونىمەن قاتار, ەل ءومىرىنىڭ زاڭ الدىنداعى تەڭدىگىنىڭ بار بولمىسىن ءبىلدىرەتىن شىندىقتىڭ شىراعى بولىپ تابىلادى. سوعان وراي ەل تاۋەلسىزدىگىندەي ادالدىق پەن ادىلدىكتى اڭساعان قاراپايىم حالىقتىڭ ارمانى اتا مۇراتىمەن ۇلاستى دەي الامىز با؟ وسىنىڭ ءمان-ماڭىزىنا توقتالىپ وتسەڭىز.
– ءيا, قازاق ەلى اتا-بابالارىمىز اڭساعان تاۋەلسىزدىك العان سوڭ, كونستيتۋتسيا قوعامداعى كەلىسىمدى, تۇراقتىلىقتى, ەكونوميكالىق دامۋدى, مەملەكەتتىڭ ەگەمەندىگىن, تاۋەلسىزدىگىن, ازاماتتارىنىڭ قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىن, مەملەكەتتىڭ ساياسي قۇرىلىسىن, ورگاندار جۇيەسىن بەلگىلەيتىن ىرگەتاس رەتىندە قالىپتاستى. ءوزىڭىز ايتقانداي, اتا زاڭىمىزدىڭ ءرولى جاڭا مەملەكەتىمىزدىڭ ومىرىندە زور بولعاندىقتان, ەلباسى قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ ءححى سەسسياسى بارىسىندا 2015 جىلى كونستيتۋتسيانىڭ 20 جىلدىق مەرەيتويى اتاپ وتىلەتىندىگىن ايتتى.
ال قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونستيتۋتسيالىق ساياساتىنىڭ نەگىزدەرى 1995 جىلعى 30 تامىزدا بۇكىلحالىقتىق رەفەرەندۋمدا ايقىندالعان بولاتىن. جاڭا كونستيتۋتسيانى قابىلداۋ جونىندە بۇكىلحالىقتىق رەفەرەندۋمدا سايلاۋشىلاردىڭ باسىم كوپشىلىگى جاڭا كونستيتۋتسيانىڭ قابىلدانۋىن قولداپ, وزدەرىنىڭ ەركىن بىلدىرگەن. سونىڭ ناتيجەسىندە رەسپۋبليكانىڭ قولدانىستاعى كونستيتۋتسياسى قابىلدانىپ, ءومىر تالاپتارىنا وراي 1998 جانە 2007 جىلدارداعى كونستيتۋتسيالىق رەفورمالار بارىسىندا وعان تۇزەتۋلەر ەنگىزىلدى. جالپى ەلىمىز ءۇشىن كونستيتۋتسيانىڭ قابىلدانۋى تاريحتاعى جاڭا ءداۋىردىڭ باستالۋىمەن بەينەلەنىپ, ەلىمىزدىڭ سەرپىندى دامۋىنا جول اشتى. كونستيتۋتسيانىڭ باستى ەرەكشەلىگى – رەسپۋبليكانىڭ قازىرگى زامانعا ۇيلەسىمدى زاڭنامالارىنا نەگىز بولىپ, قازاقستاندىق قوعامنىڭ ماقساتتارى مەن وزىندىك ەرەكشەلىكتەرىن ايقىندادى. اتا مۇراتىن جالعادى.
– وسى ورايدا اتا زاڭىمىزدىڭ مەملەكەتتىك-قۇقىقتىق قاۋىمداستىعىن قۇرۋدا, ساياسي-قۇقىقتىق جانە الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق, مەملەكەتتىك ساياسات جانە ەگەمەن مەملەكەتتىڭ قىزمەتى مەن دامۋىنىڭ ستارتەگيالىق باعىتتارىنىڭ قالىپتاسۋ رولىنە توقتالىپ وتسەڭىز.
– كونستيتۋتسيا – مەملەكەتتىڭ نەگىزگى زاڭى رەتىندە ەل باسقارۋدىڭ پرەزيدەنتتىك نىسانىنىڭ نەگىزىن قالادى. قازاقستاندىقتار ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ باستاعان ازاماتتاردىڭ قالىپتاسقان جانە دامىپ كەلە جاتقان مەملەكەتتىك-قۇقىقتىق قاۋىمداستىعىن قۇرىپ وتىر. سونىڭ ناتيجەسىندە, ءوزىڭىز ايتقانداي, جاڭا ساياسي-قۇقىقتىق جانە الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق قۇرىلىم, مەملەكەتتىك ساياسات جانە ەگەمەن مەملەكەتتىڭ قىزمەتى مەن دامۋىنىڭ ستراتەگيالىق باعىتتارى قالىپتاستى. سونىمەن بىرگە, ءبىزدىڭ حالقىمىز ءۇشىن كونستيتۋتسيا ەرەكشە ماڭىزدى ورىن الىپ تۇر, قازاق جەرىندە تاۋەلسىز, ەگەمەن مەملەكەت قۇرۋعا, قوعامنىڭ دامۋىنا ەرەكشە ساياسي جول اشتى. ءمانى بويىنشا كونستيتۋتسيا قۇقىقتىق جۇيەنىڭ قاينار كوزى عانا ەمەس, مەملەكەتتىك ستراتەگيانىڭ ساياسي-يدەولوگيالىق وزەگىن اتقارادى.
اتا زاڭىمىزداعى قوعام دامۋىنىڭ ءمانىن بەلگىلەيتىن كونستيتۋتسيالىق ەرەجەلەر ەلىمىز ءۇشىن ەرەكشە ورىن الادى. اتاپ ايتقاندا, قازاقستاندى دەموكراتيالىق, زايىرلى, قۇقىقتىق جانە الەۋمەتتىك مەملەكەت, ال ونىڭ نەگىزگى قۇندىلىقتارى رەتىندە ادامنىڭ ءومىرى, قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىن جوعارى قويىپ بەلگىلەيتىن كونستيتۋتسيالىق نورمالاردى كورسەتۋگە بولادى. بۇل ارادا نەگىزگى قاعيدالار اراسىنا قوعامدىق تاتۋلىق پەن ساياسي تۇراقتىلىقتى دا قوسۋعا بولادى.
– ال وسى ەلباسىنىڭ تىكەلەي كۇش-جىگەرىمەن دۇنيگە كەلگەن اتا زاڭىمىزدىڭ الەۋەتى ارقاسىندا مەملەكەتىمىزدە قانداي ىرگەلى وزگەرىستەر ورىن الدى دەپ ەسەپتەيسىز؟
– ەلباسىنىڭ دانا ساياساتىنىڭ, كونستيتۋتسيانىڭ ەرەجەلەرىنىڭ جۇزەگە اسۋىنىڭ نەگىزىندە قازاقستان ەكونوميكالىق دامۋدا, مەملەكەت قۇرىلىسىندا ايتارلىقتاي تابىستارعا جەتتى. ەلىمىز دۇنيە ءجۇزىنىڭ 50 دامىعان مەملەكەتىنىڭ قاتارىنا قوسىلدى, ەندىگى ماقسات – دامىعان 30 مەملەكەتتىڭ قاتارىنا كىرۋگە ارنالعان باعدارلامانى ورىنداۋ. وسىنىڭ ءبارى اتا زاڭنىڭ ارقاسى ەمەس دەپ قالاي ايتا الامىز؟ دەمەك, كونستيتۋتسيا ەلىمىزدەگى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋدىڭ قۇقىقتىق نەگىزى بولا تۇرا, تابىستى الەۋمەتتىك ساياساتتىڭ, ەكونوميكالىق بوستاندىقتىڭ كەپىلى بولىپ تابىلادى. ونىڭ كونستيتۋتسيالىق ەرەجەلەرى مەملەكەتتە بارلىق مەنشىك تۇرلەرىنىڭ تەڭدىگىن, ولاردىڭ ءبىردەي قورعالۋىن بەكىتەدى, ياعني ازاماتتىق قوعام, دەموكراتيالىق مەملەكەت قۇرۋعا جانە نارىقتىق ەكونوميكانىڭ ىرگەتاسىن قالاۋعا سەنىمدى جول اشتى. اتا زاڭ بەلگىلەگەن قاعيدالار ارقىلى قازاقستان رەسپۋبليكاسى كۇردەلى قوعامدىق قاتىناستاردى رەتتەيتىن تەتىكتەرگە يە بولدى. وسىلايشا, قوعامدىق جانە مەملەكەتتىك ءومىردىڭ بارلىق سالاسىنا قاجەتتى جاڭا ساپالى زاڭنامالار جۇيەسى قالىپتاستىرىلىپ, باسقارۋ تەتىكتەرىنىڭ قىزمەتى ۇيلەستىرىلدى. ەلدە كونستيتۋتسيالىق زاندىلىق پەن كۇقىقتىق ءتارتىپتى نىعايتۋعا نەگىز قالاندى.
سونىمەن قاتار, ماسەلەن, مەملەكەت تاراپىنان شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ دامۋىنا قۋاتتى سەرپىن بەرەتىن زاڭنامالىق تەتىكتەر جاسالىندى. بۇل ەلباسىنىڭ 2002 جىلى 9 اقپاندا «مامانداندىرىلعان اۋدانارالىق ەكونوميكالىق جانە اكىمشىلىك سوتتاردى قۇرۋ تۋرالى» جارلىققا قول قويۋىنا نەگىز بولدى. وسى جارلىقپەن بارلىق وبلىس ورتالىقتارىندا مامانداندىرىلعان اۋدانارالىق ەكونوميكالىق سوتتار قۇرىلدى.
– اقىلتاي احمەتجان ۇلى, وسى ماسەلەگە تەرەڭىرەك توقتالىپ وتسەڭىز دەيمىن. ويتكەنى, ەل ەكونوميكاسىنىڭ الەۋەتىنە شەتەل جۇرتىنىڭ سەنىمىن ارتتىرۋدا بۇل سوتتاردىڭ ءرولى زور ەكەنى انىق.
– دۇرىس ايتاسىز. ماسەلەن, قازىرگى ۋاقىتتا رەسپۋبليكا كولەمىندە ون التى مامانداندىرىلعان اۋدانارالىق ەكونوميكالىق سوتتار تىڭعىلىقتى جۇمىس جۇرگىزۋدە. ەلباسى العا قويعان جاڭا مىندەتتەردى جۇزەگە اسىرۋ بارىسىندا, ياعني ۇلتتىق ەكونوميكا ءۇشىن ينۆەستيتسيالىق احۋالدى جاڭعىرتۋ قىزمەتىندە جوعارعى سوت تاراپىنان بىرقاتار يگىلىكتى شارالار اتقارىلۋدا. ەلىمىزدە ينۆەستيتسيالىق سوت قۇرۋ, وعان بىلىكتى شەتەلدىك مامانداردى تارتۋ قاجەتتىلىگى جايلى ەلباسى ن.نازارباەۆ «نۇر وتان» پارتياسىنىڭ XVI سەزىندە: «شەتەلدىك جانە وتاندىق ينۆەستورلار قازاقستاندىق ءادىل سوتتىڭ ادالدىعىنا سەنىمدى بولۋى ءتيىس. وعان دەگەن سەنىمدى ارتتىرۋ ءۇشىن ينۆەستيتسيالىق داۋلاردى قاراۋعا شەتەلدىك سۋديالاردى تارتىپ, مۇنداي داۋلاردى شەتەلدىك جانە حالىقارالىق سوتتاردىڭ ۇزدىك ستاندارتتارى بويىنشا قاراۋ قاجەت», دەپ تاپسىرعان بولاتىن.
كونستيتۋتسيانىڭ كۇردەلى دامۋ جولىنداعى مەملەكەتتىك ينستيتۋتتار اراسىندا نەگىزگى ورىندى سوت جۇيەسى الادى. سوت جۇيەسى قىزمەتىنىڭ قاعيداتتارى كونستيتۋتسيادا بەكىتىلگەن. 2000 جىلعى 12 قازاندا «جاڭا سوت جۇيەسىنىڭ قىزمەتىن اكىمشىلەندىرۋدى قامتاماسىز ەتۋ شارالارى تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ جارلىعى شىقتى, وندا سوتتاردى ماتەريالدىق-تەحنيكالىق قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەلەرى ادىلەت مينيسترلىگىنەن الىنىپ, جوعارعى سوتتىڭ جانىنداعى سوتتار اكىمشىسى كوميتەتىنە بەرىلدى. ياعني, وسىنداي شارالار نەگىزىندە سوتتاردىڭ تاۋەلسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ جانە سوتتى اتقارۋ ورگاندارىنىڭ قاراماعىنان شىعارۋ ماسەلەلەرى شەشىلدى.
2000 جىلعى 25 جەلتوقساندا «سوت جۇيەسى مەن سۋديالاردىڭ مارتەبەسى تۋرالى» كونستيتۋتسيالىق زاڭىن قابىلداۋ سوت رەفورماسى ساتىلارىنىڭ نەگىزگى كەزەڭى بولدى. سۋديالاردىڭ ءوز قىزمەتىن جۇزەگە اسىرۋعا زاڭمەن بارلىق كەپىلدىك جانە جاعداي جاسالدى. وسى زاڭدا قازىرگى مەملەكەتتىڭ قاجەتتىلىكتەرىنە ساي تالاپتار مەن سوت قىزمەتىنىڭ نەگىزدەرى بەلگىلەندى. زاڭدا سوتتىڭ قىزمەتىن ۇيىمداستىرۋ ماسەلەلەرى, سۋديالاردى قىزمەتكە تاعايىنداۋ جانە تاعى دا باسقا كەپىلدىكتەر بەلگىلەندى.
– دەگەنمەن, ءوزىڭىز دە جاقسى بىلەسىز, 2007 جىلى كونستيتۋتسياعا وزگەرىستەر ەڭگىزىلگەندە سوت جۇيەسىنە دە بىرقاتار رەفورمالار جاسالۋى كوزدەلگەن بولاتىن.
– ارينە, سوناۋ 2007 جىلعى كونستيتۋتسيالىق رەفورما ءناتيجەسىندە كونستيتۋتسياعا سوت جۇيەسىنە قاتىستى وزگەرىستەر ەنگىزىلدى. وزگەرىستەر نەگىزىندە سوت جۇيەسى ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋدى قامتاماسىز ەتۋدە قۇقىقتىق كەپىلدىككە يە بولدى. ولاردىڭ قاتارىندا قاماۋدى سانكتسيالاۋ قىزمەتىن سوتقا بەرۋدى اتاۋعا بولادى. سوت جۇيەسىن دامىتۋدىڭ ماڭىزدى ءتۇيىنى دەپ 2007 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپ القابيلەردىڭ قاتىسۋىمەن سوت ءوندىرىسى ينستيتۋتىن ەنگىزۋدى ايتامىز. القابيلەر سوتى ازاماتتاردىڭ سوت تورەلىگىن اتقارۋ پروتسەسىنە قاتىسۋىن, قوعامدىق باقىلاۋ مۇمكىندىكتەرىن نىعايتتى. قازىرگى ۋاقىتتا بارلىق ايماقتاردا قىلمىستىق ىستەر جونىندەگى مامانداندىرىلعان اۋدانارالىق سوتتار قۇرىلعان. ولاردىڭ سوتتىلىعىنا اسا اۋىر قىلمىستىق ىستەردى قاراۋ جاتقىزىلعان.
بۇگىنگى كۇندە تاۋەلسىز قازاق ەلىندە سوت بيلىگى ءوزىنىڭ قاناتىن جايىپ بيلىكتىڭ ءبىر بولەك تارماعىنا اينالدى. سونىمەن قاتار, سوتتاردى الەۋمەتتىك تۇرعىدان جانە جاڭا ۇلگىدەگى ماتەريالدىق-تەحنيكالىق جابدىقتارمەن, زاماناۋي ساۋلەتتى عيماراتتارمەن قامتاماسىز ەتۋ ارقاشان نازاردا تۇر. كونستيتۋتسيامىزدا بەلگىلەنگەندەي, ەلىمىزدىڭ ۇستانعان جولى – قۇقىقتىق مەملەكەت قۇرۋ, ونى ودان ءارى وركەندەتۋ. ءبىرىنشى كەزەكتە ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىن ءمىنسىز قورعاۋ دەسەك, ونىڭ ەڭ باستى كورسەتكىشتەرىنىڭ ءبىرى – سوت قىزمەتىنىڭ اشىقتىعى جانە جاريالىلىعى بولماق. بۇل قاعيدالار سوتتار ءۇشىن باعدار بەرەتىن تەمىرقازىق ىسپەتتى. كۇندەلىكتى اتقارىلىپ جاتقان سوت شەشىمدەرىنىڭ ادىلدىگى حالىققا قاز-قالپىندا شىنايى جەتۋى, كوپشىلىكتىڭ دۇرىس ءارى ناقتى تۇسىنىك الۋى بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنا تىكەلەي قاتىستى. سوندىقتان دا, سوتتار ولارمەن تىعىز قارىم-قاتىناستا جۇمىس ىستەۋگە مۇددەلى دەر ەدىم.
– ءسوزىڭىزدىڭ جانى بار, وسى ورايدا ءباسپاسوزدىڭ سوت جۇيەسىندەگى ءرولى تۋرالى دا ايتا وتىرساڭىز.
– ەلباسى ءباسپاسوزدىڭ سوت جۇيەسىندەگى ءرولى جايلى سۋديالاردىڭ VI سەزىندە: «بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنىڭ كۇش-جىگەرى ارقىلى قوعامدا سوت بيلىگىنە جاعىمدى جانە ءىلتيپاتتى كوزقاراس قالىپتاستىرۋ كەرەك», دەگەن بولاتىن. وسى ماسەلەنى نەگىزگە الىپ, بىزدەر بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىمەن ءوزارا بايلانىس جونىندە ستراتەگيالىق تۇجىرىمداما ازىرلەۋدى قولعا الۋدامىز. بۇل باعدارلامالىق قۇجاتتىڭ وزەگى – ءتورتىنشى بيلىك وكىلدەرىمەن سوتتاردىڭ بىرلەسكەن جۇمىسىن تىڭ دەڭگەيدەگى ساپا بيىگىنە كوتەرۋ.
سوت بيلىگىنىڭ تاۋەلسىزدىگى مەن ونىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋدا قازىرگى تاڭداعى اۋقىمدى جۇمىستاردىڭ ءبىرى دە, بىرەگەيى دە سوت ادىلدىگىن جۇزەگە اسىرۋ بولماق. بۇل – تاۋەلسىز ەلىمىزدىڭ كونستيتۋتسياسىندا بەكىتىلگەن, سۋديالاردىڭ ار-وجدانى, ادامگەرشىلىگىمەن ايقىندالاتىن ەڭ ءبىر قاسيەتتى مىندەت. سولاي دەسەك تە, زاڭنىڭ اتى – زاڭ. تالاپ-ارىز بەرگەن جەكە نەمەسە زاڭدى تۇلعانىڭ ءىسى كونستيتۋتسيالىق قۇقىققا ساي ءادىل شەشىلسە, زاڭنىڭ ۇستەمدىك قۇرعانى. ازاماتتاردىڭ ءوز قۇقىقتارىن قورعاۋ ءۇشىن سوتتارعا ءوتىنىش بەرۋى بارىنشا ارتىپ وتىر. بۇل حالىق تاراپىنان سوتتارعا دەگەن سەنىمنىڭ ۇلعايعانىن بىلدىرەدى.
– ەلباسى ايتقان بەس ينستيتۋتتىق رەفورمالارعا ساي «100 ناقتى قادام – بارشاعا ارنالعان قازىرگى زامانعى مەملەكەت» اتتى ۇلت جوسپارىنىڭ شەڭبەرىندە نە اتقارىلىپ جاتىر دەي الاسىز؟
– قازىرگى كۇندە ەلىمىزدە ەلباسى جاريالاعان «100 ناقتى قادام – بارشاعا ارنالعان قازىرگى زامانعى مەملەكەت» اتتى ۇلت جوسپارىنىڭ شەڭبەرىندەگى رەفورمالار بەلسەندى تۇردە ىسكە اسىرىلۋدا. جوسپاردىڭ «زاڭ ۇستەمدىگىن قامتاماسىز ەتۋ» دەپ اتالاتىن باعىتىنا سايكەس ەلىمىزدىڭ سوت-قۇقىقتىق جۇيەسىنىڭ دامۋ ماسەلەلەرى بويىنشا 19 ماقساتتى قادام كوزدەلگەن.
ەلباسى دامىعان جانە ەڭ باستىسى دەربەس سوت جۇيەسىنسىز قازاقستاننىڭ قازىرگى الەمدە مەملەكەت رەتىندە قالىپتاسپايتىندىعىن, ەكونوميكاسى دامىعان كوشباسشى ەلدەردىڭ قاتارىنا كىرە المايتىندىعىن ءاردايىم ايتىپ كەلەدى. وسىعان وراي, ەلباسى تۇراقتى تۇردە ەلىمىزدىڭ سوت جۇيەسىنىڭ دامۋىنا ەرەكشە نازار اۋدارۋدا. سوعان وراي قازىرگى كۇنى «سوت جۇيەسى مەن سۋديالاردىڭ مارتەبەسى تۋرالى» كونستيتۋتسيالىق زاڭىنا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ جوبالارى بويىنشا جۇمىس جۇرگىزىلۋدە. 2014 جىلى جاڭا قىلمىستىق, قىلمىستىق پروتسەستىك, قىلمىستىق اتقارۋ كودەكستەرى قابىلداندى. جوعارعى سوت باسقا دا زاڭنامالاردى ودان ءارى جەتىلدىرۋ ماقساتىنداعى جۇيەلى جۇمىستاردى اتقارۋدا. سولاردىڭ ءبىرى, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اكىمشىلىك پروتسەسسۋالدىق كودەكستىڭ جوباسىن ازىرلەۋدى دە قولعا الدى.
– «100 قادامدا» كورسەتىلگەندەي, سوت جۇيەسى زاڭ ۇستەمدىگىن قامتاماسىز ەتۋدە قانداي ءناتيجەلەرگە قول جەتكىزۋدە؟
– ەلىمىزدىڭ سوت جۇيەسى قۇقىق ۇستەمدىگىن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەسىندە ءوزىنىڭ جەتكىلىكتى دەڭگەيدەگى تيىمدىلىگىن كورسەتۋدە. ەگەر 2011 جىلى ءبىزدىڭ ەل عالامدىق باسەكەگە قابىلەتتىلىك يندەكسى شەڭبەرىندەگى سوتتاردىڭ تاۋەلسىزدىگىنىڭ تۇراقتى كورسەتكىشىندە 111-ورىندى السا, 2014 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا 25 پوزيتسياعا جاقسارىپ, 86 ورىنعا اۋىستى. ءارى قاراي سوت جۇيەسىنىڭ تاۋەلسىزدىگىن نىعايتۋ, سوت تورەلىگىنىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ شارالارى جالپى تانىلعان حالىقارالىق ستاندارتتارعا سايكەس كەلەتىن سوت جۇيەسىن قۇرۋعا باعىتتالعانىن اتاپ وتۋگە بولادى.
– ءوزىڭىز ايتقانداي, ءۇستىمىزدەگى جىلدىڭ باسىنان قىلمىستىق, قىلمىستىق پروتسەستىك, اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق, قىلمىستىق اتقارۋ كودەكستەرى قابىلداندى. ەندى بۇعان كوپشىلىك نە دەپ جاتىر؟
– زامان تالابىنا ساي قابىلدانعان قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ قىلمىستىق, قىلمىستىق پروتسەستىك, اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق, قىلمىستىق اتقارۋ كودەكستەرى جاريالانعان ۋاقىتتان بەرى كوپشىلىك تاراپىنان كەڭىنەن قولداۋ تابۋدا. ال سوت قىزمەتكەرلەرى, سۋديالار كورپۋسى كەلەر جىلدىڭ باسىنان قولدانىسقا ەنەتىن زاڭنامالارمەن مۇقيات تانىسىپ, جۇمىس بابىندا پايدالانۋعا ماشىقتانۋ ۇستىندە. دەمەك كوپشىلىك ءدان ريزا. بۇعان قوسا, پارلامەنتتە «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە سوت تورەلىگىن ىسكە اسىرۋدى ودان ءارى جەڭىلدەتۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار تۋرالى» زاڭ جوباسى, جاڭا ازاماتتىق ءىس جۇرگىزۋ كودەكسىنىڭ جوباسى دا قارالۋدا. سوندىقتان ءبىز كونستيتۋتسيامىزدىڭ 20 جىلدىعىنا تىڭ دا بەرەكەلى ءارى ناتيجەلى تابىستى ىستەرمەن كەلىپ وتىرمىز دەپ تولىقتاي ايتۋعا نەگىز بار. بۇل تەك ءبىزدىڭ سالادا عانا ەمەس, ەلىمىزدىڭ بارلىق سالاسىندا دا اتا زاڭىمىزدىڭ ارقاسىندا كەلگەن تىڭ تابىستار دەيمىز. دەمەك, ەلىمىزدىڭ جيىرما جىلدىق سەرپىندى دامۋىنىڭ سىرى وسىندا جاتىر دەپ بىلەمىز.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن
الەكساندر تاسبولاتوۆ,
«ەگەمەن قازاقستان».
