الپىستاعى الپىسباي اسپارادا

“ماسكەۋ-الماتى” پويىزىنا شىم­كەنتتەن مىنگەن ەك. كۋپەدەگى كى­سىلەردىڭ ءبىرى ءسىزدىڭ ءتىلشىڭىزدى سىرت­تاي تانيدى ەكەن. – جولدا جۇرگەنىڭىزدى وقتا-تەك­تە گازەت بەتىنەن بايقايمىز. “پوي­ىزعا مىنسەڭىز. كىتاپ ساتىپ ءجۇر ءبىر سەمىز”, دەگەن سىقاقتىڭ اۆتورىن دا جازساڭىز بولار ەدى, – دەدى. – “پويىزعا مىنسەڭىز. كىتاپ ساتىپ ءجۇر ءبىر سەمىز. بۇل سەمىزدىڭ اتى اتى-ءجونى سىقاقشى بوران­باي­ ۇلى الپىسباي بولادى. بىلسەڭىز”, – دەدى ەكىنشى جولاۋشى جىميىپ. – ءيا-ءيا. قاي پويىزدان دا سول سىقاقشىنى كورەمىز, ايتەۋىر, – دەدى ءۇشىنشى كىسى ك ۇلىمسىرەپ. جولاۋشىلاردىكى ءجون-اق. ءبىز-داعى ءوز كىتابىن ءوزى ساتىپ, ءوز كۇ­نىن ءوزى كورىپ جۇرگەن ساتيريكتى ءجيى جولىقتىرامىز. جولدا. پويىزدا. جاڭاعى سىقاق بىلاي جالعاسادى: “قۇدايدىڭ زارىن ايتپاي, ۇيدەگى بارىن ايتساق. ءبىر ايەل, التى با­لا­مىز بار. مالدان ءبىر سيىر, ەكى ۇر­عاشى تانامىز بار. جاسىمىز (1950) بارىس. ەسىمدەرى ەلگە تانىس: كوپەن امىربەك, اسەلحان قالى­بە­كوۆا. ەكەۋى دە قۇرداس ءارى سىرلاس. دە­مەڭىزدەر بىزدەن جاۋ كەلەدى. جال­پى بارىس جىلعىلار, اسەلحان سي­ياقتى ءداۋ كەلەدى. ماماندى­عى­مىز – ين­جەنەر. شىعارعان ون­شاقتى كىتا­بىمىز بار. ىشىندە ءازىل-سىقاعىمىز بار. ك ۇلىپ ءجۇرسىن, وقىپ اپ ءبىلىپ ءجۇرسىن. دەپ شىن­دىق­تى جازىپ كەلەمىز. ايتپاقشى, كىتاپ الساڭىز – ۇستەل ۇستىنە ەمەس, قارنىمىزعا قويىپ, قولتاڭبا جازىپ بەرەمىز”. وسىدان بىرازىراق بۇرىن استا­نادان كەلە جاتىپ, الپىسبايدى اقادىردان كورگەنبىز. تۇنگى ساعات ەكى­نىڭ شاماسىندا. ءبىر توپ جولاۋ­شىنى اۋزىنا قاراتىپ: “2030-شى جىل ەكەن. ولمەپپىن, ءالى ءتىرى ەكەم. سەكسەنگە جاسىم جەتسە دە. كىتاپ ساتىپ ءجۇر ەكەم”, – دەپ تۇر ەكەن. شۋ ستانساسىنا جەتكەنشە سى­بىر­لاسىپ سويلەسكەنبىز سوندا. پويىزدا. – كىتاپ ساتۋمەن اينالىسقالى قانشا زامان بولدى؟ – ەكى مىڭ ون ءۇشىنشى جىلى جيىرما جىل تولادى. – ون جەتى جىلدان بەرى وسى شارۋاداسىڭ با؟ – ءدال سولاي. ءۇش جىل بۇرىن ءۇش ايداي عانا اۋداندىق گازەتتىڭ باس رەداكتورى بولعام. ء“وز وتىنىشىممەن” بوساعام. سول ءۇش اي ءۇزىلىستى قوسپاعاندا. – قانشا كىتابىڭ بار؟ – ون ءتورت. ءوزىمىز سەمىز بول­عانمەن, كىتابىمىز قىلداي ارىق. جۇقا بولماي قايتسىن-اي, ءجۇر­مە­گەسىن پۇلعا جارىپ. نارىقتىڭ اتى نارىق. ەكى مىڭ جەتىنشى جىلى عانا قالىڭداۋ كىتابىم شىقتى. ء“بارى اقشا سۇرايدى” دەپ اتالادى. بيىل جانە ءبىر قالىڭىراعى جارىق كوردى. “قارىز بەرىڭدەرشى” دەگەن. قالعاندارىنىڭ قىرىم ەتى جوق. – تابىس قالاي؟ تاتي ما؟ – وزدەرىڭىز عوي. ءوز كۇنىڭدى ءوزىڭ كور دەگەن. كورىپ كەلەمىن. اۋ­داندىق گازەتتىڭ ايلىعىنان ءتاۋىر­لەۋ نەسى­بەنى تەرىپ كەلەمىن. كاپي­تاليزمنىڭ قىزىعىنا باتىپ ءجۇر­مىن. ءوز كىتابىمدى ءوزىم ساتىپ ءجۇر­مىن. ءۇيىم دە – پويىز. كۇيىم دە – پويىز. ءۇشىنشى پولكاعا دا جا­تىپ ءجۇرمىن. اتىراۋدان التايعا دەيىن بارامىن. قوستاناي مەن كوكشەدە دە بولا­مىن. قىزىلجار مەن قىزىلورداعا دا قونامىن. اس­تاناعا دا ايال­داي­مىن. پويىز­داعىنىڭ ءبارى بىلەدى. كىتابىمدى كورگەننەن-اق كۇلەدى. ايتەۋىر, ءازىل-سىقاعىم وقىعاندارعا ۇنايدى. كەيبىر كۇلەگەشتەر ءىشىن باسىپ قۇلايدى. كوبىسى جاڭا كىتا­بىڭىز قاشان شىعادى دەپ سۇرايدى. – ون جەتى جىلدا وقىرمان­دىرىڭ ون جەتى ەسە وسكەن شىعار؟ – كوپەندىكىنەن كوبىرەك. بىراق ول كوزى كوكشيىپ, “كوكساندىققا” كوپ شىعىپ, سونىسىمەن ۇتادى. اسەلحانمەن تارازىدا تەڭدەيمىز, اي­تىس جاعىنان كەمدەيمىز. پوي­ىز­داعى وقىرماندارىم ءۇش ءتۇرلى. ءبى­رىنشىلەرى: كىتابىمدى كۇتىپ ءجۇرىپ, تۇيسىنە ءسۇيسىنىپ ساتىپ الاتىندار. ەكىنشىلەرى: “ە, بايعۇس اقىن-جا­زۋشىلار” ەكەن عوي, دەپ ءمۇسىر­كەي­تىندەر. ۇشىنشىلەرى: “قويشى-ەي, انە ءبىر جولى اپ قويعانبىز”, دەپ پالەن جىل بۇرىن بيتىمدەي ءبىر­دە­ڭەمە تيتىمدەي تيىن تولەگەنىن ءمىن­دەت­سىنەتىندەر. كىمنىڭ نە ويلاپ تۇر­عانىن تەز سەزەم. كەيبىرەۋ­لە­رىنە: “كوپ كىسىلەردىڭ “سداچانىڭ” كەرەگى جوق دەپ جامان ۇيرەتەتىنى جامان” دەپ قالجىڭدايمىن. – ءبىر كەزدەردە “سۇيگەنىمە حات”, “جەزدەمە حات”, “اپپاق قىز­دىڭ ارياسى”, “توي قىلدىق”, ء“سۇي­ىپ جاتسام” سياقتى سىقاق ولەڭ­دەرىڭ, “تۇرىڭىزدار, سوت كە­لەدى!” دەگەن ساتيرالىق پوەماڭ, ء“ىشىپ­سال باتىر” اتتى اتاقتى قيسسا-داستانىڭ حالىق­­قا كەڭ تاراپ كەتىپ ەدى. قازىرگى قاۋ­قا­رىڭدى قالاي باعالايدى قالىڭ جۇرتىڭ؟ – بۇگىندە “2030-شى جىل ەكەن”, “وندىرە بەرەر ەم كولباسا”, ء“وزىم تۋ­رالى” سياقتى دۇنيەلەرىم الدىم­نان شىعادى. “ەسىگىن قاعىپ ءار ءۇي­دىڭ. ۇن تاراتىپ ەكى قاپ. اكەڭ بول­دى دەپۋتات” دەپ باس­تالاتىن, “توي كوپ بولىپ تامىزدا. با­تىپ قالدىق قارىزعا” دەپ باستالاتىن, “جاس كەزىندە قايدا بول­دى؟ ايتەۋىر قارتايعاندا. سۇمدىق ءبىر اقىن پايدا بولدى”, دەپ باستالاتىن, سونسوڭ اۋىل جايىن­داعى, اكىمدەر, پرو­كۋرورلار, سوتتار, “ما­حاببات­تار” تۋرالى تۋىن­دى­لارىم ۇناي­دى-اۋ دەيمىن, جۇرتقا. اقادىردان پويىزعا مىنگەن الپىسباي شۋ ستانساسىنان ءتۇسىپ قالىپ ەدى سوندا. * * * كۋپەنىڭ ءىشى ىسىڭقىراعان. ءسىزدىڭ ءتىلشىڭىزدى سىرتتاي تانيتىن كىسى: “2030-شى جىل ەكەن. شەت­ەلدىكتەر دوربا ارقالاپ. جۇمىس ىزدەپ ءجۇر ەكەن. ءبىر فرانتسۋز, ءبىر جاپون. قوي باقساق قالاي بولار دەپ. قازاقشا سويلەسىپ تۇر ەكەن”, – دەگەن. ءوزى سىرتقا قاراپ تۇرعان. كەنەت ايقايلاپ جىبەردى. – اپى­راي, كىمدى ايتساڭ, سونى كورەتىنىڭ راس-اۋ. الپىسباي كەتىپ بارادى! بو­رانباي ۇلى! پويىزعا وتىرماق­شى بوپ, اسىعىپ بارادى-اي! اس­پا­رادا بۇل پويىز توقتاماۋشى ەدى...” “ماسكەۋ-الماتى” پويىزى ءبىر-ەكى ءمينوت كىدىرىستەپ, قايتا قوز­عالعان. – قاي ۆاگونعا ءمىندى ەكەن, ا؟ – دەدى الگى كۋپەلەسىمىز شىدام­سىز­دانىپ. – ساعىنساڭىز, جارىم ساعاتتا جەتىپ كەلەر, – دەدى ەكىنشى كىسى. – ارى ۇزاعاندا, ءبىر ساعاتتا, – دەدى ءۇشىنشىسى. ايتسا, ايتقانداي-اق, قىرىق-ەلۋ ءمينوت وتەر-وتپەستە الدىمەن ال­پىسبايدىڭ ءبىر بۋما كىتابى, كە­يى­نىرەك قارنى, سالدەن سوڭ ءوزى كورىندى. ەكى ەزۋى ەكى قۇلاعىندا. – اسپارادا پويىز توقتاماۋشى ەدى؟ – دەدى ءبىرىنشى جولاۋشى. – ماعان توقتادى, – دەدى ال­پىسباي بورانباي ۇلى. الدە ءازىلى, الدە شىنى. – شىنىمەن بە؟! – دەستى ەكىن­شى جانە ءۇشىنشى جولاۋشى قوسار­لانا. – اسپارادا جاي ءجۇرسىڭ بە؟ – دەدىك ءبىز. – التىنبەك قورازباەۆتىڭ “قا­­را كەمپىر” ءانىنىڭ اۋەنىنە سا­لىپ اي­تاتىن سىقاق ولەڭ شىعارىپ ءجۇرمىن. – ايتپاقشى, الپىسباي, الپىسىڭ نە بوپ جاتىر؟ – پويىزدا اتاپ ءوتتىم. الپىس جىلدىعىمدى. ءۇش-ءتورت ۆاگون جۇرت تۇگەل قۇلاقتانىپ, قۇتتىقتادى. سول جەتەدى بىزگە, – دەدى الپىسباي. ءسويتىپ, سەلكىلدەي كۇلدى. بىزگە بۇكىل “سوستاۆ” سەلكىلدە­گەندەي سەزىلدى. مارحابات بايعۇت.